Psychologische ondersteuning. 28 mei. Nieuwe rubriek: Bewegen en sporten Meerwaarde Sociale dienst MS-Liga. MS-week en chocoladeverkoop

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Psychologische ondersteuning. 28 mei. Nieuwe rubriek: Bewegen en sporten Meerwaarde Sociale dienst MS-Liga. MS-week en chocoladeverkoop"

Transcriptie

1 Jaargang 6 nr. 2 mei, juni, juli 2014 AFGIFTE KANTOOR 3500 Hasselt 1 P2A9117 In deze editie: 28 mei 28 MAY 2014 Nieuwe rubriek: Bewegen en sporten Meerwaarde Sociale dienst MS-Liga MS-week en chocoladeverkoop Psychologische ondersteuning Een driemaandelijkse uitgave van de vzw MS-Liga Vlaanderen

2 Jaargang 6 - nr. 2 mei, juni, juli 2014 Driemaandelijkse uitgave van de vzw MS-Liga Vlaanderen In dit nummer Edito 3 Uit de medische wereld 5 Column 7 Wellness 8 Nieuwe rubriek Sociaal beleid 12 Bewegen & Sporten 18 Uit de werking 22 Op de praatstoel 33 Communicatie en 36 fondsenwerving (Inter)nationaal 40 Vrije tijd 47 Tips en seintjes 50 Colofon 58

3 3 Editoriaal Beste lezer De Wereld MS-Dag staat dit jaar in het teken van 'toegang'. Of toegang mogelijk is, hangt af van de toegankelijkheid van een locatie of evenement en heeft betrekking op het er mogen en kunnen zijn. In het bijzonder betekent toegankelijkheid dat een product of dienst bruikbaar is voor iedereen, inclusief personen met een functiebeperking. Product heeft hier een brede betekenis en omvat gebouwen, transportvoorzieningen, geldautomaten, telefoons, computerprogramma's en websites. Het doel is ervoor te zorgen dat iedereen dezelfde voorzieningen op gelijkwaardige wijze kan gebruiken, zodat zo weinig mogelijk aparte oplossingen bedacht moeten worden voor personen met een functiebeperking. Elders in dit nummer leest u meer over diverse aspecten van toegang... Sta me toe even stil te staan bij enkele aspecten. De toegankelijkheid op fysiek vlak is één aspect. Ze heeft betrekking op de bebouwde omgeving en gebouwen als openbare en publieke gebouwen, straten en pleinen, speeltuinen en dergelijke. Een toegankelijk gebouw heeft een gelijkvloerse ingang zonder niveauverschil of met een hellend vlak. Buiten zijn er parkeerplaatsen dicht bij de ingang voorbehouden voor rolstoelgebruikers. Binnenin is een lift voorzien of zo veel mogelijk overbrugbare niveauverschillen en geen kilometerslange gangen. Voor de breedte van doorgangen en toiletten heeft men gebruik gemaakt van de bestaande bouwkundige normen. In sommige gemeenten bestaan er toegankelijkheidsgidsen, waarin staat welke gebouwen toegankelijk zijn. Toegankelijkheid van informatie is een ander aspect. Informatie heeft een inhoudelijk en vormelijk aspect. Inhoudelijk toegankelijke informatie wordt op een overzichtelijke, eenvoudige en begrijpelijke manier aangeboden (door het vermijden van jargon, onduidelijk en vaag taalgebruik, ingewikkelde grammatica...). Het vormelijk aspect gaat zowel over de typografie en opmaak van tekst (lettertype, kleur, tabellen of grafieken, agressieve opmaak of eerder rustig) als de verbale presentatie en communicatie (bijvoorbeeld in het communicatiebeleid van een overheid of bedrijf). Zijn de aanduidingen in een website bijvoorbeeld voor iedereen verstaanbaar? Op het gebied van websites is er in Vlaanderen de organisatie AnySurfer, die informeert over het ontwerpen van sites die bruikbaar en verstaanbaar zijn voor mensen met een visuele of andere functiebeperking. Het label dat ze toekennen moet de toegankelijkheid van een website naar buiten toe kenbaar maken. Met enige fierheid kunnen we melden dat de websites van de MS- Liga Vlaanderen sinds 2011 het AnySurfer label behaald hebben. Toegankelijkheid van dienstverlening is een derde aspect en staat bij onze sociale dienst bovenaan in het vaandel geschreven. Daarover leest u meer verder in dit nummer. Maar naast de psychosociale steun die we via onze sociale dienst leveren, hebben PmMS ook behoefte aan steun van diverse andere disciplines. Denken we maar aan revalidatie, kiné en ergotherapie. Maar ook een betere (liefst goedkope) toegang tot psychologische steun voor PmMS en hun familieleden is één van de betrachtingen van de MS-Liga Vlaanderen. Het was onderwerp van onze verlanglijst die we op 13 februari samen met de Parkinson Liga aan de Commissie voor Volksgezondheid van het Federaal Parlement hebben overgemaakt. Ten slotte blijven we ijveren voor een wereld zonder MS, en hopen we dat de toegang tot een behandeling die MS geneest ooit realiteit wordt, maar dit is voorlopig (?) nog toekomstmuziek. Klaus KNOPS Voorzitter MS-Liga Vlaanderen fo to: Ilse Fimmers

4 BE /03/2014 Novartis in MS ontwikkeling, innovatie & engagement

5 5 Uit de medische wereld 2014: het jaar van het brein! Voor Europa wordt 2014 het jaar van het brein. Dit is een gelegenheid om het brein in de kijker te plaatsen. Multiple sclerose is een ontstekingsziekte van hersenen en ruggenmerg, en valt dus bij uitstek onder het aandachtsgebied van het jaar van het brein. Hersenaandoeningen Hersenaandoeningen nemen een belangrijke plaats in in het wereldwijde gezondheidslandschap. Niet alleen heeft een aanzienlijk deel van de wereldbevolking af te rekenen met neurologische en psychische problemen, deze aandoeningen zijn, o.a. omwille van hun langdurig verloop en de beperkingen die ze met zich meebrengen, verantwoordelijk voor veel leed en hoge kosten. De meest voorkomende hersenaandoeningen zijn angststoornissen en slapeloosheid, majeure depressie, somatoforme stoornissen (dit zijn psychische aandoeningen die zich uiten als een lichamelijke klacht), afhankelijkheid van alcohol of drugs, ADHD en dementie. Hersenaandoeningen zijn erg belastend en vormen een hinderpaal voor een normale rolvervulling in de samenleving. De meest invaliderende aandoeningen zijn depressie, vormen van dementie, stoornissen ten gevolge van alcoholgebruik en beroerte. Het kan dan ook niet verwonderen dat de kosten hiervan zeer hoog oplopen. Hersentumoren, multiple sclerose en dementie kosten het meest per ziektecasus, maar omwille van een frequenter voorkomen hebben depressie, dementie, verslaving, angststoornissen en migraine een hogere totaalkost. 4 aspecten De functie en dysfunctie van ons brein omvatten 4 aspecten. Vooreerst is er het brein in ontwikkeling. Menselijke hersenen zijn het meest complexe orgaan. De wordingsgeschiedenis van ons brein is een fascinerend dubbelverhaal: enerzijds de ontstaansgeschiedenis van de menselijke soort, waarin de ontwikkeling van de hersenen een prominente plaats inneemt en anderzijds onze eigen persoonlijke geschiedenis, waarin we uitgroeien tot een uniek individu, uitgerust met een besturingssysteem dat na jaren van opbouw en perfectionering ons doorheen tal van levensomstandigheden moet loodsen. Daarnaast is er het brein in (inter)actie: we denken, voelen, handelen. We hechten ons en leren communiceren, zowel met taal als met gedrag. Natuurlijk kan er ook heel wat mislopen met ons brein. Angststoornissen, depressie, verslaving, ongevallen, epilepsie, multiple sclerose en nog vele andere aandoeningen zijn uitingen van de kwetsbaarheid van ons brein. Als we hier nog de vroeggeboorte en de hersenschade die in de moederschoot kan opgelopen worden door schadelijke invloeden van buitenaf, zoals alcoholgebruik en roken tijdens de zwangerschap aan toevoegen, hebben we al een mooi overzicht gegeven van wat fout kan lopen met ons brein. Samengevat gaat het hier om aspecten van ons kwetsbare brein. Tenslotte is er het verouderende brein, waarbij het risico op aandoeningen zoals dementie, beroerte en de ziekte van Parkinson toeneemt naarmate men ouder wordt. Het jaar van het brein wil sensibiliseren voor al deze aspecten van het menselijke brein. Het is een oproep om verwonderd stil te staan bij de wonderlijke werking van onze hersenen, maar ook om er zorgzaam mee om te springen, en mensen met hersenaandoeningen de zorg te geven en de plaats in de samenleving die hen toekomt. Prof. dr. Bénédicte DUBOIS Universitaire Ziekenhuizen Leuven

6

7 7 Column Ik dacht dat ik al veel sterke vrouwen ontmoet had Nee, dames en juffrouwen, dit is echt geen openingszin van een flirtpoging door een luchtmachtofficier. Hoewel, ik zal er maar ineens een patent op nemen, voor enkele macho's het zich toe-eigenen voor minder nobele doeleinden dan het starten van een column. Ik heb namelijk altijd al geloofd dat achter elke sterke man meestal een zeer sterke vrouw staat. Dit kan op één of vele niveaus zijn, en ook in andere culturen en religies is dit merkbaar. Van de gedreven carrièrevrouw, over zij die voor partner en kind(eren) haar eigen carrièremogelijkheden langs de kant schuift om hem te steunen in zijn verdere loopbaan, tot de moeder die zorgzaam het huishouden managet en veelal letterlijk de baas is in huis. Los van het feit dat ze dan nog de kunde hebben om diezelfde man te laten geloven dat hij wel degelijk de Alfa is. In aanloop naar onze gezamenlijke wandel- en fietstocht naar Frankrijk en mijn contacten met de Liga s en personen met MS, vernam ik dat vooral vrouwen getroffen worden door MS; alsof ze wereldwijd al niet voldoende gediscrimineerd worden of lijden. Ik kende wel al enkele vriendinnen die MS hadden, en bij nader inzien bleken dit inderdaad stuk voor stuk sterke vrouwen te zijn. Maar de ziekte bleef een grote onbekende voor me. Hoe meer ik erover las en personen met MS ontmoette, hoe meer ik verward was en bijna verdrietig werd. Dit was zo oneerlijk. Maar Els steeg op Ik heb er echt geen andere woorden voor. Ik heb zelf jaren presentaties gegeven, maar nu stond ik met open mond te luisteren naar een vrouw die zo bevlogen en enthousiast sprak over haar gevecht tegen MS. Ze stak een hart onder de riem voor alle PmMS die niet met ons sportief gebeuren mee konden. Ze was bijna onstopbaar. En ik die dacht dat ik al veel sterke vrouwen ontmoet had... mijn moeder, echtgenote, dochters, familieleden en vriendinnen in al hun mogelijke rollen als vrouw. Maar nu tel ik daar mijn MS-vriendinnen bij, zowel patiënten als kader. Ik hoop echt dat de mannen het me dus niet kwalijk nemen dat mijn volgende paar columns verder bouwen op dit thema. Dirk DEBRUYNE Tijdens de persconferentie naar aanleiding van het Mont Ventoux-gebeuren kwam er een PmMS van elke landstaal spreken, en voor de Vlaamse Liga was dit Els. Mijn vraag aan haar luidde: Waarom doe je mee met dit initiatief, en wat betekent het persoonlijk voor jou?. We wisten niet echt wat de reactie zou zijn op die vraag.

8 8 Wellness Meditatie Toen me gevraagd werd om iets over meditatie te schrijven in de rubriek Wellness van deze MS-Link, nodigde dit me uit om vooreerst even stil te staan bij de betekenis van wellness. Er kwamen spontaan een rist gedachten en denkbeelden bij me op. Begrippen en woorden als welbevinden en zich goed in zijn vel voelen. Maar ook een ruimer perspectief: de kwaliteiten van welzijn en gezondheid. Even verder kijken dan de neus lang is, bedacht ik en zeker wat verder verkennen dan wat er spontaan tussen de eigen oren ontspruit. In het groot woordenboek van de Nederlandse taal las ik twee betekenissen. Naast een eerste verklaring die wellness omschrijft als lichamelijk welbevinden las ik als tweede betekenis: de activiteiten, voorzieningen en producten die kunnen bijdragen tot verhoging van het lichamelijk welbevinden. Ik bleef wat op mijn honger zitten. Mijn eerste indruk had iets van verwondering. Zeker niet omdat ik de beschrijvingen als onjuist beschouw, maar waarom wordt hier enkel het lichamelijke vermeld? Is deze verklaring niet enigszins beperkend? Mijn eerder denkbeeld: zich goed in zijn vel voelen betekent voor mij zowel het fysische als het psychische aspect. Verder zoekend vond ik dat well-ness een oud Engels woord is dat in het midden van de 20ste eeuw het nieuwe begrip werd voor enerzijds geestelijk welbevinden en anderzijds een goede lichamelijke conditie. Een samenvoeging van Well-being en fit-ness. In deze zienswijze wordt het geestelijk welbevinden niet per se onlosmakelijk gezien van het lichamelijke welzijn. Mens sana in corpore sano Een vaak gebruikt adagio luidt: Een gezonde geest in een gezond lichaam - mens sana in corpore sano. Deze spreuk is zeker een wens die iedereen koestert; dat er een onbezorgd genieten mag zijn van lichamelijk en mentaal welzijn. Maar wordt hiermee beweerd dat mensen die lichamelijk ziek zijn ook per se geestelijke gezondheid missen? Natuurlijk niet. We dienen dus op te letten in welke context zulke woorden in de mond genomen worden en hoe die uitspraak wordt geïnterpreteerd. Het lijkt op het eerste gezicht wel alsof er een noodzakelijk of oorzakelijk verband tussen beiden wordt gesuggereerd. Echter, deze vijf woorden werden (en worden) vaak als stimulans gebruikt om mensen aan te zetten om te bewegen, te sporten. Het spreekt voor zich; zorg dragen voor eigen gezondheid en welzijn, omvat zorgzaamheid voor het lichaam. Maar de zorg voor de geest mag niet verstoken blijven. Het gezegde een gezonde geest in een gezond lichaam is afgeleid van zijn oorspronkelijke betekenis die we vinden in een tekst van de Romeinse dichter Juvenalis (vandaar het Latijn in deze tekst). Hij schreef: Orandum est ut sit mens in corpore sano ofwel: men dient te bidden (te wensen) dat er een gezonde geest is in een gezond lichaam. Wenst niet iedereen zich dat verlangen naar welzijn en gezondheid toe? Maar wordt aan die wens ook gestalte gegeven en wordt hij behartigd? Druk, druk, druk We kennen allemaal de drukte van onze moderne samenleving. Er is de gevulde agenda met tijdslimieten, het jachten en jagen. De toenemende stress- en burn-outcijfers in de statistieken zijn er het teken van. Tijd en ruimte maken om even bewust te zorgen voor eigen welzijn en gezondheid lijkt snel terecht te komen in een vergeethoekje, zeker zolang de gezondheid ons niet in de steek laat. Niet zelden worden lichaamssignalen die aangeven dat rust en verstilling meer dan nodig zijn, genegeerd vanwege druk, druk, druk. Veralgemenend (en met overdrijving gesteld) wordt er bij ziekte naar de dokter ge-

9 9 gaan voor medicijnen om vlug terug op de been te zijn. Je zou enigszins kunnen stellen dat de verantwoordelijkheid voor gezondheid buiten zichzelf wordt gelegd. De eigen wens en 'zelfzorg' verdwijnen uit het gezichtsveld. Een ingrijpende ziekte Als we geconfronteerd worden met de realiteit van een ziekte die anders van aard is dan een voorbijgaande verkoudheid of een niet te hardnekkige griep, grijpt dat in op vele domeinen van het leven, op alle gebieden van onze persoonlijkheid. In min of meerdere mate wordt dat ervaren op de verscheidene dimensies van het welzijn: intellectueel, spiritueel, lichamelijk, beroepsgebonden en emotioneel. Zo n ingrijpende confrontatie vraagt tijd en inzicht om deze te verwerken en een plaats te geven. De uitspraak je zult er mee moeten leren leven, is vaak een goedbedoelde dooddoener. Maar hoe doe je dat als je met de insluipende ziekte die MS toch wel is, geconfronteerd wordt? Eén antwoord, naast andere, kan zijn (zoals voor iedereen trouwens geldt): door zorg te dragen voor je gezonde kern. De aandacht richt zich vooral - en terecht - naar de lichamelijke en medische zorg, maar zeker ook de psychologische, mentale verwerking, kortom het domein van de geest, verdient beschouwing en waardering. In tegenstelling tot een behandeling waar ziekte aan de grondslag ligt, werkt wellness zonder diagnose en is het als het ware de kunst van opmerkzaamheid op alle daarvoor denkbare dimensies met behulp van het zien, horen, ruiken, proeven, aanraken, het observeren van de (re) activiteit van de geest; kortom de aanraking van het hele wezen, het hele zijn ; lichaam en ziel. Het is als een vorm van ontstressen, maar meer dan dat. Meditatie En hier schuif ik de mogelijkheid van meditatie naar voren. De beoefening van meditatie beslaat juist alle gebieden van de persoonlijkheid. Meditatie is meer dan een zuiver geestelijke gymnastiek of een mogelijke ontspanningsoefening. Meditatie is dit alles en nog ruimer. Om het met de woorden van de filosoof Carl Friederich von Wiezacker te zeggen: Het is het stil worden van de bewuste activiteiten en er meldt zich iets, er wordt iets zichtbaar wat er altijd al is geweest. Je wordt door meditatie niet een ander mens, maar diegene die je altijd bent geweest. Hier leeft de mogelijkheid om het contact te ervaren, het ontmoeten te beleven met je gezonde kern. Dat is een serieuze mondvol en niet zo direct te verhapstukken. Zeker als er een ziek lichaam is dat niet de gemakkelijkste partner lijkt voor de psyche (ziel, geest). Als, vanwege de confrontatie, onaangename gemoedstoestanden zoals - om er enkele te noemen - frustratie en onmacht, of emoties als vertwijfeling, boosheid, woede en verdriet de bocht uitvliegen, vliegt je hele belevingswereld steeds mee. Op zulke momenten is er zowel lichamelijke als mentale pijn. De bewering: Je goed in je vel voelen slaat op zulke momenten als een tang op een varken en die mogelijkheid lijkt uitgesloten. Heel-zijn Meditatie is als een ontdekkingstocht en leert dat vanuit de eigen ervaring zich een vaardigheid en instelling ontwikkelt die de weerstand tegen die pijn en de mogelijke ontkenning van de omstandigheid mildert. Dat vraagt zeker geen passieve ingesteldheid, er is niets zweverigs aan, maar vergt een bewuste motivatie en intentie. Het is een mogelijkheid van zelfzorg benutten om losser te komen van frustratie en rusteloosheid. Jon Kabat-Zinn, een moleculair bioloog die mindfulness als aspect van meditatie op de voorgrond bracht binnen de gedragsgeneeskunde, zegt het zo: Er ontstaat gaandeweg een diepe verandering van zienswijze. Een verandering die tot stand komt door de ontmoeting met het eigen heelzijn, met meditatie als katalysator. Meditatie biedt de mogelijkheid een glimp op te vangen van dit heel-zijn. Terug heel maken wat gebroken lijkt, in de stilte van een moment. Er ontstaat een hervinden van en een zich bevrienden met een diep vertrouwen om anders om te kunnen gaan met problemen en lijden. We beginnen zowel onszelf als onze problemen anders te zien, namelijk vanuit het perspectief van heel-zijn. Door deze andere manier van kijken ontstaat er een totaal andere context waarbinnen we onze problemen kunnen zien en ermee kunnen werken, hoe ernstig ze ook zijn. Het is een perceptieve verschuiving, weg van fragmentatie en isolatie, in de richting van heel-zijn en verbondenheid. Met deze verandering in perspectief ontstaat een verschuiving: niet meer het gevoel dat je de situatie niet in de hand hebt en de mogelijkheid tot hulp voorbij bent (hulpeloos en pessimistisch), maar een gevoel van het mogelijke, een gevoel van acceptatie en innerlijke vrede en beheersing. Het is belangrijk dit niet te verwarren met eenvoudige ideeën over genezing. Er is een onderscheid tussen beter worden (je terug beter in je vel voelen) en genezing. Mensen die mediteren of mindfulness leren, ontdekken dat ze zichzelf beter kunnen maken door de relatie met

10 10 Wellness pijnlijke omstandigheden te veranderen. In die zin betekent beter worden en zorg dragen voor welzijn, voor wellness, niet de afwezigheid van symptomen, ziekte of lichamelijke beperkingen, noch de afwezigheid van ongemakken die elk mens kent, maar wel de mogelijkheid te kunnen ontdekken wat het werkelijk betekent de reis naar je beter in je vel voelen aan te vatten. Mindfulness Meditatie mag je beschouwen als een bewustzijnstraining. Tijdens de beoefening train je jezelf om het leven op een speciale wijze te observeren. Deze manier van waarnemen noemen we aandachtig, opmerkzaam (mindful) zijn. Dit aandachtig zijn heeft een hele andere betekenis dan wat we doorgaans onder aandacht verstaan. Doorgaans kijken we niet echt naar wat er zich in het moment aandient. De aard van de menselijke denkgeest is dat hij het leven bekijkt door een bril van vooronderstellingen, een soort van automatische filtering van gedachten en interpretaties. We zien deze creaties van de geest aan voor de realiteit. Zo raken we vaak verstrikt in een maalstroom van gedachten zodat de werkelijkheid van het moment ons voortdurend ontglipt. De geest grijpt als het ware naar verleden en springt naar de toekomst. Een jacht naar voortdurende genoegens en een vlucht voor pijn en onaangename ervaringen. Ondertussen gaat het echte leven ongemerkt voorbij. Door de beoefening van meditatie en bewust waarnemen, krijgen we kijk op de werking van die wispelturige denkgeest en ontdekken we ingebakken neigingen en patronen. We leren uit eigen ervaring dat het ware welbevinden, het vrede vinden in onszelf en in de relatie met de buitenwereld pas toegankelijk wordt als we het niet langer her en der najagen. Het lijkt een paradox. Het is iets wat je zelf kunt observeren, met een instelling van bereidheid en mildheid. Iets wat je zelf kunt ontdekken. Meditatie is het vertrouwd raken met de werking van de geest. Tegenwoordig starten vele mensen die ontdekkingstocht. Vaak via de mogelijkheid van een mindfulnesstraining. Meditatie leer je niet door er enkel over te lezen, je dient je wens om anders om te gaan met ongemak en het hervinden van welzijn te belichamen. Dat doe je door zowel lichaam en geest te beluisteren, te beschouwen. Getuigenis: De mindfulnesscursus is voor mij het begin geweest van een ontdekkingsreis. Een reis naar de dingen die onder het topje van mijn ijsberg liggen. Een reis dus naar dingen die er altijd al waren, maar waarvan ik het besef niet had of waarvan ik me niet bewust was. Ik heb geleerd minder streng te zijn voor mezelf en af en toe met mezelf te lachen. Ik ben meer tevreden met wie ik ben en hoe mijn leven is. Er is veel minder streven naar iets anders. Ik geniet van hoe alles is en ervaar meer rust. Ik gun mezelf ook tijd en aandacht om even bij de dingen te blijven stilstaan. Het is goed zoals het is. Het hoeft niet steeds veranderd of verbeterd worden. Door de bodyscan-oefeningen nam ik terug meer contact met mijn lichaam en heb ik ervaren welke sterke band er is tussen lichaam en geest. Ik wist dat er een sterke band is, maar nu heb ik het aan den lijve ondervonden. En een ervaring laat een veel diepere indruk en herinnering na. Bij de ademfocus is het bevrijdend dat gewoon ademen soms meer goed doet dan iets daadwerkelijk doen. Door bewust te ademen, krijg je perspectief op de gedachten die voorbij drijven en kan je ze laten zijn. De geladenheid gaat er van af, waardoor je er met meer afstand naar kan kijken. Dat maakt dat ik er op een andere manier naar kan kijken en ik me veel rustiger voel. Ik heb vaak nieuwe ideeën die niet komen door er naarstig naar te zoeken, maar die gewoon opborrelen uit mijn ziel. Ik voel me na een sessie herboren en heb het gevoel alles aan te kunnen. Tegelijk voel ik me ook nederig en dankbaar voor wat ik heb ervaren. Mindfulness geeft diepgang aan mijn leven. Door de cursus ben ik veel alerter op mijn communicatie met mijn omgeving. Ik sta ook meer open om naar mijn eigen stijl te kijken en om deze te veranderen. Dat zal ik tijdens de échte sessie, het leven, blijven oefenen want het maakt mezelf en mijn omgeving veel gelukkiger. De cursus is een echte meerwaarde die er toe doet! Els De MS-Liga Vlaanderen organiseert regelmatig cursussen 'Mindfulness voor personen met MS'. Meer informatie? Walter DAES Mindfulnesstrainer

11 11 Leren aanvaarden dat je tempo trager is Mindfulness wordt meer en meer toegepast om patiënten te ondersteunen. Dat is ook bij MS mogelijk. Carmen volgde een speciaal op MS gericht trainingsprogramma georganiseerd door de MS-Liga Vlaanderen. Heeft mindfulness haar leven veranderd? Wat leer je op zulke mindfulnesstraining? Aanvankelijk leer je om de dingen waar te nemen zoals ze echt zijn en niet zoals je denkt dat ze zijn. Je leert meer bewust omgaan met alles. Alle zintuigen worden geanalyseerd. Na een tijdje ga je al je waarnemingen van op een afstand bekijken. En door de afstand die je neemt, ga je jezelf weer ontdekken als observator. Je gaat op dezelfde manier ook je gevoelens bekijken: hoe je je voelt in bepaalde omstandigheden of denkt dat je je voelt in bepaalde omstandigheden, want dat kan soms heel anders zijn. Je doet dat zonder te oordelen. Je gaat eigenlijk ontdekken dat je door de symptomen van MS jezelf kwijt was. Je had de dingen niet meer onder controle, en daar word je zenuwachtig van, angstig, tot je beseft, dat je ernaar kan kijken en zien hoe je je daarbij echt voelt. De innerlijke onrust verdwijnt. De gedachten slaan niet meer op hol. De observator, je herontdekte IK, neemt weer de touwtjes in handen, kalm en mild voor jezelf. Ik focus nog af en toe op mijn ademhaling en ondervind dan dat die heel rustig is en mijn hele lichaam onder controle houdt. Het meer bewust en mild omgaan met alles is trouwens ook bevorderlijk voor het geheugen. Ik onthoud niet wat ik zenuwachtig of op automatische piloot doe, maar vind wel meestal terug wat ik bewust en kalm heb gedaan. Mijn geheugen is verbeterd. Heeft dat je houding naar andere mensen toe gewijzigd? Je leert beter met mensen communiceren, door je eigen stress, gevoelens en emoties onder controle te houden. Als je geleerd hebt jezelf waar te nemen vanop een afstand, zonder te oordelen dan ga je dat automatisch ook doen met anderen. Daardoor krijg je ook een andere feedback van de mensen. En dat helpt. Soms reageer je op een situatie gewoon uit frustratie en dat komt verkeerd over bij de mensen. Zij beoordelen je daarop en dan krijg je stress terug, wat niet zo bevorderlijk is voor het eigenbeeld. Als je leert hoe je met mensen moet communiceren, ga je een andere feedback krijgen, zelf rustiger worden en minder problemen hebben met anderen. Kan mindfulness helpen tegen de vermoeidheid die veel personen met MS voelen? Je kweekt vaardigheden om te leren omgaan met je beperkingen. Je leert je eigen grenzen verkennen, niet verleggen, want dat kan met MS dikwijls niet. Maar je kan wel zoeken: is dit echt een grens, bijvoorbeeld 500 meter stappen, of ben ik alleen bang om verder te gaan? De training van mindfulness leert mij wie en hoe ik ben: ik ben een persoon met MS, met hindernissen en ongemakken, maar die omvatten niet mijn hele persoon. Ik heb mijn eigen persoonlijkheid, interesses en vaardigheden. Sommige dingen kan ik niet meer, maar andere dingen worden juist daardoor wel mogelijk. Het is een ontdekkingsreis. Je leert respect op te brengen voor je eigen lichaam, van de dingen die je doet beseffen of je ze al of niet echt wil doen (zodat je je niet vermoeit met nutteloze en tijdrovende dingen). Je leert jezelf toe te laten je eigen ritme, tempo en mogelijkheden te bepalen. Zo slaag je er in de vermoeidheid de baas te kunnen. Zo kreeg ik meer controle over mijn leven en heb ik het stuur weer in handen om mijn leven te leiden. Met bovendien de zekerheid dat ik dat ook kan. Door zorg te dragen voor mijzelf, gaan andere dingen ook gemakkelijker. Heeft de training je nog voor een specifiek aspect geholpen? Om te blijven bewegen en tegen de vermoeidheid volg ik oefeningen bij de kinesitherapeut. Ik ga er tweemaal per week naartoe en dat doet mij veel goed. De kinesitherapeut heeft een programma opgesteld om zowel concentratie, coördinatie, evenwicht en kracht, als uithoudingsvermogen te verbeteren. En ik merk dat ik nu veel bewuster met die oefeningen bezig ben. Daardoor kan ik beter onthouden en voel ik ook zelf aan waar ik moet corrigeren om de oefeningen juist te doen. Als je bij het stappen heel bewust nadenkt wat er elk moment gebeurt, bijvoorbeeld hoe zet ik die voet, dan zet je die voet ook beter. Het bewijs dat ik het beter doe, komt van de kinesitherapeut die zegt dat ik vorderingen heb gemaakt, vooral bij de evenwichtsoefeningen.

12 12 Sociaal beleid Het verhaal van een hart onder de riem Psychologische ondersteuning: bij wie kan u terecht? Ziekte kennen we allemaal, iedereen heeft wel eens klachten, iedereen heeft wel eens pijn. Maar meestal blijven we daar niet echt bij stilstaan als het van voorbijgaande aard is. Anders wordt het als de ziekte, zoals MS, chronisch is, dus durend en in de meeste gevallen een duidelijke impact heeft op de fysieke mogelijkheden. Chronisch ziek zijn is omgaan met verlies, betekent nooit meer gezond zijn, betekent beetje bij beetje inleveren en afscheid nemen van het volledig gebruik van de lichamelijke mogelijkheden die u tot dan toe had. Zich door dat verlies heen worstelen kan gepaard gaan met heel veel emoties, gaande van ontkenning en woede, tot angst en verdriet. Een gans scala kan de revue passeren vooraleer een zeker evenwicht gevonden wordt, het juiste gewicht aan de ziekte gegeven wordt en andere aspecten van het leven terug aan belang winnen. Die zoektocht daarnaartoe, dat kronkelende pad met heel wat hindernissen afgaan, is soms moeilijk om in uw eentje af te leggen. In uw omgeving vindt u misschien niet altijd begrip en steun of heeft men er na een tijdje geen aandacht meer voor. Met goedbedoelde opmerkingen zoals ieder huisje heeft zijn kruisje, komt u niet ver. Integendeel, met die platitude bent u niet geholpen en bekruipt u waarschijnlijk de onweerstaanbare drang om iemand met het eerste beste kruis (of iets dergelijks) dat u in huis vindt te lijf te gaan. Men denkt er meestal niet aan om hulp in te schakelen. De stap naar psychologische begeleiding wordt niet snel gezet. Ook weet men dikwijls niet waarnaartoe. En toegegeven ook het financiële aspect en het stigma dat nog steeds op psychologische begeleiding rust, speelt een rol. Want moeten wij niet allemaal krachtige en evenwichtige mensen zijn die probleemloos alles onder controle hebben? In onze huidige, razendsnel functionerende maatschappij is het voor een gezond iemand al een hele heksentoer om zich staande te houden, laat staan voor iemand die door ziekte op de rem moet duwen en het soms moeilijk heeft om het evenwicht te bewaren. Maar toch, wanneer psychische problemen en negatieve gevoelens de overhand halen, is het een goed idee om hulp in te schakelen. De onderstaande personen en diensten kunnen u daarbij helpen. Arts Een eerste belangrijke stap om de weg te vinden waarnaartoe is een gesprek met uw huisarts of neuroloog. Hij of zij kent immers uw achtergrond en geschiedenis. Hij kan bekijken wat er aan de hand is, helderheid scheppen en eventueel zelf een behandelingsvoorstel geven. Zij kennen meestal wel geschikte therapeuten of kunnen u gericht doorverwijzen naar een hulpverlener of dienst. Het is dus een goed idee om eerst aan uw huisarts of neuroloog advies te vragen. Centrum voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) In een CAW kan u terecht als u moeilijkheden ervaart in uw persoonlijk leven. Dat kunnen financiële moeilijkheden zijn, maar ook problemen in uw relatie of familie, leven met een ziekte of handicap, of klachten die te maken hebben met verlies, eenzaamheid, stress Zij bieden individuele hulpverlening om met deze problemen om te gaan. Een CAW-team bestaat doorgaans uit maatschappelijk werkers en therapeuten. De hulpverlening is gratis. Indien nodig verwijst het CAW u door naar andere instellingen of hulpverleners. Over gans Vlaanderen en het Brussels-Hoofdstedelijk Gewest zijn ongeveer een 60-tal CAW s actief. Centra Geestelijk Gezondheidszorg (CGG) Een centrum voor geestelijke gezondheidszorg biedt ambulante hulpverlening aan mensen met allerhande psychische problemen zoals depressie, relatieproblemen, stress... In een CGG zijn er daarvoor meestal aparte

13 13 teams voor volwassenen, jongeren en kinderen. Elk team bestaat uit 1 of meerdere psychiaters, psychologen en maatschappelijk werkers. In een CGG wordt elke aanvraag besproken op een teamvergadering en wordt in overleg de meest haalbare aanpak uitgestippeld. Hou wel rekening met een wachttijd vooraleer de gesprekken kunnen starten. Vanaf 1 mei 2013 zijn voor alle centra uniforme betalingstarieven ingevoerd. Een eerste consultatie is gratis als de cliënt is doorverwezen door bijvoorbeeld een huisarts of een andere welzijns- of gezondheidsdienst of -instelling. Een consultatie bij een psycholoog of maatschappelijk werker verbonden aan het CGG kost 11 euro. Een aantal cliënten betaalt echter het verminderingstarief van 4 euro per consultatie. Dit zijn cliënten met de verhoogde tegemoetkoming binnen de ziekte- en invaliditeitsregelgeving, cliënten die in budgetbegeleiding, budgetbeheer of schuldbemiddeling zijn en personen die de maximumfactuur gezondheidszorg hebben bereikt in het vorige of huidige jaar. Personen in een behartenswaardige situatie hoeven geen bijdrage te betalen. Voor een consultatie bij een psychiater verbonden aan het centrum betaalt u het tarief dat afgesproken is tussen ziekenfondsen en artsen (zie verder). Zelfstandige hulpverleners Laat mij beginnen met te zeggen dat er bij de modale burger, die niet in therapiewereld thuis is, verwarring kan bestaan tussen een aantal termen. Ik heb het woord psycholoog, therapeut en psychiater al laten vallen. Maar wat is dan het verschil met een psychotherapeut of is dat hetzelfde? Therapeut Iedereen kan zich therapeut noemen, ook zonder diploma of werkervaring. De titel therapeut is in België namelijk (nog) niet beschermd. Meestal wordt die term gebruikt voor iemand die een bepaalde methode toepast bij de aanpak van lichamelijke of geestelijke gezondheidsproblemen. In de praktijk wordt het beroep van een therapeut meestal gespecificeerd, bijvoorbeeld tot psychiater, psycholoog of psychotherapeut. Psychotherapeut Een psychotherapeut is gespecialiseerd in het behandelen van cliënten met complexe klachten en geeft vaak een intensieve en langdurige begeleiding. De psychotherapeut heeft na het afronden van een studie psychologie, geneeskunde, pedagogie of dergelijke een erkende opleiding tot psychotherapeut gevolgd en heeft zich daarbij verder bekwaamd in een bepaalde therapie. Echter, iedereen kan zich psychotherapeut noemen, ook deze titel is niet beschermd, maar daar komt verandering in (zie verder). Psycholoog Een psycholoog heeft aan een universiteit een masterdiploma in de psychologie behaald. De titel psycholoog is in België wel beschermd. Dat betekent dat niet iedereen zich psycholoog mag noemen. Psychologen zijn op diverse terreinen werkzaam, bijvoorbeeld in het onderwijs, bedrijven of onderzoeksorganisaties en zijn dus niet altijd actief als psychotherapeut. Psychologen die instaan voor begeleiding of therapie bij psychische aandoeningen of persoonlijke problemen hebben tijdens hun studie gekozen voor de richting klinische psychologie met daarna meestal nog een bijkomende psychotherapeutische vorming. Zij werken bijvoorbeeld in een CAW, een CGG, ziekenhuizen of psychiatrische instellingen of werken geheel of gedeeltelijk op zelfstandige basis. Bij deze laatsten kan u soms sneller terecht dan in bijvoorbeeld een CGG, waar er meestal met een wachtlijst wordt gewerkt. Een psycholoog mag nooit geneesmiddelen voorschrijven, dat mogen alleen psychiaters omdat zij een opleiding in de geneeskunde hebben gevolgd. Momenteel is er nog geen terugbetaling voor de gesprekken bij een zelfstandig klinisch psycholoog. Consultaties bij een psycholoog zijn immers nog niet opgenomen in de nomenclatuur (meer info over de nomenclatuur vindt u op van het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (Riziv). Toch zijn er reeds een aantal ziekenfondsen die binnen bepaalde grenzen en voorwaarden de prestaties van psychologen geheel of gedeeltelijk terugbetalen. Meestal hebben zij ook een lijst voor wie deze tegemoetkoming geldt. Tijdens de zomer van 2013 heeft het Vlaams Patiëntenplatform een overzicht gemaakt van de terugbetaling die elk ziekenfonds aan zijn leden biedt

14 14 voor psychotherapie en psychologische begeleiding. Het resultaat is een dossier met een algemene bespreking van de terugbetalingsmogelijkheden en een vergelijking van het aanbod van de verschillende ziekenfondsen. Dit overzicht vindt u op hun website, maar kan u ook opvragen bij de maatschappelijk werkers van de MS-Liga. Ook op de website van de Belgische Federatie van Psychologen vindt u daarover meer informatie. Websites vindt u onderaan dit artikel. De betrachting is om uiterlijk tegen 1 januari 2016 alle klinisch psychologen en psychotherapeuten in ons land te erkennen en een terugbetaling door het Riziv te voorzien. Men zal dan aan een aantal voorwaarden moeten voldoen wat betreft basisopleiding, bijkomende vorming e.d. De kostprijs van een consultatie ligt momenteel gemiddeld tussen de 40 à 50 euro. Het is niet altijd evident om een geschikte psycholoog te vinden, zeker niet iemand die ervaring heeft met MS of chronische aandoeningen in het algemeen. Bevraag in eerste instantie uw huisarts of neuroloog. Ook de maatschappelijk werkers van de MS-Liga of MS-centra kunnen eventueel doorverwijzen. Daarnaast vindt u op verschillende websites onderaan vermeld, contactgegevens van erkende psychologen en hun specialisatie. Psychiater Een psychiater is een arts gespecialiseerd in psychiatrie. Hij of zij heeft een opleiding geneeskunde genoten en daarna een specialisatie in de psychiatrie gevolgd. Een aantal psychiaters heeft daarna nog een bijkomende opleiding voor psychotherapie gevolgd. U kan bij hen terecht voor een consult, een diagnose en behandeling. Omdat een psychiater een arts is, kan hij medicatie voorschrijven en wordt een afspraak (gedeeltelijk) terugbetaald door de ziekteverzekering. De titel psychiater is beschermd. Psychiaters zijn doorgaans verbonden aan een ziekenhuis, een psychiatrisch ziekenhuis, een CGG of een andere psychiatrische instelling. Meestal werken zij binnen deze organisaties op zelfstandige basis, velen hebben ook nog een privépraktijk. Kostprijs van de raadpleging bij een psychiater: Consultatie: 46,15 euro, remgeld 15,50 euro, bij voorkeurtarief: 2,92 euro. Een psychotherapeutische sessie (3/4 uur): 74,18 euro, remgeld 17,67 euro, bij voorkeurtarief 7,07 euro. Multidisciplinaire Raadpleging voor mensen met MS (MDR) In een aantal ziekenhuizen en MS-centra is een ambulante multidisciplinaire werking voor mensen met MS opgestart, waar de MS-Liga actief in participeert. In deze teams werken verschillende disciplines samen om mensen met MS op verschillende terreinen van informatie en advies te dienen. Het team wordt gestuurd door een neuroloog gespecialiseerd in MS. Sommige MDR s hebben een psycholoog in het team. Meestal betreft dit consult een verkennend gesprek (of cognitieve testing zoals in Overpelt) waarbij men bij nood aan verdere ondersteuning zal doorverwijzen naar collega s in de hulpverlening. In het MDR-team van het UZ Gent, het Revalidatie & MS Centrum te Overpelt, UZ Brussel en De Mick te Brasschaat is een psycholoog aanwezig. Een aantal psychologen van deze teams kunnen u, indien nodig, zelf ambulant verder opvolgen. MS-klinieken of -afdelingen Indien u bent opgenomen in een MS-kliniek of -afdeling, ik denk hierbij aan het AZ Alma, De Mick in Brasschaat, het Revalidatie & MS Centrum te Overpelt en het Nationaal MS-Centrum te Melsbroek, dan kan u ook daar gesprekken hebben met een psycholoog. Ook ambulant zijn er eventueel mogelijkheden om verschillende zorgprogramma s op dat vlak te volgen. Psychiatrische Zorg in de Thuissituatie (PZT) en de mobiele teams Deze zorg is misschien minder voor u van toepassing maar vermeld ik er volledigheidshalve toch bij. Deze zorg biedt psychiatrische begeleiding in de reguliere woonomgeving aan voor volwassenen met een langdurige en ernstige psychiatrische problematiek. Het betreft meestal mensen met een langdurige zorgafhankelijkheid, met verdoken psychische problemen in de thuiszorg of waar na ontslag uit het ziekenhuis nog begeleiding nodig is. Via begeleiding in de omgeving van de cliënt en het

15 15 ondersteunen van de thuiszorgdiensten en -hulpverleners, wil men de cliënt zoveel mogelijk re-integreren in de maatschappij. Men gaat hierbij uit van de mogelijkheden van de persoon en zijn omgeving. Men tracht de zelfstandigheid en zelfredzaamheid te bevorderen om op die manier opnames in een instelling te voorkomen of de opnameduur te verkorten. Deze begeleiding is gratis. Men werkt met wachtlijsten. Tele-Onthaal Tele-Onthaal is 24 uur op 24 uur, 7 dagen op 7 bereikbaar op het telefoonnummer 106. U kan bij hen terecht met al uw vragen en problemen. U hoeft zich niet bekend te maken. Niemand komt te weten dat u een gesprek had. Ook chatten is mogelijk. Elke avond van tot uur en op woensdagnamiddag vanaf uur kan u er terecht voor een anoniem onlinegesprek. Ook hier hoeft u zich niet bekend te maken. Het gesprek met de vrijwilliger blijft strikt vertrouwelijk. Chatten kan door u tijdens de openingsuren aan te melden op de website www. tele-onthaal.be. De zelfmoordlijn De zelfmoordlijn is een initiatief van Het Centrum ter Preventie van Zelfdoding vzw en is een pluralistische vereniging met als basisdoelstelling het voorkomen van zelfdoding. Deze lijn is 24 uur op 24 bereikbaar voor mensen met suïcidale gedachten, mensen uit hun omgeving en nabestaanden. Door in alle anonimiteit actief en respectvol te luisteren, stimuleren de vrijwilligers de zelfredzaamheid van de oproeper en trachten zij samen met hem het moment van crisis te overwinnen. Het Centrum ter Preventie van Zelfdoding staat in voor de deskundigheid van de vrijwilligers. U kan hen bellen op 1813 of chatten via (aanmelden via de website van tot uur). Er zijn dus heel wat hulpverleners die jullie een steuntje in de rug kunnen geven en soms meer dan we denken. Bovenstaand overzicht is echter verre van volledig en hier en daar ook algemeen geformuleerd. Wenst u meer Informatie of contactgegevens, bel of mail naar uw maatschappelijk werker van de MS-Liga. Zij kunnen een en ander voor u uitzoeken. Lotgenotencontact en MS-begeleiders De allerbelangrijkste ruggensteun heb ik echter nog niet vermeld en dat zijn uiteraard onze naasten en de mensen die ons dagdagelijks omringen. Ook bij de sociale dienst van de MS-Liga kan u terecht voor een ondersteunend gesprek. En om terug te komen op dat huisje en dat kruisje. Wie daar zeker kan over meespreken zijn zij die het ook allemaal aan den lijve ondervinden. Lotgenoten maken net als jullie dag na dag mee wat MS is en gaan er elk op hun manier mee om. Zij kunnen een belangrijke bron van inspiratie zijn, ze leggen immers een gelijksoortig parcours af. Niet alleen kunnen ze de nodige steun bieden en kan u in hun verhaal situaties herkennen die u zelf doormaakt, maar kunnen ze ook nuttige tips geven die u een eind op weg helpen. Een gesprek met lotgenoten steekt een hart onder de riem. Binnen de werking van de MS-Liga zijn er daarom MS-begeleiders actief. Dit zijn voornamelijk mensen met MS of partners die na het volgen van een opleiding u graag een luisterend oor aanbieden en hun ervaringen met u willen delen. En om met een andere platitude te eindigen: spreken is zilver en zwijgen is goud, of is het omgekeerd? Interessante websites (zie thema s - geestelijke gezondheid) (Belgische Federatie van psychologen) (werkt samen met de Belgische Federatie van psychologen) vvkp.bfp-fbp.be (Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen - VVKP) (wordt gesteund door het VVKP) Stiene CATTEEUW

16 Uw mobiliteit is onze grootste zorg. Wij helpen u graag terug op weg. BEZOEK ONZE TOONZAAL Mobility by Olivier Progeo Exelle Vario. Actieve, lichtgewicht rolwagen Trophy Een scooter met een unieke vering en lichte bediening Progeo Joker Evolution Permobil M300 Corpus C3G Levo C3 Sta-op rolstoel Batec electric Aankoppelfiets vrijblijvende afspraak en demonstratie mogelijk bij u thuis! Waarom niet? Conveen De betrouwbare oplossing voor mannen met urine-incontinentie Blijf uw urine-incontinentie de baas dankzij ons assortiment van condoomkatheters en urinezakken en voel u zeker, de hele dag lang. Het ruime assortiment incontinentie-oplossingen van Conveen beschermt u optimaal tegen het ongemak en de moeilijkheden van urine-incontinentie. In tegenstelling tot luiers die urine absorberen, wordt de urine afgevoerd naar een discrete urinezak rond het been met behulp van een condoomkatheter. Doordat u droog blijft, voelt u zich met Conveen veilig en zeker. Surf voor meer informatie naar Het Coloplast logo is een geregistreerd handelsmerk van Coloplast A/S. [ ]. Alle rechten voorbehouden. V.U.: Gitte M. Hesselholt Coloplast Belgium NV/SA, De Gijzeleer Industrial Park, Guido Gezellestraat 121, B-1654 Beersel / Huizingen

17 17 Sociaal beleid Belangrijke wijzigingen aan het sociaal ms-fonds 2014: een overgangsjaar In de vergaderingen van het Sociaal Adviescomité (SAC) van 27 februari 2014 en van het Directiecomité van 25 maart 2014 werd het sociaal MS-fonds grondig onder de loep genomen. Dit resulteerde in een aantal belangrijke wijzigingen die we hier op een rijtje zetten. U leest best ook de speciale editie Sociaal MS-Fonds die als bijlage bij deze MS-Link gaat. Zo bent u volledig op de hoogte. Wat is er veranderd en waarom? Het sociaal MS-fonds loopt vanaf 2014 niet meer van 1 januari tot 31 december, maar van 1 juli tot 30 juni van het daarop volgend jaar. De belangrijkste reden hiervoor is dat de afsluiting van het boekhoudkundig jaar vervroegd wordt, met als gevolg dat facturen voor thuishulp van november en december niet altijd op tijd kunnen bezorgd worden aan de maatschappelijk werkers. Door het verschuiven van de periode is dit probleem opgelost voor de boekhouding en krijgen de maatschappelijk werkers ook meer ruimte om de dossiers af te werken. Om budgettaire redenen wordt de inkomensgrens geblokkeerd op ,03 netto belastbaar gezinsinkomen. Jaarlijks wordt bekeken of een aanpassing mogelijk is. Opmerking: Per dienstencheque komt 6 in aanmerking voor de berekening van de gift. Deze maatregel was in 2013 al van toepassing en blijft behouden. Wat betekent dit voor 2014? 2014 wordt een overgangsjaar. Enkel facturen van januari 2014 tot eind juni 2014 komen in aanmerking voor de berekening van de gift. De bedragen die van toepassing zijn voor de berekening van de gift voor thuishulp worden pro rata aangepast, zodat niemand nadeel zal ondervinden. Hou er wel rekening mee dat u vóór eind juni uw aanvraag indient bij de maatschappelijk werker van uw regio! En daarna? Vanaf 1 juli 2014 schakelen we over op het nieuwe werkjaar. U kan uw aanvraag voor een gift dan doen tot eind juni De verwerking van de dossiers door de maatschappelijk werkers zal lopen tot eind september. Het zal een beetje wennen zijn, maar belangrijk is dat met de nieuwe regeling zowel de boekhouding als de sociale dienst voldoende ruimte krijgen om de dossiers binnen de voorziene tijd correct af te werken. Rita VAN REEMPTS Hoofd sociale dienst

18 18 Bewegen en sporten Move to Sport: Sporten en bewegen voor iedereen! Als we spreken over sporten en bewegen voor iedereen, dan bedoelen we ook participeren voor iedereen. 3rd Walk for MS Daarom is de 3rd Walk for MS op zaterdag 24 mei 2014 een uitgelezen evenement dat toegankelijk is voor iedereen. Personen met MS, familie, vrienden, sympathisanten en sponsors stappen samen om MS meer bekendheid bij en onder de aandacht te brengen van de publieke opinie. Het parcours, de Lierse Vesten, is een uitgelezen plaats en ook voor rolstoelgebruikers toegankelijk. De 1st en 2nd Walk for MS brachten de vorige jaren telkens meer dan wandelaars op de been. Daarom slaan Move to Sport en de MS-Liga Vlaanderen terug de handen in elkaar voor deze derde editie. Zorg dat jij er ook bij bent. Er is randanimatie, drank- en eetgelegenheid, een goodiebag voor elke deelnemer en er zijn mooie prijzen te winnen voor deelnemers ingeschreven met t-shirt! En als klap op de vuurpijl is er een gesigneerd voetbalshirt van de Rode Duivels te winnen, geschonken door één van de peters, Moussa Dembélé! Ga naar de website en schrijf je snel in! MS Petra 2014 Bij het verschijnen van deze MS-Link is het MSPetra2014- project voltooid. In het volgend nummer zal een volledig reisverslag met foto s hierover verschijnen. We juichen ook alle nieuwe initiatieven toe die op verschillende plaatsen worden ondernomen of in de startbeugels staan. Nieuwe initiatieven Hierbij denken we aan: De 3-bergentocht die in september 2014 zal worden georganiseerd in het Vlaamse Heuvelland. Het RunforMS-project van Wouter Marijsse, die straffe dingen realiseert. De wandelclub die binnen de MS-Liga Vlaanderen in de startblokken staat. (zie p. 21) De sport- en bewegingsdag die Move to Sport en de MS-Liga Vlaanderen in 2014 samen organiseren. Personen met MS die deelnemen aan de Antwerp 10-miles. En al de anderen die ik hierbij vergeet... Allemaal bewonderenswaardige initiatieven die hopelijk veel opvolging en deelname zullen krijgen en waarover jullie op andere plaatsen in dit nummer meer informatie kunnen terugvinden. Nieuwe initiatieven Eén van de belangrijkste taken van Move to Sport bestaat uit opleidingen, bijscholingen met kennisoverdracht organiseren voor kinesitherapeuten, fitnessinstructeurs, sportcoaches, zwemcoaches... Op 15 maart 2014 heeft er in dit kader een studiedag plaatsgevonden in samenwerking met het Nationaal MS- Centrum te Melsbroek, waar workshops plaatsvonden en er ook aandacht was voor de begeleiding en behandeling van de minder mobiele personen met MS.

19 19 Kennisoverdracht In het najaar van 2014 zullen er nog enkele bijscholingsactiviteiten worden georganiseerd. Deze vinden jullie terug op de website alsook op de activiteitenpagina van de MS-Liga Vlaanderen. Daarom durven we aan de personen met MS vragen om hun kinesitherapeuten en mogelijke sportcoaches aan te sporen om zo talrijk mogelijk deze opleidingen te volgen, wat de kwaliteit van de behandeling en begeleiding allen ten goede komt. Vertel hen van het bestaan van Move to Sport vzw! Meer informatie over Move to Sport vzw? Zie bijsluiter oject1:opmaak Met 1 sportieve 3/03/09 10:18 groeten, Pagina 1 Paul VAN ASCH, Voorzitter Move to Sport vzw SAVE THE DATE Zondag 24 augustus COMOPSAIR goes MS 2014 Wandel- en fietstocht (verschillende afstanden) Een samenwerking tussen de Nationale Belgische MS-Liga, Ligue Sclérose en Plaques, de Moving Spirit Wandelclub van de MS-Liga en de Luchtcomponent. In en rond de luchtmachtbasis te Bevekom (Beauvechain). Meer informatie volgt via en de elektronische nieuwsbrief. Contact nemen met ons kost geen moeite en is beslist de moeite waard. Houtmolenstraat Overpelt Uit sympathie

20 L.BE A focus on MS Benefits today and tomorrow

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Yvonne Kuijsters Kennismaken met mindfulness Wat is mindfulness Wat brengt het mij, wat heb ik eraan? Aandacht Aandacht is een vorm van oplettendheid.

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Psychische problemen : waar kan ik terecht?

Psychische problemen : waar kan ik terecht? Psychische problemen : waar kan ik terecht? Marc Vermeire Dag van de Zorg 17 maart 2012 1 Voorkomen van psychische stoornissen (ESEMeD-studie 2002) 10,7 % stoornis voorbije jaar (850.000 6 % angststoornis

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Mindfulness in de zorg

Mindfulness in de zorg Mindfulness in de zorg - Training voor kankerpatiënten en hun naasten door Lief Soetewey www.liefsoetewey.com 0 Inhoud van de training Kankerpatiënten en hun naasten Het traject van een kankerpatiënt is

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 campus Sint-Jozef

Nadere informatie

UMC St Radboud. Mindfulness voor vrouwen met borstkanker

UMC St Radboud. Mindfulness voor vrouwen met borstkanker UMC St Radboud Mindfulness voor vrouwen met borstkanker Patiënteninformatie De diagnose borstkanker is ingrijpend en roept vaak veel emoties en reacties op, niet alleen bij uzelf maar ook bij uw naasten.

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose Libra R&A locatie Blixembosch MS Multiple Sclerose Deze folder is bedoeld voor mensen met multiple sclerose (MS) die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Tijdens uw

Nadere informatie

Het oncologisch begeleidingsteam

Het oncologisch begeleidingsteam 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 Het oncologisch

Nadere informatie

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Auteur: Jos van Erp j.v.erp@hartstichting.nl Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Maakbaarheid en kwetsbaarheid Dood gaan we allemaal. Deze realiteit komt soms sterk naar

Nadere informatie

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven 1 Voorwoord Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven Sessie 2 Het lichaam als ankerpunt; rusten in jezelf Sessie 3

Nadere informatie

psychologische (na)zorg bij kanker

psychologische (na)zorg bij kanker psychologische (na)zorg bij kanker voor mensen met kanker en hun naasten Het Ingeborg Douwes Centrum Ook zorgt de ontregeling van het dagelijks leven vaak voor veel stress. Misschien wel het meest moeilijk

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

Module 3. Aanleren. Tekstboek een nieuwe geest in 28 dagen Doe het zelf mindset transformatie voor de moedige mens _ en wereldverbeteraar.

Module 3. Aanleren. Tekstboek een nieuwe geest in 28 dagen Doe het zelf mindset transformatie voor de moedige mens _ en wereldverbeteraar. Module 3. Aanleren. Dag 18. Je nieuwe geest neurologisch. Zoals je gisteren al las gaan we de komende 11 dagen de energie van je nieuwe geest opbouwen. Gisteren ben je hiermee begonnen door de emotionele

Nadere informatie

Mindful opvoeden Hoe doe je dat?

Mindful opvoeden Hoe doe je dat? Mindful opvoeden Hoe doe je dat? 1. Opvoeden als uitdaging Opvoeden? een hels avontuur een lange reis een zoektocht een roeping een topsport De innerlijke ervaring van opvoeden = eigen beleving De innerlijke

Nadere informatie

Mindful Kids Introductie voor ouders

Mindful Kids Introductie voor ouders Mindful Kids Introductie voor ouders Mindful Kids Introductie voor ouders Mindfulness algemeen Wat? Waarom? Hoe? Mindfulness kinderen Mindfulness voor kinderen Mindful Kids training Mindfulness algemeen

Nadere informatie

Dokter, ik heb kanker..

Dokter, ik heb kanker.. Dokter, ik heb kanker.. huisartsen-duodagen noordwest utrecht november 2006 Anette Pet Klinisch psycholoog-psychotherapeut Hoofd Patiëntenzorg Welmet Hudig Theoloog Therapeut Het Helen Dowling Instituut

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten

Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten De diagnose longkanker is ingrijpend en roept vaak veel emoties en reacties op. Niet alleen bij uzelf maar ook bij uw naasten. Uit wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Laat uw ogen elk deel grondig verkennen, alsof u nog nooit zoiets heeft gezien.

Laat uw ogen elk deel grondig verkennen, alsof u nog nooit zoiets heeft gezien. MINDFULNESS Tips en oefeningen voor thuis Mindfulness leert mensen te leven met aandacht en bewust met handelingen en gedachten in het hier en nu om te gaan. Dit kan sommige mensen wat zweverig in de oren

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

UMC St Radboud. Mindfulness voor mensen met MS

UMC St Radboud. Mindfulness voor mensen met MS UMC St Radboud Mindfulness voor mensen met MS Patiënteninformatie De diagnose MS is ingrijpend voor u en uw omgeving. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat bij ziekte angst, depressie en andere psychologische

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE INTEGRATIEVE KANKERZORG EN Deze Gids werd opgesteld door het Antikankerfonds om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te krijgen in de integratieve kankerzorg en de Mind-Body Geneeskunde.

Nadere informatie

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva Bijlage 1 oktober 2012 Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva 1. Gebruik van antidepressiva CM onderzocht het gebruik van antidepressiva van jongeren van 0 tot 25 jaar van 2001 tot en met 2011.

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Training: Mindfulness 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Waarom? Leven in deze hectische tijd vraagt veel van ons dat maakt dat we ons vaak uitgeput

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT)

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Informatie voor patiënten en hun naaste(n) Samenvatting van de informatie in de folder Patiënten die een electroconvulsieve therapie

Nadere informatie

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015!

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015! Agenda 2015 SEPTEMBER 22 september Start training: Mindfulness VOL! 23 september Start training: Mindfulness NOG 2 PLAATSEN! DECEMBER 1 december start extra training: Mindfulness In de onderstaande pagina

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Stressreductie Informatie over stresshantering en stressreductie door middel van een training

Stressreductie Informatie over stresshantering en stressreductie door middel van een training Patiënteninformatie Stressreductie door aandachttraining/ mindfulness Informatie over stresshantering en stressreductie door middel van een training Stressreductie door aandachttraining/ mindfulness Informatie

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? boekje-105x105-def.indd 1 30-01-2009 12:05:22 1,2,3,..., 10 stappen boekje-105x105-def.indd 2 30-01-2009 12:05:23 Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees

Nadere informatie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 00 De Lastmeter Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 1 Kanker is een ziekte die uw leven ingrijpend kan verstoren. De ziekte en behandeling kunnen niet alleen lichamelijke

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? 1,2,3,..., 10 stappen Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees rustig de tien stappen. Ze inspireren je om fit te blijven in je hoofd en hebben al heel

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >> GGzE centrum psychotische stoornissen Act Zorg bij de eerste psychose Informatie voor cliënten >> Uw klachten de baas en het dagelijks leven weer oppakken GGzE centrum psychotische stoornissen geeft behandeling

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness programma Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten door je hoofd.

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: Mindfulness introduceren................................. 15 Mindfulness ontdekken.......................................15

Nadere informatie

Omgaan met stress Rust brengen bij uw kind. www.kiddyminds.be

Omgaan met stress Rust brengen bij uw kind. www.kiddyminds.be Omgaan met stress Rust brengen bij uw kind Oprichters vzw. Veronique Benoit Kinesitherapeute, relaxatietherapeute, sofrologe, psychotherapeute, mindfulnesstrainer Auteur: Ontspanningskalender, mindful

Nadere informatie

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein Zorgen voor een ander, dan doe je gewoon.. Maar soms is een beetje hulp en steun meer dan welkom! In Nieuwegein

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

Zorgmogelijkheden na NAH: Waar vinden we hulp? Katrijn Van Den Driesche - maandag 3 oktober 2011

Zorgmogelijkheden na NAH: Waar vinden we hulp? Katrijn Van Den Driesche - maandag 3 oktober 2011 Deze activiteiten worden aangeboden in samenwerking met dynahmiek www.dynahmiek.be info@dynahmiek.be Gespreksavonden over NAH Praten met lotgenoten over de gevolgen van een niet-aangeboren hersenletsel

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom.

Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom. Even voorstellen Graag wil ik me aan u voorstellen Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom. Voordat ik aan mijn praktijk begon heb

Nadere informatie

En hoe blijf jij Fit in je Hoofd?

En hoe blijf jij Fit in je Hoofd? En hoe blijf jij Fit in je Hoofd? 1,2,3,..., 10 stappen Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees rustig de tien stappen. Ze inspireren je om fit te blijven

Nadere informatie

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness Training Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness training Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten

Nadere informatie

Rouw en Verdriet bij Ouderen. Marie-Christine Adriaensen CGG Brussel - Elder

Rouw en Verdriet bij Ouderen. Marie-Christine Adriaensen CGG Brussel - Elder Rouw en Verdriet bij Ouderen Marie-Christine Adriaensen CGG Brussel - Elder Ouder worden: spontane ongewilde onomkeerbare veranderingen Fysieke veranderingen - Gezondheid - Mobiliteit - Fysieke capaciteiten

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

DE KRACHT VAN JE ADEM tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode

DE KRACHT VAN JE ADEM tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode DE KRACHT VAN JE ADEM tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode The Mysticus DE KRACHT VAN JE ADEM, tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode Inhoudsopgave Inleiding 3 Wat is Transformational

Nadere informatie

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel.

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Goed in je vel zitten Vandaag: 1) Wat is geestelijk gezond? 2) Fit in je Hoofd en 10 positieve stappen 3) Slot en doel 1) Wat is geestelijk gezond? Wie zich mentaal goed

Nadere informatie

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts 1 Gezondheidscentrum Valkenhof Inhoud Verwijzing en vergoeding Fysiotherapie Diëtetiek Ergotherapie Logopedie Specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

het beroep van verpleegkundige krijgt meer dan

het beroep van verpleegkundige krijgt meer dan Misschien overweeg je verpleegkundige te worden. Omdat je dan écht met mensen bezig bent. Misschien vraag je je af, of het beroep van verpleegkundige echt aantrekkelijk is? Of het goed verdient? Of de

Nadere informatie

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens Trainen en coachen Psycholoog Mirella Brok Skype Tilburg Made Den Bosch psycholoog@psycholoogmirellabrok.nl 06 1771 2728 KvK 51743256 Lid Nederlandse Beroepvereniging voor Toegepaste Psychologie Opwarmoefening

Nadere informatie

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel.

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Goed in je vel zitten Vandaag: 1) Wat is geestelijk gezond? 2) Fit in je Hoofd en 10 positieve stappen 1) Wat is geestelijk gezond? Wie zich mentaal goed voelt kan zijn

Nadere informatie

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht:

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht: Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten Algemeen In dit document vind je een overzicht terug van oefeningen die je kan doen om de psychologische vaardigheden te versterken en de deelnemers te ondersteunen

Nadere informatie

Alle hier vermelde trainingen worden gegeven door erkende Mindfulnesstrainers.

Alle hier vermelde trainingen worden gegeven door erkende Mindfulnesstrainers. TRAININGEN MINDFULNESS Alle hier vermelde trainingen worden gegeven door erkende Mindfulnesstrainers. VORMINGPLUS-Vlaamse Ardennen - Dender Herbronnen met mindfulness 3 dagen Waarbeke Nog 4 plaatsen beschikbaar

Nadere informatie

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Maureen Oliver Lezing gehouden tijdens het symposium van de Vereniging voor Transpersoonlijke Psychiatrie op 20

Nadere informatie

Het beeld opent een toegang naar verborgen ervarings-lagen in het innerlijke van de mens.

Het beeld opent een toegang naar verborgen ervarings-lagen in het innerlijke van de mens. Zevende Vlaams geestelijke gezondheidscongres Wie ben ik voor u? Mensbeelden in de geestelijke gezondheidszorg 16 en 17 september 2014 Antwerpen, Wilrijk - Campus Drie Eiken Werkwinkel Wie ben ik voor

Nadere informatie

Angst de baas voor 55+

Angst de baas voor 55+ Angst de baas voor 55+ Ouderen Angst de baas voor 55+ Introductie Ben ik mijn angst de baas? Ieder mens is wel eens bang. Gelukkig maar, want angst kan mensen waarschuwen voor gevaar. Angst is pas een

Nadere informatie

Sint-Norbertus. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l

Sint-Norbertus. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l Sint-Norbertus Stationsstraat 22c 2570 Duffel tel : 015 30 40 30 pcsintnorbertushuis@emmaus.be www.pz-duffel.be Geachte lezer, Deze brochure laat u in kort

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Verwijzing naar de klinisch psycholoog

Verwijzing naar de klinisch psycholoog Verwijzing naar de klinisch psycholoog Deze folder geeft u informatie over de manier van werken van de klinisch psycholoog. Waar in deze folder gesproken wordt over u, kan het ook om uw kind gaan. Aan

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

De vier onmetelijke vermogens van de geest

De vier onmetelijke vermogens van de geest De vier onmetelijke vermogens van de geest Geluk is alleen mogelijk als er liefde is. Ware liefde heeft het vermogen iedere situatie waarin we ons bevinden te genezen en te veranderen, en ons leven een

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter)

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) De diagnose kanker kan grote impact op u en uw naaste(n) hebben. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke klachten met zich meebrengen,

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Multidisciplinaire revalidatie: fibromyalgie Fibro move

Patiënteninformatie. Multidisciplinaire revalidatie: fibromyalgie Fibro move Patiënteninformatie Multidisciplinaire revalidatie: fibromyalgie Fibro move 2 Inhoud Inhoud... 3 Inleiding... 5 Algemene informatie... 5 Voor wie is deze revalidatie bedoeld?... 5 Hoe kan je deelnemen?...

Nadere informatie

Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis

Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis Informatie voor cliënten en hun verwijzers Mentaliseren Bevorderende Therapie voor cliënten met een borderline

Nadere informatie

Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts

Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts Gezondheidscentrum Valkenhof Inhoud Verwijzing en vergoeding Fysiotherapie Diëtetiek Ergotherapie Logopedie Specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Mindfulness voor kinderen en ouders

Mindfulness voor kinderen en ouders Mindfulness voor kinderen en ouders Anne Formsma, MSc. UvA minds/uva minds You Inhoud Wat is Mindfulness? Waarom Mindfulness voor kinderen en ouders? De training Oefeningen Video Oefening Wat is Mindfulness?

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Suïcidepreventie Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Missie en visie @113 Taboe op praten over zelfmoord doorbreken Drempels bij zoeken en vinden van hulp verlagen Landelijk

Nadere informatie

Altrecht Psychosomatiek. voorheen Eikenboom, centrum psychosomatiek

Altrecht Psychosomatiek. voorheen Eikenboom, centrum psychosomatiek Altrecht Psychosomatiek voorheen Eikenboom, centrum psychosomatiek Altrecht Psychosomatiek Altrecht Psychosomatiek biedt diagnostiek en advies, consultatie en behandeling aan cliënten met een combinatie

Nadere informatie

Relatie tussen Mindfulness, veranderen en leren.

Relatie tussen Mindfulness, veranderen en leren. Relatie tussen Mindfulness, veranderen en leren. Inez Dirkzwager I.Dirkzwager@vumc.nl VUmc Amstel Academie http://www.vumc.nl/afdelingen/amstelacademie/ http://www.vumc.nl/afdelingen/amstelacademie/expertisecentrum/

Nadere informatie

Inleiding. Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015.

Inleiding. Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015. Inleiding Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015. Dit is intussen onze derde editie. Met deze Herstelweken willen we cliënten en hulpverleners samen gedurende

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Deze brochure kan ook ondersteunend zijn voor iedereen die met het gezin in contact komt: maatschappelijk

Nadere informatie