GEZONDHEIDSZORG. Verspreidingsgebied: Jutphaas/Wijkersloot, Zuilenstein, Huis de Geer, Stadscentrum en Blokhoeve

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GEZONDHEIDSZORG. Verspreidingsgebied: Jutphaas/Wijkersloot, Zuilenstein, Huis de Geer, Stadscentrum en Blokhoeve"

Transcriptie

1 GEZONDHEIDSZORG ook uw zorg! Verspreidingsgebied: Jutphaas/Wijkersloot, Zuilenstein, Huis de Geer, Stadscentrum en Blokhoeve Winter 2009 nummer 111 Dit is een uitgave van het Samenwerkingsverband Eerstelijns Gezondheidszorg, Jutphaas/Wijkersloot, Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve. De redactie staat open voor al uw ideeën. Schrijft u dus naar het redactie-secretariaat, of gebruik de vraagbon.

2 29e jaargang, nr. 4, 111 de editie, winternummer 2009 Redactiesecretariaat: Vormgeving en druk: Mondriaanlaan 7, 3431 GA Nieuwegein drukkerij Van den Boogaard Nieuwegein Coördinatie verspreiding: C. Swart, Oplage: 7500 exemplaren Verschijning: 4 x per jaar in de wijken Jutphaas/Wijkersloot, Zuilenstein, Huis de Geer, Stadscentrum en Blokhoeve in de gemeente Nieuwegein. Overname van artikelen uit deze krant is toegestaan, na toestemming van de auteur en de redactie, met bronvermelding. Inhoud Bladzijde Van de redactie 3 In memoriam Dokter Krijn Willemsen 4 Jubileum: Yvonne van Batenburg 25 jaar! 5 Er is iets veranderd...en toch ook weer niet... 6 Slaap- en kalmeringsmiddelen 10 Slapeloosheid 12 Cursus Slaap lekker voor senioren 14 Voeding en snurken 15 Ontspannings- en ademhalingsoefeningen bij slaapproblemen 17 Een dag uit het leven van 19 Huisartsenpost 24 Nuldelijnstandaard: Snurken 27 Nuldelijnstandaard: Slapeloosheid 28 Kunst in het Gezondheidscentrum Mondriaanlaan 29 Even voorstellen 31 Klachten? Praat erover! 34 Samenstelling redactie 35 2 Winter 2009

3 Van de redactie Door N. de Hartog, huisarts Mondriaanlaan Voor u ligt weer een nieuwe editie van de gezondheidskrant, het winternummer. Ditmaal met een geheel vernieuwd logo en naam van het Samenwerkingsverband Eerstelijns Gezondheidszorg. Wij gaan verder onder de nieuwe naam: Eerstelijns Medisch Centrum Nieuwegein. In deze editie ziet u foto s van het bezoek van burgemeester en wethouders. Zij waren een middag te gast bij de verschillende disciplines. Zij hebben kunnen zien hoe de dagelijkse samenwerking hier plaats vindt. Tevens was er de onthulling van het logo en de vernieuwde naam. Alhoewel er in het Samenwerkingsverband dus weer veel gebeurd is, staat dat in sterk contrast met de winterse tijden. Buiten is het koud. De natuur is in rust. Een aantal dieren houdt zich zelfs helemaal schuil. Zij zijn in een diepe winterslaap. Het is niet iedereen gegeven om zo makkelijk in slaap te vallen en lang te slapen. Een aantal artikelen belichten de problematiek rond snurken en slapen. Het doen van ontspanningsoefeningen of het nemen van maatregelen om zo ongestoord mogelijk de nacht door te kunnen slapen kunnen daarbij helpen. Aanvullende informatie hierover, leest u in dit nummer. Verder stellen we weer een aantal nieuwe medewerkers aan u voor. Gezien het tijdstip van het jaar wil ik u deze keer niet alleen veel leesplezier wensen, ik maak tegelijk van de gelegenheid gebruik om u namens de volledige redactie fijne feestdagen en een goed en vooral GEZOND 2010 te wensen. Winter

4 In Memoriam Dokter Krijn Willemsen Door: D.W. Kievit, huisarts Jutphaas Op vrijdag 13 november 2009 is dokter Willemsen op 82-jarige leeftijd overleden. Na zich in 1957 in Jutphaas gevestigd te hebben als opvolger van de toen overleden dokter Van der Lugt heeft hij de huisartsenpraktijk tot 1990 uitgeoefend. Aanvankelijk in zijn solo-praktijk aan de Herenstraat en vanaf 1978 in een duopraktijk met ondergetekende, waarna in 1979 ook dokter Spreeuwenberg zich - parttime - bij ons voegde. De praktijk was vanaf het begin van de vorige eeuw gevestigd aan de Herenstraat in het monumentale pand aldaar. Met de verdere ontwikkeling van de huisartsgeneeskunde en groei van de praktijk ontstond echter ruimtegebrek, waarop in 1982 de nieuw gebouwde groepspraktijk aan de Diepenbrocklaan in gebruik werd genomen. Tot 1990 heeft dokter Willemsen gepraktiseerd om na 33 jaar (!!) met pensioen te gaan. Behalve in zijn werk als praktiserend huisarts is hij actief geweest bij de universitaire opleiding van huisartsen. Als één van de eerste opleiders en als universitair hoofddocent heeft hij daarin een uiterst belangrijke rol gespeeld. Tijdens mijn eigen opleiding in 1975 heb ik hem daar ook leren kennen. Collega Willemsen hield zich niet alleen met het vak bezig, maar was ook bestuurlijk actief in wat toen nog de SHBN was, tegenwoordig Zorgspectrum geheten, de eigenaar van de beide Nieuwegeinse verzorgingshuizen, het verpleeghuis De Geinsche Hof en een aantal wooncomplexen voor ouderen. Ofschoon hij de praktijk inmiddels al weer 19 jaar geleden verliet, zullen velen zich hem nog herinneren als een aimabele, vertrouwde en bekwame huisarts, die alle tijd nam voor zijn patiënten. Ook als collega was het aangenaam om met hem samen te werken. Aan zijn deskundige inbreng, zijn vriendschap en zijn altijd luisterend oor bewaren wij warme herinneringen. 4 Winter 2009

5 Jubileum Yvonne van Batenburg: 25 jaar! Door J. Princen, lid Raad van Bestuur en psycholoog Voor ons van grote waarde en voor velen van u wellicht een onbekende is Yvonne van Batenburg. Zij is al 25 jaar de stille kracht op het secretariaat van het Samenwerkingsverband. In die jaren heeft Yvonne zich ontwikkeld tot een onmisbare schakel tussen de verschillende disciplines. Geen vraag of zij weet het antwoord. Knap is ook de wijze waarop zij zich in al die jaren aan de grote veranderingen heeft weten aan te passen. Yvonne heeft meer dan twintig jaar een zeer belangrijke rol gespeeld bij het samenstellen en maken van deze krant. Vanzelfsprekend hebben we het jubileum van Yvonne niet stil voorbij laten gaan. Maandag 12 oktober was de koffiekamer op de Mondriaanlaan werkelijk afgeladen vol. Hans Pillen heeft in een mooie speech uitgebreid stil gestaan bij alle verdiensten van Yvonne. Daarna waren er natuurlijk de cadeaus en de gelukwensen. Wij prijzen ons rijk met Yvonne in ons midden en hopen nog lang van haar kwaliteiten gebruik te kunnen maken. Winter

6 Er is iets veranderd...en toch ook weer niet... Door J.P.M. Pillen, voorzitter EMC Nieuwegein en Y. van Batenburg, secretaresse bestuur Bent u nieuwsgierig geworden? Kijkt u nog eens naar de voorpagina van deze krant... u treft daar een logo aan. Mogelijk is dit logo vertrouwd voor u. Het wordt altijd afgedrukt op de uitgaven van de gezondheidskrant. Maar toch is het veranderd! Bent u nog steeds nieuwsgierig? Weet u eigenlijk waar dit logo betrekking op heeft en waarom en waarvoor het gebruikt wordt? En waarom is het veranderd? Disciplines U, als lezer, bent mogelijk patiënt of cliënt van een van onze zorgverleners: Apotheek Nieuwegein, Huisartsenprakijk Jutphaas of Mondriaanlaan, Paramedisch Centrum Nieuwegein, Psychologenpraktijk Mondriaanlaan, afdeling diëtetiek of maatschappelijk werk van Vitras/CMD, Indigo (psychosociale hulpverlening) of Praktijk voor Verloskunde De Lekbrug. Of misschien bent u verwezen naar de medewerkers van Saltro waar u in het Gezondheidscentrum op woensdag en vrijdag tussen 8.00 en uur langs kunt gaan voor een onderzoek dat uw huisarts voor u heeft aangevraagd. De meeste van bovenstaande zorgverleners werken vanaf 1978 samen. De wijk Jutphaas had al een huisartsenpraktijk op de Dorpsstraat (later de Herenstraat) toen in 1978 het Gezondheidscentrum aan de Mondriaanlaan geopend werd met drie huisartsen, apotheek, maatschappelijk werk, kruiswerk (consultatiebureau en wijkverpleging) en verloskunde. Op de Ornsteinlaan was een fysiotherapiepraktijk gevestigd die zich uitbreidde tot het Paramedisch Centrum dat zich in 1984 vestigde naast het Gezondheidscentrum op Mondriaanlaan nummer 9. Ieder van deze zorgverleners of instellingen is zelfstandig en heeft een eigen naam en logo (kijkt u daarvoor bij het gele gedeelte in het midden van de krant) en werkt vanuit zijn eigen deskundigheid. Samenwerking Gezamenlijk hebben deze zorgverleners een duidelijk omschreven doel, dat u als patiënt/cliënt in het middelpunt stelt van onze aandacht: geïntegreerde wijkgerichte zorg voor alle aspecten van de gezondheid voor patiënten en cliënten. 6 Winter 2009

7 Deze samenwerking is zeer vooruitstrevend en er wordt nog steeds aan gebouwd door bijvoorbeeld het uitwerken van gezamenlijke protocollen in de zorg voor chronische patienten, maar bijvoorbeeld ook door de gezamenlijke uitgifte van de gezondheidskrant die u nu leest en door de gezamenlijke internetsite: Het betekent ook, dat u, indien nodig, in de deskundige handen bent van een hele kring van zorgverleners om u heen: het samenwerkingsverband eerstelijns gezondheidszorg. Terug naar het logo U ziet hieronder het oude logo uit het begin van de jaren 80 met als symboliek poppetjes in een paar kleuren. U kunt hierin de patiënten/cliënten herkennen die bij het witte poppetje komen voor zorg. Het nieuwe logo is opgebouwd uit de mooie symboliek van het oude logo, opnieuw die patiënten/cliënten die voor zorg komen, maar u ziet meer dynamiek én een kring: de kring van zorgverleners voor de gezamenlijke zorg aan u. Winter

8 Wijkgerichte zorg We noemden al ons doel: geïntegreerde wijkgerichte zorg. Geïntegreerd staat voor: op elkaar afgestemd en in samenwerking. Wijkgericht betekent dat wij ons vooral richten op onze patiënten/cliënten in onze wijken: Jutphaas/Wijkersloot, Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve, Stadscentrum. Wij hebben echter ook patiënten/cliënten buiten deze wijken wonen. Ons Samenwerkingsverband kreeg bij de oprichting in 1978 de naam die ook als zodanig in onze statuten is opgenomen: Samenwerkingsverband Eerstelijns Gezondheidszorg Jutphaas/Wijkersloot en Zuilenstein. Omdat ook Nieuwegein groeide zijn daar vervolgens Huis de Geer en Blokhoeve aan toegevoegd. Wij voorzien gezamenlijk inmiddels een ruime patiënten/cliënten van eerstelijns gezondheidszorg. U als patiënt/cliënt hoeft de officiële naam van het samenwerkingsverband niet te onthouden of te gebruiken. U hoeft alleen maar te weten dat wij er alles aan doen om u die optimale zorg te geven door samen te werken en met onze tijd mee te gaan. Ook daarom hebben wij ons logo en onze naam aangepast. Bezoek college van B&W Op dinsdag 27 oktober kregen wij de gelegenheid om het College van Burgemeester en Wethouders te laten zien hoe wij werken. Als de grootste van de drie gezondheidscentra in de Gemeente Nieuwegein hechten wij belang aan een optimaal contact met het bestuur van de Gemeente en een goed overleg over het aanbod aan zorg in de gemeente. Wij vonden het een bijzondere eer dat Burgemeester Cor de Vos ons nieuwe logo en onze nieuwe naam heeft onthuld: EMC Nieuwegein. EMC is de afkorting van Eerstelijns Medisch Centrum. Op de voorpagina én op de achterzijde van deze krant treft u foto s aan van dit bezoek. Onze naam is veranderd, ons logo is veranderd, niet ons doel: samenwerken voor alle aspecten van de gezondheid van patiënten/cliënten. 8 Winter 2009

9 Winter

10 Slaap- en kalmeringsmiddelen Door M.E. Frankhuisen, apotheker Wanneer andere methoden niet voldoende helpen, kan de huisarts een recept uitschrijven. Een slaapmiddel voor één of twee weken, of een kalmeringsmiddel voor twee tot vier weken om onrust, angst of slaapproblemen tegen te gaan en lichamelijk herstel te bevorderen. Bijna alle slaap- en kalmeringsmiddelen zijn zogenoemde benzodiazepinen. Ze lossen de oorzaak van slaapklachten of nervositeit niet op, maar kunnen een tijdelijk hulpmiddel zijn. Werking De benzodiazepinen verschillen onderling. Of ze slaapverwekkend of kalmerend werken, hangt af van de dosis en de werkingsduur. Een slaapmiddel werkt meestal snel en tamelijk kort. Een kalmerend middel werkt langzamer en langer. Een benzodiazepine ontspant ook de spieren en onderdrukt gevoelens van angst en verdriet. De werking van een benzodiazepine neemt na een week of twee af doordat het lichaam eraan went. Het effect wordt dus minder. Wie een benzodiazepine langer gebruikt, kan eraan verslaafd raken en heeft er dan een probleem bij. Nadelen en bijwerkingen Benzodiazepinen kunnen vrij veel bijwerkingen en nadelen hebben. De belangrijkste zijn: Kans op verslaving. Dit is een groot nadeel, want afkicken is moeilijk. Sufheid overdag, moeheid, vergeetachtigheid. Invloed op het reactievermogen. Dit betekent: oppassen met autorijden of het bedienen van machines. Eventuele sufheid gaat na verloop van tijd wel over, maar dat is bedrieglijk. Het reactievermogen blijft verminderd! Versterking van het effect van alcohol. Na één drankje kun je al stevig onder invloed` zijn. Het reactievermogen kan dan dus nog verder afnemen. Spierzwakte; de keerzijde van de spierontspannende werking van benzodiazepinen. Je kunt makkelijker vallen. De kans op ongelukken is groter. 10 Winter 2009

11 Verslaving Een benzodiazepine moet niet langer dan twee maanden gebruikt worden, omdat je er dan aan verslaafd kunt raken. Wat gebeurt er dan? Je lichaam went eraan. Je hebt steeds meer nodig om effect te voelen. Je denkt niet meer zonder te kunnen. Als je plotseling met een benzodiazepine stopt, krijg je vervelende ontwenningsverschijnselen: meer onrust en angst dan vóór het gebruik van het medicijn. Nog slechter slapen. Het lijkt dus alsof de oude klachten heviger terugkomen. Ook kunnen nieuwe klachten ontstaan, zoals hoofdpijn en spierpijn. Afbouwen Gebruikt u al lange tijd een slaap- of kalmeringsmiddel en wilt u ervan af? Overleg dit met uw arts. Het gebruik van zo n middel moet soms langzaam afgebouwd worden, meestal onder begeleiding van een arts. Als u tabletten gebruikt, kunt u deze breken. Als u alleen s avonds een capsule of een tablet gebruikt, kunt u minderen door bijvoorbeeld eerst om de nacht het middel te gebruiken en daarna steeds minder. Afbouwschema Alleen als het niet lukt om op deze manier te stoppen, kunt u met uw arts en apotheker overleggen over afbouwen. De huidige medicatie wordt dan omgerekend naar een vergelijkbare hoeveelheid diazepam. De diazepam wordt volgens een afbouwschema van 6 of 12 weken afgebouwd. Winter

12 Slapeloosheid Door D. Kruise, psycholoog Mondriaanlaan Iedereen slaapt wel eens een nacht slecht. Sommige problemen kunnen je dag en nacht bezig houden. Soms zijn het niet eens zozeer problemen die je wakker lijken te houden, maar kun je de slaap gewoon niet vatten. Zonder precies te weten waar dat door komt. Dat slapeloosheid een groot probleem is blijkt uit onderzoek. GGD Midden Nederland heeft een onderzoek gedaan bij zelfstandig wonende senioren van 65 jaar en ouder. Uit dit onderzoek bleek dat 1 op de 4 mensen slaap- of kalmerende middelen slikt. In de meeste gevallen gebeurt dit langer dan 3 maanden. Uit ander onderzoek is gebleken dat een kwart van de bevolking problemen heeft met in slaap vallen of te vroeg wakker worden. De klachten Mensen die last hebben van slapeloosheid vallen moeilijk in slaap, worden tussendoor wakker, of slapen licht, of ze worden heel vroeg wakker en kunnen dan niet meer in slaap vallen. Op het moment dat je langdurig slecht slaapt, overdag moe en slaperig bent, minder kunt functioneren en prikkelbaar wordt, is er sprake van een slaapprobleem. Waardoor ontstaat het? Veel slapeloosheid ontstaat doordat er externe factoren zijn die de slaap verstoren. Herrie bij de buren, onweer, of een snurkende partner zijn hier voorbeelden van. Interne factoren als stress of lichamelijke ongemakken en lichamelijke klachten kunnen de slaap ook verstoren. Slapeloosheid kan ook een bijwerking zijn van sommige medicijnen. Een andere oorzaak van slapeloosheid kan alcoholgebruik zijn. Het in de volksmond genoemde slaapmutsje verstoort de slaap, in tegenstelling tot wat men denkt. Vaak gaat het inslapen wel wat sneller, maar wordt men over het algemeen vroeg wakker of slaapt lichter door. Het kan ook nog zijn dat iemand bang is aan slapeloosheid te lijden eigenlijk gewoon minder slaap nodig heeft. Het is bijvoorbeeld normaal voor mensen die ouder worden dat ze lichter gaan slapen en minder slaap nodig hebben. Ook is bekend dat veel mensen die denken dat ze geen oog dicht doen, toch een paar uur slapen. Een uur wakker liggen duurt dan voor het gevoel een halve nacht. 12 Winter 2009

13 Heel vaak is er geen directe oorzaak van de slapeloosheid aan te wijzen. Soms is het slaapprobleem langer geleden ontstaan en is de toenmalige oorzaak verdwenen, maar het probleem blijven bestaan. Wat kun je er aan doen? Hieronder staan een aantal tips die u mogelijk kunnen helpen om weer beter te gaan slapen. Zorg voor een vast slaappatroon, door elke avond op dezelfde tijd naar bed te gaan en ook op een vaste tijd weer op te staan. Door hierin een vast patroon te ontwikkelen wordt gaan slapen een gewoonte en wakker worden op een bepaalde tijd ook. Ook is het belangrijk om overdag wakker te blijven. Op het moment dat u overdag in slaap dreigt te vallen, ga dan iets actiefs doen. Als u namelijk overdag gaat slapen wordt de kans groter dat u s nachts de slaap niet kunt vatten. Probeer een aantal uren voor het slapen gaan tot rust te komen en geen inspannende dingen meer te doen. Schrijf eventuele piekergedachten, zorgen, lijstjes van dingen die u moet doen of niet wilt vergeten op een ander moment van de dag uit uw hoofd, op papier. Doe dit niet vlak voor het slapen gaan, maar bijvoorbeeld net voor of na het eten, of op een ander moment overdag. Soms is het opschrijven alleen al voldoende. Soms is het nodig een plan van aanpak voor het probleem te maken. Op het moment dat u dat overdag doet, is de kans groot dat het gepieker u s nachts niet of in ieder geval minder bezig houdt. Ook kunt u letten op eten en drinken. Koffie, thee, cola en chocolade bevatten opwekkende stoffen die ervoor kunnen zorgen dat u minder gemakkelijk de slaap vat. Hopelijk heeft u iets aan deze tips. Mocht u een en ander al geprobeerd hebben zonder het gewenste resultaat, kijkt u dan eens naar de aankondiging, elders in dit krantje, van de cursus Slaap lekker die in januari van start gaat. Winter

14 Cursus Slaap lekker voor senioren Leer actief uw slaapklachten te verminderen Door B. Brinkman, trainer van de slaapcursus bij Indigo Iedereen heeft wel eens een slechte nacht. U voelt uzelf overdag misschien wat suf of u heeft last van vermoeidheid, maar daar blijft het dan wel bij. Voor sommigen is slecht slapen echter een telkens terugkerend probleem dat doorbroken moet worden. Bij senioren zijn de meest bekende oorzaken van slecht slapen piekeren en ouder worden. Herkent u dit dan is de cursus Slaap lekker wellicht iets voor u. Voor informatie, tips, vaardigheden en een steun in de rug. Hoe kan ik minder piekeren? Moet ik opstaan of in bed blijven liggen? Meer weten over koffie, slaapmiddelen, middagdutjes, melk en andere zaken die invloed hebben op je slapen? Leren ontspannen? Aanmelden In Gezondheidscentrum Mondriaanlaan start Indigo deze cursus in januari Als u belangstelling heeft meldt u dan aan op de voorlichtingsavond op dinsdag 12 januari 2010 van uur bij Gezondheidscentrum Mondriaanlaan, Mondriaanlaan 7 in Nieuwegein, of bij het secretariaat van Indigo, tel , via of via 14 Winter 2009

15 Voeding en snurken Door M. Jaklofsky, diëtist Nog even wat eten. Dat doen we s avonds regelmatig voordat we gaan slapen. Toch blijkt dat wat we eten, de hoeveelheid die we eten en het tijdstip van eten invloed kan hebben op onze slaap. Gewicht Het risico op problemen als snurken en slaap-apneu neemt toe als het gewicht te hoog is. Een apneu is een medische term voor een ademstilstand tijdens de slaap gedurende tenminste 10 seconden. Dit komt omdat zwaardere mensen vaak last krijgen van ophoping van vet onder de tong, in het gehemelte en de keel, waardoor de luchtstroom geblokkeerd wordt. Nog een oorzaak is dat de maag tegen de borst en de ademhalingsorganen drukt. Doordat men minder goed slaapt rust men onvoldoende uit. Overdag is men dan sneller moe en gaat daardoor minder bewegen. Met als gevolg dat hierdoor het gewicht verder toeneemt. Door gewichtsvermindering gaat men vaak minder snurken. Hoe gewicht verminderen Het is op veel verschillende manieren mogelijk om gewicht kwijt te raken. Hoe kunt u ontdekken welke manier van afvallen bij u past? Om daar antwoord op te krijgen is het van belang dat u de tijd neemt om eerst inzicht te krijgen in uw dagelijkse leefwijze: Wat eet u, hoe eet u, met wie en wanneer? Hoe voelt u zich daarbij? Vindt u dat de gewoonte om bijvoorbeeld veel drop, chocolade en dergelijke te eten goed voor u is? Hoeveel beweegt u op een dag? Wilt u (weer) een dieet volgen, maar dan liefst een nieuw, want het vorige leverde onvoldoende resultaat? Wilt u snel gewicht kwijt of liever wat langzamer? Dit is nog maar een greep uit de vragen die u kunt tegenkomen in de zoektocht naar de juiste manier om gewicht kwijt te raken en daarna het bereikte resultaat vast te houden. Dit is voor veel mensen het grootste knelpunt. Winter

16 Maagzuur Maagzuurklachten kunnen ontstaan door een zware maaltijd, die gebruikt wordt niet al te lang voor het slapen gaan of door te sterk gekruid of vet eten. Daarom is het verstandig om de laatste maaltijd aan de lichte kant te houden. Het is het beste om tenminste vier uur voor het slapen gaan te eten. Alcohol Alcohol zorgt voor ontspanning van de keelspieren. Door alcoholgebruik duurt de ademstilstand tijdens de slaap vaak langer. Het helpt als de alcoholconsumptie beperkt wordt en een paar uur voor het naar bed gaan alle gebruik van alcohol te vermijden. Door het verbeteren van je eetgewoonten verbetert u uw slaap. 16 Winter 2009

17 Ontspannings- en ademhalingsoefeningen bij slaapproblemen Door Y. Huberts, fysiotherapeut Zoals de andere artikelen in deze krant al beschrijven, zijn er meerdere oorzaken voor slechte slaap. Zo kunnen een hoge werkdruk, persoonlijke problemen, sociale verplichtingen en een slechte slaaphouding oorzaken zijn. Veel voorkomende klachten zijn het niet in slaap kunnen vallen, meerdere malen per nacht wakker worden of te vroeg wakker worden. Spierontspanningsoefeningen Buiten alle andere adviezen kunnen spierontspanningsoefeningen helpen. Dit zijn oefeningen gericht op het leren ontspannen van verschillende spiergroepen. Het gaat er bij deze oefeningen om, het gevoel van spanning en ontspanning van een spier te leren onderscheiden. U gaat bij deze oefening steeds een groep spieren spannen en daarna weer ontspannen oftewel loslaten. U concentreert zich eerst op het gevoel dat u bij de spanning van de bewuste spiergroep voelt. Daarna concentreert u zich op wat u voelt bij het loslaten, dit is de ontspanning die in die spiergroep ontstaat. Oefening Ga op uw rug liggen: trek gemakkelijke, niet-knellende kleren aan, ga ergens liggen waar u niet gestoord kunt worden, concentreer u met alle aandacht op de oefeningen met de ogen dicht, begin met uw voeten: strek beide voeten naar beneden (een spitsvoet maken), voel met aandacht de spanning, houd de spanning 5 10 seconden vast, laat de spanning los en let vooral op het gevoel tussen spanning en ontspanning. Herhaal de oefening 2 keer. Op deze wijze kunt u alle spieren in het lichaam een voor een aanspannen om daarna te ontspannen. Dit kunt u doen met benen, armen en hoofd. Ademhalingsoefening Leg uw handen op de buik om de ademhaling te voelen, adem in met een licht bollende buik (dit is buikademhaling), adem voorzichtig en lang uit en voel de buik platter worden, belangrijk is dat de uitademing langer is dan de inademing, Winter

18 voel in de loop van de ademhalingsoefeningen gaandeweg een gevoel van ontspanning optreden, tip: probeer te denken aan een situatie waarin u zich in het verleden ontspannen voelde: bijvoorbeeld aan een mooi, zonnig strand met warmte om u heen, een gezonde boswandeling, de bergen met een prachtig uitzicht (= visualisatie). Dit kan extra ontspanning geven als hulpmiddel om sneller in te slapen. SLAAP LEKKER! 18 Winter 2009

19 Een dag uit het leven van Door L. Rubens, orthopedagoog en GZ-psycholoog bij Indigo Voordat ik een doorsnee dag zal beschrijven eerst in het kort even wat Indigo is en inhoudt. Indigo biedt eerstelijns mentale ondersteuning, direct en dichtbij. Wil je snel aan de slag met je problemen, dan kun je bij Indigo terecht. Indigo is optimistisch en gelooft dat als je er op tijd bij bent, je zelf veel kunt doen om weer grip op je leven te krijgen. Zo voorkom je dat problemen steeds erger worden. Indigo helpt je je problemen zélf aan te pakken. Bereikbare zorg Op steeds meer plaatsen in Nederland is Indigo te vinden. Er vindt samenwerking plaats met gemeenten, huisartsen en buurthuizen. Indigo biedt voorlichting, cursussen ook online (via internet) of snelle en kortdurende behandeling in je eigen omgeving. Door mensen dichtbij en direct hulp aan te bieden wordt ervoor gezorgd dat de zorg wel bereikbaar is en blijft voor hen die dat nodig hebben. Er zijn nauwelijks wachttijden. U kunt snel hulp krijgen. Er wordt samengewerkt met huisartsen, maar ook met eerstelijns-psychologen, thuiszorg en algemeen maatschappelijk werk. Indigomedewerkers werken nauw samen met huisartsen, vaak in de huisartsenpraktijk. Daar wordt een samenhangend pakket van preventie, advies en behandeling aangeboden. Op verzoek van de huisarts onderzoekt de Indigomedewerker welke problemen aan de orde zijn. Hij koppelt conclusies over aard en ernst van de bevindingen terug en adviseert over mogelijkheden voor behandeling, (zelf)hulp, begeleiding of verwijzing. Winter

20 De huisarts blijft verantwoordelijk voor de verwijzing. Voordelen voor de huisarts zijn: direct toegang tot geestelijke gezondheidszorg in de eigen praktijk, behoud van regiefunctie en verantwoordelijkheid, meer kennis en inzicht in zorgverlening bij geestelijke problemen, korte lijnen en directe terugkoppeling, geen omkijken naar de coördinatie van zorg, actief in de wijk. Werkveld van Indigo Indigo kan hulp bieden bij: depressieve klachten, stress, burn-out, eenzaamheid, angst, gezinsproblemen, overbelasting van mantelzorgers, problemen bij verlies en rouwverwerking, huiselijk geweld, eetproblemen, relatieproblemen, lichamelijke klachten met een psychische oorzaak, geheugenproblemen, gedragsproblemen van kinderen, zingevingsvraagstukken, verslavingsproblemen en problemen die met werk te maken hebben. Ook familieleden van mensen met psychische problemen kunnen bij Indigo terecht. Een (werk)dag uit mijn leven Als orthopedagoog en GZ-psycholoog zie ik voornamelijk (80%) kinderen, jongeren en gezinssystemen. Voor de overige 20% zie ik ook volwassenen. Alle problematiek die hier boven vernoemd staat, zie ik in de praktijk voorbij komen. Een dag uit het leven van zal een gewone donderdag voor mij zijn. Donderdag begin ik de dag in Utrecht, waar op het Nicolaas Kerkhof ons secretariaat en management zit. Hier houden we ook onze teambesprekingen, werkoverleg en casuïstiek. Wekelijks om 8:30 uur start het casuïstiekoverleg. Omdat Indigomedewerkers allen individueel actief zijn in verschillende huisartsenpraktijken, is het overleg een gelegenheid om die cases in te brengen waarin je vragen hebt over de diagnostiek of specifieke behandeling. Ook wordt hier besproken of een casus toch niet beter af zal zijn in de tweede lijn, bij Altrecht. Bovenal is de casuïstiek ook dé gelegenheid om even je collegae te zien en te informeren hoe het hen vergaat. Om 10:00 uur leeg ik mijn postvak en kijk ik in de computer of er nog aanmeldingen voor mij zijn. Indien dit zo is, print ik deze uit om betreffende cliënten uit te nodigen. Om 10:30 uur rijd ik uit Utrecht weg, omdat ik om uur op de Mondriaanlaan mijn eerste cliënt zal zien. Helaas vandaag geen tijd voor de dagelijkse koffiepauze (tussen 10:30 en 11:00 uur), een moment waarin je ook overleg kan hebben met de huisartsen. 20 Winter 2009

21 Ik ben trouwens in het gezelschap van Esther, een stagiaire orthopedagogiek (Universiteit Utrecht) die dit jaar vanaf september negen maanden met mij mee zal lopen en in haar laatste fase ook zelf cliënten zal begeleiden. Evelien Om 11:00 uur zie ik Evelien. Evelien is 11 jaar en woont samen met haar moeder. Haar ouders zijn jaren geleden al gescheiden. Haar vader is verhuisd naar Limburg. Evelien mist haar vader enorm. Vader neemt, door eigen persoonlijke problematiek, nauwelijks contact op met Evelien. Ondanks dat Evelien en haar moeder van alles al geprobeerd hebben, komt er voor Eveliens problemen geen oplossing. Met Evelien werk ik in een boekje Boos, bang, blij over alle gevoelens die je hebt wanneer je ouders gescheiden zijn. Om 11:30 uur schuift ook de moeder van Evelien nog even aan. Ik vertel waar we aan gewerkt hebben. Moeder vraagt nog wat adviezen en om 11:45 uur vertrekken beiden. Ik maak hierover enkele aantekeningen en zoek op wie ik om 12:00 uur zal zien. Kort overlees ik even de notities van de vorige keer. Bas Om 12:00 uur zie ik Bas. Bas is 12 jaar en zit in groep 8. Bas heeft in april van dit jaar een brand ontdekt, die bij de buren gaande was. Hij zag de rook vanuit zijn eigen kamer opeens langs zijn raam gaan en is naar buiten gegaan. Hij heeft de buren gewaarschuwd waarna de brandweer gebeld werd. Na deze gebeurtenis is Bas bang geworden. Hij durft al een aantal maanden niet meer op zijn eigen kamer naar bed te gaan. In eerste instantie durfde hij ook overdag niet meer naar zijn kamer, echter dit gaat in kleine stappen inmiddels wel beter. Met Bas doe ik een EMDR behandeling. Dit is een specifieke behandelmethode voor mensen (kinderen en volwassenen) die een trauma hebben ervaren en naar aanleiding daarvan klachten ontwikkeld hebben. Inmiddels is het 12:45 uur, ik schrijf weer enkele aantekeningen en eet mijn lunch. Wel achter de computer, omdat ik om 13:00 uur een intake heb. Winter

22 Kim Om 13:00 uur komt Kim, 3½ jaar, met beide ouders binnen. De ouders zijn ten einde raad. Kim slaapt geen nacht door in haar eigen bed, komt er herhaaldelijk uit. De ouders zijn inmiddels uitgeput doordat Kim iedere nacht bij hen slaapt. Daarnaast heeft Kim overdag enorme driftbuien waar ze moeilijk uit kan komen. In de intake neem ik een, beknopte, ontwikkelingsanamnese af. Er lijkt geen sprake van een ontwikkelingsstoornis. Het gaat om aangeleerd gedrag. Gedrag wat dus ook weer afgeleerd kan worden. Samen met ouders bespreek ik het plan hoe we te werk zullen gaan: we beginnen met een programma op het gebied van gedragsverandering waarbij gewenst gedrag beloond zal gaan worden. Ouders krijgen een registratieopdracht mee: per nacht opschrijven of en wanneer Kim bij hen komt. Daarnaast registreren wanneer de driftbuien voorkwamen (vooral het tijdstip op de dag), wat de aanleiding was en hoe ouders reageerden. Ik maak een nieuwe afspraak met de ouders alleen. Na een intake schrijf ik direct het verslag uit (idealiter, er komt ook wel eens wat tussen), dit keer lukt het. Dit verslag zal verstuurd worden naar de huisarts. Christoph Om 14:30 heb ik een afspraak met Christoph. Dat wil zeggen, ik zou hem zien want hij is er niet. Christoph is 15 jaar en heeft een blowprobleem. Inmiddels staat hij onder toezicht (Bureau Jeugdzorg) en is hij gemotiveerd om over zijn problemen te praten. Vandaag is hij waarschijnlijk zijn afspraak vergeten. Ik bel hem mobiel. Inderdaad, hij is het vergeten en vraagt of hij alsnog kan komen. Ik geef aan dat hij nog een half uur heeft. Hij wil er voor gaan en komt alsnog. Hij vertelt over de ruzies met zijn vader en is toch blij dat hij even heeft kunnen spuien. Ria Terwijl ik mijn notities schrijf krijg ik een telefoontje van een huisarts uit IJsselstein. Zij vraagt advies over een patiëntje dat zij net gezien heeft, een meisje (14 jaar) dat seksueel misbruikt is. Het lijkt een meisje dat niet ernstig getraumatiseerd is, maar wel klachten heeft waaraan ze zelf wil werken. Na overleg zal de huisarts deze patiënte bij Indigo aanmelden, onder vermelding van mijn naam. 22 Winter 2009

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

KALMEER- EN SLAAPMIDDELEN DE AFBOUW

KALMEER- EN SLAAPMIDDELEN DE AFBOUW KALMEER- EN SLAAPMIDDELEN DE AFBOUW Ik wil stoppen met slaapmiddelen In het kort Een goede voorbereiding maakt stoppen met slaapmiddelen makkelijker. Uw huisarts helpt u graag bij het stoppen. Als u stopt,

Nadere informatie

Benzo de baas. Succesvol zelf uw slaap- en kalmeringsmiddelen afbouwen

Benzo de baas. Succesvol zelf uw slaap- en kalmeringsmiddelen afbouwen Werkboek van Benzo de baas Succesvol zelf uw slaap- en kalmeringsmiddelen afbouwen Dit werkboek helpt u om stap voor stap te stoppen met slaap- en kalmeringsmiddelen. Over zes weken kunt u weer zonder

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen bij ouderen Slaapstoornissen bij ouderen Een goede nachtrust is belangrijk. Tijdens de slaap krijgt het lichaam de tijd om te herstellen. Daarnaast lijkt slaap ook invloed te hebben op het geheugen. Met het ouder

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Adviezen om beter te slapen U heeft last van slapeloosheid. Dit is een veel voorkomende klacht, waarvoor vaak geen duidelijke oorzaak te vinden is. In deze folder leest u tips om beter te kunnen slapen.

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Slaapcentrum Slingeland Medische psychologie en Maatschappelijk werk Adviezen om beter te slapen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U heeft last van slapeloosheid. Dit kan invloed hebben

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

Behandelingen bij Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS)

Behandelingen bij Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS) Slaapcentrum Slingeland Keel-, neus- en oorheelkunde Longziekten Neurologie Behandelingen bij Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS) i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uit slaaponderzoek

Nadere informatie

Aan de slag. Geestelijk gezond

Aan de slag. Geestelijk gezond Direct aan de slag Geestelijk gezond Iedereen streeft naar een gezond leven. Daarin past de zorg voor lichaam en geest. Niet alleen omdat mensen daar zelf bij gebaat zijn, maar ook omdat onze omgeving

Nadere informatie

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats F 2011.1 Versie 2 15-09- 2013 Vragenlijst Instituut voor Slaapgeneeskunde Woerden Ruimte voor adressticker Deze vragenlijst biedt ons inzicht in uw klachten en uw medische voorgeschiedenis. Vult u daarom

Nadere informatie

Slaapdienst Verstoorde nachtrust

Slaapdienst Verstoorde nachtrust Slaapdienst Verstoorde nachtrust Tips voor een goede slaap. Ik kan niet slapen! Woelen, draaien, het maalt maar door in uw gedachten. Steeds bent u bezig met wat er die dag allemaal gebeurd is of wat u

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Slaaphygiene tips voor een gezonde slaap

Slaaphygiene tips voor een gezonde slaap Slaaphygiene tips voor een gezonde slaap Inleiding Deze folder geeft u informatie over slapeloosheid. Slapeloosheid is een veelvoorkomende klacht. Er zijn mensen die moeite hebben om in slaap te vallen,

Nadere informatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Een gestructureerde slaapanamnese en goede voorlichting over slaapfysiologie en slaaphygiëne kunnen onnodig en ineffectief

Nadere informatie

Stressreductie en stressregulatie Training voor mensen met spanningsklachten

Stressreductie en stressregulatie Training voor mensen met spanningsklachten Stressreductie en stressregulatie Training voor mensen met spanningsklachten In deze folder vindt u informatie over de training Stressreductie en Stressregulatie, die verzorgd wordt door de afdeling Medische

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

Slaapproblemen? Gezonde slaap

Slaapproblemen? Gezonde slaap Dit is een folder van www.orthoconsult.nl geschreven door dhr. drs. Ard Nieuwenbroek, trainer/ therapeut bij Ortho Consult. Deze folder is op een aantal punten aangepast en aangevuld door de stressbegeleiders

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

Slaapproblemen? Een aantal feiten. Gezonde slaap. Soorten Slecht Slapen

Slaapproblemen? Een aantal feiten. Gezonde slaap. Soorten Slecht Slapen Niet waar Soms waar Wel waar Slaapproblemen? Een aantal feiten Uit onderzoek blijkt dat èèn op de 10 jongeren zo nu en dan last heeft van slaapproblemen. Dit kan iedereen overkomen en eigenlijk is het

Nadere informatie

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD)

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1160 Wat zijn periodieke beenbewegingen van de slaap? Bij periodic limb movement

Nadere informatie

Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren

Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren 1 Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren 2 Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren Slaap jij ook zo slecht? Uit onderzoek blijkt dat één op de tien jongeren zo nu en dan last

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

Slaapadviezen. Havenziekenhuis. Bij slapeloosheid

Slaapadviezen. Havenziekenhuis. Bij slapeloosheid Slaapadviezen Bij slapeloosheid Heeft u moeite met inslapen en/of doorslapen? In deze folder leest u een aantal tips voor een goede nachtrust. Ga voor uzelf na of u deze slaapadviezen echt toepast en neem

Nadere informatie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie Langdurige slapeloosheid Diagnose en behandeling van insomnie We spreken van langdurige slapeloosheid ofwel chronische insomnie als het niet in slaap vallen, het niet kunnen doorslapen en/of veel te vroeg

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet BIJSLUITER OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Wat bevordert het snurken

Wat bevordert het snurken Snurken Inleiding Deze folder geeft u informatie over oorzaken en behandeling van snurken. Als u recent voor deze aandoening bij een keel-, neus- en oorarts (kno-arts) bent geweest, dan kunt u in deze

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage 1) Grafieken en tabellen Vier op de tien slaapt slecht Bijlage Grafiek 1: Stellingen over slaap (totale groep 3.297 personen) Kijk naar jezelf (op een gemiddelde dag) en duid aan in welke mate je het eens

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

VRAGENLIJST SLAAPGEDRAG OUDER

VRAGENLIJST SLAAPGEDRAG OUDER VRAGENLIJST SLAAPGEDRAG OUDER Vertaling en aanpassing van de Albany Sleep Problems Scale van V. M. Durand (1996) Vertaling van de Epworth Sleepiness Scale van Johns (1991) door A.P.H.M. Maas & M.P.J. Vervloed

Nadere informatie

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid?

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid? 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Met behulp van de Kennistoets kunnen de praktijkassistentes nagaan hoe hun kennis over hun handelen bij slapeloosheid en slaapmedicatie

Nadere informatie

Snurken. Hinderlijk snurken en pauzes in de slaap van de ademhaling (slaapapneu), de oorzaken en wat ertegen gedaan kan worden

Snurken. Hinderlijk snurken en pauzes in de slaap van de ademhaling (slaapapneu), de oorzaken en wat ertegen gedaan kan worden Snurken Hinderlijk snurken en pauzes in de slaap van de ademhaling (slaapapneu), de oorzaken en wat ertegen gedaan kan worden 2 Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw snurkklachten een onderzoek

Nadere informatie

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Uw kind heeft een ongeluk gehad en is behandeld op de Spoedeisende Hulp (SEH) van het Radboudumc. Naast lichamelijke gevolgen kan het ongeluk

Nadere informatie

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0 Midazolam rectiole Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stof in midazolam rectiole is midazolam. Midazolam vermindert angst en spanning en werkt rustgevend.

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een Leefregels na PCI U heeft een dotterbehandeling ondergaan. Dit wordt ook wel een PCI genoemd, wat staat voor Percutane Coronaire Interventie. Na ontslag uit het ziekenhuis gaat het herstelproces en de

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie doorgeven per E-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie? Onco-move Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Inknippen van je tongriempje

Inknippen van je tongriempje Wilhelmina Kinderziekenhuis Inknippen van je tongriempje Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 Inknippen van het tongriempje 6 Tips 9 Wil je meer

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek Slaaphygiëne Tips om beter te slapen Hoofdpijn polikliniek Soms is het moeilijk om in slaap te vallen of om door te slapen. Hier geven wij u enkele tips die misschien kunnen helpen om tot een gezonde slaap

Nadere informatie

Vragenlijst Instituut voor Slaapgeneeskunde Woerden

Vragenlijst Instituut voor Slaapgeneeskunde Woerden Vragenlijst Instituut voor Slaapgeneeskunde Woerden Ruimte voor adressticker Deze vragenlijst biedt ons inzicht in uw klachten en uw medische voorgeschiedenis. Vult u daarom alle vragen in en neem het

Nadere informatie

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS)

Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) Informatie voor patiënten F0608-1011 mei 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

COPD. Patiënten informatiefolder. verkoudheden en andere infecties zoals griep) - Jaarlijkse griepprik halen

COPD. Patiënten informatiefolder. verkoudheden en andere infecties zoals griep) - Jaarlijkse griepprik halen COPD Patiënten informatiefolder Wat is COPD? COPD is een afkorting voor het Engelse Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Het is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. Klachten zijn

Nadere informatie

Hersenschudding Volwassenen en kinderen > 6 jaar. Afdeling Spoedeisende Hulp

Hersenschudding Volwassenen en kinderen > 6 jaar. Afdeling Spoedeisende Hulp 00 Hersenschudding Volwassenen en kinderen > 6 jaar Afdeling Spoedeisende Hulp U of een van uw naasten heeft een hersenschudding opgelopen door een ongeluk of plotselinge beweging van het hoofd. Dit wordt

Nadere informatie

Delier (acute verwardheid)

Delier (acute verwardheid) Geriatrie Delier (acute verwardheid) i Patiënteninformatie Thuis en in het ziekenhuis Slingeland Ziekenhuis Algemeen Vooral oudere mensen kunnen bij een lichamelijke ziekte thuis of in het ziekenhuis plotseling

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Gezondheidscentrum Heelkom ARGO BV 2015 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Gezondheidscentrum Heelkom is vorig jaar een tevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

Van slaappillen kan je vallen

Van slaappillen kan je vallen Van slaappillen kan je vallen Praat erover met je arts of apotheker U gebruikt een geneesmiddel om beter te kunnen slapen of om te kalmeren (een benzodiazepine of een aanverwant product). Ontdek wat deze

Nadere informatie

Hulp bij psychische problemen. In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken.

Hulp bij psychische problemen. In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken. Hulp bij psychische problemen In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken. Heeft u last van somberheid, angst of piekeren? Of bent u gespannen of verward?

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Ongeveer 30% van de kinderen met AD(H)D heeft chronische inslaapproblemen. Dit zien we ook vaak bij onder andere kinderen met een ontwikkelingsachterstand, autisme,

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

Weer naar huis - algemeen

Weer naar huis - algemeen Verpleegafdeling A2 Weer naar huis - algemeen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Binnenkort mag u naar huis. De verpleegkundige heeft u adviezen gegeven over wat u kunt doen om verder

Nadere informatie

met liefde, geduld en begrip kan ook iemand met een longprobleem een prettige seksuele relatie hebben

met liefde, geduld en begrip kan ook iemand met een longprobleem een prettige seksuele relatie hebben Intimiteit en seksualiteit bij longziekten Inleiding Intimiteit en/of seksualiteit horen bij het leven. De een is hierin wat actiever dan de ander en in de ene periode loopt het beter dan in de andere.

Nadere informatie

lyondellbasell.com Heb je genoeg slaap?

lyondellbasell.com Heb je genoeg slaap? Heb je genoeg slaap? Wat levert een goede nachtust op? Slaap is een van de belangrijkste activiteiten die we doen om ons lichaam te behouden. Het laat onze geest en lichaam herstellen. Slaapproblemen kunnen

Nadere informatie

Denkt u. dat u mentaal. vastloopt?

Denkt u. dat u mentaal. vastloopt? Denkt u dat u mentaal vastloopt? Wat is Denk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 20140024 Delier.indd 1 1 24-01-17 14:02 Acuut optredende verwardheid (delier) Wat is acuut optredende verwardheid

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW Huisartsenpraktijk Heino Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van huisartsenpraktijk Heino zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken uitgevoerd.

Nadere informatie

Thema Gezondheid. Les 3. De huisarts

Thema Gezondheid. Les 3. De huisarts http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 3. De huisarts Inleiding Deze les gaat over praten bij de huisarts. Een man, meneer Bashir, is aan de beurt. Hij praat met de huisarts over zijn probleem. Wat

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

Snurken Oorzaken en behandeling. Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis

Snurken Oorzaken en behandeling. Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis Snurken Oorzaken en behandeling Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis Inleiding Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over oorzaken en behandeling van snurken. Als u recent voor deze aandoening

Nadere informatie

Werkboek Stoppen met roken

Werkboek Stoppen met roken Werkboek Stoppen met roken WWW.ZORROO.NL 1 2 Voorwoord Zorroo staat voor Zorggroep Regio Oosterhout & Omstreken. Wij ondersteunen u bij het stoppen met roken. Dit doen we samen met uw huisarts, praktijkondersteuner

Nadere informatie

Leefregels en adviezen na een hartinfarct

Leefregels en adviezen na een hartinfarct Leefregels en adviezen na een hartinfarct Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Herstel thuis 1 Bewegen 1 Autorijden 2 Werken 2 Vakantie 2 Seksualiteit 3 Dieet 3 Alcohol 3 Roken 3 Psychische

Nadere informatie

In de put, uit de put

In de put, uit de put In de put, uit de put Ouderen In de put, uit de put Introductie Wachten tot het beter gaat? Wachten in de hoop dat het gepieker en verdriet vanzelf overgaat? In de put, uit de put 1 Veel piekeren, weinig

Nadere informatie

Praktijkfolder Nederlands Huisarts aan de Herengracht

Praktijkfolder Nederlands Huisarts aan de Herengracht Praktijkfolder Nederlands Huisarts aan de Herengracht Beste Patiënt, Welkom bij Huisarts aan de Herengracht! Service staat bij ons naast goede zorg hoog in het vaandel. Om je nog sneller bij ons thuis

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ KANKER 17041

BEWEGEN BIJ KANKER 17041 BEWEGEN BIJ KANKER 17041 Inleiding De ziekte kanker, maar ook de behandeling, zoals chemotherapie, operatie, bestraling en hormonale therapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Help, ik moet naar het ziekenhuis!

Help, ik moet naar het ziekenhuis! Help, ik moet naar het ziekenhuis! Tips voor mensen met een verstandelijke beperking en voor ziekenhuismedewerkers Inhoud Inleiding Informatie over het ziekenhuis 1 Hoofdstuk 1 Een bezoek aan het ziekenhuis

Nadere informatie

COPD- en Astmacontroleboekje van:

COPD- en Astmacontroleboekje van: De Astma apotheken en COPD van Zorggroep Uw behandelplan Almere Inhoudsopgave Waarom dit boekje 1 Controleafspraak voor astma / COPD 4, 6, 8, 10 Doelen voor de controle de volgende keer 5, 7, 9, 11 Andere

Nadere informatie

BIJSLUITER. CLONAZEPAM 0,25 mg tabletten

BIJSLUITER. CLONAZEPAM 0,25 mg tabletten BIJSLUITER CLONAZEPAM 0,25 mg tabletten Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te gaan. Waarom deze informatie? 2 Gebruiksaanwijzing 3 Cartoon 1 bereid uw ziekenhuisopname

Nadere informatie

Hartinfarct gehad? Hoe nu verder. Cardiologie

Hartinfarct gehad? Hoe nu verder. Cardiologie Hartinfarct gehad? Hoe nu verder Cardiologie Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Uitleg over een hartinfarct 3 2. Diagnose en behandeling 4 3. Naar huis 6 4. Instructies en adviezen voor thuis 7 3 Uitleg

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Bij huiselijk geweld tussen (ex) partners worden KINDEREN vaak over het hoofd gezien. Toch hebben zij meer in de gaten dan u denkt. Dit kan

Nadere informatie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie FIBROMYALGIE 286 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u fibromyalgie hebt. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. In deze folder proberen wij antwoord te geven op uw vragen. U leest meer over

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed -

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - Algemene informatie Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - 1 U zult misschien wel schrikken als u leest dat drie maanden na ontslag ongeveer 30% van de ouderen die behandeld

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie