synchroon WINTER 4e jaargang nummer 3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "synchroon WINTER 4e jaargang nummer 3"

Transcriptie

1 synchroon Synchroon is het blad van Syndion over mensen met een handicap, hun plaats in onze samenleving, hun dagelijks leven en de begeleiding die daarbij gegeven wordt. WINTER e jaargang nummer 3

2 2 COLOFON Synchroon is een uitgave van Syndion, stichting voor dienstverlening en ondersteuning aan mensen met een handicap. Het wordt verspreid onder externe relaties en medewerkers van Syndion. Voor cliënten wordt SynVol gemaakt, een uitgave in eenvoudige taal. Synchroon verschijnt drie keer per jaar. Het blad bevat informatie over de ontwikkeling in de sector dienstverlening en ondersteuning aan mensen met een handicap in het algemeen en binnen Syndion in het bijzonder. Synchroon wil bijdragen aan binding, betrokkenheid en draagvlak. Het blad geeft informatie en draagt bij aan opinievorming rondom de onderwerpen die relevant zijn voor de (professionalisering van de) gehandicaptenzorg of de plaats van gehandicapten in de samenleving. De artikelen bevatten niet altijd de mening van Syndion. De artikelen bevatten niet altijd de mening van Syndion. De redactie behoudt zich het recht voor artikelen in te korten of te weigeren. Dienstverlening en ondersteuning aan mensen met een handicap Syndion Postbus 3012, 4200 EA Gorinchem Tel. (0183) Redactie Ina Florusse Heleen Klop (hoofdredactie) Jos Huibers Yet Langerak Arianne Lievaart Mirjam Rinzema (eindredactie) Jaccolien Stein Cees Taal Vormgeving/drukwerkverzorging Fitting Image, Giessenburg Oplage 3000 Foto s De foto s komen uit het Syndion-fotoarchief, tenzij anders vermeld AAN DE LEZER Maak het verhaaltje af en kleur de plaatjes Bij het samenstellen van de vorige Synchroon stonden de verkiezingen nog voor de deur. Inmiddels weten we wat de uitslag is, is er een nieuw kabinet gevormd en ligt er een regeerakkoord. Na de commotie van het Lente-akkoord dat al drastische maatregelen in de zorg beschreef, weten we nu dat het huidige regeerakkoord Bruggen slaan nog veel verder gaat. Het zijn tijden van grote onzekerheid. We kunnen lezen wat erin staat, maar veel is nog onduidelijk: wat betekent het dat de aanspraak op dagbesteding vervalt? Wat zijn de gevolgen van de overheveling van de Zorgzwaartepakketten 1 t/m 4 naar de gemeenten? In de taalles vroeger op school luidde de opdracht vaak maak het verhaaltje af en kleur de plaatjes. Daardoor kon je zelf regie voeren over hoe het verhaal verder ging en de plaatjes vrolijk inkleuren. Hoe gemeenten omgaan met het verhaal van de transitie is nog verre van duidelijk. Zelf regie voeren lijkt minder makkelijk wanneer verzekerd recht is vervallen en afhankelijkheid ontstaat van compensatierecht. Zeker wanneer er veel minder geld beschikbaar is. Over continuïteit van ondersteuning is dan ook grote onzekerheid. Gelukkig zijn er ook plezierige gebeurtenissen. Zo werd onlangs het Droomhuis in Wijk bij Duurstede geopend, is er een nieuw project gestart in Appeltern en werd Syndion bij de verkiezing van Beste Werkgever 2012 de derde van zorgorganisaties met meer dan 1000 medewerkers. In de afgelopen periode kreeg de Raad van Toezicht een andere voorzitter, de heer Klaas Tammes. In deze Synchroon leest u een interview met hem. Verder vertelt René Dekker, een van de cliënten van Syndion, over zijn leven. U vindt de vaste rubriek van de Centrale Cliëntenraad, u leest over het wel en wee van een gezin dat dnkzij een logeergezin af en toe tot rust kan komen en nog veel meer. Ook al is veel onzeker, ik wens u fijne feestdagen en een gelukkig, vooral kleurrijk en bovenal gezond, 2013 toe! Ik wens u veel leesplezier! Heleen Klop Bestuurssecretaris Syndion

3 Inhoud 3 Ik ben het mannetje met de oliespuit Klaas Tammes, voorzitter Raad van Toezicht Syndion 4 Ik geef de pen door aan Wat een heerlijke dag! 6 Op de hoogte Nieuwtjes uit de zorg 7 Cliënt aan het woord René Dekker: Dat doet me best wel goed 9 In beeld 12 Harry Vogelaar maakt kennis met Syndion Opvang op de zaterdag Syndion breidt opvang uit met het oog op de toekomst 14 Column Twee soorten mensen 15 Meer dan welkom Pilot Hostmanship binnen Syndion 16 Column Centrale Cliëntenraad Ogen en Oren 18 Een gewoon gezin met een ongewoon verhaal Robin (5) heeft PDD-nos en gaat elke maand een weekend logeren 18 Transparantie, onafhankelijkheid en zorgvuldigheid Commissie seksuele intimidatie van Syndion behandelt lastig bespreekbare onderwerpen 22

4 Questions? Het interview 4 Ieder nummer van Synchroon bevat een interview met één of meerdere interessante mensen. Deze keer: Klaas Tammes Ik ben het mannetje met de oliespuit Klaas Tammes, voorzitter Raad van Toezicht Syndion Door Mirjam Rinzema Als voorzitter van de Raad van Toezicht van Syndion ben ik er niet op uit om op de voorgrond te treden, de publiciteit te zoeken. Want als alles goed marcheert, lopen we de bestuurder niet voor de voeten. Klaas Tammes, sinds 2008 als lid van de Raad van Toezicht van Syndion actief, volgde in september 2012 de heer Canisius op als voorzitter. De redactie van Synchroon vond het een goed moment om naar voren te blikken en de lezers kennis te laten maken met deze nieuwe voorzitter. De afspraak is snel gemaakt. Op een zonnige oktobermiddag ontmoeten we elkaar in het lichte en ruime gemeentehuis van Lienden, Maurik en Buren. Deze drie gemeenten zijn samengevoegd tijdens de laatste gemeentelijke herindeling, in De heer Tammes is er burgemeester. Nog wel, want hij heeft inmiddels aangekondigd dat hij vanaf mei 2013 met pensioen gaat. Ik ben dan 25 jaar burgemeester geweest. Ik heb het altijd een prachtig vak gevonden. Het is heel afwisselend en je bent dichtbij de mensen. Dat vind ik belangrijk. Ik wil een burger vader zijn. Het is prachtig om op een bijzonder moment bij mensen op bezoek te komen, zoals een huwelijksjubileum. Tegelijk kun je, samen met de wethouders en de gemeenteraad, iets tot stand brengen in je gemeente. Mijn rol als burgemeester zie ik dan vooral als het mannetje met de oliespuit. Ik breng de machine op gang en als het even wat stroever gaat spuit ik wat olie in de raderen om de boel op gang te houden. Die rol kan misschien soms ook van pas komen bij een organisatie als Syndion. Vertrouwd met de zorg Klaas Tammes, geboren in 1948 in Abbenes, ging na zijn middelbare schooltijd sociale geografie studeren en werd leraar aardrijkskunde. Eerst op een

5 Answers! 5 middelbare school, maar na een tijdje stapte ik over naar een functie op een hogeschool. Ik was gespecialiseerd in de geografie van Oost-Europa. Dat was in de tijd dat de Sovjet Unie nog bestond en de groepsreizen die de school toen voor de studenten organiseerde hadden bepaald een spannend karakter. Soldaten met geweren in de aanslag, studenten die roebels smokkelden een interessante tijd. Vanuit het onderwijs rolde Tammes in de gemeentepolitiek. Na een aantal jaren te hebben gewerkt als wethouder in Beuningen, werd hij burgemeester van Lienden. Als bestuurder is hij breed geïnteresseerd in zaken die in de samenleving spelen. Zorg is een onderwerp dat me altijd geboeid heeft. Ik ben al bijna twintig jaar voorzitter van de Raad van Toezicht van de Stichting Zorgcentra Rivierenland, een instelling voor ouderenzorg. Binnenkort is mijn zittingstermijn verstreken en treed ik terug. Zorg zit ook verweven in mijn gezin: mijn vrouw heeft altijd als verpleegkundige gewerkt en ook mijn zoon en schoonzoon werken in de zorg. Zorg is een relevant onderwerp in de samenleving. Om mij nu, na lange tijd in de ouderenzorg, ook vanuit bestuurlijk oogpunt bezig te houden met de zorg voor mensen met een handicap, vind ik een mooie taak. Op de achtergrond Als het even kan blijven wij als Raad van Toezicht op de achtergrond. De bestuurder bepaalt het beleid en leidt de organisatie. Onze rol is die van klankbord en controleur. Formeel controleert de Raad van Toezicht de bestuurder, voert functioneringsgesprekken met hem en toetst de jaarrekening en begroting, zo start Tammes zijn betoog over de rol van het toezicht bij Syndion. Er komt echter meteen een maar achteraan, want er is meer dan alleen de formele rol. Maar: we willen als Raad van Toezicht wel voldoende feeling hebben met de organisatie. Daarom bezoeken de leden van de Raad van Toezicht ieder jaar een aantal locaties. Dat doen we al veel langer, maar vanaf nu willen we dat nog wat beter coördineren. Syndion is zo groot, er zijn zoveel locaties. Die willen we toch eigenlijk allemaal wel eens gezien hebben. Door medewerkers en cliënten te ontmoeten, ontstaat er soms een andere kijk op dingen. Tammes: Die betrokkenheid bij de inhoud vind ik belangrijk. Daarom gaan we vanaf nu ook iedere vergadering beginnen met een inhoudelijk onderwerp. Iemand uit de organisatie geeft ons dan een impressie van het werk in de gehandicaptenzorg. Zo willen we nadrukkelijker proberen om kennis op te doen en op de hoogte te blijven. Verantwoordelijk De Raad van Toezicht doet dat met minder mensen dan voorheen. Lange tijd telde de Raad negen leden; dit is inmiddels teruggebracht naar vijf. Twee leden zijn benoemd op voordracht van Syndionorganen: één vanuit de Centrale Cliëntenraad en één vanuit de Ondernemingsraad. Een kleinere club werkt soms beter dan een grote, vindt Tammes. Dat is een bewuste keuze geweest. Ieder lid heeft een eigen aandachtsgebied en kan vanuit de eigen deskundigheid als klankbord voor de bestuurder functioneren. Het zijn geen grote veranderingen die in gang zijn gezet, maar ook kleine stappen kunnen leiden tot een beter overzicht en beter functioneren. Dat is belangrijk, want áls er iets gebeurt, ben je als Raad van Toezicht wel verantwoordelijk. De toekomst van Syndion Als we het over de toekomst van de zorg hebben, merkt Klaas Tammes op dat hij als lokaal bestuurder weet heeft van het terugschroeven van rijksmiddelen. We hebben in de gemeente onze uitgaven drastisch omlaag gebracht. Subsidies van diverse verenigingen zijn geschrapt en we hebben de gemeentelijke organisatie afgeslankt. Die bezuinigingen hebben veel impact op een organisatie. En daar zal Syndion ook mee te maken krijgen. De toekomst van Syndion is een onderwerp waar de Raad van Toezicht zich zeker mee bezig zal houden. Tammes hierover: De overheveling naar de Wmo zal grote gevolgen hebben voor de zorg voor cliënten. Syndion is gelukkig volop bezig om de organisatie daarop voor te bereiden. Zorg zal altijd blijven, mensen met een handicap kunnen niet zonder zorg, maar Syndion moet wel verder in de nieuwe werkelijkheid dat de zorg goedkoper en efficiënter moet worden. Net als bij de gemeente zal dat veel impact hebben. Zorg is een onderwerp dat me altijd geboeid heeft. Een bijzondere hobby Met Klaas Tammes heeft de Raad van Toezicht van Syndion een voorzitter in huis gehaald met een rijke fantasie. Naast zijn betaalde werk is de heer Tammes namelijk ook schrijver. Hij schreef vier politieke thrillers, onder het pseudoniem Nico van Abbenes. In zijn romans figureert Burgemeester Coninck als hoofdpersoon. Verder schreef hij veel op zijn vakgebied sociale geografie, diverse artikelen en onderwijsmateriaal. Momenteel is hij bezig met de afronding van een boek over 200 jaar burgemeesters in Buren, portretten van zijn voorgangers. Ik heb de afgelopen maanden in mijn vrije uren heel wat in archieven zitten spitten, een hele klus!, vertelt Tammes. Het boek, dat zal worden uitgegeven door het archief, zal uitkomen rond zijn afscheid als burgemeester van Buren. Schrijven zal altijd wel een hobby blijven; ik heb er straks hopelijk meer tijd voor. Er zijn onderwerpen genoeg te verzinnen, dus dat biedt perspectief.

6 ik geef de pen door aan 6 Wat een heerlijke dag Jarenlang werkte ik als coördinator op de financiële administratie van Syndion. Vooral het coachen en begeleiden van medewerkers vond ik leuk. Ik daagde mijn collega s uit om met eigen ideeën te komen. Als dat lukte, gaf me dat meer voldoening dan het afstemmen van een grootboekrekening. Ik zocht naar andere mogelijkheden in mijn werk. Gelukkig kreeg ik de kans om mij binnen Syndion te oriënteren. Nu werk ik op dagbestedingsprojecten De Saak en het Lingebos. Een heel goede keuze. Hier ligt mijn hart! Ondanks een wespensteek op mijn hoofd en een jaap in mijn vinger, wil ik graag verder als persoonlijk begeleider. Ik ben echt opgebloeid de afgelopen maanden. Ik hoor dat ook van mensen om me heen. Geweldig dat ik deze kans kreeg. We repareren fietsen en auto s, demonteren computers en regelen verhuizingen. In het Lingebos kappen we bomen, zagen en kloven hout. Lekker in de buitenlucht en fantastisch om met de jongens te klussen. Natuurlijk gebeurt er soms iets en moet je als begeleider reageren of inspelen op de situatie en deze adequaat oplossen. Maar ik merk dat een open en rustige houding, consequent zijn en een duidelijke structuur goed werken. Ik volg nu een opleiding tot persoonlijk begeleider. Iedere vrijdag zit ik in de schoolbanken. Pakje drinken mee in de oude rugtas van mijn zoon (ik was wel de enige met een rugtas, want een rugzak is zó 2010). Lessen volgen, toetsen doen, portfolio maken, via its learning jezelf overhoren, een digitaal schoolbord (geen piepende krijtjes meer). Er is veel veranderd, maar het saamhorigheidsgevoel van een klas is nog precies hetzelfde. En wat betreft de digitale leermiddelen: ik leer gelukkig veel van mijn klasgenoten. Ik ben blij met mijn switch. Ik lees dat ook in mijn dagboek. In 2010 (nog werkzaam op de administratie) schreef ik: Vanochtend lekker gedoucht, geschoren, tanden gepoetst. 10 minuten voor de kast: wat zal ik aantrekken? Een blouse met lange mouwen, spijkerbroek? Daarna snel de schoenen gepoetst en de auto in. Op het Centraal Bureau eerst een bakje koffie halen, computer aan, planning van de dag doorkijken. De collega s druppelden langzaam binnen. De planning doorgesproken. De post uitzoeken, de ontvangen facturen coderen, inboeken en controleren. De kasstaten uitzoeken en inboeken, tussenrekeningen afstemmen en de betaalbatch klaarzetten. Het werd snel 5 uur. Verschillende collega s gingen naar huis. Prettige avond werd er van verschillende kanten geroepen. Ik keek naar mijn buro en dacht En dit schreef ik deze maand: Vanochtend lekker gedoucht, geschoren, tanden gepoetst, snel mijn werkkleren aan. De fiets uit de schuur gehaald en fluitend naar De Saak gefietst. Verschillende medewerkers stonden al buiten. Een hand, een boks en in de kantine even bijpraten en de indeling van de begeleiding op het bord bekijken. Vandaag ging ik met twee medewerkers naar de schuur in Almkerk. Daar zagen, kloven en drogen we hout. Cees vroeg of wij openhaardhout wilden wegbrengen naar een particulier. Nadat we twee kuub hout op de bus laadden, reden we naar ons bezorgadres. Dit was op een dijk. Het openhaardhout moest beneden onder een afdak worden gelegd. Het regende verschrikkelijk en het was een heel steil paadje naar beneden. Glibberend en flink nat waren we met z n drieën bezig. Eén voor de kruiwagen, de anderen erachter. Uiteindelijk was de bus leeg en gingen we lekker terug naar de schuur. Nog wat hout gekloofd en de schuur opgeruimd. Wat een samenwerking, ondanks het natte, koude weer. Wat een verschil met mijn vorige baan. Aan het eind van de dag terug naar De Saak, samen wat gedronken en de dag geëvalueerd. Rond vier uur ging iedereen naar huis. Ik sprong in de regen op m n fiets en dacht: Wat een heerlijke dag. In de rubriek Ik geef de pen door aan schrijft iedere keer een andere medewerker van Syndion over iets wat hem of haar bezighoudt. Dit keer: Bob Meijer, die eerst op de administratie van Syndion werkte, maar nu in opleiding is om begeleider te worden. Bob geeft de pen door aan Marga Lodder, begeleider Persoonlijk Ondersteund Wonen bij Syndion. Daarnaast heeft zij een hondenverzorgingssalon.

7 op de hoogte 7 HKZ In 2006 was Syndion één van de eerste gehandicaptenorganisaties die het volledige HKZ-certificaat kreeg. Sindsdien hebben geregeld evaluaties plaatsgevonden. Eens per drie jaar wordt bekeken of het certificaat behouden mag worden. In november heeft de driejaarlijkse herbeoordeling weer plaats gevonden. De conclusie van de controlerende instantie (Lloyds) was positief, ook de komende drie jaar mag Syndion zich weer HKZ-gecertificeerd noemen. Droomhuis geopend Twee jaar geleden, in het winternummer van 2010, interviewde een redactielid van Synchroon mevrouw Marianne Hamstra, één van de ouders en drijvende krachten achter het ouderinitiatief Het Droomhuis in Wijk bij Duurstede. Zij was toen al vijf jaar bezig met het maken van plannen en het zoeken van mogelijkheden om die plannen te realiseren. Nu is het twee jaar verder. Het Droomhuis staat er én het biedt ruimt aan twaalf jonge bewoners met een verstandelijke handicap. Het huis is geen locatie van Syndion, maar een eigen stichting waarvoor de ouders gezamenlijk de verantwoordelijkheid dragen. Syndion levert de zorg aan de bewoners. Begin oktober werd het huis feestelijk geopend: een bijzondere gebeurtenis na al die jaren voorbereiding. Twee jaar geleden zei moeder Marianne: Het Droomhuis is geen luchtkasteel. Gelukkig heeft ze gelijk gekregen. Het Droomhuis staat er en de bewoners zijn heel blij met deze mooie woonplek. Wintermarkt bij DAC Vianen Ook dit jaar vond eind november in Vianen de traditionele wintermarkt plaats: een oergezellige bijeenkomst waar altijd veel vaste bezoekers op af komen. Natuurlijk waren er veel Syndion-kraampjes aanwezig met de producten die op dagbestedingslocaties van Syndion gemaakt zijn. Er werd weer heel wat verkocht. Ook de heerlijke snert vond gretig aftrek. Het was opnieuw een geslaagde activiteit. Nieuwe regering en de gehandicaptenzorg Heel Nederland zal de gevolgen ondervinden van de bezuinigingen die de overheid doorvoert om de economische crisis het hoofd te bieden. In de kranten en op de tv wordt daar volop over gesproken. Ook de zorg voor mensen met een handicap blijft niet gespaard. Los van de veranderingen in de financiering van de zorg (niet meer vanuit de landelijk overheid betaald, maar vanuit de gemeentelijke Wmo) staan er ook bezuinigingen op stapel. In ieder geval zal er fors bezuinigd worden op het vervoer van mensen met een handicap. Verder zal er bij het overhevelen van de budgetten van rijk naar gemeenten worden gekort: de gemeenten hebben straks minder te besteden dan de rijksoverheid nu uitgeeft aan zorg. In de debatten over de regeringverklaring was veel aandacht voor de dagbesteding. Mensen met een handicap die dagbesteding krijgen, krijgen die in 2013 nog gewoon vergoed vanuit de AWBZ. Vanaf 2015 gaat dit over naar de gemeenten. Maar hoe het in het tussenliggende jaar 2014 gaat voor nieuwe cliënten, dat is nog geheel onduidelijk. Het kabinet beraadt zich hier nog op. Wel is toegezegd dat dagbesteding mogelijk zal blijven.

8 8 Eerste paal nieuwe woonlocatie in Sleeuwijk Eind oktober werd een start gemaakt met de bouw van het winkel- en wooncomplex De nieuwe S in Sleeuwijk. Na een periode van plannen maken, is de bouw nu gestart! 15 appartementen worden geschikt gemaakt voor bewoning door mensen met een lichamelijke handicap. Syndion gaat hier de benodigde zorg en ondersteuning bieden. De bouw zal nog ruim een jaar duren. We hopen dat begin 2014 de appartementen klaar zijn en onze cliënten in hun nieuwe huis kunnen trekken. Andere werkwijze Cliëntservicebureau Syndion Vorig jaar startte Syndion met het Cliëntservicebureau: één loket voor alle informatie over dienstverlening en ondersteuning door Syndion voor huidige en nieuwe cliënten (en hun ouders/vertegenwoordigers). Nu Syndion het werk heeft onderverdeeld in regio s, heeft het Cliëntservicebureau de werkwijze hieraan aangepast. De teams van cliëntconsulenten zijn samen verantwoordelijk voor de contacten met cliënten in de regio s Alblasserwaard, Drechtsteden of Rivierengebied. Binnen de regioteams is kennis en ervaring aanwezig op alle doelgroepen en vormen van ondersteuning. Tegelijkertijd is het Cliëntservicebureau vanaf nu bereikbaar via een direct telefoonnummer en adres : / OutsiderArt Syndion Syndion heeft een dagbestedingslocatie waar kunst wordt gemaakt door onze cliënten. Schilderijen, tekeningen, lampen, vazen en noem maar op. Geregeld worden de werken geëxposeerd en sinds kort worden er ook werken uitgeleend aan een beperkt aantal bedrijven. Tot nu toe stond deze locatie bekend onder de naam Atelier, maar onlangs is besloten om deze naam te wijzigen in OutsiderArt Syndion. Dit uit het Engels afkomstige begrip wordt gebruikt voor alles dat niet binnen de gevestigde kunstwereld valt. Dit brede begrip dekt beter de lading van de werken die door de kunstenaars gemaakt worden. OutsiderArt Syndion heeft een eigen facebookpagina! Kijk eens op com/outsiderart.syndion en word fan! Nieuwe naam en logo Pand 35/18 Pand 35 in Leerdam is één van Syndions oudere locaties waar cliënten terecht kunnen voor dagbesteding. In het atelier worden diverse textiele producten gemaakt: knuffellapjes, knisperdoekjes, badjasjes, kussens, tasjes, slabben en nog veel meer. In de winkel worden deze producten én andere producten van dagbestedingslocaties van Syndion goed verkocht, want deze locatie staat goed bekend in Leerdam. Ondanks de goede (naams)bekendheid hebben medewerkers en cliënten een spannende stap gezet: ze hebben er na hun verhuizing voor gekozen om onder een nieuwe naam verder te gaan. Pand 35 heet vanaf nu Pand 18. En omdat het oude logo nu natuurlijk ook niet meer geschikt is, is er een nieuw logo ontworpen. Het nieuwe adres is: Kerkstraat 18, Leerdam. Kijk op de voor meer informatie. Nieuwe websites dagbestedingslocaties Op de website van Syndion zit aan de ook de nieuwe voorstelling weer aangekondigd) en de site van onze locatie rechterkant een grijze knop winkels & restaurants van Syndion. Achter die Copydrecht in Dordrecht. knop treft u maar liefst twaalf locaties van Syndion aan, ieder met een eigen website. Op de sites staat waar de locaties gehuisvest zijn, wanneer ze open zijn en welke producten ze te bieden hebben. Onlangs zijn er twee nieuwe websites bijgekomen: de website van het Toltheater (met onder andere een portretje van alle spelers en natuurlijk wordt hier straks Neem af en toe een kijkje om op de hoogte te blijven van de activiteiten en producten van onze locaties!

9 Cliënt aan het woord... Dat doet me best wel goed Door Jos Huibers 9 Hoe oud denk je dat ik ben, vraagt hij met licht uitdagende blik. Zoiets vraag je alleen als je doorgaans jonger geschat wordt dan je bent, denk ik nog, maar dan geef ik hem 35. Ik blijk er naast te zitten. René Dekker is in 1969 geboren in Opheusden, in de Betuwe, dus hij is 43 jaar. Ik word meestal jonger geschat, grijnst hij, ondanks alles wat ik heb meegemaakt, zie ik er dus toch nog goed uit. Een grote vriendelijke reus, zo oogt hij, als hij mij binnenlaat in zijn Leerdamse woning. Zijn forse gestalte met stevige schouderpartij, waarop een imposant hoofd met zevendagen-baard. Zwarte schoenen, zwarte broek, zwart T-shirt. Sorry, ik had geen tijd meer om me om te kleden, zegt hij verontschuldigend. De vriendelijke toon en zijn Betuwse tongval maken veel goed, evenals de blij keffende Jack Russel, die hij op de arm heeft genomen. Je moet de groeten hebben van de jongens van De Saak, zegt hij en ik heb even navraag gedaan, naar jou, of het wel goed zat. Hij lacht en vraagt: wil je wat drinken, Jos en waar wil je zitten? Zijn woning op de tweede verdieping van een appartementencomplex ziet er netjes uit. Na een lekkage van de verwarmingsketel is het zeil verwijderd in de gang. Ook zijn er wat vochtvlekken. Desondanks is het schoon en klaar om te worden gerepareerd. In de woonkamer vallen twee grote caviahokken op, een op het dressoir en een op de aanrecht. In beide hokken een grote, goedverzorgde cavia. De beesten kunnen kennelijk niet bij elkaar, ik vergeet te vragen waarom niet. Vader was mijn vriend Ik heb eigenlijk een goede jeugd gehad, zegt hij met vader en moeder, twee broers en een zus, ik was de jongste. Mijn oudste broer is eigenlijk een halfbroer - zo heet dat toch - die had een andere vader. Het enige was dat ik niet zo goed kon leren. Ik heb altijd moeite gehad met rekenen en schrijven - lezen kan ik wel. Na een aantal jaren op

10 10 de lagere school in Opheusden gaat hij naar het speciaal onderwijs, eerst in Veenendaal, later in Tiel. Of het BLO was, of MLK, dat weet ik niet meer. Het was in ieder geval speciaal. Toen René 12 of 13 jaar was gingen zijn ouders uit elkaar. René en zijn oudere zus bleven in de ouderlijke woning bij vader wonen. Mijn zus zorgde voor mij en mijn vader, dat ging eigenlijk heel goed. Mijn vader was echt mijn vriend. Toen René 15 was ging hij werken. Hij werd leerling bij een schildersbedrijf en leerde het vak van een oudere collega. Dat kon toen nog, zegt hij, je had nog niet dat gedoe met die leerplicht. Ik had echt geen zin meer in school, ik leerde niks meer. Hij betaalde vader een bescheiden kostgeld en kon een flinke spaarrekening opbouwen. Op een gegeven moment had ik een halve ton op de bank. In 1999 overleed vader. Aan een nierziekte. Hij had eerst dialyse gehad en toen een nieuwe nier en toen ging het mis. René bleef bij zijn zus en haar vriend die inmiddels was ingetrokken, wonen. Henny In 1999, dertig jaar oud, ontmoet hij Henny. Ik heb haar via een kameraad leren kennen. Die had haar ontmoet en hij dacht dat ze wel wat voor mij was. We hebben eerst ge-sms-t en toen afgesproken. In Wageningen bij het busstation. Ze kwam samen met haar vader, zij durfde zelf niet te rijden. We zijn een stuk gaan rijden, we zijn bij mijn zus en zwager langs gegaan en ook bij mijn kameraad. En daarna was het aan. Ja, ik wist het zelf niet, maar dat bleek zo te zijn, dus dat zat helemaal goed. Zes weken later kreeg Henny een huis toegewezen in Arnhem en ze besluiten er samen in te trekken. Met bloed, zweet en tranen, zegt hij, wat een rare mensen, die Arnhemmers. Ik kon er echt niet aarden. Met Henny ging het goed, hoor, alleen schoonmoeder was een lastpost. Zij bemoeide zich overal mee. Ik weet echt niet waarom. Ik weet het, zegt hij, een ezel stoot zich geen tweede keer aan dezelfde steen, maar liefde is een soort ziekte, hè. Conflicten Na het overlijden van mijn vader veranderde alles, zegt hij mijn zus en zwager gingen zich anders gedragen. Ik moest opeens veel meer kostgeld gaan betalen en er kwamen allemaal regels in huis. Ze behandelden mij als een kind. De spanningen liepen af en toe hoog op. Een keer kwam het zelfs tot een vechtpartij, waarbij de buurman tussenbeide moest komen. Toch blijft hij bij hen wonen, bijna tien jaar. Ach, zegt hij, ik was veel weg, kwam alleen thuis om te slapen. Ik had mijn rijbewijs gehaald, dus ik kon overal naar toe, ik had mijn werk en mijn vrienden, met wie ik vaak uit ging. Hij blijft als schilder werken, lang in Opheusden, later in Lienden en tenslotte in Wageningen. Ik werkte alleen op het terrein van de universiteit aan het onderhoud van alle gebouwen. Hier had ik de tijd van mijn leven, ik ging fluitend naar mijn werk. Ik was eigenlijk een soort voorman: er werkten een paar Oost-Duitsers onder me. Dat vond ik mooi, ik voelde me best wel groot. Geldzorgen Omdat het samenwonen wel goed beviel, werd na een jaar een huis gekocht in Dodewaard - Terug naar de Betuwe - René startte uit zijn spaargeld een eigen sloopbedrijf en specialiseerde zich in asbestverwijdering. Henny ging een tankstation met winkeltje beheren. Het ging maar even goed. Na een tijdje bleek Henny vreemd te gaan met mijn beste vriend. Ook bleek dat wij grote schulden hadden. Henny had tijdenlang de rekeningen niet betaald. Eerst werd de energie, toen het water afgesloten en tenslotte werd het huis geveild. Henny had al het geld uitgegeven. Ik had het niet gezien, verzucht hij, liefde maakt blind, hè. Henny gaat terug naar haar ouders en René woont twee maanden met zijn twee honden in de auto. Het was winter en het was vreselijk koud, maar ik had niks anders. Ik kon niks meer, werkte niet meer en had ook geen inkomsten. Uiteindelijk gaat hij bij zijn moeder in Wageningen wonen en gaat weer aan het werk als schilder. Korte tijd later wordt moeder

11 11 getroffen door een hersenbloeding. Ik kwam thuis van mijn werk en moeder was totaal in de war. Ze wreef spaghetti in haar haar en was heel boos, zij schold en ze vloekte, ze was zichzelf niet meer. Hierna was ze totaal veranderd. Moeder gaat naar een verpleeghuis en René blijft in Wageningen wonen. Het lukt hem de huurwoning van moeder op zijn naam te krijgen. Klinkt stom Een jaar of vier gaat het best goed, tot Henny weer ten tonele verschijnt. Je zult het niet geloven, Jos, het klinkt stom, maar ik trapte er weer in. Ze stuurde een SMS-je, we kregen weer contact en snel gingen we weer samenwonen. Binnen een jaar was het weer mis. De geschiedenis herhaalt zich, gas en water worden afgesloten, de televisie ook en ze moeten het huis uit. Henny gaat weer terug naar Arnhem en René woont weer twee maanden in de auto. Maar deze keer was het in de zomer, dus dat was minder erg. De schulden waren nu opgelopen tot euro. Deze keer grijpt de (inmiddels ex-) zwager in. Deze biedt zijn niet gebruikte woning in Maurik aan. Ten derde male komt Henny erbij en opnieuw gaat het mis. Ik weet het, zegt hij, een ezel stoot zich geen tweede keer aan dezelfde steen, maar liefde is een soort ziekte, he. René blijft in het huisje wonen, maar er is geen geld voor huur en de zwager wil hem uitzetten. Hij raakt aan de drank. Ik dronk een hele tree Schultenbrau per dag, dat zijn 24 halve liters. Het klinkt stom, maar het is niet anders. Ik raakte helemaal van het padje, ik at niks meer, ik dronk alleen maar. Deze keer grijpt zijn broer John in. Hij neemt hem mee naar MEE. Begeleiding René krijgt begeleiding bij het wonen, eerst van MEE, later van Syndion, eerst in zijn huis in Maurik, later in Leerdam, waar hij een appartement van Syndion huurt. Hij noemt de namen van de begeleiders, Yet en Nicolette. Goede wijven zijn dat. Ik heb het idee dat ze me wel mogen. Yet heeft altijd een zwak voor me gehad. Het gaat nu goed met hem. Het gaat perfect. Mijn schulden zijn gesaneerd, ik heb een leuk huisje, ik heb mijn dieren en ik werk, bij De Saak. En er is geen Henny meer, nooit meer, ik heb haar gewist uit mijn telefoon, uit mijn computer en uit mijn leven. Ik voelde zelf dat ik naar de kloten ging. Nee echt, ik ben 200% veranderd. En, de liefde staat op een lager pitje, ik heb nog een vriendin gehad, via internet. Zij heeft twee maanden bij me gewoond, in Maurik nog, toen is ze weer vertrokken. Ze bleek zwanger te zijn, het kind heb ik alleen op een foto gezien. Verder is er geen contact meer. En nu heb ik weer een beetje een vriendin, een vrouw van 52, maar ik doe niks overhaast meer, ik kijk de kat uit de boom. Trouwens, bijna alle contacten met vroeger zijn verbroken. Ik heb alleen nog contact met mijn broer John en met die ene kameraad, je weet wel, die laat me nooit in de steek. Op tilt Bij De Saak werk ik vooral in de buitenploeg: tuinonderhoud, werken in het bos, een verhuizing, dat soort dingen. Ik rij ook in de bus. Ik heb bij een rijinstructeur een proef moeten doen en alles was in orde. De Saak is wel een Syndion-project, ik verdien er geen salaris, maar ze willen me niet kwijt, he, ze kunnen me niet missen. Dat geldt ook voor de begeleiding bij het wonen. Als je aan de begeleiders zou vragen, wat ze van me vinden, dan zouden ze zeggen, dat ze me in ieder geval niet kwijt willen. Ik denk dat ze me toch wel een goeie vent vinden. Ik heb niet zo veel begeleiding nodig, hoor, alleen, ik kan niet rekenen en schrijven, dus bij het betalen van rekeningen heb ik wel wat hulp nodig. En ik kan behoorlijk op tilt slaan als ik onder spanning sta. Dan doe ik gekke dingen. Een tijd geleden ergerde ik me zo aan de overbuurvrouw dat ik helemaal gek werd. Ik ging met dakpannen gooien. De politie is er zelfs bij geweest. Toen heb ik een laatste waarschuwing gehad. Maar nu gaat het beter, zeker sinds ik medicijnen heb en dat doet me best wel goed. Ooit zal ik wel weer een eigen huis hebben en een betaalde baan, maar voorlopig is het goed zo. Ik moet nog wat stabieler worden. We maken wat foto s, hij gaat er netjes voor staan en zitten. En hij laat me uit, het hondje op de arm. Ik vond het heel gezellig, zegt hij, echt waar, Jos. En zo had ik hem op de foto moeten zetten, denk ik later - te laat - met het hondje op de grote, gespierde arm: een reus met een klein hondje en een klein hartje, een goeie gozer.

12 Op de middenpagina s van Synchroon brengen we steeds een deel van Syndion in beeld. Dit keer: Harry Vogelaar maakt kennis met Syndion 12 IN BEELD

13 Harry Vogelaar maakt kennis met Syndion 13 Eerst kennismaken! Het eerste dat ik bij Syndion wil doen is kennismaken met de cliënten en medewerkers van Syndion, zei Harry Vogelaar bij zijn start als bestuurder van Syndion. En dat deed hij: locaties bezoeken, handen schudden, praatje maken, kopje koffie drinken. Op De Hoeff in Giessenburg, de dagopvang voor ouderen in Gorinchem, woonlocatie De Notarisappel in Hardinxveld-Giessendam, de buitenschoolse opvang in Dalem, kinderdagcentrum Rollebol in Gorinchem toch best groot, Syndion.

14 Opvang op de zaterdag Syndion breidt opvang uit met het oog op de toekomst 14 Door Mirjam Rinzema Syndion biedt al jarenlang de mogelijkheid van zaterdagopvang: een of meerdere keren per maand kunnen kinderen met een handicap op zaterdag meedoen met activiteiten die aansluiten bij hun belangstelling en behoeften. Sterker nog, we zijn die opvangmogelijkheden op zaterdag zelfs aan het uitbreiden, vertelt Arianne Lievaart, clustermanager Buitenschoolse Activiteiten bij Syndion. Tot voor kort was er alleen opvang op zaterdagen in Gorinchem, in het gebouw van het kinderdagcentrum Rollebol. Die mogelijkheid biedt Syndion al jaren. En na verloop van tijd is de groep kinderen die hier naartoe kwam gesplitst. Er is een aparte groep gekomen voor de kinderen met een hoog niveau. Die voelden zich namelijk toch wat minder thuis bij de kinderen met een verstandelijke handicap. Voor deze groep is er nu twee zaterdagen per maand opvang gerealiseerd in Dalem, in het gebouw van de buitenschoolse opvang. Duidelijke behoefte We hebben gemerkt dat het voor ouders van een kind met een handicap heel plezierig is dat hun kind af en toe een zaterdag niet thuis is, maar naar een locatie gaat waar hun kind plezier kan maken, dingen kan doen die hij of zij leuk vindt en waar goede begeleiding aanwezig is. Het geeft rust in het gezin, zo n vrije zaterdag. En de kinderen die de zaterdagopvang bezoeken, zijn meestal heel enthousiast. Ze genieten ervan om samen met andere kinderen te spelen, aan de slag te zijn met activiteiten, of op stap te gaan, vertelt Arianne. Daarmee voorziet de zaterdagopvang in een duidelijke behoefte. Syndion organiseert ook logeerweekenden voor kinderen met een handicap, maar lang niet alle kinderen met een handicap krijgen een indicatie voor logeren. De indicatieregels zijn de laatste jaren steeds strenger geworden, aldus Arianne. Maar voor dagopvang worden nog wel veel indicaties afgegeven. Door op zaterdag dagopvang aan te bieden, ontlasten we de ouders en de gezinnen. Nadenken over de toekomst Er zijn grote veranderingen op komst in de zorg en de financiering van zorg. De inperking van de AWBZ zal veel gevolgen hebben voor onze cliënten. Dat geldt zeker ook voor de kinderen. Arianne: Dat is één van de redenen dat wij zijn gaan nadenken over het uitbreiden van de zaterdagopvang. Om toch iets aan ouders en hun kinderen te kunnen bieden in het weekend. Al is het bijvoorbeeld maar één zaterdag per maand. Eerste start In het logeerhuis van Syndion in Hendrik Ido Ambacht is vervolgens een start gemaakt met opvang op zaterdag. Het is nu nog één zaterdag per maand, maar als er meer aanmeldingen komen kunnen we dat gemakkelijk uitbreiden naar twee zaterdagen. We hebben alle thuiswonende cliënten, of eigenlijk hun ouders, in en rondom Hendrik Ido Ambacht aangeschreven en we zijn met vijf kinderen van start gegaan. Er is nog ruimte voor drie of vier kinderen, dus aanmeldingen zijn nog steeds welkom. Als blijkt dat dit goed loopt, kunnen we in de toekomst ook in andere plaatsen en regio s beginnen met opvang op zaterdag. In mijn ogen is dit iets dat in de toekomst kan groeien, ook bij een versoberde AWBZ. In de zaterdagopvang werken we met professionele begeleiding en heel veel vrijwilligers. De locaties zijn beschikbaar, dus waarom zouden we ze niet gebruiken. Dit kan heel interessant zijn voor gemeenten in ons werkgebied die ondersteuning willen bieden aan kinderen met een beperking, aldus deze enthousiaste clustermanager. Belangstelling voor zaterdagopvang, in Hendrik Ido Ambacht of in andere plaatsen in ons werkgebied? Neem contact op met Arianne Lievaart, of of met het cliëntservicebureau van Syndion: of

15 Twee soorten mensen Column15 Grofweg zijn er twee soorten mensen. Vroeger dacht ik: kinderen en volwassenen. Later ontdekte ik dat er veel meer onderscheid is aan te brengen: vrouwen en mannen, studenten en docenten, mensen mét en mensen zonder kinderen, mensen met en mensen zonder een baan, koplopers en volgers, optimisten en pessimisten, mensen met veel en mensen met weinig geld, actieve mensen en passieve mensen, mensen die geluk hebben en mensen die pech hebben En zo kan ik doorgaan. Al deze mensen, in hoeveel categorieën je ze ook zou willen indelen, hebben hun eigen opvattingen over de wereld, bekijken hun omgeving door hun eigen bril, vanuit hun eigen perspectief. En dat maakt vaak weer hoe er gereageerd wordt op die omgeving, op wat zich voordoet en dus op hoe zij reageren. Zo intrigeert mij de groep mensen met een klacht tegenover de groep mensen met een probleem. Dit lijkt een taalding, want mensen met klachten hebben kennelijk ergens problemen mee en mensen met een probleem lijken aanleiding tot klagen te hebben. Maar zo eenvoudig is het niet. Zo hoorde ik laatst een collega zeggen dat hij de dag ervoor problemen had gehad om op tijd op de bespreking aanwezig te zijn. Want dat op de drukke A15 alles tegen zat, er nergens meer een parkeerplek was, hij daarna lang moest zoeken tot hij zijn auto kwijt kon, zich ergerde aan auto s die op twee parkeerplekken tegelijkertijd stonden, daardoor zes keer moest steken om te parkeren, vervolgens ver moest lopen naar kantoor en bij terugkomst een bon onder zijn ruitenwisser vond. Zeven klachten, maar wat is precies het probleem? Geldnood omdat hij de bon niet kan betalen? Timemanagement of het ontbreken daarvan? We klagen en mopperen wat af in ons kikkerlandje en soms is daar ook alle reden toe. Soms zijn er gebeurtenissen waarop je zelf niet of nauwelijks invloed hebt: die overkomen je en je hebt er je weg in te vinden en dat kan soms heel zwaar zijn. Voor andere gebeurtenissen levert klagen echter meestal niet zo heel veel op, behalve misschien dat klagen soms wel prettig kan zijn: lekker mopperen en zeggen wat je ergens van vindt! Het is ook makkelijker: door te klagen hoef je je niet af te vragen wat je zelf kunt doen om je situatie te veranderen. Om tot een oplossing te komen helpt het echter niet zoveel. Ik weet niet hoe het met u is, maar ik vind het soms lastig. Want verder nadenken over datgene wat me dwars zit betekent dat ik me heel bewust moet zijn van wat mijn eigen aandeel is en wat ik daarin anders had kunnen doen of wat ik kan doen om het in de toekomst te veranderen, te verbeteren, ermee om kan gaan. Het betekent dat ik zelf kan kiezen. Het betekent ook dat ik zelf regie kan nemen. Dat ik zelf verantwoordelijk ben voor de keuzes die ik maak. En dat vind ik soms best moeilijk. Geeft dat een nieuwe indeling in de twee categorieën mensen? Mensen die leren van hun geschiedenis en mensen die bepaald worden door hun geschiedenis? Ik mag het niet hopen. Twee soorten mensen, dacht ik. Mijn collega zegt echter dat er drie soorten mensen zijn: mensen die kunnen tellen en mensen die niet kunnen tellen! Heleen Klop, bestuurssecretaris Syndion

16 16 Meer dan Pilot hostmanship binnen Syndion Door Mirjam Rinzema Alle medewerkers van Syndion vinden de visie in hun werk belangrijk. Niet de woorden, maar de uitvoering ervan. Toch heeft iedereen zijn eigen werkwijze. In de pilot hostmanship worden ze zich daarvan bewust. Aan het woord is Tamara Hoogesteger, clustermanager en projectleider Wmo bij Syndion. Zij kwam in contact met hostmanship door een presentatie van een verpleeghuis dat met dit concept aan de slag was gegaan. Die presentatie raakte me. De Hostmanship Group is een organisatie die adviseert op het gebied van gastheerschap, als je het woord hostmanship letterlijk vertaalt. In hun visie is het succes van een organisatie afhankelijk van verbinding tussen mensen, goede samenwerking, betrokkenheid, trots en resultaten. Voor mijn gevoel past dit zo goed bij onze eigen organisatie. In de presentatie van het verpleeghuis herkende ik situaties. Ook daar gaat het om mensen, om de band tussen begeleider en cliënt en de manier waarop je die vorm geeft. Mensen maken een keuze in hoe zij dingen doen. Dit is bepalend is voor de relatie tussen cliënt en medewerker. Voelen zij zich welkom bij elkaar? Dan stralen zij dat ook uit in hun gedrag naar elkaar toe. Workshops voor begeleiders Tamara s enthousiasme mondde uit in een pilot Hostmanship. 75 begeleiders uit twee clusters kwamen naar de workshops om zich in het onderwerp te verdiepen. Eerlijk gezegd was niet iedereen vooraf er net zo enthousiast over als ik, lacht Tamara, maar dat had ik wel verwacht. Desondanks is er in de workshops veel gebeurd en hebben de deelnemers deze als zinvol ervaren. Dat hoorde ik terug van medewerkers, van de leider van de workshop en ik las het terug in de verslagen van de opdrachten die mensen mee hadden gekregen. (zie ook de kadertjes bij dit artikel). Zelf heb ik er ook van geleerd, aldus Tamara. Als leidinggevende ben ik immers ook dienstverlenend naar de begeleiders. In de workshop hoorde ik verschillende verbeterpunten voor mijn eigen keuzes en handelen. Het zijn vaak maar kleine dingen, die toch van groot belang kunnen zijn. Hoe zorg ik ervoor dat de medewerkers zich gehoord voelen, zich welkom weten, zich gewaardeerd voelen? Een heel simpel voorbeeld: als leidinggevende ben je geneigd om de mensen waar iets mee is (overwerkt, altijd te laat, vaak ziek, ) veel meer aandacht te geven dan de mensen bij wie het allemaal goed loopt. Dat gaat onbewust. Zodra je je daarvan bewust bent en dat is het centrale punt van je werk doen vanuit de visie van hostmanship maak je zelf een andere keuze. Ik kies er nu bewust voor om ook aandacht te geven aan collega s bij wie het allemaal goed loopt. Ook voor de begeleiders was de workshop vaak een eyeopener, of zelfs een openbaring. Tamara geeft een voorbeeld: De deelnemers kregen een opdracht om in groepjes de stad in te gaan en bij een winkel om informatie te vragen over een product. Ik was van tevoren nogal sceptisch over die opdracht. De tijd was al zo kort, en nu moesten ze ook nog een heel uur op stap. Maar het resultaat was opzienbarend. Want ze ondervonden nu zelf hoe het is om een vragende partij te zijn. Hoe het is als een winkelier je niet gastvrij ontvangt, maar je bijvoorbeeld niet serieus neemt of totaal geen service biedt. En welke invloed dat op je heeft. Het omgekeerde gebeurde natuurlijk ook: dat er juist wel heel gastvrij gehandeld werd door het winkelpersoneel. Dat kan je hele dag goed maken. En niet alleen jouw dag, ook de winkelier ervaart door zijn eigen houding hoe plezierig het is om een klant goed te helpen. Het mes snijdt aan twee kanten. Hostmanship in de praktijk Na de workshop gingen de begeleiders met deze extra bagage weer aan het werk. De praktijk is soms weerbarstig. Een cliënt is vaak afhankelijk van de dingen die een begeleider doet. En ook al zal een begeleider proberen om het te doen zoals hij denkt dat de cliënt het graag wil, je kunt ook voor dilemma s komen te staan. Wat als de cliënt een andere

17 17 keuze maakt dan je zelf zou doen? Of die jij zelfs beoordeelt als schadelijk voor de cliënt? Doe je het dan toch? Tamara: Natuurlijk zijn er soms dilemma s, maar ik geloof in wederkerigheid en verbinding leggen. Ook als je er niet uit komt, moet je toch blijven zoeken naar andere oplossingen. Vanuit twee kanten: de cliënt én de medewerker. Als je zelf ergens te gast bent, afhankelijk bent van iemand anders denk aan de informatie die je van winkelpersoneel wilt hebben over een bepaald product dan wil je ook gelijkwaardig behandeld worden. Het gaat vooral om bewustwording: als je je ervan bewust bent dat jouw keuzes en handelen bepalen hoe gerespecteerd de cliënt zich voelt, pas je die keuze en je handelwijze al aan. Dat is voor mij de waarde van hostmanship. Over Hostmanship Hostmanship betekent de kunst om mensen het gevoel te geven dat ze welkom zijn. Het kan ten opzichte van iedereen in de praktijk worden gebracht. Of het nou om een bezoeker, een klant of een patiënt gaat: in de wereld van Hostmanship wordt iedereen beschouwd als een gast. Diensten die je verleent, verleen je vanuit het perspectief van de ander. Hierdoor krijgen de diensten een extra waarde, omdat de ontvanger zich hierdoor welkom voelt, dat als prettig ervaart en dat ook weer uitstraalt naar de dienstverlener toe. Zo snijdt het mes aan twee kanten. Hostmanship gaat uit van zes waarden, die met elkaar in verband staan: dienen, verantwoordelijkheid nemen, dialoog voeren, kennis hebben, zorgvuldigheid en het geheel zien. Hostmanship komt oorspronkelijk uit Zweden. Het is opgezet voor de toeristenbranche, maar langzamerhand is duidelijk geworden dat het concept past op vele, zo niet alle vormen van dienstverlening. Uit de praktijk Na de workshop werd aan medewerkers gevraagd op te schrijven hoe het concept hostmanship invloed heeft op hun werk. Een paar citaten: Ik besef elke keer weer dat ik iemands huis en privéruimte in stap en heb hier respect voor. Ik zal bijvoorbeeld altijd vragen of ik iets wel mag lezen of mag weten. Ik zal nooit in privé-spullen kijken of zoeken zonder toestemming, ook al zegt de cliënt dat je alles mag weten. De stelling: behandel de ander zoals de ander behandeld wil worden, daar ben ik het voor een groot deel mee eens. Zolang het in het redelijke ligt, is dat het uitgangspunt. Maar het blijft ook een spanningsveld. Is de cliënt in staat om een goede (gezonde, veilige) keuze te kunnen maken? Voor mij is respect voor de cliënt de basis. Eén van mijn cliënten heeft afasie (is veel woorden vergeten of haalt woorden door elkaar). Ik zal altijd zoveel mogelijk proberen om te begrijpen wat hij vertelt. Ik neem er de tijd voor en wacht tot hij is uitgesproken. Ik vul het niet voor hem in. Soms neem ik contact op met werk, familie of netwerk om een verhaal te checken en te controleren of ik het begrepen heb. Het is erg belangrijk begrepen te worden en te weten dat de ander daar de tijd voor neemt. Na het ramenzemen ontdekte ik dat een ringetje van de vitrage bijna kapot was. Ik zei dat tegen de cliënt, maar die wist er niet goed raad mee. Ik bood aan om, als ik toch bij de bouwmarkt was, een nieuw ringetje voor haar mee te nemen. Dat lukte. De cliënt was hier helemaal blij mee.

18 18 Ogen&Oren column van de Centrale Clientenraad Een gewoon gezin Robin (5) heeft PDD-nos en Terug- en vooruitblik Een druk en bewogen jaar met veel veranderingen en gebeurtenissen dat was Zo namen we afscheid van Aart Bogerd, die met pensioen ging. Omdat er nog geen nieuwe kandidaat was, werd een interim bestuurder aangetrokken, Hans de Graaf. Hij droeg per 1 september 2012 zijn functie over aan Harry Vogelaar. Als Centrale Cliëntenraad zijn wij nauw betrokken geweest bij de procedure, overigens evenals de Ondernemingsraad. Onze nieuwe bestuurder Harry Vogelaar kan zich goed vinden in de visie van Syndion. Als CCR zijn we daar erg blij mee. Ondanks de crisis moeten we - met de beschikbare middelen - blijven inzetten op het bieden van optimale zorg en dienstverlening. Alleen op die manier doen we recht aan onze visie. De Centrale Cliëntenraad (CCR) is de spreekbuis en het adviesorgaan van cliënten naar de bestuurder. We zijn als het ware de 'oren en ogen' van de cliënt en zien toe op de uitvoering van het beleid conform de visie van Syndion. De CCR vergadert regelmatig over zaken die van belang zijn voor cliënten en hun omgeving. We hebben overleg met de bestuurder en als dat nodig is met de Raad van Toezicht. We spreken dan over het beleid van Syndion. De CCR neemt ook deel aan andere overleggen waarin de belangen van cliënten aan de orde komen. In cliëntenraden wordt onder andere gesproken over onderwerpen als brandveiligheid, voeding, ondersteuningsplannen, huisregels (basisregels) en ARBO. Medezeggenschap staat bij Syndion hoog in het vaandel. In de nieuwe organisatiestructuur nemen de cliëntenraden dan ook weer een belangrijke plek in. Het plan voor die nieuwe medezeggenschapsstructuur is in de zomer van 2012 afgerond. Er zullen meer cliënten worden afgevaardigd naar de CCR, waardoor de niet-officiële Raad zonder Naam aan het eind van dit jaar wordt opgeheven. In het eerste kwartaal van 2013 zal de nieuwe CCR dan zijn beslag krijgen. Eerst zullen er nog verkiezingen worden gehouden. En zo kunnen we ook weer uitkijken naar een boeiend nieuw medezeggenschapsjaar. Gerrit Dubbeldam, voorzitter Centrale Cliëntenraad Marc en Annemieke Schipper uit Hendrik-Ido-Ambacht vertellen hoe een logeergezin hen helpt. Hun thuissituatie is door hun drie kinderen met een beperking behoorlijk hectisch te noemen. Toch moeten ze af en toe even op adem kunnen komen. Iedere ouder kent het moment waarop het kookpunt bereikt wordt en je je kind graag even achter het spreekwoordelijke behang wilt plakken. Vaak is streng optreden genoeg of helpt het om de kleine een paar uurtjes elders onder te brengen. Als je kind door een beperking veel aandacht vraagt en voortdurend in de gaten gehouden moet worden, is dat een ander verhaal. En als er nog andere kinderen zijn die ook zorg en aandacht nodig hebben, moet er creatief naar oplossingen gezocht worden. Het gezin Schipper bestaat uit vader Marc, moeder Annemieke, Ivanka (9), Robin (5) en Thijn (3). Een hond en een poes maken het plaatje compleet. Het is een gewoon gezin met een ongewoon verhaal. De kinderen zijn alle drie te vroeg geboren en hebben een moeilijke start gehad. Dat zie je niet en voor een buitenstaander is ook niet direct te

19 met een ongewoon verhaal gaat elke maand een weekend logeren Door Suzanne Doeleman 19 merken dat bij de drie kinderen PDD-nos [zie kader] is vastgesteld. Ze krijgen snel te veel prikkels en reageren daardoor ook heftig op elkaar. Dat geeft spanning in het gezin. Om uit te leggen waarom ze onlangs voor een logeergezin kozen, gaan Marc en Annemieke terug naar de geboorte van hun tweede kind, zoon Robin. Er klopt iets niet, maar wat? Robin werd na een zwangerschap van 27 weken en een dag geboren in het Sofia Kinderziekenhuis, net geen kilo zwaar en 25 centimeter lang. Na zes dagen kreeg hij een longbloeding die hij ternauwernood overleefde. Hij werd geopereerd en daarna ging het bergopwaarts. Vier maanden na zijn geboorte mocht Robin naar huis. Het was een rustig kindje, maar er vielen direct dingen op, vertelt Annemieke. Zo bonkte hij met zijn hoofd tegen zijn bedje, tegen de muur, tegen de vloer. Toen hij ouder werd, merkten we dat we hem niet konden sturen of iets aan konden leren. In fases waar andere kinderen overheen groeien, bleef hij steken. We konden hem niet alleen laten, dan deed hij de poes pijn of ging er iets stuk. Zijn spraak ontwikkelde zich traag en dat maakte communiceren heel moeilijk. En het leek alsof hij geen emoties voelde, geen diepgang had. We wilden hem zo graag helpen maar waren machteloos. Het was frustrerend voor hem en voor ons. Dagbehandeling Medisch Kinderdagverblijf Dreumes Robin werd een peuter en het bonken met het hoofd werd erger. We wilden weten wat er aan de hand was en kwamen via het Sofia Kinderziekenhuis terecht

20 20 Robin met zijn logeerbroertje bij het Medisch Kinderdagverblijf in Dordrecht, vertelt Annemieke. Daar ging Robin een jaar lang vier dagen per week naar de dagbehandeling. In een rustige omgeving werd aandacht besteed aan samenspelen, structuur, spraak en taal. Er werd met Robin geoefend op luisteren en blijven, dat wil zeggen: niet weglopen. De behandeling sloeg aan en het bonken met het hoofd stopte. Robin werd vier en moest naar school. Maar Robin is Robin, zegt Annemieke, en hij kan niet op elke school terecht. Hij luistert niet en ziet in alles een uitdaging. Je moet heel duidelijk tegen hem zijn, één ding tegelijk vragen of zeggen en in steekwoorden praten. Het werd een Cluster 2-school. Steeds hectischer Inmiddels was het gezin Schipper uitgebreid met zoon Thijn. Al snel maakten Marc en Annemieke zich zorgen over het effect van Robin op de ontwikkeling van zijn jongere broer. Annemieke aarzelt voordat ze het zegt: Ik vind dit niet leuk om te zeggen, maar onze kinderen reageren sterk op elkaar, op een negatieve manier. We komen vaak ogen en oren tekort en we kunnen ze niet met elkaar alleen laten. Je kunt je voorstellen dat het in huis na de geboorte van Thijn steeds hectischer werd. We hadden geen moment rust, geen tijd meer om op te laden. Vooral het gedrag van Robin belemmerde een normaal gezinsleven. Marc vult aan: Het emmertje werd steeds voller en stroomde regelmatig over. We zaten in een neerwaartse spiraal. Begin van dit jaar besloten we om Bureau Jeugdzorg om ondersteuning te vragen. Sceptisch over een logeergezin Met de indicatie van Jeugdzorg die het gezin voor Robin kreeg, hebben ze meerdere soorten ondersteuning kunnen regelen. Twee keer per maand gaat Robin naar de zaterdagopvang van GGZ-instelling Yulius. Via Support op Maat hebben ze hulp van een mevrouw die wekelijks een paar uur met Robin komt spelen of hem even meeneemt. Toen Jeugdzorg tot slot opperde om Robin maandelijks een weekend te laten logeren, zetten Annemieke en Marc direct de

Passend Vertrouwd Dichtbij. Even voorstellen: Syndion

Passend Vertrouwd Dichtbij. Even voorstellen: Syndion Passend Vertrouwd Dichtbij Even voorstellen: Syndion Passend Vertrouwd Dichtbij Syndion ondersteunt mensen met een handicap; volwassenen en kinderen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke of

Nadere informatie

Passend Vertrouwd Dichtbij. Wonen

Passend Vertrouwd Dichtbij. Wonen Passend Vertrouwd Dichtbij Wonen Wonen is meer dan een dak boven je hoofd. Een groot deel van het dagelijks leven speelt zich thuis af. Voor mensen met een handicap is zelfstandig wonen niet vanzelfsprekend.

Nadere informatie

Wmo krant Nummer 1. Samen tot goede oplossingen komen. Wmo is meedoen. voor cliënten van Syndion voor ouders / vertegenwoordigers

Wmo krant Nummer 1. Samen tot goede oplossingen komen. Wmo is meedoen. voor cliënten van Syndion voor ouders / vertegenwoordigers Wmo krant Nummer 1 voor cliënten van Syndion voor ouders / vertegenwoordigers Samen tot goede oplossingen komen Voor u ligt de Wmo-krant van Syndion. We hebben deze krant gemaakt omdat er veel verandert

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Passend Vertrouwd Dichtbij. Dagbesteding

Passend Vertrouwd Dichtbij. Dagbesteding Passend Vertrouwd Dichtbij Dagbesteding Werk is voor veel mensen een belangrijk deel van hun leven. Het draagt bij aan een zinvolle daginvulling, voldoening, een gevoel van eigenwaarde en sociale contacten.

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Meedenken, meepraten, meebeslissen in de. Cliëntenraad

Meedenken, meepraten, meebeslissen in de. Cliëntenraad Meedenken, meepraten, meebeslissen in de Cliëntenraad Cliëntenraad Wat is een cliëntenraad? De cliëntenraad komt op voor de belangen van cliënten. Alle mensen die bij Syndion ondersteuning krijgen zijn

Nadere informatie

Voorwoord. Harry Vogelaar, Bestuurder van Syndion

Voorwoord. Harry Vogelaar, Bestuurder van Syndion JAARVERSLAG 2013 Voorwoord Schouder aan schouder 2013 was voor Syndion een jaar waarin veel veranderde. Binnen Syndion werden er plannen gemaakt en uitgevoerd, om klaar te zijn voor de veranderingen buiten

Nadere informatie

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking Wij zíjn er voor jou Prezzent ondersteunt je om zo zelfstandig mogelijk te wonen, op onze woonlocaties of met ambulante begeleiding.

Nadere informatie

Passend Vertrouwd Dichtbij Wegwijs binnen Syndion

Passend Vertrouwd Dichtbij Wegwijs binnen Syndion Passend Vertrouwd Dichtbij Wegwijs binnen Syndion Voor nieuwe cliënten en medewerkers Syndion wil mensen met een handicap ondersteunen om hun leven zo in te richten als zij dat zelf willen. In de visie

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk!

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk! Inleiding Maak kennis met de klas van meneer Jakobi. De leerlingen uit deze bovenbouwklas hebben deze zomer een bijzondere opdracht uitgevoerd. Ze moesten aan het werk! Drie weken lang. En dat niet alleen.

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Thuis in de Hoeksche Waard

Thuis in de Hoeksche Waard 1 Thuis in de Hoeksche Waard 2 De rust en ruimte van de Hoeksche Waard is onze plek, ons thuis. Hier betekenen wij al bijna vijftig jaar met kleinschalige zorg iets groots in het persoonlijke leven van

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Directeur/bestuurder Peter Meijs aan het woord. Nieuwe leidinggevenden bij SDW stellen zich voor

Directeur/bestuurder Peter Meijs aan het woord. Nieuwe leidinggevenden bij SDW stellen zich voor SDWNIEUWS Informatie voor cliënten, ouders en cliëntvertegenwoordigers oktober 2010 BELANGRIJKE Informatie voor jou, lees dit blad goed! Directeur/bestuurder Peter Meijs aan het woord > Lees verder op

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet

Nieuwsbrief CliëntAanZet Nummer 4 April 2015 Van de redactie Hallo, Hier weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Heb je een leuk idee voor deze nieuwsbrief? Of wil je misschien zelf iets schrijven? Stuur een bericht naar: Cliëntzeggenschap,

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 28. De belastingaanslag. Wat leert u in deze les? Informatie over uw inkomsten begrijpen. Informatie over uw uitgaven begrijpen.

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking 1 Er zíjn in zorg Ieder mens is uniek. Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaak wat meer hulp nodig om hun eigen,

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam.

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam. 1. Yasmina doet het tuinhekje achter zich dicht. Hoe kan ze zo stom zijn niet aan de verjaardag van haar moeder te denken? Haar moeder blijft woedend achter. Yasmina voelt zich even rot, maar na drie stappen

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

ALLES DUBBEL. Survivalgids. voor startende tweelingmama s. Denise Hilhorst

ALLES DUBBEL. Survivalgids. voor startende tweelingmama s. Denise Hilhorst Voorproefje ALLES DUBBEL Survivalgids voor startende tweelingmama s Denise Hilhorst Inhoud Dubbel van start 7 Dubbel ervaren 8 Dubbel zwanger 10 Dubbel voorbereiden 19 Dubbel bevallen 25 Dubbel voeden

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen De Driestroom voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding bij zelfstandig wonen Begeleiding bij zelfstandig wonen Woont u zelfstandig of wilt u zelfstandig gaan wonen? Heeft u daar begeleiding

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

Wonen voor mensen met een verstandelijke handicap

Wonen voor mensen met een verstandelijke handicap Wonen voor mensen met een verstandelijke handicap Je staat er niet iedere dag bij stil, want wonen lijkt zo gewoon. Als je een handicap hebt is een fijne woonplek de basis. Daarnaast heb je ook voor andere

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

nummer 17 oktober 2014 praten met Dave van der Neut

nummer 17 oktober 2014 praten met Dave van der Neut nummer 17 oktober 2014 praten met Dave van der Neut de redactie van de cliënten-raad-krant bestaat uit: Arco Boogaard Adrie de Bruijn cliëntenraad functionaris de Waaier + de Schelp medezeggenschap Anita

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving Een eigen huis.. Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving M.H. Kwekkeboom (red.) A.H. de Boer (SCP) C.van Campen

Nadere informatie

BEGELEIDING EN ONDERSTEUNING LOGEREN SECTOR VAN KIND EN GEZIN

BEGELEIDING EN ONDERSTEUNING LOGEREN SECTOR VAN KIND EN GEZIN SECTOR BEGELEIDING EN ONDERSTEUNING VAN KIND EN GEZIN LOGEREN SYNDION VERLEENT DIENSTEN MET ZORG Syndion is een organisatie die dienstverlening en ondersteuning biedt aan mensen met een handicap. De sector

Nadere informatie

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze.

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze. 1 Ik wou dat ik een vriendje had. Ik wou dat hij in mijn kast zat. Dan kon ik hem tevoorschijn halen wanneer ik maar wilde. Hij zou naar me kijken alsof ik mooi ben. Zwijgend. Hij zou zijn leren jack uittrekken

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL CHATTEN verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL Stotteren Kom op, Roy. Het is allang tijd. De leraar informatica legt een hand op Roys schouder. Maar Roy kijkt niet op of om. Hij zit achter de fijnste computer

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Dit zijn wij we zijn er voor jou!

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Dit zijn wij we zijn er voor jou! Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking Dit zijn wij we zijn er voor jou! Graag stellen we ons voor! Careander ondersteunt mensen met een verstandelijke beperking op het gebied

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Permanente educatie in Smallingerland Allemaal in ontwikkeling Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Van cursussen professioneel Engels, kennis opdoen bij een andere afdeling tot vierjarige

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

met de wmo doet iedereen gewoon mee

met de wmo doet iedereen gewoon mee De Wet maatschappelijke ondersteuning eenvoudig verteld Dit boekje met informatie over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) legt de belangrijkste onderdelen van de Wmo uit. Wilt u meer weten over

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015. Inleiding

Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015. Inleiding Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015 Inleiding Over 3 maanden is het Odensehuis al weer een jaar open. We beginnen goed op gang te komen. Het is duidelijk dat er behoefte is aan

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Afval Anne en de Sorteerbrigade

Afval Anne en de Sorteerbrigade Afval Anne en de Sorteerbrigade Verhaal ontwikkeld voor educatieproject Afval groep 3 School en Cultuur Veenendaal 2014 Geschreven door: Sanne Heymann Tekeningen door: Sjoerd Kreijns Dit is Afval Anne.

Nadere informatie

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen?

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Vooraf Oud en nieuw is leuk en gezellig: oliebollen eten, spelletjes doen, televisie kijken, met zijn allen aftellen tot twaalf uur en vuurwerk afsteken.

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Plezier! Netwerken. Verhuizen. Nebula. Daelzicht Inspiratiedagen. Jaargang 4 Nummer 1 mei 2014. Voor mensen die plezier hebben in hun leven!

Plezier! Netwerken. Verhuizen. Nebula. Daelzicht Inspiratiedagen. Jaargang 4 Nummer 1 mei 2014. Voor mensen die plezier hebben in hun leven! Plezier! Voor mensen die plezier hebben in hun leven! Jaargang 4 Nummer 1 mei 2014 Netwerken Verhuizen Nebula Daelzicht Inspiratiedagen Plezier is het cliëntenblad van Daelzicht www.daelzicht.nl/plezier

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Psychotherapie. anders denken anders voelen anders doen. ASVZ is er voor mensen met een verstandelijke beperking

Psychotherapie. anders denken anders voelen anders doen. ASVZ is er voor mensen met een verstandelijke beperking ASVZ Touwbaan 1 Postbus 121 3360 AC Sliedrecht t 0184 491200 info@asvz.nl www.asvz.nl ASVZ is er voor mensen met een verstandelijke beperking anders denken anders voelen anders doen Psychotherapie Inhoudsopgave

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie