Op zoek naar een stukje hemel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Op zoek naar een stukje hemel"

Transcriptie

1 Op zoek naar een stukje hemel Mijn moeder ligt op bed en probeert de lucht te zien. Als ze haar nek op een bepaalde manier uitstrekt, zou ze er misschien door het hoge smalle raam net een stukje van kunnen opvangen. Maar het enige wat ze ziet is de rode baksteen van het aangrenzende huis, op nog geen meter afstand. Verslagen valt ze achterover in haar kussens en luistert naar de vele vliegtuigen die boven Noord-Londen rondjes draaien, in afwachting van de landing op Heathrow. Het doet er niet echt toe, want de saaie, loodgrijze lucht biedt een troosteloze aanblik eerder een deksel, een bedekking van een mangat dan een uitspansel. Heel anders dan de Afrikaanse hemel waaraan ze de laatste halve eeuw gewend was. Ze herinnert zich die hemel als een hoog oprijzende kathedraal van azuur. s Nachts veranderde hij in een met sterren bezaaid venster op het universum. En in het natte seizoen zorgden optorenende stapelwolken en een zacht kolkend geluid voor dramatische effecten. Hier bood de regen niet zo n groot drama. Gewoonlijk kon je niet zeggen waar die precies vandaan kwam, zelfs als je de lucht wel degelijk kon zien. Maar nu ze het gespat van natte banden op straat hoort, weet ze dat het weer regent. Ze mist Afrika enorm, maar ze is dankbaar om hier te zijn. Ze is dankbaar voor Radio 4, waar sprekers, zelfs als ze het met elkaar oneens zijn, dat op een beschaafde manier laten blijken. Ze is dankbaar voor de aardige mensen van de Camden Library die haar thuis van bibliotheekboeken blijven voorzien (ze leest graag biografieën en boeken over geschiedenis). Ze is dankbaar voor de Association of Jewish Refugees (Vereniging van Joodse Vluchtelingen), die haar maaltijden brengt, hoewel ze de dochter is van een dominee en slechts de weduwe van een jood. Vooral de stoofschotel met lamsvlees vindt ze lekker, evenals de chocoladecake, die haar herinnert aan de cake die haar moeder vroeger maakte. Ze is er ook dankbaar voor dat ze niet in een of ander bejaardenhuis is opgeborgen, waar je de geur van gekookte kool en bleekmiddel op- 9 Godwin boek 1.indd :21

2 snuift, en waar je door onverschillige, slecht betaalde personeelsleden wordt verzorgd. Ze is blij dat ze bij haar eigen familie kan wonen, bij haar dochter Georgina en haar zeven jaar oude kleindochter Xanthe drie generaties Godwin-vrouwen, samen in dit kleine appartement, die er in volkomen andere omstandigheden het beste van proberen te maken. Ze heeft een lang en verbazingwekkend leven achter zich. Als meisje dat in Kent opgroeide zag ze boven zich de Slag om Engeland woeden. Als matroos bij de Royal Navy, met als ligplaats Dover, lag ze dikwijls onder granaatvuur van de Duitse grote kanonnen in Calais. Als dokter in Zimbabwe heeft ze leprakolonies en tbc-ziekenhuizen geleid, heeft ze duizenden mensen ingeënt, eeneiige tweelingen het leven gered, de hand vastgehouden van patiënten die aan een nieuwe ziekte aids overleden, zelfs toen anderen daarvoor terugdeinsden. Ze heeft een guerrillaoorlog, waarin haar oudste dochter werd gedood, overleefd. Op hoge leeftijd werd haar hart opnieuw gebroken. De gezondheidszorg, waaraan ze haar beste krachten had gegeven, ligt aan diggelen. Ze is haar huis, haar spaargeld, haar vrienden en haar honden kwijtgeraakt. En ze heeft van nabij meegemaakt hoe haar man een pijnlijke dood is gestorven. Nu is ze vastbesloten zelf het tijdstip van haar dood te bepalen. Ze laat me een document zien waar ze mee bezig is geweest. Het wordt een euthanasieverklaring genoemd, of met een nieuwe naam, alsof het om een wispelturige popster gaat, een Besluit vooraf voorheen Euthanasieverklaring, een formulier dat afkomstig is van de vereniging Waardig Doodgaan, die als motto Uw Leven, Uw Keus voert. Ze heeft alle vakjes aangekruist zodat verdere behandeling wordt geweigerd als ze aan een acute, levensbedreigende ziekte lijdt, of als tijdens een levensreddende ingreep haar hersens ernstig beschadigd raken, of als ze blijvend buiten bewustzijn zou zijn. Maar aan de op het formulier genoemde opties heeft mijn moeder nog een eigen deel toegevoegd, zorgvuldig neergeschreven in haar smalle, puntige doktershandschrift. Met een selectie uit haar veelomvattende medische ervaring met pijnbestrijding in Afrika, heeft ze geprobeerd zich te herinneren op welke vreselijke manieren oude mensen kunnen wegteren: Degeneratie van het centrale zenuwstelsel, waaronder multiple sclerose, spierziekten en de ziekte van Parkinson. Dementie of hersenbeschadiging door welke andere oorzaak dan ook, 10 Godwin boek 1.indd :21

3 inclusief de ziekte van Alzheimer, hoofdletsel of een beroerte. Kanker in vergevorderd stadium en ziekten die daaraan zijn gerelateerd. Ongeneeslijke, ernstige ademhalingsmoeilijkheden (dyspnoe). Dubbele incontinentie die niet te genezen is. Misselijkheid en braken die oncontroleerbaar zijn. Ze wil hiervoor niet behandeld worden. Later lopen we tijdens een uitstapje naar Hampstead High Street met een slakkengang over Church Row. Ze leunt over haar aluminium wandelstok heen en kiest de volgende landingsplek van haar stok uit met de voorzichtigheid waarmee een abseiler een plek voor zijn klimhaak op een rotswand uitkiest, en ze bestudeert het plaveisel nauwkeurig op de fatale bulten en richels die haar nu gemakkelijk zouden kunnen vellen. We komen langs het historische parochiekerkhof van St John s met zijn hoog oprijzende Libanonceders, boterbloemen en tongvarens, en zijn scheefstaande, bemoste grafzerken. De landschapsschilder John Constable ligt hier begraven. Net als Hugh Gaitskell, de voormalige leider van de Labourpartij, en John Harrison, de uitvinder van de scheepschronometer om de lengtegraden op te meten. Waar zou je begraven willen liggen als jíj komt te overlijden? vraag ik haar. Thuis, zegt ze, zonder te stoppen. In Afrika. Naast je vader. 11 Godwin boek 1.indd :21

4 1 De Vuist van Zelfverwezenlijking 2 april 2008 Laat in de nacht, als we de in het westen verdwijnende zon achtervolgen, vliegen we, met beneden ons de koude brekers van de Atlantische Oceaan die zich op de warme West-Afrikaanse kust krullen, een mistbank in. Maar omdat ik me toch op de een of andere manier getroost voel nu ik het continent van mijn geboorte heb bereikt, leg ik mijn boek neer en val in slaap, met mijn hoofd ongemakkelijk tegen de gonzende vliegtuigromp gedrukt. Ik ben op weg naar huis, naar Zimbabwe, om er op het politieke graf van Robert Mugabe te dansen. De frauduleuze verkiezingen die hij net heeft gehouden zijn aan zijn controle ontsnapt. Na 28 jaar is het moment aangebroken dat de oudste wereldleider ten val zal worden gebracht. Als ik de volgende morgen in de hoofdstad Harare aankom, is zijn portret nog overal te zien. Met een onheilspellende blik kijkt hij op ons neer. Hij is zichtbaar op de muren van het vliegveld, waar de immigratiebeambte mijn Amerikaanse dollars in ontvangst neemt en ze over zijn versleten houten balie naar zich toeveegt. Met een zacht klapje stempelt hij een vlekkerig blauw visum in mijn paspoort. Tijdens onze hotsende en botsende rit door de verwijtend stille stad, kijkt Mugabe ons aan vanaf de verkiezingsplakkaten die op de palen van kapotte straatlantaarns zijn geplakt. Slechts bekeken door woeste horden scharminkelige honden heft hij zijn vuist in de tropische nachthemel, alsof hij het lot de schuld geeft van zijn muitende onderdanen. The Fist of Empowerment ( De Vuist van Zelfverwezenlijking ), zo luidt de vluchtige belofte van het opschrift in het insectenrijke licht van onze koplampen. Maar op de een of andere manier vertellen zijn bril met gouden montuur, het toefje van zijn gesteven witte zakdoek die uit zijn dreigend zwaaiende vuist piept en zijn borstelsnor toch een ander verhaal. Het verhaal van de stijve onderwijzer die hij eens was, een tengere, 12 Godwin boek 1.indd :21

5 bijna vrouwelijke figuur wiens kleine, gemanicuurde handen vaak als vogeltjes door de lucht bewogen. En inderdaad, als je op zoek was naar iemand die de rol zou kunnen spelen van moordzuchtige Afrikaanse dictator die zich een weg naar de macht vecht en daar tegen alle verwachtingen in 28 jaar blijft zitten, dan zou je in Robert Mugabe een ideale hoofdpersoon hebben. Hij is geen snoevende inlandse soldaat, geen Idi Amin Dada, bokskampioen zwaargewicht bij de King s Afri can Rifles, en evenmin een of andere breedgeschouderde Nigeriaanse generaal met een borst vol medailles. Hij is in alle opzichten een veel gevaarlijker dictator een intellectueel, een wraakzuchtige Afrikaanse Robespierre die iedereen heeft overleefd. Met zijn 83 jaar, zijn geverfde zwarte haar en zijn bloedtransfusies, met zijn botox en vitamine-injecties heeft hij dit land op kribbige wijze een generatie lang overheerst. Maar nu staat hij dan op het punt te vertrekken. Vijf dagen geleden is het misgegaan met de presidentsverkiezingen, die hij in het verleden door een combinatie van gesjoemel, fraude en intimidatie altijd gemakkelijk naar zijn hand zette. De Zimbabwanen hebben hem in zulke overweldigende aantallen afgewezen dat hij eindelijk gedwongen is hun oordeel te aanvaarden. Ze hebben dan ook vele redenen om hem af te wijzen. Eens kenden ze de hoogste levensstandaard in Afrika. Nu is hun geld, waarvan de waarde elk etmaal gehalveerd wordt, bijna niets meer waard. Slechts 6 procent van de arbeiders heeft werk. Hun inkomen is gedaald tot het niveau van voor de jaren vijftig. Er heerst hongersnood. De scholen zijn gesloten, de ziekenhuizen functioneren niet meer. De gemiddelde levensverwachting is van 60 naar 36 gedaald. Gemiddeld kent het land het grootste aantal wezen ter wereld. Volgens officiële statistieken vormen de Zimbabwanen het ongelukkigste volk op aarde. Miljoenen mensen ontvluchten het geteisterde land, een exodus van bijna een derde deel van de bevolking. Maar tijdens de hele verkiezingscampagne heeft een agressieve Mugabe geen enkel berouw getoond en gaf hij het Westen de schuld van s lands kwalen met name Groot-Brittannië, de voormalige kolonisator en gebruikte hij het geringe aantal blanken dat nog in Zimbabwe woont als politieke piñatas. Hij geeft ze ervan langs en stort de muffe bonbons van historische schuld over hen heen, om zo zijn totale falen als leider en zijn ongeremde grootheidswaan te maskeren. 13 Godwin boek 1.indd :21

6 Over een paar dagen zal hij een bijeenkomst hebben met zijn politbureau om over zijn eigen afscheid na te denken. Ik heb al zo lang naar dit ogenblik uitgekeken. Tijdens mijn vliegreizen over de wereld naar deze plek verkneukelde ik me over dat tafereel in De herfst van de patriarch van Gabriel García Márquez, waarin gieren, die dol geworden zijn door de stank van menselijk aas, zich met hun scherpe snavels een weg banen door het muskietengaas van het keizerlijk paleis, waarmee ze de burgers in de lagergelegen stad het sein geven dat de dictator is overleden en hun toekomst kan beginnen. Mijn jongere zus Georgina, een omroepmedewerkster die nu in Londen woont, vergezelt me op deze reis. We zouden in de York Lodge overnachten, een klein pension in een noordelijke buitenwijk, maar als Georgina opbelt om de boeking te bevestigen, laat de pensionhouder ons op norse toon weten dat de kamers niet langer vrij zijn en hangt op. Later komen we erachter dat het pension is overvallen door de politie, zoekend naar westerse journalisten die geen verslag mogen uitbrengen over dit land. Op het moment dat Georgina aan de lijn is, arresteert de politie de correspondenten van de New York Times en de Daily Telegraph. In plaats daarvan boekt ze onder de achternaam van haar ex-man kamers in het Meikles Hotel in het centrum van Harare. Eens verbleven alle journalisten op die plek. Nu doet niemand dat meer. Geen van ons tweeën hoort hier eigenlijk te zijn. We lopen dubbel gevaar: niet alleen vanwege het feit dat Mugabe westerse journalisten in de ban heeft gedaan, maar ook omdat ik ooit tot staatsvijand ben verklaard en beschuldigd werd van spionage. Georgina werkte in Londen voor een radiostation dat anti-mugabe was, en stond ook op een lijst met ongewenste personen die uit het land werden geweerd. Onder mijn raam ligt een park, het Africa Unity Square. De betonnen tafels die eens met kleurige bloemen waren overdekt, zijn nu leeg. Drie jaar geleden werden de verkopers weggejaagd in het kader van Operatie Murambatsvina De rommel opruimen toen Mugabe, die bang werd voor de groeiende vijandigheid jegens hem in de steden, met geweld de informele woonbuurten en de straatmarkten liet opruimen. De stad veranderde daardoor in een saaie, stille plek. Zijn politiemannen sloopten de huizen van meer dan mensen. Vervolgens werden ze de stad uitgedreven en bij het begin van de wintertijd achtergelaten op een dor en kaal stuk land, dat op kilometers 1 Godwin boek 1.indd :21

7 afstand van de stad was gelegen. Zo verloren mensen, voor het grootste deel kleine marktkooplui, hun bron van inkomsten. In de andere richting heb ik uitzicht op een drukke kruising, die wordt gecontroleerd door haperende verkeerslichten. Soms zijn ze gedoofd. Soms tonen ze alle wegen hun rode of oranje knipperende lichten. Naderende voertuigen spelen een spelletje om te zien wie het eerst bang is, waarbij ze voetgangers als schilden gebruiken, en rekening houden met een aantal factoren om te bepalen wie voorrang heeft. Groot gaat voor klein, snel voor langzaam, oud voor jong, vervallen voor luxueus, mannen voor vrouwen, zwart voor blank. Het wordt pas echt interessant als, wat meer dan eens gebeurt, de lichten met een opgewekt groen gebaar het verkeer uit alle richtingen tegelijk gebiedend naar zich toe wenken. Geregeld lokken het geknars van metaal, het gerinkel van ruiten en scheldpartijen mij naar het raam om weer een nieuw verkeersongeluk in ogenschouw te nemen. Iedereen geeft voorrang aan de vaak voorbijkomende politiepickups die volgestouwd zijn met leden van de me. De mannen zien er vreselijk jong uit, eigenlijk zijn het stagiaires, nog niet echt volwassen, jonkies met helmen en splinternieuwe uniformen. Ze doen mij aan mezelf denken op achttienjarige leeftijd, toen ik in hetzelfde uniform, oproerblauw, nog in het politietrainingskamp verbleef, en voor de dienst was opgeroepen door een vroeger regime. Net als iedereen vroeg ik me af of deze minderjarige gladiatoren op hun eigen mensen zouden schieten als hun dat werd opgedragen. In de hoofdstad heerst een gespannen gevoel van verwachting. Hoe zal dit aflopen? Het is een geestestoestand die ik nu herken, een toestand waarvoor ik zelf ook gevoelig ben, een wild heen en weer geslingerd worden tussen de verwachtingsvolle smaak van verandering en de doffe erkenning van aanhoudende dwingelandij. De bar in Amanzi (dat betekent water in het sindebele, de taal die in het zuiden van het land wordt gesproken) is een van de weinige plekken in de stad waar leven in de brouwerij is op deze plek, waar de rijken bijeenkomen, triomfeert de euforie in ieder geval tijdelijk over de wanhoop. Charles Summerfield en zijn band urj stampen er een mengelmoes van elektrisch versterkte Afrikaanse stijlen uit. Tussen de nummers door vertelt Summerfield mij hoe hij onlangs, terwijl zijn huis werd geplunderd, was vastgebonden en afgetuigd, maar vanavond is hij vrij, man, vrij. 15 Godwin boek 1.indd :21

8 urj, klinkt dat als urge? vraag ik. Neu, zegt hij en schudt ontkennend met zijn samengeklitte dreadlocks. Union of Reformed Judaism? Het is minder vergezocht dan je zou denken hij is in feite joods, mijn zus was met zijn neef getrouwd. Unlimited Resources of Joy, zegt hij. Zijn band speelt voor een publiek dat zo bizar ongelijksoortig is dat het Chalmun s Cantina, de tussen melkwegstelsels in gelegen kroeg uit Star Wars, zou kunnen opluisteren. De honorair consul van Cyprus stopt zijn rijkelijk versierde businesscard Nestoras P. Nestoras (hij is zó goed dat ze hem een dubbele naam hebben gegeven) in mijn hand, en een homofiele timmerman die eens een bed voor mij heeft gemaakt uit de bewerkte deuren van stamhutten van de Tonga geeft me een high five. Bij de hoek van de teakhouten bar, waar een Zambezi-pilsje nu 200 miljoen Zimbabwaanse dollars kost (ongeveer vier Amerikaanse dollars in illegale Amerikaanse valuta, op de zwarte markt), dat is een gemiddeld maandinkomen, zitten enkele platinablonde, in zwarte lycra-minirokjes gestoken Oekraïense meisjes zenuwachtig met hun naar lotion geurende benen te schuifelen. En in de richting van de monumentale waterval, waar musasabomen in de koele avondbries staan te ritselen, stromen ontwikkelingswerkers en van hun land verdreven tabaksboeren, handelaren in zwart geld en illegale diamanten, financiers van de heersende politieke partij, mobieletelefoonmagnaten en activisten uit de oppositie naar buiten en mengen zich onder elkaar. We bevinden ons hier aan de rand van een historische gebeurtenis. Iedereen is in afwachting. Men probeert Robert Mugabe en zijn generaals weg te lokken met vette afscheidscadeaus. Een dag later praat ik hierover in de ambtswoning van Andrew Pocock, de Britse ambassadeur. Als vertegenwoordiger van de voormalige koloniale machthebber speelt Pocock een hoofdrol in Mugabes demonologie als de voornaamste imperialistische voorstander van een verandering van regime en hij wordt gemeden en gehekeld door de staatsmedia. Hij leeft in een soort opgedrongen isolement. Hij is er en hij is er niet, afgesneden van contacten op het hoogste niveau met zijn politieke gastheren, hoewel Groot-Brittannië voedselhulp geeft aan vele Zimbabwaanse hongerlijders. Pocock kent de sfeer van een ex-koloniale buitenpost heel goed, want hij is in Trinidad geboren en getogen. De manier waarop hij 1 Godwin boek 1.indd :21

9 woorden inslikt wijst op sporen van een West-Indisch accent, en zijn burgerlijke kleedstijl korte mouwen en sandalen met riempjes doet sterker aan het Caribisch gebied dan aan de Engelse Cotswolds denken. Hij gaat beter met de warmte om dan de meeste Britse gezanten die ik ben tegengekomen. Hij staat ver af van de archetypische Morgan Leafy, de mollige Britse diplomaat van schrijver William Boyd, op wiens hamroze voorhoofd al bij de eerste zonnestralen het zweet begint te parelen, en wiens donkergrijze linnen tropenpak bezaaid is met gekreukelde vochtplekken. Terwijl de wind zachte gamelanmuziek laat klinken op de koele, met pilaren afgegrensde veranda van de officiële residentie, die over de gladde groene vacht van het gazon uitzicht biedt op de noordelijke Lunar Ridge, lijkt Pocock zich, met zijn keurig gekapte haar dat langs een scherpe lijn van zijn voorhoofd is weggeborsteld, in zijn element te voelen. Als kersverse diplomaat op zijn eerste post Lagos, begin jaren tachtig was Pocock bezig met het slothoofdstuk van zijn proefschrift over V.S. Naipaul, zijn landgenoot uit Trinidad, waarop hij in Oxford hoopte te promoveren. Diens roman Een bocht in de rivier geeft een beeld van de culturele verwarring in het postkoloniale Afrika. De Grote Man in dat boek blijft de hele tijd net buiten de schijnwerpers en cultiveert zo een isolement dat bijdraagt aan zijn mystieke imago en de vergroting van zijn macht. Zijn alom aanwezige foto s worden in de loop van het boek steeds groter, zegt Pocock, net als schaduwen die steeds langer worden. En ze veranderen, van soldaat tot staatsman en tot koning. En dat is ook gebeurd met onze Grote Man, Mugabe, die af en toe in een andere huid kruipt. Het olijfkleurige militaire uniform op zijn eerste officiële portretten heeft plaatsgemaakt voor Italiaanse maatpakken, nu voorzien van een bijbehorende bombastische groene, zijden sjerp en een lachwekkende snor die aan Adolf Hitler doet denken een vergelijking die hij zelf ook graag maakt. Ik ben nog steeds de Hitler van deze tijd, pochte hij eens, toen hij bekritiseerd werd voor het in beslag nemen van land en andere zaken. Deze Hitler heeft maar één doel: rechtvaardigheid voor zijn eigen volk, soevereiniteit voor zijn volk, erkenning van de onafhankelijkheid van zijn volk en het recht op hun grondstoffen. Als Hitler daarvoor staat, laat mij dan maar een Hitler tot de tiende macht zijn. 1 Godwin boek 1.indd :21

10 Pocock en ik hebben gehoord dat Morgan Tsvangirai, de oppositieleider en rivaal van de president, de hoge pieten van Mugabe heeft gelokt met royale, waardevaste pensioenen, immuniteit tegen vervolging in verband met de schending van mensenrechten, verzekerd eigendom van de boerderijen die ieder van hen onlangs van blanke kolonisten heeft afgepakt als ze maar bereid zijn hun nederlaag toe te geven. Betrouwbare bronnen zeggen dat Mugabe zelf moe is en in verzoeking is gebracht. Over Grace, zijn jonge vrouw, iemand met een kolossale honger naar winkelen, de Imelda Marcos van Afrika, die bij het volk bekendstaat onder de weinig vleiende naam De Eerste Klant, wordt gezegd dat ze eveneens tuk is op een gouden handdruk. Ik vraag me af of we durven hopen. Alles is al zo lang hetzelfde en Zimbabwe heeft nooit een andere leider gekend. De ambassadeur vertelt me dat hij zijn squashbaan die door de vorige eigenaar volgens verkeerde afmetingen is aangelegd (binnenmaten werden voor buitenmaten aangezien) heeft omgebouwd tot een crisiscommandocentrum. Het is uitgerust met een eigen generator en communicatiesysteem, voor het geval alles hier in brand vliegt en hij toezicht moet houden op de evacuatie van Britten. Een situatie die zijn minister van Buitenlandse Zaken, David Miliband, kort tevoren een onheilsscenario heeft genoemd. Pocock gaat ervan uit dat er hier nog ongeveer tienduizend Britten over zijn. En voor degenen die niet levend het land weten uit te komen, beschikt de residentie over een nieuwe aanbouw, een grote, toegankelijke koele kamer, die als lijkenhuis dienst zou kunnen doen. Nadat hij zijn drie telefoons een lokaal mobieltje, een Engelse Blackberry en een satelliettelefoon aan zijn riem heeft vastgehaakt, rijdt Pocock me terug in de felgroene Prado van zijn vrouw. Op de motorkap zijn zilverkleurige, uitslaande vlammen geschilderd, wat vreemd is voor een wagen van een ambassadeursvrouw. Er zat een kras op toen we hem kregen, dus Raj, de beste Indische restaurateur van auto s in Harare, zei dat hij dat probleem zou oplossen, grijnst hij. Dit was zijn oplossing. Tegenover de universiteit, waar gestaakt wordt, zijn in vodden geklede mannen bezig om in het wegdek afgebrokkelde gaten te dichten die zo groot zijn als bominslagen. De mannen hebben midden op de weg een kartonnen bord neergezet met de tekst: Vrijwillig werk. Help asteblief. 1 Godwin boek 1.indd :21

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Het meisje De volgende dag is de soldaat er niet. De negers zijn weer naar het front vertrokken, hoort ze de opgeluchte zuchten in het dorp. De sfeer verandert als blanke soldaten hen aflossen. De mensen

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath.

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Voor de dienst: *Wat is dat, dat is Goliath *Trek je wapenrusting aan *Ik volg de Heer *Groot en machtig zijt Gij 387 *Van A tot Z 241 opwekking voor kids Welkom

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERLOREN ZOON Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm

Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm In 2011 gingen mijn man en ik 10 dagen op vakantie naar Cyprus. Toen we geland waren, stond er een taxi klaar, om ons naar ons vakantieverblijf, te brengen.

Nadere informatie

Ria Massy. De taart van Tamid

Ria Massy. De taart van Tamid DE TAART VAN TAMID Ria Massy De taart van Tamid De taart van Tamid 1 Hallo broer! Hallo Aziz! roept Tamid. Zijn hart klopt blij. Aziz belt niet zo dikwijls. Hij woont nog in Syrië. Bellen is moeilijk in

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm,

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm, Prins Floris In de tuin van het paleis loopt een jongen. Een bruine jongen met zwarte krullen. Floris heet hij, en hij is een prins. De vader van Floris is de koning van Spanje. Rijk is hij, heel rijk.

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn?

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn? Loopdrang De gangen in dit gebouw beginnen alweer nog voordat ze zijn geëindigd. Het zijn cirkels. Dit gebouw was vroeger een opvanghuis voor demente bejaarden. En de gangen hier lopen rond, omdat sommige

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel.

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel. Lotte heeft Luizen Buiten is het koud. Er vallen dikke druppels uit de bomen en de wind blaast hard door de straat. Lotte loopt hand in hand met opa Generaal over het schoolplein. Ze moest eerder van school

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

OP DE DREMPEL. Daar liet de HEER hem het hele land zien. (Deuteronomium 34,1)

OP DE DREMPEL. Daar liet de HEER hem het hele land zien. (Deuteronomium 34,1) Preek van 31 december 2015, Oudejaarsavond, gehouden in de Bethlehemkerk in Papendrecht door Piet van Die OP DE DREMPEL Daar liet de HEER hem het hele land zien. (Deuteronomium 34,1) Synagoge Oud en Nieuw

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Bijbel voor Kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar)

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar) 14 januari Inleiding In de serie beroepen voor de middenbouw gaat deze lesbrief over de dokter, arts, genezer of welke andere term dat beroep ook wordt aangeduid. Het beroep dokter is waarschijnlijk een

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

Het kasteel van Dracula

Het kasteel van Dracula Uit het dagboek van Jonathan Harker: Het kasteel van Dracula 4 mei Eindelijk kom ik bij het kasteel van Dracula aan. Het kasteel ligt in de bergen. Er zijn geen andere huizen in de buurt. Ik ben moe. Het

Nadere informatie

Het afscheid_125x200 20140811 10:28 Pagina 3. Jenna Blum & Sarah McCoy. Het afscheid

Het afscheid_125x200 20140811 10:28 Pagina 3. Jenna Blum & Sarah McCoy. Het afscheid Het afscheid_125x200 20140811 10:28 Pagina 3 Jenna Blum & Sarah McCoy Het afscheid Het afscheid_125x200 20140811 10:28 Pagina 6 Voor mijn vader Het afscheid_125x200 20140811 10:28 Pagina 9 1 Het was eind

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Spotvogel.qxp 16-02-2009 15:08 Pagina 5

Spotvogel.qxp 16-02-2009 15:08 Pagina 5 Spotvogel.qxp 16-02-2009 15:08 Pagina 5 Het is tijd voor mijn geest om te ruien. Er valt veel te zeggen voor het schrijven met een veerpen, hoe geaffecteerd ook: met dode veren brengt men woorden tot leven.

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde.

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde. Jimmy s thuiskomst H et was kerstavond en het was bitter koud in het jaar 1953. De mensen deden nog snel hun laatste kerstinkopen en in de betere buurten waren de huizen gezellig verlicht. Er was echter

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Pizza Verdi Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Opdrachtenblad Lesuurpakket Pizza Verdi (thema s: sociale verschillen, stereotyperingen/vooroordelen; verdiepingsopdracht Amerikaanse burgerrechten)

Nadere informatie

Werkboekje. Naam: www.ebonderwijs.nl

Werkboekje. Naam: www.ebonderwijs.nl Werkboekje Naam: www.ebonderwijs.nl Hallo! Leuk dat je in dit boekje werkt. Je werkt in dit boekje over de geboorte van Jezus. Elk jaar vieren we dat op 25 december (eerste Kerstdag). EB Onderwijs wenst

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg Lesbrief Een echte man Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Mirjam Ngoy-Verhage. om het vol te houden

Mirjam Ngoy-Verhage. om het vol te houden Mirjam Ngoy-Verhage 10 PEPPERS om het vol te houden Uitgeverij Jes! is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie op www.jesvoorjou.nl. Naast deze 10 peppers

Nadere informatie

Het is woensdagmiddag. Hij heeft alle tijd. Wat zal hij

Het is woensdagmiddag. Hij heeft alle tijd. Wat zal hij DUBBEL Eerst merkt TimTom niets bijzonders. Hij zit gewoon op zijn plaats in de klas. Iedereen weet nu dat hij Daan heet. Juf noemt hem niet Daan. Ze zegt ook niet TimTom. Ze is aardig tegen hem. Dat wel.

Nadere informatie

Het. Boekenliefje. Helen Docherty & Thomas Docherty. Clavis

Het. Boekenliefje. Helen Docherty & Thomas Docherty. Clavis Het Boekenliefje Helen Docherty & Thomas Docherty Clavis Het Boekenliefje Helen Docherty & Thomas Docherty 3 Precies op dat moment kwam een klein wezentje het dorp binnengevlogen. Het werd langzaam donker

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER Bijbel voor Kinderen presenteert JACOB DE BEDRIEGER Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Kerr en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

DE PRINS VAN DE RIVIER

DE PRINS VAN DE RIVIER Bijbel voor Kinderen presenteert DE PRINS VAN DE RIVIER Geschreven door: E. Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 25 (29-06)

De Bijbel open 2013 25 (29-06) 1 De Bijbel open 2013 25 (29-06) Vandaag bespreken we een vraag die ik kreeg over 1 Koningen 2. Daarin gaat het over de geschiedenis van Adonia, een oudere broer van Salomo, die zojuist koning was geworden.

Nadere informatie

6 Voorwoord In dit boek staan volksverhalen over de spin Anansi. Volksverhalen worden soms al honderden jaren doorverteld. De volksverhalen over Anansi zijn voor het eerst verteld in West-Afrika. Anansi

Nadere informatie

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer aisha kindsoldaten Kindsoldaten, ik ruik haat. Dat gebeurt, als je kinderen niet spelen

Nadere informatie

van carnaval tot kerst

van carnaval tot kerst vier kant reeks van carnaval tot kerst 20 feesten & dagen om te onthouden Driekoningen Driekoningen is elk jaar op 6 januari. Op deze dag wordt het bezoek van drie wijze mannen aan het pasgeboren kindje

Nadere informatie

Londen 2015 7 Sept 10 Sept

Londen 2015 7 Sept 10 Sept Londen 2015 7 Sept 10 Sept Hotel Gegevens 144-152 Walworth Rd, London SE17 1JL, Verenigd Koninkrijk +44 20 7703 8000 What do you need? -geldig paspoort of identiteitsbewijs -tas of koffer -niet te veel

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Deel 1. De eerste oorlogsdagen

Deel 1. De eerste oorlogsdagen Deel 1 De eerste oorlogsdagen Vrijdag 10 mei 1940, heel vroeg in de ochtend Luchtaanval Chris wordt wakker van harde dreunen en zwaar gebrom. Vliegtuigen, weet hij meteen. Zware vliegtuigen, bommenwerpers!

Nadere informatie

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?.2 Hoe heet de schrijver van het boek?. Hoeveel verhalen staan er

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel REALITY REEKS Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP marian hoefnagel Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit.

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

van beugel tot burn-out

van beugel tot burn-out vier kant reeks van beugel tot burn-out 20 verhalen over gezondheid Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Oren Je ziet op straat vaak mensen met een koptelefoontje in hun oren. Ze luisteren bijvoorbeeld naar

Nadere informatie

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot,

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot, 23g2.. passeerden vanmiddag veel bommenwerpers en jagers in oostelijke richting. Vanavond naar Simonse geweest. Toen ik terug naar huis ging en nog maar juist de poort uit was, hoorde ik opeens iets, alsof

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw.

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw. In de Hema Wat vind je van deze?, vraagt Kiia. Ze kijkt aandachtig in de spiegel. Naar de geruite pet op haar hoofd. Mam?, vraagt Kiia weer. Hoe vind je hem? Ze stopt een pluk van haar blonde haar onder

Nadere informatie

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Bijbel voor Kinderen presenteert DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden!

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden! KOPIEERBLADEN THEMA 5: Ik wil ridder worden! 97 97 Wat moet je doen om ridder te worden? Vind je dit goed? Moet er nog iets bij? Als je de opdrachten hier goed uitvoert, krijg je een ridderdiploma. Page

Nadere informatie

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand van heb. De vorige keer zei ik dat de nieuwe broek

Nadere informatie

... beroep:... land/geboorteplaats:... leeftijd bij overlijden:...

... beroep:... land/geboorteplaats:... leeftijd bij overlijden:... DE FOTOMUUR Als je het bezoekerscentrum binnenkomt, zie je rechts een rode kubus met allemaal foto s. Op deze foto s staan soldaten die begraven liggen op Lijssenthoek Military Cemetery. In één van de

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

Mamma vliegt steeds hoger.

Mamma vliegt steeds hoger. MEEUWTJE Meeuwtje is het verhaal van een jonge meeuw die zijn leefwereld verkent. Zijn moeder helpt hem daarbij, vooral door aan het eind van de dag nog eens na te gaan wat er allemaal voor dieren, kleuren

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Bijbel voor Kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Verhalen uit een ander rijk

Verhalen uit een ander rijk Verhalen uit een ander rijk Ana-Magdalena Zainea www.anderssamen.nl www.ana-magdalena.nl Titel: Verhalen uit een ander rijk Auteur: Ana-Magdalena Zainea Correctie: Bart Renaer en Dorien Ruben Illustraties

Nadere informatie

Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de. zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale

Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de. zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale Als...door een tijger achterna gezeten. door Maurice Maarssen Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS),

Nadere informatie

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan Gelezen: Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004 Pasen is opstaan Gemeente, Het woord, het werkwoord dat bij Pasen hoort is: opstaan. Daarbij horen de afgeleide zelfstandige naamwoorden:

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL GT-0125-a-15-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een spotprent over de SDAP naar aanleiding van de verkiezingen

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat het dorp in rep en roer: het is oorlog! Iedereen komt op straat en praat erover. De jonge mannen worden opgeroepen

Nadere informatie

Online Bijbel voor kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Online Bijbel voor kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Online Bijbel voor kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door Edward Hughes Illustraties door Janie Forest and Lazarus Aangepast door Lyn Doerksen Alle Bijbelcitaten zijn afkomstig uit Het

Nadere informatie

Noah(een kerstverhaal)

Noah(een kerstverhaal) Noah(een kerstverhaal) Josja loopt mopperend tussen de tafeltjes door. Hij heeft een hotelletje aan de rand van Bethlehem. Het is druk in zijn hotel en alles loopt in het honderd. Daarom is hij binnensmonds

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

Toespraak van Anouchka van Miltenburg, Voorzitter van de Tweede Kamer, bij de bijeenkomst van de Stichting Herdenking 15 augustus 1945, op 14 augustus 2015 in de Tweede Kamer We dachten dat we na de capitulatie

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie