Module Draagvlak: de vraag achter elk initiatief. Kennisnetwerk Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Module Draagvlak: de vraag achter elk initiatief. Kennisnetwerk Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen 2014"

Transcriptie

1 Module Draagvlak: de vraag achter elk initiatief Kennisnetwerk Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen

2 Colofon Nijmegen, 16 juni 2014 Kennisnetwerk Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen, provincie Gelderland Auteur: Daniëlle Damoiseaux, Centre of Expertise Krachtige Kernen, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Met dank aan: Luuk Kuiper en Henk Welmers, Stichting Het Dorpshuis Rheden Eric Hendriks, Mijnbuurtje.nl Deze module is tot stand gekomen naar aanleiding van regionale werkplaatsen en maatwerkvragen van het Kennisnetwerk Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen, mede mogelijk gemaakt door Provincie Gelderland. 2

3 Inhoud 1. Bouwstenen draagvlak Gelderse praktijkvoorbeelden Stichting Het Dorpshuis Rheden Mijnbuurtje.nl Zelf aan de slag met draagvlak Haal op wat er speelt dialoogtafels De neuzen dezelfde kant op partnerschapkaart Financiële draagkracht waardewijzer Kennisbron: de dialoog

4 1. Bouwstenen draagvlak Deze module gaat over het creëren van draagvlak bij dorpsinwoners, verenigingen en lokale netwerken. Draagvlak is belangrijk voor het ondersteunen van een initiatief. Hoe verhouden de groepen, netwerken en financiën zich tot elkaar? Wanneer is er sprake van voldoende draagvlak? En hoe houd je dat draagvlak in stand? Over deze vragen werd tijdens de regionale werkplaatsen op 1, 2 en 3 april in Boven-Leeuwen, Voorthuizen en Harreveld gesproken door verschillende initiatiefnemers uit Gelderse dorpen. Bij verschillende thema s bleek de vraag over draagvlak centraal te staan, denk daarbij aan accommodatiebeleid, exploitatie, burgerinitiatieven en ontmoetingsplekken. Bij elke vraag ging het uiteindelijk om één ding: hoe creëer ik voldoende draagvlak? Wat betekent draagvlak? Voor wie is draagvlak belangrijk? De module geeft handvaten voor het creëren en behouden van draagvlak. In dit hoofdstuk worden de verschillende bouwstenen van draagvlak toegelicht. Deze bouwstenen zijn te herkennen in de twee Gelderse initiatieven in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 vindt u gereedschap om zelf met draagvlak aan de slag te gaan. Tot slot bevat hoofdstuk 4 de achterliggende kennisbron over dialogisch werken. Draagvlak Letterlijk betekent het woord draagvlak: vlak waarop een last steunt (Van Dale, 2014). In andere woorden betekent draagvlak in deze context de ondersteuning van het initiatief. Er zijn verschillende bouwstenen te onderscheiden. In de volgende figuur worden deze kort beschreven. Het zijn bouwstenen, wat betekent dat iedere steen het draagvlak ondersteunt. Ontbreekt een steen, dan zal de muur (= het initiatief) minder stevig staan. 4

5 Bouwstenen draagvlak 1. Inventarisatie draagvlak Stel je voordat het initiatief wordt omgezet in actie de volgende vragen: Waar is behoefte aan volgens de inwoners? Wat is er al in het dorp/de regio? Wat is er (nog) niet in het dorp/de regio? Welke afspraken maak je met andere partijen over concurrentie / samenwerking? Wie wil er mogelijk bijdragen, in financiële zin en/of vrijwillige kracht? Wat staat op de politieke agenda? Zijn er inspirerende voorbeelden bij de buren? Kijk eens bij soortgelijke initiatieven en leer van hun keuzes. 2. Financieel draagvlak Zet niet het financiële vraagstuk centraal. Financiën zijn een middel voor het maatschappelijk initiatief, niet het vertrekpunt. Let wel op de volgende aspecten: Voorkom onnodig concurreren tussen (maatschappelijke) accommodaties in het dorp en de regio. Toets tussentijds de financiële werkelijkheid, zodat het niet op het laatst wordt afgeblazen en het initiatief strandt. Zie ook de modules Exploitatie gemeenschapsvoorziening en Hoe zet ik een projectplan op? voor tips en adviezen. 3. Urgentie initiatief Niet alleen een inventarisatie van maatschappelijk en financieel draagvlak is belangrijk. Ook de vraag wie daadwerkelijk gebruik gaat maken van het nieuwe initiatief. Denk vanuit de agenda van bewoners in plaats vanuit je eigen agenda. Probeer de urgentie voor iedere partij vast te stellen. Check dit met de betrokken partijen. 4. Keuzes Naast het draagvlak is het belangrijk om als initiatief te kiezen wat je wel en niet doet. Maak keuzes die passen bij de inhoud van het initiatief. Betrek dorpsinwoners en belanghebbende organisaties vanaf het begin, niet pas als alles al in oplossingen is gegoten. Laat hun meedenken en doen (zie hoofdstuk 3). Geef duidelijk aan wat de taken en bevoegdheden van de initiatiefgroep zijn. Maak gebruik van lokale kennis en netwerken in het dorp. Licht alle keuzes die je maakt toe, bijvoorbeeld de keuze voor de organisatievorm en keuze voor vrijwillig/professioneel. 5. Niet alleen praten: doen Draagvlak is fragiel. Als je te veel belooft en geen (kleine) resultaten laat zien verlies je het vertrouwen. Nadat je bewoners en andere partijen hebt geïnformeerd en gevraagd hebt mee te denken en doen is het zaak actie te ondernemen. Zoek gezamenlijk met inwoners en andere belanghebbenden naar oplossingen, formuleer daarbij concrete acties en actieeigenaren. Houd de voortgang regelmatig in de gaten en herdefinieer de acties waar nodig. Belangrijk is dat je laat zien wat je doet. Zorg voor heldere communicatie van de stand van zaken en (tussen)resultaten, in begrijpelijke taal. Zoek waar mogelijk de publiciteit op en zorg voor genoeg reuring en tamtam in het dorp. Continuïteit gaat niet vanzelf. Blijf steeds evalueren/leren van elkaar. 6. Behoud draagvlak Check regelmatig of alle bouwstenen voldoende aan bod komen. Zo niet: formuleer gezamenlijk nieuwe concrete acties en actie-eigenaren. 5

6 2. Gelderse praktijkvoorbeelden In dit hoofdstuk staan twee initiatieven van burgers uit Gelderland centraal. Ten eerste Stichting Het Dorpshuis Rheden waar binnen een jaar met veel hulp van vrijwilligers een dorpshuis is gerealiseerd. Daarnaast het burgerinitiatief Mijnbuurtje.nl dat zich meer focust op vraag en aanbod van hulp in de buurt, online en offline. Deze initiatieven dienen als voorbeeld om de bouwstenen van draagvlak te herkennen in het proces. Het zijn geen blauwdrukken die in elke buurt of elk dorp direct te gebruiken zijn. Het is een kijkje in de keuken van de lokale krachten in Rheden en Nijmegen-Oost. 2.1 Stichting Het Dorpshuis Rheden In 2012 presenteert het Rhedens Dorpsbelang het Rhedens Dorpsgezicht; de visie van hoe Rhedenaren tegen het dorp aankijken. Het Dorpsgezicht bevat eveneens een to do-lijstje met tien punten, opgesteld naar aanleiding van de kijk op het dorp door de bewoners zelf. Op één staat het realiseren van een dorpshuis. Het gaat om het huisvesten van verenigingen en clubs in het centrum van Rheden. Een aantal kartrekkers neemt in 2013 het initiatief en richt na een verdere verkenning van het draagvlak Stichting Het Dorpshuis Rheden op. Geluk De timing van het initiatief kwam precies op tijd. De kinderopvang die in de oude school Willem de Zwijger gevestigd was ging failliet. In 2013 werd de vrijgekomen ruimte gehuurd door de Stichting en omgevormd tot Het Dorpshuis Rheden. Een ander geluk was dat in dezelfde periode veel verenigingen op straat kwamen te staan, omdat ze niet meer terecht konden in de vleugel van het verzorgingshuis. Dat terwijl er nauwelijks alternatieven in het dorp zijn voor verenigingen. Een nieuwe accommodatie, die ook nog goedkoper is qua huur en centraal in Rheden ligt, kwam als geroepen. De opening vond plaats in november 2013 en vanaf januari 2014 zijn zo n 30 verenigingen en clubs gehuisvest in het nieuwe dorpshuis. Het is van maandag tot en met zondag geopend voor jong en oud. De goden zijn ons goed gezind. We dwingen het een beetje af. Verder is het geluk van Het Dorpshuis compleet met een bestuur dat veel ervaring heeft. De bestuursleden hebben bestuurlijke achtergronden, kennis van processen en een netwerk in de gemeente. Warm houden van dit netwerk is van groot belang volgens de bestuursleden. De Gemeente Rheden reageert positief op het initiatief van het nieuwe dorpshuis, ook omdat het mogelijkheden biedt voor de decentralisatie AWBZ-Wmo in samenwerking met de dagopvang van Siza, die in hetzelfde gebouw zit. De Gemeente Rheden, Siza en Het Dorpshuis Rheden ondertekenden op 11 juni 2013 een intentieverklaring die in 2014 omgezet wordt in een definitief samenwerkingsverband ter bevordering van de onderlinge samenwerking. De gemeente wil vanwege de AWBZ en Wmo graag aansluiten bij de reeds lopende samenwerking tussen de beide andere contractpartners. Daarnaast is het Stichting Het Dorpshuis Rheden gelukt om inzichtelijk te maken dat de gemeente kosten bespaart door te investeren in het dorpshuis. De gemeente is nu niet alleen meer enthousiast en bereid om te investeren, ze raden de accommodatie zelfs aan om bijvoorbeeld informatieavonden te organiseren. 6

7 Onafhankelijk De nieuwe stichting heeft bewust de keuze gemaakt om geen onderdeel uit te maken van het Rhedens Dorpsbelang. Om belangenverstrengeling en verwarring te voorkomen is gekozen om een aparte stichting op te richten via de formele weg, met een eigen begroting. De hoofdtaak van Stichting Het Dorpshuis Rheden is het beschikbaar stellen van de accommodatie, inclusief een gezonde exploitatie en tevreden klanten en gebruikers uit het dorp. Activiteiten? Dat moeten clubs en verenigingen zelf doen in het dorpshuis. We worden niet elkaars concurrenten. Ook is duidelijk gekozen om zelf geen activiteiten te organiseren. Het dorpshuis kan wel ruimte scheppen voor activiteiten. Bijvoorbeeld een podium tijdens de open dag in augustus. Wel haalt het dorpshuis vragen en wensen van (nieuwe) huurders op om zo mee te denken in de mogelijkheden van de accommodatie. Zo wordt gedacht aan het bouwen van een geschikte keuken voor de wekelijkse maaltijd van het Rhedens Maal. Een dergelijke keuken is er op dit moment niet in het dorpshuis. De stichting probeert zo maatschappelijke initiatieven te ondersteunen waar mogelijk. Tot slot heeft de stichting strikte regels voor feesten en partijen: niet in het dorpshuis. Er is genoeg horeca in Rheden waar dit wel kan. Overnemen van wat er al is, is onnodig. Het gaat er juist om wat er ontbreekt. Check draagkracht Om te controleren of de behoeften die waren opgehaald via de Dorpsbelang Rheden ook daadwerkelijk om te zetten zijn in acties hebben de initiatiefnemers een check gedaan bij de verenigingen. Nog voordat de stichting werd opgericht en de accommodatie Willem de Zwijger werd verworven vond met elke vereniging die interesse had voor de accommodatie een uitnodigend gesprek plaats. De ronde resulteert in een groot aantal verenigingen dat wel wil verhuizen. Deze afspraken zijn op papier gezet als bewijs van commitment, ook voor de huur van de accommodatie. Daarnaast is er gezocht naar een aantal vaste huurders, want de continuïteit van huur geeft zekerheid. Naast de overeenkomsten met de verenigingen zijn ook met het consultatiebureau en maatschappelijk werk afspraken gemaakt over het gebruik van Willem de Zwijger. Inmiddels is de stichting opgericht, het pand verbouwd en open voor gebruik. Het maatschappelijk draagvlak krijgt vorm door de inmiddels ruim 35 vrijwilligers die het dorpshuis runnen en de conciërges van het re-integratie traject van de gemeente. Alleen de schoonmakers worden betaald. Tussen alle vrijwilligers en conciërges is regelmatig overleg. Draagvlak is ook elkaar kennen. Aan draagvlak in het dorp wordt aandacht besteed door veel publiciteit in lokale bladen en digitaal. Het persoonlijke gesprek is daarbij van groot belang volgens de bestuursleden. Het persoonlijk welkom heten van (nieuwe) huurders, zoals een vereniging en vertellen van de mogelijkheden van het dorpshuis. Het is met name reclame die via-via zijn weg vindt in Rheden. De stichting organiseert in augustus de eerste open dag waarbij de huurders van het dorpshuis een podium krijgen om zich te presenteren. Draagkracht is actie, een opgave voor ieder bestuur. Elkaar in de ogen durven kijken. Financieel ondersteunt Gemeente Rheden de verbouwing van het dorpshuis. De Provincie Gelderland verleent een subsidie voor het nieuwe initiatief. Daarnaast heeft de gemeente permanente ondersteuning toegezegd voor de huur van de accommodatie en is er een permanente bijdrage van Siza, ook om faciliteiten met elkaar te delen. Ondanks de investeringen bespaart de gemeente een ton op jaarbasis. 7

8 Stichting Het Dorpshuis Rheden wil meer zijn dan een dorpshuis, ook maatschappelijk bijdragen aan het dorp. Onder andere door onderdak te bieden aan het Rode Kruis en het inloopproject voor eenzaamheid. Voorop lopen in de ontwikkelingen rondom de decentralisaties is ook een uitgangspunt. Zo wil de stichting de zolder boven Siza verbouwen voor de opvang van de jeugdzorg. Inspringen op maatschappelijke trends, nog voordat de gemeente met oplossingen komt. Lessen uit Rheden Focus je als eerste op de betaalbaarheid van het gebouw; een gezonde exploitatie. Ga vooraf een rondje langs soortgelijk initiatieven. Kijken bij de buren is niet verboden. Vergewis je van tevoren van de behoeften en haal de vrijblijvendheid weg. Bedenk wel dat je aansluit bij het eigen dorp en een passende organisatievorm kiest. Zorg voor vertrouwen, goede relaties in het dorp en met de gemeente. Aanvoelen waar de maatschappelijke behoeften liggen van onder andere de gemeente, zoals jeugdzorg en jeugdwerk. Denk als initiatief zelf alvast na en draag oplossingen aan bij de gemeente. Laat zien dat je kwaliteit levert in het dorp. Blijf actief het initiatief promoten en mensen lokken. Leun niet achterover, want continuïteit gaat niet altijd vanzelf. Vooral voor het bestuur is het van belang een lange adem te hebben. Een punt van aandacht is dat het bestuur bestaat uit vrijwilligers waarvan de meesten 65 jaar of ouder zijn, net als veel besturen van verenigingen die huren in het dorpshuis. Wees je bewust van deze kwetsbaarheid. Blijf evalueren/leren. Nu is het nog een startende organisatie. Als de organisatie groeit en uitbreidt met de verbouwing van de zolder, dan is professionalisering wellicht nodig. Denk aan betaalde schoonmaak en conciërges. Dit blijft een spanningsveld. Het bestuur kiest nu voor een simpele structuur met korte lijntjes, waarbij het bestuur zelf de spin in het web is. Als er problemen zijn: schiet niet in de verdediging, maar probeer het soepel op te lossen. Benadruk soms dat ook het bestuur vrijwillig is. 8

9 2.2 Mijnbuurtje.nl Mijnbuurtje.nl is een digitaal platform van, voor en door bewoners in de buurt. Het is een open community die dienst doet als ontmoetings- en marktplaats waar bewoners onder andere kennis over hun buurt kunnen vinden, hulpvragen kunnen stellen, met elkaar van gedachten kunnen wisselen en spullen kunnen ruilen, verkopen of uitlenen. Het idee hiervoor ontstond in 2011 in Nijmegen-Oost. Initiatiefnemer Eric Hendriks was al 15 jaar verbonden aan de wijkkrant in Oost en wilde meer: een digitaal platform. De nieuwe website werd het middel om ontmoetingen in de buurt te stimuleren. Dit bleek een succes. Mijnbuurtje vormde een kernteam en heeft zich inmiddels georganiseerd in een VOF. Op dit moment wordt het concept verder doorontwikkeld en ook uitgevoerd in andere buurten en dorpen. Mijnbuurtje zorgt ervoor dat mensen elkaar weer kennen en weten wat er allemaal in de buurt te doen is. Online en offline draagvlak De inhoud van de website wordt door en voor bewoners verzameld. Vertrouwen en plezier blijken de toverwoorden te zijn. Geen logo s van bedrijven op de site plaatsen, maar foto s van bijvoorbeeld de postbode, de maatschappelijk werker en de wijkraad. Ook bewoners die iets op de site willen zetten, bijvoorbeeld een evenement of vraag voor het lenen van een boormachine, hebben een eigen profiel met foto. Herkenning is van belang voor het vertrouwen. Daarnaast is het belangrijk dat mensen voor hun plezier de site bezoeken. Het moet niet alleen handig te vinden zijn, ook de inhoud moet persoonlijk aanspreken. Inmiddels heeft de wijkwebsite van Nijmegen-Oost al zo n leden, die allen actief bijdragen aan de site. Elkaar op straat herkennen, is een eerste stap. Verbind wat er al is in een buurt zonder iets nieuws uit te vinden. Ondanks dat Mijnbuurtje een online middel is, is het doel daadwerkelijk offline: het aantal ontmoetingen in de buurt stimuleren. In het echte leven het netwerk van je buurt benutten. Je buren kennen, ook die van twee straten verderop. Weten wat er te doen is in je buurt en bij wie je terecht kunt. Buurtverbinders Een belangrijke rol voor de verbinding tussen online en offline is weggelegd voor de buurtverbinders. De buurtverbinders wonen in de betreffende buurt en zijn steeds bezig om mensen bij de buurt en het online platform te betrekken. Van hulpvraag, hulpaanbod, nieuwtjes, spullen die te koop zijn, agenda tot gemeentenieuws, de buurtverbinders beheren het online buurtplein. Om dit te kunnen doen hebben zij een vijfdaagse sociale en technische training gehad via VOF Mijnbuurtje, afgerond met een HBO-certificaat. Een belangrijk punt bij die training is de vraag: hoe zorg je ervoor dat buurtbewoners meedoen? Vergeet niet de buurtverbinder: buurtbewoners die warm lopen om actief bij te dragen. Nijmegen-Oost heeft inmiddels drie buurtverbinders. In de gemeente Nijmegen zijn er op dit moment al 26 actief. Alle buurtverbinders zijn vrijwillig en zowel online als offline makkelijk te bereiken. Eigendom Alle inhoud van de site en de domeinnaam zijn eigendom van de buurt. De buurtverbinders beheren deze inhoud. De software die gebruikt wordt is eigendom van VOF Mijnbuurtje. 9

10 Bedrijven en organisaties kunnen ook hun informatie via de wijkwebsite delen, maar dan betaald. Door het afnemen van abonnementen kunnen bijvoorbeeld de GGD en DAR op de Nijmeegse wijksite. Deze abonnementen zorgen ervoor dat het initiatief financieel gezond is. In Nijmegen-Oost komt er geen steun van de gemeente of andere subsidies aan te pas. De afvalkalender en het beweegprogramma die er al zijn, krijgen via het wijkplatform meer aandacht. Eén goed platform voor de wijk, in plaats van iedere groep een eigen site of facebookpagina Voordeel voor bedrijven en organisaties is dat zij via het digitaal platform de hele buurt in één keer ontsluiten. Ze weten zeker dat via de buurtverbinders hun informatie gelezen wordt, in tegenstelling tot hun eigen site. De rol van de gemeente bij het ontstaan van Mijnbuurtje is beperkt tot het helpen opzetten van de site en het trainen van de buurtverbinders. Lessen van Mijnbuurtje Van alle lokale initiatieven waar Mijnbuurtje inmiddels bij betrokken is, zijn de initiatieven waarbij bewoners zelf zijn begonnen het meest succesvol. De gedrevenheid en het enthousiasme van de initiatiefnemers en de nieuwe buurtverbinders is een katalysator voor de buurt, online en offline. Advies is dan ook om er zelf mee te beginnen. Wacht niet op instanties of bedrijven, want als het succesvol blijkt, haken zij vanzelf aan. Tot slot adviseert Eric Hendriks: begin bij jezelf. Waar ben je goed in? Wat vind je geweldig om te doen? En waar worden mensen blij van? Zoek gelijkgestemden en ga aan de slag met je initiatief in je eigen buurt. Zorg daarbij dat het initiatief niet op één persoon leunt en maak samen je dromen waar. De Gelderlander, 24 april

11 3. Zelf aan de slag met draagvlak Na de voorbeelden uit het vorige hoofdstuk is het nu tijd om zelf aan de slag te gaan met het draagvlak van je eigen initiatief. In dit hoofdstuk vind je handvaten om met elkaar in gesprek te gaan over de behoeften en bijdragen, over de te nemen acties, actie-eigenaren en over het in kaart brengen van de waarden van het initiatief. 3.1 Haal op wat er speelt dialoogtafels Dialoogtafels zijn groepsgesprekken waarbij de behoeften en bijdragen boven tafel komen, alsook het gesprek over het initiatief in gang wordt gezet. Het is een middel om inwoners en andere partijen in een vroeg stadium mee te laten denken en doen. Bij deze werkwijze wordt uitgegaan van een permanente dialoog, waarbij de dialoog aangestuurd wordt door de intentie open te staan voor het perspectief van de ander. Meer informatie over de dialoog en het verschil met een discussie vind je in hoofdstuk 4. Aan de slag Voorbereiding Een groep bestaat bij voorkeur uit 5 personen. Een van jullie is de facilitator. De facilitator zorgt dat de groep in dialoog blijft (geen discussie) (zie hoofdstuk 4). De facilitator laat dialogen samenvatten en coacht richting actie/experiment/initiatief: wat gaan we doen met onze ideeën? Of wat ga jij doen met jouw idee? Stap 1 (10 minuten) We maken eigen dialoogvragen. Ieder leest zijn dialoogvraag op en de groep kiest één vraag uit. De gekozen vraag wordt voorgelezen en opgeschreven op het invulvel (zie pagina 13). Hoe maak je een dialoogvraag? Hoe stimuleer je mensen om te vertellen? Allereerst door te starten met een open vraag (SQUIN: the single question aimed at inducing narrative). Bijvoorbeeld: Hoe was het om naar hier te verhuizen? Welke problemen bent u in uw dorp tegen gekomen? Hieronder geven we een instructie voor het stellen van open vragen die uitnodigen tot het vertellen van verhalen volgens de formule van Dialoog en Actie (Van Biene, 2005). In hoofdstuk 4 zijn voorbeelden te vinden van coachende vragen. Open vragen Hoe vraagt naar dingen die zich in de omgeving voordoen, roept ervaring TIP!!!!! op. Waar vraagt naar plaats. HOE-vragen zetten antwoorden in een verband. Je kunt actief met de uitkomst aan de gang. Wie vraagt naar personen. Wanneer vraagt naar moment, tijd, datum. Wat vraagt naar dingen wat bedoel je. Waarom vraagt om te verantwoorden Welke vraagt naar wat voor een. TIP!!!!! Vermijd WAAROM-vragen, dan volgt meestal DAAROM. Je raakt in discussie. 11

12 Stap 2 (40 minuten) We schrijven in 1 minuut op ieder voor zich - wat ons idee is bij de vraag (reflecteren). De facilitator nodigt vervolgens iemand uit om te vertellen wat hij of zij heeft opgeschreven en we gaan in dialoog. We maken geen rondje om te horen wat een ieder heeft bedacht. De facilitator nodigt tussentijds de groepsleden uit de dialogen samen te vatten. De facilitator schrijft samen met de groep de perspectieven op het vel (zie volgende pagina). Stap 3 (30 minuten) Elke dialoogtafel koppelt de verschillende perspectieven plenair terug. De vellen worden waar nodig aangescherpt. Daarna gaan we in de groepen verder met het formuleren van acties op basis van de verschillende perspectieven en ideeën. We formuleren, persoonlijk of op groepsniveau, een actie. Deze vullen we in op het vel. Het vel geeft in één oogopslag duidelijk waar de dialoog over ging en wat het vervolg is. Opbrengsten Luisteren naar elkaar; Elkaar laten uitpraten; Vragen stellen en doorvragen; Onderzoek de vraag achter de vraag; Niet invullen maar aanvullen waar nodig. 12

13 Invulvel dialoogtafels 1. Dialoogvraag: (Open vraag die begint met: wat, wie, welke, wanneer, hoe.) 2. Behoeften en bijdragen vanuit verschillende perspectieven Burgers Professionals Beleidsmakers Lokale netwerk (verenigingen, lokale horeca, etc.) Overige 3. Concreet vervolg Acties Actie-eigenaar Planning Etc. 13

14 3.2 De neuzen dezelfde kant op partnerschapkaart Met de partnerschapkaart wordt systematisch toegewerkt naar een gelijkwaardige samenwerking tussen professionals, beleidsmakers en burgers als partners. Daarbij wordt ook uitgegaan van een dialoog (zie 4). Het eindresultaat leent zich uitstekend voor een voorbereiding van een samenwerkingsovereenkomst of convenant. Betrokken partners vullen de kaart samen in. Eventueel kunnen eerst de partners van de eigen groep het model invullen (homogene bijeenkomst) en vervolgens in dialoog gaan met elkaar over de verschillen en overeenkomsten om van daaruit tot een gezamenlijk model te komen (heterogene bijeenkomst). De werkvorm bestaat uit vijf stappen, waarbij je van rechts naar links de partnerschapkaart invult met een (gemengde) groep deelnemers. Er wordt naar gestreefd om eerst overeenstemming te bereiken over welke waarden je stelt, en wanneer je over succesvolle samenwerking kunt spreken. Zodra je deze waarden hebt bepaald kun je gaan bepalen hoe je daarin samenwerkt in termen van de onderlinge relaties en de eisen die daarvoor gesteld worden aan het handelen en de vaardigheden van de partners. Vervolgens zul je ook moeten formuleren welke voorwaarden er worden gesteld om het vereiste handelen te kunnen uitvoeren en om de relaties te onderhouden. Tot slot benoem je de acties die worden genomen die samen met de voorwaarden en samenwerking gaan leiden tot succes. Houd bij alle stappen in de gaten dat: Het gaat om een dialoog (zie hoofdstuk 4); Het gaat om wederkerigheid; Deelnemers elkaar helpen om actief deel te nemen; Verschillende partners best verschillende waarden kunnen hebben. De vraag is: hoe creëer je een win-win situatie? Opbrengsten Inzicht in de principes van samenwerking en cocreatie, en wat dit betekent voor je werk en rol als initiatiefnemer. Kennis van waarderend organiseren, dialoog, en hoe je dit kunt gebruiken om het zelforganiserend vermogen van mensen effectief aan te spreken. Ervaren van het maken én delen van kennis met andere (burger)partijen. Een concreet actieplan waarmee je direct in je eigen praktijk aan de slag kunt. Aan de slag Voorbereiding Neem voldoende invulvellen van de partnerschapkaart mee op A3-formaat of groter (zie volgende pagina). Werk eventueel met post-its; Benoem een facilitator: iemand die de stappen van de partnerschapkaart, de dialoog en de tijd in de gaten houdt. Stap 1.1 Opening en uitleg. Verwelkom de aanwezigen en leg uit dat we in dialoog gaan werken met de partnerschapkaart. Stap 1.2 (45 minuten) Maak groepen, het liefst zo dat iedereen uit eenzelfde netwerk gesplitst is. Ga met elkaar in gesprek rondom de vraag wanneer X (het doel/initiatief, bijvoorbeeld het dorpsplein) voor jullie geslaagd is (rechterkolom van de partnerschapkaart). Ga daarbij uit van de ideale situatie, je wensdroom, los van de werkelijke situatie of van beren op de weg. Noteer dit op de kaart. 14

15 Stap 1.3 (15-30 minuten) Tussentijdse terugkoppeling (plenair): Welke waarden worden genoemd? De facilitator vult de rechterkolom van de partnerschapkaart in op een leeg vel. Het is mogelijk om stap 1 van de partnerschapkaart in een aparte bijeenkomst te doen of een pauze te houden na het invullen van stap 1. Stap 2, 3, 4, 5 (60 minuten) Ga weer uit elkaar in groepen en vul stappen 2, 3, 4 en 5 op de partnerschapkaart in. Daarbij ga je uit van de plenair genoemde waarden. Let op dat de deelnemers zich niet verliezen in of blijven hangen bij specifieke zaken uit het eigen netwerk, maar dat toegewerkt wordt naar algemene kenmerken of uitspraken. Dit kun je doen door te vragen: hoe zou het specifieke vertaald kunnen worden naar een andere situatie? Bedenk hoe in het licht van die waarden je ideale samenwerking met burgers en professionals eruit ziet. Benoem wat er moet gebeuren om dat tot stand te brengen door de volgende stappen in te vullen. Laat je inspireren door documenten, instrumenten, procedures, etc. Ook competenties van specifieke personen die je helpen binnen je eigen netwerk kunnen inspirerend werken. Stap 6 (30 minuten) Plenair bespreken van de bevindingen van de groepen. Stap voor stap worden de verschillende blokken uit het schema besproken. De facilitator vult de overige kolommen van de partnerschapkaart in op het lege vel. Gezamenlijk vaststellen van definitieve versie: het samenwerkingsmodel. Stap 7: follow-up Uitwerken van het samenwerkingsmodel en eventueel omzetten naar een tekst voor een samenwerkingsovereenkomst of convenant. 15

16 Een downloadbare versie is te vinden op: 16

17 3.3 Financiële draagkracht waardewijzer Naast de dialoogtafels en partnerschapkaart is de waardewijzer een hulpmiddel dat de financiële en maatschappelijke waarde in één overzicht in beeld brengt. Zo kun je bijvoorbeeld inzichtelijk maken hoe je kostendekkend bent en wat je de gemeente kunt besparen. Het laten zien wat een initiatief oplevert kan op allerlei verschillende manieren. De meest gebruikte manier is de begroting; maak je geen verlies? Is de exploitatie van het gebouw rond? In deze paragraaf komt een alternatieve werkwijze aan bod: de Waardewijzer. Ook sluit deze paragraaf af met een aantal andere mogelijke vormen van waardecreatie en het inzichtelijk maken daarvan. Ook de Waardewijzer werkt volgens het principe van de dialoog (zie hoofdstuk 4). Dit heeft als voordeel dat je gezamenlijk het gesprek voert over de waarden van het initiatief voor verschillende partijen. Om het gesprek op gang te brengen is een facilitator nodig die de stappen, de dialoog en de tijd in de gaten houdt. Samengevat gaat het om: Een dialoog (zie ook 4); Inzicht in de waarden vanuit verschillende perspectieven; Deelnemers helpen elkaar om actief deel te nemen; Deelnemers geven gezamenlijk betekenis aan de waarden van het initiatief. Opbrengsten Inzicht in de maatschappelijke en financiële waarden, en wat dit betekent voor je werk en rol als initiatiefnemer. Ervaren van het maken én delen van kennis met andere (burger)partijen. Een concreet waardeoverzicht waarmee je direct in je eigen praktijk aan de slag kunt. Aan de slag Kijk voor de instructie het filmpje: Op de volgende pagina vindt u de blanco Waardewijzer voor een dorpsinitiatief. Volg de stappen voor uw eigen initiatief. 17

18 18

19 De werkwijze van de Waardewijzer kwam al aan bod. Een paar suggesties voor andere manieren van waarde creëren en in beeld brengen: Effectencalculator Een werkwijze om uitgebreider de maatschappelijke waarde in beeld te brengen. Een stap verder dan de waardewijzer? Ga aan de slag met de Effectencalculator. Dit instrument kan de maatschappelijke (meer)waarde in geld uitdrukken. Meer informatie: Crowdfunding Crowdfunding is net als fondsenwerving een manier om een project te financieren. Het gaat om een grote groep mensen die een relatief kleine bijdrage leveren. Kort gezegd is crowdfunding niets anders dan fondsenwerving bij particulieren. Voor dorpsbelangen organisaties en dorpshuizenstichtingen al sinds jaar en dag hun werkpraktijk. Door de vele mogelijkheden van internet en sociale media, kunnen we vandaag de dag relatief gemakkelijk een grotere groep bereiken en motiveren, om zich financieel te verbinden met een activiteit of project. Meer informatie over crowdfunding vindt u in de brochure van VKK-FDG: Exploitatie Tips voor het inzichtelijk maken van de financiële waarden zijn te vinden in de module Exploitatie gemeenschapsvoorzieningen. Subsidie Het inzicht in de waarden van je initiatief geven je draagvlak voor het aanvragen van een subsidie, bijvoorbeeld bij de provincie. De verschillende waarden kun je verwerken in je projectplan. Hoe? Dat vind je in de module Hoe zet ik een projectplan op?. 19

20 4. Kennisbron: de dialoog Dit hoofdstuk bevat extra informatie over het werken aan draagkracht met de dialoog. Het gaat om achtergronden van de werkwijzen uit hoofdstuk 3. Waartoe dient de dialoog? Een dialoog is volgens Dixon (2000) een gesprek dat uitgaat van wederkerigheid en gezamenlijkheid. Dialoog heeft de potentie verandering te brengen in de betekenis van wat wordt gezegd en gedacht en kan daardoor in de groep, de organisatie en de samenleving een transformatie teweeg brengen. De relatie tussen het individu en het collectief is wederkerig en komt via praten tot stand. Argyris (1992) definieerde het doel van de dialoog als het ontdekken van de onopzettelijke persoonlijke organisatiefouten die het leren beperken. Mezirow et al. (1990) geeft als doel aan: mensen te verlossen van hun eigen ongetoetste veronderstellingen die hun ontwikkeling beperken. Bohm (1985) stond een gemeenschappelijke betekenis voor ogen, iets wat mensen zijn inziens konden bereiken door af te rekenen met oude programma s en denkwijzen. Freire (1984) ten slotte zag als doel van de dialoog, de wereld te transformeren door haar te doorgronden en te herscheppen. Al deze visies behelzen de intentie het onbewuste naar boven te halen. Deelnemers aan de dialoog worden zich bewust van het paradigma dat zij inbrengen ofwel de sociaal/culturele context waarin zij zijn ingebed. Deelnemers aan de dialoog worden in de gelegenheid gesteld hun eigen veronderstellingen tegen het licht te houden en er een nieuwe gemeenschappelijke betekenissen mee te construeren die getoetst zijn aan hun redeneringen. Waardering voor de inhoud van de dialoog De dialoog is niet nieuw. We kennen allemaal situaties waarin we een fijn gesprek hadden met een bepaalde persoon. Tijdens dit soort gesprekken spant elk van beide personen zich in om het gezichtspunt van de ander te vatten, omdat hij of zij voelt dat de ander er niet zozeer op uit is een oordeel te vellen, maar probeert de wereld te zien door de ogen van de ander. Elk van beide ervaart dat zijn denken serieus wordt gesteund. Mensen waarderen doorgaans de inhoud van de dialoog, omdat zij inzien dat zij erdoor zijn gegroeid en veranderd. Verschil tussen dialoog en discussie Dat maakt dat dialoog een waardevolle gespreksmethode is. Dit in tegenstelling tot discussie. Het voeren van een discussie vergt andere vaardigheden en brengt andere emoties teweeg. Aan de hand van de volgende voorbeelden kun je bij jezelf nagaan of je een dialoog of een discussie type bent. Ben je het type van ja, het kan wel als, dan is de dialoog jouw favoriet. Zeg jij vaak ja, maar of het kan niet want of ik vind dat dan ben je een discussie type. In de relatie burger professional komen beide personen het meest tot hun recht in de dialoog. 20

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Samenvatting Leefbaarheid in kaart voor sociale wijkteams Land van Cuijk

Samenvatting Leefbaarheid in kaart voor sociale wijkteams Land van Cuijk Samenvatting Leefbaarheid in kaart voor sociale wijkteams Land van Cuijk Onderzoek naar de wensen, behoeften en bijdragen van inwoners uit Padbroek, Cuijk Alex de Veld, Daniëlle Damoiseaux MSc., dr. Martha

Nadere informatie

LEEFBAARHEID EN GEMEENSCHAPSVOORZIENINGEN 2015

LEEFBAARHEID EN GEMEENSCHAPSVOORZIENINGEN 2015 LEEFBAARHEID EN GEMEENSCHAPSVOORZIENINGEN 2015 1. Ondersteuningsmogelijkheden. Dorpshuizen en Kleine Kernen Gelderland DKK, HAN-Centre of Expertise Krachtige Kernen, ICS-adviseurs en Spectrum partner met

Nadere informatie

Langer zelfstandig wonen

Langer zelfstandig wonen Langer zelfstandig wonen Inspiratiedag 5 oktober 2013 Kenniscentrum Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen HAN Centre of Expertise Krachtige Kernen Martha van Biene, martha.vanbiene@han.nl Daniëlle

Nadere informatie

Aanjagers 1 december 2015 Ctylab

Aanjagers 1 december 2015 Ctylab Ctylab zoekt aanjager(s) Je hebt misschien al eens van ons gehoord. Een online platform voor klein nieuws en frisse ideeën uit je eigen omgeving. Nu doen we dat nog op Facebook met een kleine groep. Maar

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Groen Dichterbij 8 november 2014 Jan Hassink, Carlijn Wentink en Evelien Janssen Jan.hassink@wur.nl Voorbeelden van groene burgerinitiatieven

Nadere informatie

Werkvorm The World Café

Werkvorm The World Café Werkvorm The World Café Wat houdt de werkvorm The World Café in? Het is een werkvorm om een levendige gezamenlijke dialoog op te zetten rondom vragen die er echt toe doen. Dit gebeurt door in kleine groepen

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK!

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! In dit E-book leer je hoe je door het inzetten van je eigen netwerk je bedrijf kan laten groeien. WAAROM DIT E-BOOK? Veel ondernemers beginnen

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Eigen en WIJze buurten

Eigen en WIJze buurten Eigen en WIJze buurten Swingen met de kracht en kennis van de wijk. Van en Voor wijkbewoners. Marjanne van Ginneken Community en netwerk leider van Makers en Doeners Grote Beer 980, 3067 MB Rotterdam,

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Coalitielid met hart en ziel

Coalitielid met hart en ziel Coalitielid met hart en ziel Samenwerken vind ik belangrijk omdat... Peter Rooze 29 januari 2011 Teambuilding en samenwerking. Resultaten: 1. Kennismaking met - motieven van - collega s. 2. Betere samenwerking.

Nadere informatie

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL Inhoudsopgave Contents... 1 AANMELDEN... 2 Welkom op onze site!... 2 Mijn Profiel... 3 Basis gegevens:... 3 Profiel

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

28-8-2013. Een betere buurt met. mijnbuurtje. www.mijnbuurtje.nl. Vroeger

28-8-2013. Een betere buurt met. mijnbuurtje. www.mijnbuurtje.nl. Vroeger Een betere buurt met mijnbuurtje www.mijnbuurtje.nl Vroeger 1 Nu 1 op de 3 huishoudens bezit een tablet 2 Nu Nu 3 In alle Nederlandse gemeentes: Bezuinigingen Zelfredzaamheid Stimuleren bewoners Meer verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Hoe wij uw organisatie verjongen! Anders Denken Anders Doen. Speelruimte Energie Trots

Hoe wij uw organisatie verjongen! Anders Denken Anders Doen. Speelruimte Energie Trots Hoe wij uw organisatie verjongen! Anders Denken Anders Doen. Over Vitalavie Waarom de reis. Verleden Heden Top Down Bottom up 60% deelname 100% deelname Deelnemer Eigenaar Bedenker Creator Mismatch Match

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Anne-Marie Poorthuis en Sjanneke Werkhoven De netwerkmultiloog is een methode om veel mensen in een organisatie te betrekken bij een organisatiethema

Nadere informatie

Buurtontmoetingsplek (BOP) Nicolette Verkleij VKKFDG Inspiratiedag Zelhem 5 oktober 2013

Buurtontmoetingsplek (BOP) Nicolette Verkleij VKKFDG Inspiratiedag Zelhem 5 oktober 2013 Buurtontmoetingsplek (BOP) Nicolette Verkleij VKKFDG Inspiratiedag Zelhem 5 oktober 2013 Welkom xx aanwezigen x van dorpsraad/belangenorganisatie x van dorpshuis / mfc / kh x dcp x ondersteuningsinstelling

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Auteur: Leni Minderhoud info@45plusondernemer.nl Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Audio 2 Onderscheidend vermogen, specialisatie en toegevoegde waarde Welkom terug bij de tweede audioles van

Nadere informatie

Hoe geef ik een toolbox?

Hoe geef ik een toolbox? Hoe geef ik een toolbox? Dag voor de preventiemedewerker Arbouw Mirjam Kousbroek Wat is een toolboxmeeting? Periodieke bijeenkomst Doel: arbeidsveiligheid bevorderen Over een specifiek onderwerp Voorlichting

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek.

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Begaafde leerlingen komen er vanzelf... toch? Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Teambijeenkomsten Anneke Gielis Begaafde leerlingen

Nadere informatie

Crowdfunding. Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe Steunpunt Dorpshuizen Drenthe

Crowdfunding. Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe Steunpunt Dorpshuizen Drenthe Crowdfunding Sinds enkele jaren is in de wereld van fonsenwerving een nieuwe telg geboren genaamd Crowdfunding. Tot voor kort zagen we crowdfunding vooral als succesvol middel in de kunstzinnige hoek (muziek,

Nadere informatie

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband?

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband? Participatief leiderschap Hoe leid je een samenwerkingsverband? Mr. Drs. Lucien Stöpler Justice in Practice December 2014 Participatief leiderschap: Hoe leid je een samenwerkingsverband? 2014 Justice in

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding

Inhoudsopgave. Inleiding Handboek Inhoudsopgave Inleiding... 1 Thema... 2 1. Aan de slag... 3 2. Waar beginnen?... 4 2.1 WANNEER?... 4 2.2 AANMELDEN ALS ORGANISATOR... 5 2.3 SAMENSTELLEN VAN EEN TEAM... 5 2.4 WAARVOOR MOETEN WE

Nadere informatie

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Tijd: 2 ½ uur Sociale Wijkteam leden Een collectieve leerbijeenkomst staat in het teken van participatie van jongeren die

Nadere informatie

Redactie: Maaike Kluft en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie Movisie Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie en Illusie Drukwerk: Libertas

Redactie: Maaike Kluft en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie Movisie Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie en Illusie Drukwerk: Libertas Redactie: Maaike Kluft en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie Movisie Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie en Illusie Drukwerk: Libertas Werk ik wel volgens de uitgangspunten van de Wmo en

Nadere informatie

Sportweetje. Het Katwijkse. sportieve toekomst! naar een. Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven

Sportweetje. Het Katwijkse. sportieve toekomst! naar een. Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven Het Katwijkse Sportweetje Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven digitale nieuwsbrief voor het verenigingsleven editie 2015.1 klik en lees het artikel van uw interesse volg

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

19. Reflectie op de zeven leerfuncties

19. Reflectie op de zeven leerfuncties 19. Reflectie op de zeven leerfuncties Wat is het? Wil een organisatie kennisproductief zijn, dan heeft zij een leerplan nodig: een corporate curriculum dat de organisatie helpt kennis te genereren, te

Nadere informatie

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Dit document helpt je om een actie voor ZOA op te zetten. Je kan met een maatschappelijke stage voor ZOA 15 tot 30 uur maken. Wat vind je in

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO!

CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO! CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO! INHOUDSOPGAVE STARTFASE VOORAF - IS HET EEN ONDERWERP VOOR CREATIVITEIT? - ANALYSEVRAGEN - BRIEFING MET PROBLEEMEIGENAAR DE CREATIEVE SESSIE - SPELREGELS

Nadere informatie

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Dinsdag 10 november 2015 Vanaf 12.00 uur Grolsch Veste Colosseum 65 7521 PP ENSCHEDE (ingang kanaalzijde) Om kennis over de

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

6Het voorbereidingsdraaiboek

6Het voorbereidingsdraaiboek DC 6Het voorbereidingsdraaiboek In dit dc-thema vind je informatie over het voorbereiden van een evenement. Het is een soort checklist van tien aandachtspunten, om te controleren of je niets vergeten bent.

Nadere informatie

Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl. QueZ. Vragen naar zelfregie

Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl. QueZ. Vragen naar zelfregie Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl QueZ Vragen naar zelfregie Colofon Auteurs: Cora Brink, Anouk Poll en Petra van Leeuwen Met dank aan: Oda Berkhout (Beweging 3.0), Ieke Bron en Tineke van Dijk

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM

JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM 2013 Arnhem, juni 2014 Voorwoord Voor u ligt het eerste jaarverslag van Stichting Geeferom 2013. Een Stichting opgericht vanuit een visie dat vele kleine beetjes een mooiere,

Nadere informatie

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar door Rob van de Star Inhoudsopgave Voorwoord...3 Hoe willen we werken?...4 De stem van onze "klant"...5 De buurt als ons anker...6 Copyright 2014, Croqqer

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Young People Coaching Experience

Young People Coaching Experience Hét loopbaanprogramma voor Young Professionals Young People Coaching Experience In 5 stappen naar je ideale baan! Ga jij met tegenzin naar je werk? Heb je er genoeg van om werk te doen dat niet bij je

Nadere informatie

Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo

Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo Inleiding Voor u ligt de handleiding bij de LOB-scan voor het mbo. De LOB-scan voor het mbo is in opdracht van MBO Diensten ontwikkeld en is te vinden op www.mbodiensten.nl.

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

Vrijheidsbeperkende maatregelen. Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? in de langdurende zorg. Vilans helpt mee

Vrijheidsbeperkende maatregelen. Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? in de langdurende zorg. Vilans helpt mee Vrijheidsbeperkende maatregelen in de langdurende zorg Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? Vilans helpt mee Hoe staat je organisatie ervoor? Kom erachter hoe het staat met vrijheidsbeperking

Nadere informatie

Cultuurproef. Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie

Cultuurproef. Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie Cultuurproef Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie De cultuurproef Met de Cultuurproef kunt u de cultuur van uw organisatie in kaart brengen. Via een vragenlijst en een cultuurmodel onderzoekt

Nadere informatie

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen 27 geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Inhoudsopgave Time Management 3 Email Management 3 Werkplekorganisatie 3 Gewoontevorming 4 Teambuilding 4 Gezinnen met kinderen 5 Administratie en Financiën

Nadere informatie

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS December 2012 1 Draaiboek Gewoon meedoen in je wijk! Aanleiding van dit draaiboek Gewoon Meedoen in je wijk is een pilotproject dat in 2010 en 2011

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Aan het begin van het interview zelf kan het goed zijn om te zeggen dat er geen goede of foute antwoorden zijn. Stel je open en uitnodigend op.

Aan het begin van het interview zelf kan het goed zijn om te zeggen dat er geen goede of foute antwoorden zijn. Stel je open en uitnodigend op. 1 Beste interviewer, Leuk dat je een iemand of aantal mensen in je omgeving wilt gaan interviewen. Om je een handvat te geven zetten we hieronder een paar dingen op een rijtje. Het format van het interview

Nadere informatie

Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties. Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013

Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties. Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013 Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013 Samenvatting van de resultaten Opdrachtgever Contactgegevens Contactpersoon

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

Introductie FONDSENWERVING. door Carla van de Brake werkzaam bij

Introductie FONDSENWERVING. door Carla van de Brake werkzaam bij Introductie FONDSENWERVING door Carla van de Brake werkzaam bij Inleiding Waarom fondsen werven? 1. Fondsen willen hun geld graag kwijt aan maatschappelijke projecten/ontwikkelingen. 2. Georganiseerde

Nadere informatie

Herinrichting Schoolplein mavo 3

Herinrichting Schoolplein mavo 3 Herinrichting Schoolplein mavo 3 Pagina 1 van 7 Inleiding Binnenkort ga je aan de slag met het project Herinrichting van het schoolplein. Alle leerlingen van het derde leerjaar gaan ervoor zorgen dat ons

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Thuis zijn in Julianadorp Projectplan conceptversie november 2006 Willem Stam

Thuis zijn in Julianadorp Projectplan conceptversie november 2006 Willem Stam Thuis zijn in Julianadorp Projectplan conceptversie november 2006 Willem Stam Opdracht Doel is dat mensen langer zelfstandig in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. Vanuit het aanbod bezien zijn we

Nadere informatie

MODULE #7 CORE PURPOSE

MODULE #7 CORE PURPOSE MODULE #7 CORE PURPOSE Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je de

Nadere informatie

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken?

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken? FCE / Stichting Opleidingskunde 2007 Een groep interviewen met de waarderende methode Bijvoorbeeld over samenwerken... 1. Thema scherp (het gaat in dit voorbeeld over effectief samenwerken ) 2. In kleine

Nadere informatie

Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog.

Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog. Nieuwsbrief Amersfoort in Dialoog Editie: december 2015 Terugblik Dag(en) van de Dialoog 2015 Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog. Het

Nadere informatie

2.4 Tekstopbouw In deze paragraaf oefen je in het schrijven van een tekst met een indeling in inleiding, kern en slot.

2.4 Tekstopbouw In deze paragraaf oefen je in het schrijven van een tekst met een indeling in inleiding, kern en slot. Fase.4 Tekstopbouw In deze paragraaf oefen je in het schrijven van een tekst met een indeling in inleiding, kern en slot. 1 In fase 1 heb je geoefend met het schrijven van teksten. Je hebt ook geleerd

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1 Subsidieaanvraag : oprichten buurtenergiebedrijf in de schilderswijk 1 s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling

Nadere informatie

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink Samenspel Formeel - Informeel Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink 6/12/2015 Programma - Korte kennismaking; - Ontwikkelingen in de vrijwillige zorg; - Uitgangspunt

Nadere informatie

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid De kracht van Ben ik tevreden? ligt in het hier en nu. Wensen van cliënten zetten direct aan tot actie. Meten is dus niet alleen weten, maar de start

Nadere informatie

Business Ondernemingsplan opstellen en uitvoeren. Inleiding

Business Ondernemingsplan opstellen en uitvoeren. Inleiding Inleiding Nederland heeft meer ondernemers nodig, zeker nu met de economische crises. Jongeren worden in Nederland vooral opgeleid om te werken voor een baas, maar in werkelijkheid wordt 1 op de 8 jongeren

Nadere informatie

Voor de interne organisatie onderscheiden we drie type speeltuinverenigingen:

Voor de interne organisatie onderscheiden we drie type speeltuinverenigingen: Checklist indicatoren vrijwilligersmanagement speeltuinwerk De NUSO heeft een vragenlijst ontwikkeld om de organisatiestructuur bij speeltuinverenigingen praktisch in kaart te brengen. Aan de hand van

Nadere informatie

9:30 ALV VKK en FDG 10:30 Inspiratiedag

9:30 ALV VKK en FDG 10:30 Inspiratiedag Inspiratiedag Dorps(huis)ontwikkeling 3 oktober 2015 Verenigingsgebouw Overasselt 9:30 ALV VKK en FDG 10:30 Inspiratiedag Willem Alexanderstraat 1 6611 CE Overasselt Dit jaar staat de Inspiratiedag Dorps(huis)in

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

ZAKELIJK TWITTEREN KUN JE GEBRUIKEN VOOR VERSCHILLENDE DOELEN.

ZAKELIJK TWITTEREN KUN JE GEBRUIKEN VOOR VERSCHILLENDE DOELEN. ZAKELIJK TWITTEREN KUN JE GEBRUIKEN VOOR VERSCHILLENDE DOELEN. In de eerste plaats om in contact te komen met anderen met dezelfde interesses. Twitter is erg geschikt om snel met elkaar van gedachten te

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Handleiding Mijn Pad. Mijn pad, mijn leven, mijn toekomst Een routeplanner voor jongeren. praktijkgericht onderzoek. Rotterdam, maart 2015

Handleiding Mijn Pad. Mijn pad, mijn leven, mijn toekomst Een routeplanner voor jongeren. praktijkgericht onderzoek. Rotterdam, maart 2015 Handleiding Mijn Pad Mijn pad, mijn leven, mijn toekomst Een routeplanner voor jongeren I. Bramsen C.P. Willemse C.H.Z. Kuiper M. Cardol Rotterdam, maart 2015 praktijkgericht onderzoek Kenniscentrum Zorginnovatie

Nadere informatie

Definitiefase fase 2

Definitiefase fase 2 Definitiefase fase 2 Nu dat jullie als projectteam de startnotitie af hebben, kunnen jullie beginnen met de volgende fase: jullie gaan de startnotitie uitbreiden tot een projectplan en jullie gaan de rollen

Nadere informatie

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal Introductie Deze lesmodule is geschreven voor een project van 5 bijeenkomsten van elk 60 minuten, waarvan de laatste bijeenkomst het werkelijke Voorleesontbijt is. Het aantal, de duur en inhoud van de

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

Cluster: Beleid Team: Gebiedsontwikkeling. Bijeenkomst Duurzame accommodaties

Cluster: Beleid Team: Gebiedsontwikkeling. Bijeenkomst Duurzame accommodaties Cluster: Beleid Team: Gebiedsontwikkeling Verslag Bijeenkomst Duurzame accommodaties Datum: 28-04-2015 Tijd: 19.30 21.30 uur Plaats: Gemeenschapshuis Limbricht Aanwezig: Namens de gemeente: Vertegenwoordigde

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie