Ons oor is een ongehoord slim zintuig. neem. mee! Maarten en Eva Biesheuvel over geluk. Bowe Frankema over leven met taaislijmziekte. Eten of slikken?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ons oor is een ongehoord slim zintuig. neem. mee! Maarten en Eva Biesheuvel over geluk. Bowe Frankema over leven met taaislijmziekte. Eten of slikken?"

Transcriptie

1 LIJFMAGAZINE Tijdschrift over gezondheid en leefstijl Nummer 3 december 2011 neem gratis mee! Aangeboden door uw huisarts Maarten en Eva Biesheuvel over geluk Ons oor is een ongehoord slim zintuig Bowe Frankema over leven met taaislijmziekte Eten of slikken? Help, ik ben verkouden!

2 inhoud Omslagverhaal We vinden het meestal vanzelfsprekend dat we alles kunnen horen. Van het gebrom van een motor tot het zoemen van een mug de hele dag door horen we geluiden. We kunnen zelfs horen waar het geluid vandaan komt. Hoe doen onze oren dat? En hoe is het als je minder goed kunt horen? 2 december 2011 LIJFMAGAZINE

3 Jaargang 1 nummer 3 december Gezondheid 4. Kort Nieuws: Leefstijltest helpt bij gezonder leven. IQ van tieners volop in beweging 13. Niet griepen over de griepprik 16. Antwoorden op alledaagse medische vragen: wat kun je het beste doen bij verkoudheid en leidt een antibioticakuur écht tot conditieverlies? 19. Stoppen met roken 22. Bloed: transporteur van voedingsstoffen en afvalstoffen 28. Wetenschap: Ouder worden met minder kwalen, Slaapgebrek bij pubers schaadt brein praktijkverhalen 18. Huisarts Ted van der Essen, de televisiedokter van Omroep Max Voeding 20. De zin en onzin van voedingssupplementen Hoe raken wij die kerstkilo s weer kwijt? Cultuur 10. Maarten en Eva Biesheuvel: een bijzonder stel op leeftijd 37. Wicked: de nieuwste musicalhit 38. Schilderachtige foto s van Saul Leiter in Joods Historisch Museum. Bonbons maken in een museum Preventie 14. Alle feiten en cijfers over diabetes op een rij 30. Hoe gezond of ongezond is werken in de avond en in de nacht? Vrije tijd en beweging 32. De onbekende vakantiemogelijkheden van Staatsbosbeheer LIJFverhaal 26. Omgaan met de ongeneeslijke taaislijmziekte LIJFMAGAZINE december

4 kort nieuws 4 Chocolade is lang zo slecht nog niet Het eten van chocolade is minder slecht voor de gezondheid dan gedacht, zo blijkt uit een veertienjarig onderzoek van het Karolinska Instituut in Stockholm onder Zweedse vrouwen tussen de 49 en 83 jaar. De onderzoekers concludeerden dat hoe meer chocolade vrouwen eten, hoe lager het risico op een beroerte is. Volgens de wetenschappers zijn stoffen die bekend staan als flavonoïden en dan met name flavanolen verantwoordelijk voor het positieve effect van chocolade op de gezondheid. Onderzoeker Susanna Larsson zegt dat de studie heeft aangetoond dat flavonoïden een hoge bloeddruk, een risicofactor voor een beroerte, kunnen voorkomen of verminderen. Mensen met een verhoogd risico op een beroerte krijgen tot nu toe medicijnen, een gezonder dieet en meer beweging voorgeschreven. Chocolade behoort nog niet tot die lijst. Wellicht verandert dit in de toekomst, wanneer meer studies de voordelen van het eten van chocolade kunnen aantonen, aldus Larsson. De onderzoekers zeggen er nadrukkelijk bij dat de resultaten geen vrijbrief zijn voor een bovenmatige chocoladeconsumptie. Chocolade bevat namelijk veel calorieën, suikers en vetten. Dat leidt weer tot de opbouw van meer vet in het lichaam en dat is weer slecht voor het hart. De onderzoekers adviseren daarom vooral pure chocolade te eten. Donkere chocolade bevat meer cacao en minder suiker dan melkchocolade, aldus Larsson. Junkfood niet goed voor kwaliteit sperma Jonge mannen met de wens om ooit vader te worden kunnen junkfood beter laten staan. Dat blijkt uit onderzoek van de Harvard University in de Verenigde Staten en de Universiteit van Murcia in Spanje. De wetenschappers bestudeerden voor hun onderzoek het eetpatroon van twee groepen mannen tussen de 18 en 22 jaar. Hieruit bleek dat het eten van transvetten, dat vooral aanwezig is in voorgefabriceerd voedsel, het risico op onvruchtbaarheid verhoogt. Het eetpatroon van de deelnemers werd onderverdeeld in twee categorieën. De eerste groep kreeg een dieet dat rijk was aan rood vlees, slechte (geraffineerde) koolhydraten, snoep en energierijke drankjes. De tweede groep mannen aten voornamelijk vis, fruit, groente en goede (ongeraffineerde) koolhydraten. Het gezonde voedingspatroon zorgde voor sperma met beweeglijke zaadcellen die beter in staat zijn om eicellen te bevruchten. Bij de mannen met een ongezond eetpatroon was de hoeveelheid zaadcellen een stuk minder en was ook de kwaliteit minder goed. Consumptie van groenten en fruit verder gedaald Nederlanders eten steeds minder groenten en fruit. Dat blijkt uit de jongste Voedselconsumptiepeiling van het RIVM, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Mannen zijn weliswaar iets grotere groenteliefhebbers dan vrouwen maar het verschil is miniem. Van de mannen neemt slechts vier procent dagelijks de aanbevolen hoeveelheid groente tot zich, bij vrouwen is dat percentage verrassend genoeg nog een fractie lager, namelijk 3 procent. Het percentage vrouwen dat dagelijks voldoende fruit eet bedraagt slechts 7 procent, voor de mannen is dat percentage verder gedaald naar 4 procent. Uit het onderzoek blijkt verder dat van de kinderen vanaf 7 jaar slechts 1 tot 2 procent voldoende groente eet. Ook de fruitconsumptie ligt ver onder de aanbevolen hoeveelheid: afhankelijk van de leeftijdsgroep eet slechts 3 tot 26 procent voldoende fruit. Wandelen even effectief als sportschool Voor mensen met overgewicht is een stevige wandeling even effectief voor hun gezondheid als een bezoek aan een sportschool. Meer bewegen is belangrijk, maar hoe je dat doet maakt weinig uit ontdekten wetenschappers van het Peninsula College of Medicine and Dentistry en Brunel University in Engeland. Beide bewegingsvormen leverden nauwelijks verschillen op als het gaat om zaken als fitheid, gewicht, bloedsuikerspiegel en bloeddruk. december 2011 LIJFMAGAZINE

5 Tekst Pieter van Dam Beeld Pieter van Dam, Dirk Ketting Invloed muziek op smaak van wijn IQ van tieners nog volop in beweging Het IQ van tieners blijkt in de loop van hun puberteit nog tientallen punten te kunnen veranderen, zo blijkt uit onderzoek van de University College London. Het onderzoek kan invloed hebben op de waarde die toegedacht wordt aan de CITOtoets. Tot dusver ging men ervan uit dat de intelligentie tijdens een mensenleven min of meer constant blijft. Voor hun studie onderwierpen de onderzoekers 33 tieners tussen de 12 en 16 jaar oud aan intelligentietests. Toen ze de tests vier jaar later herhaalden, bleken de IQ-scores bij een op de vijf tieners meer dan tien punten verschoven te zijn ten opzichte van leeftijdsgenoten: zowel omhoog als omlaag. Hersenscans bevestigden dat dit geen toeval was: bij wie de IQ-score was veranderd, waren bepaalde hersenkernen sterk gegroeid of juist in ontwikkeling achtergebleven. De ontdekking betekent dat de sterktes en zwaktes van tieners nog volop in ontwikkeling zijn tijdens de tienerjaren, aldus de wetenschappers in het wetenschappelijk vaktijdschrift Nature. We moeten dus oppassen dat we slechter presterende kinderen niet op jonge leeftijd al afschrijven, waarschuwen zij. Leefstijltest helpt bij gezonder leven Uit onderzoek onder 45 tot 75-jarigen blijkt dat mensen veel gezonder willen leven, maar niet weten hoe dit aan te pakken. De beroepsverenigingen van huisartsen en bedrijfsartsen, de Nederlandse Hartstichting, de Nierstichting en het Diabetesfonds hebben daarom recent een test ontwikkeld om zelf uw leefstijl te testen. Met deze leefstijltest op internet (www.testuwleefstijl.nl) willen de initiatiefnemers mensen helpen om zichzelf een gezondere leefstijl aan te meten ter voorkoming van diabetes, hart- en vaatziekten en schade aan de nieren. De test start met een vragenlijst over uw gezondheid en leefstijlfactoren als beweging, voeding, alcohol, roken en stress. Na het invullen van een vragenlijst ontvangt u op maat toegesneden tips en betrouwbare adviezen om waar nodig aan de slag te gaan met een verbetering van uw leefstijl. Dit advies sluit aan bij de gewoonten en voorkeuren die u zelf heeft aangegeven. U kiest vervolgens zelf wat aan te pakken en op welke manier. Professor Adrian North van de Herriot- Watt University in Engeland publiceerde recent de resultaten van een opmerkelijk en smaakvol onderzoek onder 200 proefpersonen, lees wijnliefhebbers, naar de invloed van muziek op de smaak van wijn. Voor zijn onderzoek werkte hij samen met de Chileense wijnmaker Montes. Als je wisselt van achtergrondmuziek loop je volgens de Engelse wetenschapper de kans dat de wijn opeens heel anders smaakt. Restauranthouders kunnen hun voordeel doen met deze prettige kant van de wetenschap. Wijnhandelaren zouden hun wijnen kunnen laten vergezellen met een goed muziekadvies. Het onderzoek van North valt onder de categorie wetenschap met een knipoog, waarbij de wetenschappelijke waarde betwijfeld mag worden. Het zegt vooral iets over de liefhebberijen van deze Engelse wetenschapper. Vaders verliezen echt hun wilde haren Het vaderschap is voor veel mannen een goede reden om slechte gewoonten, zoals roken, drinken en crimineel gedrag over boord te zetten. Dat blijkt uit onderzoek van de Oregon State University in de Verenigde Staten waarbij negentien jaar lang werd gekeken hoe het risicogedrag van jongens en mannen tussen de 12 en 31 jaar in de loop der tijd veranderde. Eerder onderzoek toonde al het positieve effect van het huwelijk op het risicogedrag van mannen aan. LIJFMAGAZINE december

6 omslagartikel Harde muziek kan lawaaidoofheid veroorzaken Ons oor is een ongehoord slim zintuig We vinden het meestal vanzelfsprekend dat we alles kunnen horen. Van het gebrom van een motor tot het zoemen van een mug de hele dag door horen we geluiden. We kunnen zelfs horen waar het geluid vandaan komt. Hoe doen onze oren dat? En hoe is het als je minder goed kunt horen? S tel, ik rijd op de fiets achter u en ik wil erlangs. Mijn fietsbel klinkt en u hoort dat ik eraan kom. Hoe werkt dat? De fietsbel veroorzaakt trillingen in de lucht. Deze geluidstrillingen gaan met een snelheid van meer dan kilometer per uur rondom de fietser. Zo komen ze ook bij onze oren. Het geluid gaat via de oorschelp de gehoorgang in en komt bij het trommelvlies. Dat is een dun vel dat de gehoorgang helemaal afsluit. Achter het trommelvlies bevindt zich het middenoor. Dat werkt eigenlijk als een soort versterker. Maar dan niet elektrisch, maar mechanisch. De trillingen in het trommelvlies zetten drie kleine botjes in beweging, de zogeheten gehoorbeentjes: hamer, aambeeld en stijgbeugel. Zij zorgen ervoor dat de trilling van het trommelvlies groter gemaakt wordt. Via de gehoorbeentjes komt de geluidstrilling aan bij het ovale venster van het slakkenhuis. Dat is een klein orgaantje in het binnenoor dat zo heet omdat het eruit ziet als een slakkenhuis. Hier vindt het echte wonder plaats: de geluidstrillingen van de fietsbel worden omgezet in een zenuwsignaal dat naar de hersenen gaat. 6 december 2011 LIJFMAGAZINE

7 Tekst Pieter van Megchelen Beeld Pieter van Dam, Hans Oostrum, Shutterstock Kwetsbare haartjes Hoe werkt het? Het slakkenhuis is gevuld met vloeistof. De stijgbeugel laat de vloeistof in het slakkenhuis trillen. De geluidstrillingen gaan de opgerolde gang van het slakkenhuis in, komen bij het einde en rollen weer terug. Daarbij brengen zij een dun vlies in beweging, dat voorzien is van heel dunne gevoelige haartjes. Als die haartjes bewegen, ontstaat er een zenuwsignaal in de gehoorzenuw. Door de bijzondere constructie van het slakkenhuis is de plaats waar de haartjes het hardst gaan bewegen afhankelijk van de toonhoogte. Hoge tonen brengen vooral de haartjes dicht bij het ovale venster in beweging. De lage tonen worden waargenomen door beweging hogerop in het slakkenhuis. De hoogte van de toon horen we dus aan de plek waar de haartjes in het slakkenhuis het hardste bewegen. Hoe harder het geluid is, des te sterker bewegen de haartjes op die plek. Dat is overigens ook hun kwetsbaarheid. Geluiden die te hard klinken, kunnen de haartjes in het slakkenhuis kapot maken. En wanneer die eenmaal beschadigd zijn, kunnen ze niet meer herstellen. Zo kan lawaaidoofheid ontstaan door Mp3-spelers, concerten of werken met lawaaierige apparaten. Implantaten kunnen dove mensen weer laten horen Een van de hoogstandjes van de keel-, neus- en oorheelkunde is het zogeheten cochleaire implantaat (CI). Dat is een apparaat waarmee dove kinderen en volwassenen toch weer iets kunnen horen. Het doet wat het binnenoor in een gezond oor doet: het zet geluidssignalen om in elektrische prikkels. Die worden rechtstreeks aan de gehoorzenuw aangeboden. Na revalidatie is de patiënt vaak een stuk beter in staat om gesproken taal te verstaan. Kinderen die doof geboren zijn kunnen bijvoorbeeld dankzij zo n apparaat toch leren praten. Het CI bestaat uit twee gedeelten. Het inwendige deel wordt met een operatie op de gehoorzenuw aangesloten. Het uitwendige gedeelte, een microfoon met een microcomputer, zit als een gehoorapparaat achter de oorschelp. Met een zendertje wordt het signaal naar het inwendige gedeelte gestuurd. Zeker niet iedereen kan een CI krijgen. Het moet bijvoorbeeld duidelijk zijn dat het apparaat voor een patiënt beter is dan een gewoon gehoorapparaat. Er zijn speciale teams die bij geselecteerde patiënten een CI kunnen plaatsen. Intussen wordt er overigens gewerkt aan nog meer geavanceerde apparaten, die zelfs rechtstreeks op de hersenen aangesloten worden. Drie jaar geleden heeft in het Leids Universitair Medisch Centrum een jonge vrouw die doof en blind was zo n apparaat gekregen. Zij kan nu een beetje beter contact maken met haar omgeving. Horen met je hersenen De gehoorzenuw brengt de continue stroom informatie over alle geluiden die we horen naar de hersenstam onderin de hersenen. Via enkele schakelstations die de informatie ordenen en bijvoorbeeld ook al de signalen uit het linker- en het rechteroor samenbrengen, gaat het signaal naar de hersenschors. Daar wordt het signaal echt waar genomen. Onze hersenschors bepaalt of een geluid toevallige herrie is of muziek, we verstaan dankzij onze hersenen wat een ander zegt, enzovoorts. Je zou kunnen zeggen dat we dankzij onze hersenschors echt iets horen. Onze hersenschors kan zelfs zorgen dat we geluiden horen die er niet zijn (hallucinaties). Gelukkig komt dat niet zo veel voor. Richting en stereogeluid Maar hoe weten we nou dat die fietser links achter ons zit? Dat komt doordat onze hersenen heel erg goed zijn in het meten van tijd. Het geluidssignaal doet er net iets korter over om van de fietsbel naar het linkeroor te gaan dan naar het rechteroor. Dat scheelt maar een paar tienduizendsten >>> Harde muziek bij popconcerten kan lawaaidoofheid veroorzaken, waardoor je levenslang minder van muziek kunt genieten. LIJFMAGAZINE december

8 omslagartikel Gehoorapparaten: goed afregelen is het halve werk Een gehoorapparaat wordt veel gebruikt bij slechthorendheid, als het gehoororgaan nog wel wat geluiden opvangt. Het versterkt de beschikbare geluiden en stuurt ze naar het trommelvlies. Eigenlijk is het een microfoon, versterker en luidspreker in één. Gehoorapparaten moeten afgeregeld worden, om te zorgen dat de gebruiker de juiste geluiden goed hoort en het geluid een prettige klank heeft. Wanneer hier te weinig aandacht aan besteed wordt, blijft het gehoorapparaat vaak in de la liggen. van een seconde, maar het is genoeg om te weten dat het geluid van links komt. Bij een luide knal achter je, heb je je zelfs al omgedraaid voordat je het beseft. Dat richtinggevoel in ons gehoor wordt gebruikt bij muziekopnames. Stereogeluid bevat precies die vertragingen die aan onze hersenen vertellen dat we in een concertzaal zitten, ook al zitten we gewoon in onze woonkamer. Gevoel en veiligheid Geluid is zo vanzelfsprekend voor mensen die kunnen horen, dat we bijna vergeten hoe belangrijk het is. Om te beginnen geven geluiden ons voortdurend informatie over onze omgeving. We kunnen alleen maar zien wat voor ons is, maar we horen alles rondom ons heen. Dat geeft een gevoel van veiligheid. Mensen die doof worden, kunnen soms achterdochtig zijn omdat ze die veiligheid moeten missen. Ons gehoor is natuurlijk ook van enorm belang voor het contact met andere mensen. We verstaan elkaar dankzij onze oren. En zoals ze zeggen: het is de toon die de muziek maakt. Dezelfde woorden krijgen een andere betekenis door de manier waarop iemand ze uitspreekt. Daarom ervaren we een telefoongesprek meestal anders dan een SMS-bericht of een . Er zit meer gevoel in stemgeluid dan in letters. En wie kan horen, kan natuurlijk ook genieten van muziek. Ook dat is goed voor ons gevoel. Of je nu houdt van vrolijke muziek of van lekker janken bij ontroerende muziek ernaar luisteren geeft je de mogelijkheid om je gevoelens sterker te beleven. Gehoortest bij baby s Het is heel belangrijk dat kleine kinderen goed kunnen horen, nog belangrijker dan op latere leeftijd. Kinderen leren immers door dingen na te doen. Een kind dat slecht hoort, heeft daardoor moeite met leren praten. Dove kinderen praten niet vroeger noemde men dat doofstom. Elk kind moet liefst in de eerste jaren van zijn leven leren praten. Wie het later nog moet leren, houdt altijd een achterstand. Ouders denken vaak dat ze het wel merken als hun kind slechter hoort. De waarheid is dat slechthorendheid vaak pas op de peuterof kleuterleeftijd ontdekt wordt. In Nederland worden daarom alle kinderen kort na hun geboorte onderzocht op slechthorendheid. Het onderzoek vindt vaak gelijktijdig met de hielprik plaats. De baby krijgt zachte dopjes in de oren. Deze worden aangesloten op een meetapparaat. Het apparaat produceert zachte klikjes en meet de geluiden die terugkomen. Deze echo s worden geproduceerd door het slakkenhuis. Als de trilharen in het slakkenhuis niet goed functioneren, komt er geen geluid terug. Met deze meetmethode kunnen op zeer jonge leeftijd vrijwel alle kinderen met aangeboren slechthorendheid worden opgespoord. Als de test een afwijking laat zien, wordt het kind verder onderzocht. Meestal blijkt er dan toch niets aan de hand te zijn. Bij een paar honderd kinderen per jaar blijkt er aangeboren slechthorendheid te bestaan. Zij kunnen behandeld worden voor de Met geluid een prooi vangen Vergeleken met sommige diersoorten zijn alle mensen slechthorend. Niet alleen kunnen veel dieren geluiden horen die voor mensen te zacht zijn. Dieren horen bovendien vaak heel hoge en lage tonen die het menselijk oor niet kan waarnemen. De meeste mensen horen geen tonen hoger dan Hz. Er zijn speciale fluitjes voor honden die veel hoger klinken en waarmee je dus Caesar of Bello kunt fluiten zonder dat de buren er last van hebben. Vleermuizen en dolfijnen doen nog iets anders met geluid. Zij gebruiken het om de ruimte om hen heen te zien. Zij produceren hoge tonen en luisteren naar de echo s die terugkomen. Daarmee kunnen ze heel precies waarnemen. Vleermuizen vangen mugjes in volle vlucht dankzij deze echotruc, dolfijnen kunnen diertjes vinden die onder het zand verscholen liggen. 8 december 2011 LIJFMAGAZINE

9 leeftijd waarop ze leren praten. Dat vergroot hun kansen later in het leven. Looporen en trommelvliesbuisjes Een vaak voorkomend probleem bij jonge kinderen is een ontsteking van het middenoor. Dat is pijnlijk en het kind hoort tijdelijk slechter. Het probleem ontstaat meestal door een verkoudheid. Er komt vocht in het middenoor. Normaal is het middenoor gevuld met lucht. Als er al vocht ontstaat, loopt dat naar de keel via de zogeheten buis van Eustachius, genoemd naar zijn ontdekker, de 16e-eeuwse Italiaanse anatoom Bartolomeo Eustachi. Bij kinderen is die buis van Eustachius nog nauw en raakt daardoor gemakkelijker verstopt. Het middenoor kan bij verkoudheid vol vocht komen te zitten. Het trommelvlies wordt iets naar binnen gezogen. Het kind hoort daardoor slechter. Dit noemen we een lijmoor. De arts noemt dit ook wel otitis media met effusie. Bij de meeste kinderen gaat een lijmoor binnen drie tot zes maanden vanzelf over. Ook kan er een ontsteking komen in het middenoor. Dit kan erg pijnlijk zijn en kinderen er ziek van zijn. Vaak ontstaat er vanzelf een gaatje in het trommelvlies, waardoor het vocht naar buiten loopt. Dat heet een loopoor. Als kinderen vaak een middenoorontsteking hebben of een lijmoor die niet vanzelf over gaat, kan de keel-, neus -en oorarts (KNO-arts) een buisje in het trommelvlies plaatsen. Dat zorgt ervoor dat het vocht makkelijk naar buiten kan. Er ontstaat minder pijnlijke druk op het trommelvlies. Het buisje is zo gemaakt dat het na ongeveer een jaar weer uit het trommelvlies valt. Vaak is dan het probleem voorbij. De buis van Eustachius is intussen wijd genoeg. Bij sommige kinderen moeten de buisjes na enige tijd opnieuw geplaatst worden. Lawaaidoofheid: zorg dat je het voorkomt Dat pubers niet goed luisteren, komt meestal doordat zij met andere dingen bezig zijn. Maar helaas kan het ook betekenen dat ze echt slechthorend aan het worden zijn. Harde muziek uit mp3-spelers, in disco s en bij popconcerten kan lawaaidoofheid veroorzaken. De haartjes in het slakkenhuis die geluiden moeten opvangen, zijn onherroepelijk beschadigd. Het is belangrijk om hiervoor gewaarschuwd te worden. Hoe prettig het ook kan zijn om helemaal op te gaan in snoeiharde muziek, het gevolg kan zijn dat je levenslang minder van muziek kunt genieten. Lawaaidoofheid kan ook een beroepsziekte zijn. Wie werkt met apparaten die herrie maken, moet zorgen voor goede gehoorbescherming. Het is misschien niet altijd comfortabel, het lijkt misschien stoer om het weg te laten, maar slechthorendheid is allesbehalve comfortabel of stoer. Gebreken van de ouderdom Naarmate we ouder worden, gaat ons gehoor achteruit. Door onbekende oorzaken werken slakkenhuis, gehoorzenuw en hersenen niet meer goed genoeg samen. We horen minder goed, vooral de hoge tonen gaan verloren. Op den duur wordt ook het verstaan van spraak steeds lastiger. Boven de 85 jaar heeft ongeveer 80% van de mensen last van ouderdomsslechthorendheid. Een gehoorapparaat kan helpen, maar lost niet alle problemen op. Zo is het vaak Horen en evenwicht moeilijk om een gesprek te voeren als er op de achtergrond ook geluiden zijn. Slechthorendheid kan een belangrijke oorzaak zijn van sociale problemen en eenzaamheid bij ouderen. De gevolgen van slechthorendheid laten misschien wel het duidelijkst te zien hoe belangrijk horen is. Wie hoort, hoort erbij. Wie slecht hoort, kan al snel het gevoel hebben dat hij er buiten valt. Het is vervelend om mensen te moeten vragen wat ze zeggen. Het is lastig om niet zeker te weten of iemand je aanspreekt. Het is ellendig om niet langer te kunnen genieten van muziek. Het is dan ook te hopen dat wetenschappers in de komende jaren iets vinden om de slechthorendheid op latere leeftijd en de lawaaidoofheid te genezen. Tot die tijd kunnen we alleen maar heel zuinig zijn op onze oren en zo goed mogelijk rekening houden met mensen die slechter horen. Horen en evenwicht, dat lijkt niets met elkaar te maken te hebben. Maar in ons hoofd maakt het evenwichtsorgaan deel uit van het binnenoor. Het bestaat uit twee gedeelten. Een deel is simpel: een soort steentjes op een bedje van gevoelige haartjes. Wanneer we bewegen of vallen, verandert de druk op die haartjes, en dat merken we. De halfcirkelvormige kanalen zijn holle buizen die gevuld zijn met vloeistof. Zij staan in drie vlakken haaks op elkaar Bewegingen van ons hoofd nemen we waar doordat de vloeistof in die kanalen beweegt. Als die vloeistof door een andere oorzaak gaat stromen, worden we duizelig. Wanneer de dokter onze oren uitspuit bijvoorbeeld, kan door de warmte van het water de vloeistof in ons evenwichtsorgaan gaan stromen. Een verstandige dokter spuit de oren dan ook niet uit terwijl de patiënt staat. LIJFMAGAZINE december

10 Op bezoek bij schrijver Maarten Biesheuvel en zijn vrouw Eva: een bijzonder stel op leeftijd Geluk is zingen altijd maar zingen. Hè Eva? In huize Biesheuvel leidt een neger ( Oeps, mag je dat wel zeggen? ) het huishouden. Vrienden doen de hond onder de douche. Maarten doet wat Eva zegt (zegt Maarten). En Eva regelt alles. Samen beteugelen Maarten en Eva Biesheuvel al 53 jaar zijn rommelige geest, andere kwalen en nu ook de ouderdom. 10 december 2011 LIJFMAGAZINE

11 Tekst Bernadette Schoemaker Beeld Dirk Ketting beschrijft hij immers zelf in al zijn literaire werk. Hij doet dat op onnavolgbare wijze. Een rommelig innerlijk is misschien wel zijn mooiste variant. Biesheuvel kijkt indringend van achter zijn ronde brilletje. Hij steekt zijn hand uit: Maarten! Vooraf was het even onderhandelen geblazen. Maarten wilde niet dat het voor Lijfmagazine over zijn lijf zou gaan. Hè nee, over lijven praten we niet hoor. We gaan gewoon gezellig babbelen. Trieste verhalen, daar heb je niks aan. Je moet alles mooier maken dan het werkelijk is K rom van reumatiek scharrelt de vrouw van schrijver Maarten Biesheuvel door de keuken. De lippen gestift, een mooie donkergrijze haardos. Eva maakt zich grote zorgen over een egel. Buiten hun houten huisje in Leiden - Sunny Home - loopt een egel die aan veel gevaar blootstaat. Bovendien is het winter. Eva besloot dat er een hok moet komen in hun tuin, daar is het stekeldier veilig. Vrienden gaan dat timmeren. Die hebben zojuist ook Saartje (de hond) onder de douche gedaan. Eva rommelt nog wat door in de keuken. Ga jij maar naar Maarten. Maarten Biesheuvel zit in de huiskamer in een hoekje van de bank. Hij blaast rook, uit zijn sigaartje. Hallo! Gelukkig, de schrijver is vrolijk. Het is geen geheim dat de gemoedstoestand van Biesheuvel ook heel anders kan zijn. Zijn manisch-depressiviteit Eva vertelde dat je niet van interviews houdt. Die vind je zo gekunsteld? Klopt, zegt Maarten. Je krijgt altijd van die onzinnige vragen. Zoals? Hoe voel je je? Gerard Reve zou zeggen: Goed, maar bergafwaarts. Het is al vroeg donker hè? Ja, we gaan de nachtschuit in. Wees maar blij dat je hier bent. Je bent hier bij héél gelukkige mensen. Zullen we over huwelijksgeluk praten als Eva uitgerommeld is? Maarten springt er direct op in: Vanaf half 3 op 4 augustus in 1958 zijn Eva en ik bij elkaar. Dat is 53 jaar. Eva en ik bouwen op liefde. Ik ben nu 72 en Eva is 73 jaar. Maarten vertelt over het schrijverschap: Ik ben een goede schrijver. Niet voor niets ben ik ereburger van Leiden en winnaar van prijzen. Ik vond het prachtig, de P.C. Hooftprijs. Er kwamen allemaal bekenden. En het leverde ook een hoop geld op, euro. We leven er nog steeds van. Hij stuurt het onderwerp weer richting Eva, de vrouw die hij veelvuldig beschreef in zijn literaire werk: Je zou haast gaan geloven als je zo n lieve, aardige, mooie vrouw hebt getroffen. Maar nee, ik ga toch maar niet terug naar God. Het heelal is onuitsprekelijk groot, maar voor de hemel is daar geen plaats. En het beeld van mannen met een pijpje die hangen over een hekje en God voorbij zien gaan die ook een praatje komt maken, daar geloof ik niet in. Ik ben godsdienstig opgevoed en vreselijk blij met de psalmen en gezangen. (luid zet hij psalm 118, De steen die door de Tempelbouwers... in ). Ja, ja, het is allemaal even mooi. Ik vond Eva zo lief. Veel aardiger dan een christen- meisje. Godsdienst is helemaal niet nodig, dacht ik toen ik haar zag. Begrijp je wel? Eva komt met koffie. Intussen kijk ik even rond in de huiskamer van hun houten huis. Het is er donker maar de schemerlampen branden gezellig. Overal liggen boeken, papieren, paperassen. Aan de muur hangen prenten, schilderijen, kaarten, foto s uit kranten. Ze hebben een piano. En veel banken, met plaids eroverheen. Veel poezen ook. Jullie hebben geen tv? Televisie is vermaak voor ingedutte geesten. Allemaal flauwekul, niets voor een gevoelig mens. Al die dictators, dat geweld, die oorlogen.. Ik denk er veel over na hoor, maar wil dat niet op televisie zien. Eva kijkt wel, herhalingen, vooral over kunst.. Dat doet ze boven, in haar kamer. Voor nieuws neemt ze teletekst: Zo loop je dat snel even door. Gedigitaliseerd zijn jullie nog niet? De hele dag achter een scherm? s Ochtends de autoruit, op kantoor de computer, thuis televisie? Nee, ik hoef dat niet. Wat is het geheim van geluk en lang samenzijn? Maarten: Geluk? Daar kan je niet over praten. Geluk kan je alleen schilderen. Geluk is zingen, tekenen en schrijven. En als je vrouw het ook nog mooi vindt, ben je heel blij. Geluk is zingen altijd maar zingen. Hè Eva? Eva denkt langer na: In een gedicht zit het ook Maarten, vind ik. Geluk is steentjes, nooit een kei. Die is van Wilfred Smit. Maarten is met zijn hoofd alweer ergens anders. Man en vrouw zullen één vlees zijn. Zo staat het in de Bijbel. Maar dat hoeft niet altijd hoor. En een verhaal moet je niet >>> LIJFMAGAZINE december

12 cultuur beginnen met Kut! Of: Je bent een lul, zei mijn vrouw. Trieste verhalen, daar heb je niks aan. Je moet alles mooier maken dan het werkelijk is. In jouw verhalen is de wereld toch niet alleen maar mooi? Ik schrijf laconiek over tegenslag. Dat is het. Over tegenslag gesproken. Hoe is het met gebreken hier of daar? Ik ben vaak somber. Eva maakt me dan weer beter. Eva heeft een kromme rug en komt dan niet vooruit. Maar verder praat ik niet over t lijf hoor. Eva vult aan: Je hebt ook eigenlijk niks hè. Eva heeft Bechterew. Verbening van de tussenwervelschijven, een soort reumatiek, maar ik heb geen pijn. Je hebt, jullie hebben van de nood een deugd gemaakt Je maakt afschuwelijke dingen mee maar die schrijf je niet op. Het Hogere, het lieve, het aardige, dat schrijf je op. En het afschuwelijke daar huppel je maar zo n beetje overheen. Eenzaam sterven vind ik heel erg. Af en toe een verpleegster om je heen en maar nadenken over je leven Je zal een saaie man hebben terwijl jij ziektes hebt en hij maar bezig blijft. Dat is erg hoor! Maakt beroemdheid ouder worden makkelijker? Winnaar P.C. Hooft-prijs Met zijn verhalen, die het autobiografische en het fantastische op een zo wonderbaarlijke manier met elkaar vermengen, heeft hij een unieke en onverwisselbare bijdrage geleverd aan de Nederlandse literatuur. Zo beargumenteerde de jury in 2007 de toekenning van de P.C. Hooft-prijs aan Maarten Biesheuvel. Het is de meest prestigieuze prijs voor Nederlandse literatuur. Biesheuvel is een verhalenschrijver. In 1972 verscheen zijn eerste boek: In de Bovenkooi. In 2007 verscheen Verzameld Werk. In drie delen is zijn hele oeuvre bijeengebracht. Ach, beroemd, zegt Eva. Dat zijn wij niet hoor. Cruijff, die is beroemd. Of Van Gaal. Ik ben beroemd in kleine kring, zegt Maarten. Meestal bij mannen. Die vinden zichzelf in mijn verhalen terug. Als ze mij lezen denken ze: ik wil ook zo n vrouw. En ook geen televisie. Wie helpt hier wie? Maarten doet niks, zegt Maarten. Maarten schrijft, zegt Eva. En ik doe de rest. Hebben jullie hulp? Drie uur per week. De hulp stofzuigt enzo. Een leuk persoon, zegt Eva. Een neger (Oeps, mag je dat eigenlijk wel zeggen?) uit Haïti. Hij leidt de huishouding. Wat doen jullie met de Kerst? Wij zetten een plaat op met kerstliedjes. Een kerstboom met slingers, slierten, ballen, engelen, een piek, engelenhaar dat doen wij niet. Wij hebben al onze dieren, en vieren dolgelukkig Kerstmis. We eten sudderlapjes, spruitjes, puree en yoghurt toe. Hoewel ik niet geloof, vind ik heiligenavond, de dag waarop het Kindeke werd geboren, het mooiste moment van het jaar. Eva had wel graag een boom, die doet haar zo aan vroeger denken. Een kerstboom ruikt zo lekker, maar met de poezen is het lastig. En echte kaarsjes durf je ook niet aan te steken. Wij hebben altijd de penaten aan. Maarten wijst naar het theelichtje onder de theepot op de salontafel. Dat zijn onze huisgoden. Onze open haard. En knallen jullie ook met Nieuwjaar? Nee, wij blijven doodsbang binnen zitten. Heb je nog een tip voor de lezer die bij de dokter zit te tobben hoe zelf het geluk te bereiken? Maarten hoeft er geen seconde over na te denken: Wees gauw tevreden. En voor de dokter: hang eens een lieve prent op in de wachtkamer. Met lezing uit eigen werk sluit Maarten Biesheuvel gezellig de middag af. Hij popelde al om het voor te lezen. Het is een nieuw, ontroerend verhaal: Vader en moeder in bed. Zó ontroerend dat het hem tijdens het voorlezen even te kwaad wordt. Maar de schrijver pakt zich weer snel bijeen: Mooi verhaal hè? Ja, prachtig Nou, dan ga ik maar. Eva blijft op de bank zitten. Ze excuseert zich voor het feit dat ze me niet kan aankijken als ik sta. Maarten laat me uit. Lachend hangt hij over het witte tuinhekje buiten: Daaag, dag hoor, daaaaahag, daaaaaaaaaag! Ik kijk even achterom. Misschien staat God ook bij dat hekje? Nee, die zie ik daar toch niet. 12 december 2011 LIJFMAGAZINE

13 Gezondheid Tekst Gerben Stolk /PlumaTekst Beeld Hans Oostrum Fotografie Niet griepen over prik Het is wel degelijk zinvol om naar de huisarts te gaan voor een griepprik. Bij zeker de helft van de mensen helpt het om influenza, het ernstigste luchtwegvirus, en de daarbij horende complicaties te voorkomen. Dat zegt huisarts en griepdeskundige Ted van Essen. Ik heb onlangs een griepprik gehaald, maar ik ben snipverkouden. Het helpt dus helemaal niet. Dit soort uitspraken is jaarlijks te horen. Onlangs werd deze scepsis gevoed vanuit wetenschappelijke hoek. In het Geneesmiddelenbulletin (een onafhankelijk tijdschrift over geneesmiddelen voor artsen en apothekers, red.) stond dat de griepprik bij gezonde volwassenen nauwelijks het aantal griepsymptomen en het aantal verzuimdagen vermindert. Er zou ook geen aantoonbaar effect zijn op het aantal complicaties, zoals longontsteking of het griepvirus. Verder werd geschreven dat er deugdelijk wetenschappelijk bewijs ontbreekt voor de werkzaamheid en effectiviteit van de jaarlijkse griepprik voor 60-plussers en risicogroepen, waaronder mensen met hartklachten of diabetes. Verstandig Doet u er nu wel of niet verstandig aan om gehoor te geven aan de oproep om een griepprik te halen? Bij bijna één op de drie Nederlanders ploft jaarlijks in de herfst een uitnodiging op de deurmat. Ja, het heeft wel degelijk zin, zegt Ted van Essen. Bij zeker de helft van de mensen helpt de prik om influenza en de eventuele complicaties die daarbij horen te voorkomen. Denk aan longontsteking of ontregelde diabetes. Helft doelgroep behoed voor influenza Huisarts Van Essen is bekend van de tvprogramma s Koffie Max en Tijd voor Max én van zijn boek Dokter Ted. Gezond blijven met de MAX-dokter. Hij werkt ook als onderzoeker binnen de afdeling Huisartsgeneeskunde van het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Hij zegt: Een mens kan vele luchtweginfecties krijgen als gevolg van een virus. Influenza is de ernstigste. Het kan bijvoorbeeld leiden tot koorts, hoofdpijn, spierpijn en een gevoel van zwakte. Bij ouderen is het soms de onderliggende oorzaak van sterfte. De griepprik is gericht tegen influenza, maar het werkt niet tegen andere luchtweginfecties. Verkoudheid bijvoorbeeld. Vandaar het misverstand bij sommige mensen dat de prik geen nut heeft. Ze beseffen niet dat de echte influenza wordt voorkomen. Profijt Een andere vergissing laat zich ook gemakkelijk verklaren. We zijn verwend geraakt met de effectiviteit van vaccinaties. Wie als kind is ingeënt tegen bijvoorbeeld polio, pokken of mazelen, is er bijna 100% zeker van die ziekten nooit te krijgen. Bij de griepprik is het anders. Die helpt bij 50 tot 80% van de mensen, zegt Van Essen. Dat komt vooral doordat een groot gedeelte van de doelgroep een verminderd weerstandsapparaat heeft. Maar in absolute aantallen is de griepprik natuurlijk een groot succes. Als de vier miljoen uitgenodigde Nederlanders allemaal zo n prik halen, hebben er zeker twee miljoen profijt van. In de praktijk laat overigens driekwart van de doelgroep zich vaccineren. Goed voorbereid De griepprik is bedoeld om het lichaam voor te bereiden op het influenzavirus. U krijgt vaccin ingespoten dat is gemaakt van virussen die in de afgelopen jaren hebben rondgewaard. De Wereldgezondheidsorganisatie bepaalt de samenstelling van de prik. Het gaat om dode virussen, dus u kunt er geen griep van krijgen. Door toedoen van de prik gaat het lichaam antilichamen maken die later in staat zijn een echt virus om zeep te helpen. Meestal wordt de griepprik gegeven in oktober of november. Maar omdat het griepvirus soms later in de winter een epidemie veroorzaakt, kunt u uw huisarts er ook later om vragen. LIJFMAGAZINE december

14 Diabetes Onze grootste volksziekte Vragenuur diabetes Bijna een miljoen Nederlanders heeft diabetes. Suiker, zoals het vaak wordt genoemd in de volksmond, is daarmee de grootste volksziekte. Zestien vragen en zestien antwoorden. Wat is er aan de hand met iemand die diabetes heeft? Zijn bloedsuikerspiegel, de maat voor de hoeveelheid glucose die opgelost is in het bloed. De bloedsuikerspiegel wordt trouwens meestal de glucosespiegel genoemd. En diabetes heet officieel diabetes mellitus. Wat is de rol van glucose? Wie iets eet of drinkt, verteert dat vervolgens in de darmen. Suikers en zetmeel bijvoorbeeld worden omgezet in glucose. Beschouw glucose als de brandstof voor lichaamscellen. Het is goed voor bijvoorbeeld spiercellen of hersencellen. Maar bij sommige mensen kan de glucose niet naar de cellen worden getransporteerd. Het blijft dan in het bloed zitten, zodat de glucosespiegel in het bloed structureel verhoogd is. Wat gaat er precies verkeerd? Een gezond lichaam maakt het hormoon insuline aan, dat geproduceerd wordt door de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier. Het stimuleert de opname van glucose in de cellen zodat de bloedglucosespiegel niet te hoog wordt. Wie diabetes heeft, produceert onvoldoende insuline. Het is ook mogelijk dat de lichaamscellen minder gevoelig zijn geworden voor insuline, zodat ze minder glucose kunnen opnemen uit het bloed. Wat is de oorzaak van diabetes? Die is vooralsnog onbekend. Er zijn toch twee typen diabetes? Dat klopt. Negen op de tien Nederlanders met diabetes hebben type 2. Aanvankelijk maken zij nog wel insuline aan, maar hun lichaam reageert er in onvoldoende mate op. Dat leidt ertoe dat de glucose ook niet goed wordt opgenomen in de weefsels. Bij diabetes type 1 is er iets anders aan de hand. De cellen die insuline moeten produceren, zijn dan vernietigd. Er wordt helemaal geen insuline aangemaakt en de glucose kan dus niet vanuit het bloed worden opgenomen in de weefsels. Hoe erg is het om diabetes te hebben? Het kan een hele lijst van gezondheidsklachten tot gevolg hebben. Van nierafwijkingen tot hart- en vaatziekten. Van zenuwafwijkingen tot hersen- en hartinfarcten. En van gewrichtsklachten tot oogaandoeningen of verminderde voetgevoeligheid. Waardoor ontstaan die hart- en vaatziekten? Mensen met diabetes krijgen eerder aderverkalking. Dat verhoogt het risico op harten vaatziekten. Een infarct bijvoorbeeld. Deze aandoeningen hebben te maken met afwijkingen van de grote bloedvaten. Hoe zit het met problemen in de nieren, ogen en zenuwen? Hier ontstaan problemen als er vanwege aderverkalking afwijkingen zijn in de kleine bloedvaten. Zwaar beschadigde nieren kunnen bijvoorbeeld op een gegeven moment niet meer de afvalstoffen uit het lichaam verwijderen. Wat betreft de ogen: de kleine bloedvaten in het oognetvlies 14 december 2011 LIJFMAGAZINE

15 Tekst Gerben Stolk Beeld Levien Willemse, Shutterstock kunnen dusdanig beschadigd raken, dat in het uiterste geval blindheid optreedt. En wat de gevoelszenuwen aangaat: die werken langzamerhand steeds minder goed. In de loop der jaren ontstaat vaak ongevoeligheid, meestal in de voeten. Patiënten voelen bijvoorbeeld niet dat ze een voetwondje hebben. Daardoor wordt het verwaarloosd en is er op den duur mogelijk sprake van een ernstige wond die moeizaam is te genezen en in het uiterste geval leidt tot amputatie. Nu we toch bezig zijn: bestaan er nog meer gevaren? Wie diabetes heeft, loopt ook meer risico op infecties. Waar? Bijvoorbeeld aan de huid, ogen en urinewegen. Dat komt aan de ene kant door bloedvatschade, de afgenomen afweer van het lichaam en stoornissen van de zenuwgeleiding. Bovendien zijn bacteriën dol op een omgeving met hoge bloedglucosewaarden. Neem een simpele luchtweginfectie of een voetwondje. Iemand met diabetes herstelt daarvan minder soepel dan een gezonde persoon. Vervelende gevolgen allemaal. Maar gelukkig is er toch iets te doen tegen diabetes? Genezen is niet mogelijk, maar behandelen wel. Vooral bij diabetes type 1, wanneer de patiënt dus geen insuline aanmaakt, wordt geprobeerd de natuurlijke situatie te imiteren. Dat gebeurt door insuline toe te dienen met injecties. De behandeling van type 2 is aanvankelijk gebaseerd op een andere leefstijl: gewicht verliezen! Later kan zo iemand ook tabletten krijgen waardoor het lichaam beter reageert op de insuline die het heeft aangemaakt of de alvleesklier wordt aangezet meer insuline te produceren. Waarom is een goed gewicht zo belangrijk? Hoe dikker een persoon, hoe minder de invloed van insuline op zijn lijf. Iemand wordt dan resistent tegen insuline. Is dat de reden dat steeds meer mensen diabetes krijgen? Inderdaad. De gemiddelde Nederlander is steeds ongezonder gaan eten en steeds minder gaan bewegen. Acht op de tien mensen met diabetes type 2 heeft overgewicht. Zodra zij afvallen, gaat hun insuline beter werken. Er zijn dan minder of zelfs helemaal geen medicijnen nodig. Vergeet ook niet dat gewichtsverlies een lager cholesterolgehalte en ook een lagere bloeddruk tot gevolg heeft. Mensen met diabetes hebben zoals gezegd een groter risico op hart- en vaatziekten. Juist zij kunnen hun voordeel doen met een gezond gewicht. Is het echt waar dat bijna een miljoen Nederlanders diabetes heeft? Jazeker. En houd je vast: medische experts schatten dat het er in 2025 twee miljoen zijn als we onze eet- en beweeggewoonten niet veranderen. Veel mensen hebben trouwens diabetes zonder het te weten, omdat die diagnose niet door een arts is gesteld. Hoe dat komt? Omdat de klachten aanvankelijk vrij algemeen zijn en daarom niet onmiddellijk aan diabetes wordt gedacht. Vermoeidheid bijvoorbeeld kan vele andere oorzaken hebben. Veel plassen en veel dorst horen er toch ook vaak bij? Inderdaad. Iemand met diabetes neemt de glucose niet op in zijn weefsels. In plaats daarvan voert het lichaam de glucose af in de urine. Omdat je zoveel vocht verlies, ontstaat dorst. Steeds meer mensen krijgen diabetes omdat zijn ongezonder gaan eten en steeds minder gaan bewegen. dat hij nietsvermoedend weer naar een suikerhoudende drank grijpt. Zo kan de glucosespiegel in het bloed omhooggaan en zo kan in het ergste geval zelfs uitdroging ontstaan. Het mooiste zou natuurlijk zijn als diabetes was te voorkomen. Is de ziekte uit te sluiten? Nee. Daarvoor zijn er te veel verschillende oorzaken. Je kunt wel het risico zo klein mogelijk maken en ook de ziekte zoveel mogelijk uitstellen door gezond te eten (de schijf van vijf!), voldoende te bewegen en niet dik te worden. Dit artikel is gebaseerd op een tekst uit Monitor, het relatiemagazine van het Erasmus MC in Rotterdam Kun je invloed uitoefenen door bepaalde dranken te vermijden? Neem geen suikerhoudende dranken. Bij mensen met diabetes stuwen die de glucosespiegel op in het bloed. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: het lichaam blijft de glucose verwijderen via de urine en iemand krijgt snel opnieuw dorst, met als risico LIJFMAGAZINE december

16 vraag en antwoord In de rubriek Vraag en antwoord geeft huisarts en hoofdredacteur Jan Huizinga antwoord op vragen van patiënten en lezers over gezondheid, medicijngebruik en veelvoor komende alledaagse klachten. Wat kun je doen bij een verkoudheid? E en verkoudheid is een ontsteking van het slijmvlies van de neus die vaak ook doortrekt naar de neusbijholten en de keel. Het slijmvlies zwelt op en maakt slijm en vocht aan. De neus raakt daardoor verstopt en je krijgt een loopneus. Ook kan het slijm in de keel lopen waar het een hoestprikkel veroorzaakt. In de neus kan het een niesprikkel geven. Als de slijmvliezen van de stembanden ontstoken raken wordt je hees. Besmetting De verkoudheid wordt veroorzaakt door een virus. Dit kan steeds een ander virus zijn waardoor je ook meerdere keren achter elkaar verkouden kan worden. Je wordt besmet door druppeltjes die virussen bevatten. Die druppeltjes worden verspreid door iemand anders die verkouden is en het virus bij zich draagt. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door hoesten en niezen, maar het virus kan zich ook verspreiden via de handen. Doe je je hand voor de mond bij hoesten dan kan je iemand besmetten door zijn hand te schudden. Een besmetting is bijna niet te voorkomen en zeker niet in ruimten waar mensen dicht op elkaar zitten zoals in een kantoor, in dagverblijven of in je gezin. Door een hand voor de mond of neus te houden bij het hoesten en niezen en door regelmatig de handen te wassen kun je de verspreiding van het virus een beetje voorkomen. Verlichting Er zijn een aantal middelen om wat verlichting te krijgen als je verkouden bent. Zo kun je gaan stomen met heet water. Voeg daarbij geen kamille of menthol toe aan het water, hierdoor kunnen de slijmvliezen juist weer geïrriteerd raken. Ook kun je zoute druppels in je neus doen. Deze kun je zelf maken door een afgestreken theelepel zout in een glas water te doen en daarmee een aantal keren per dag een paar druppels in ieder neusgat te doen. Zoute neusdruppels kun je ook kopen bij de drogist of apotheek. Ook zijn er druppels met xylometazoline waarbij de zwelling van het slijmvlies afneemt. Het is ook in de vorm van een spray te verkrijgen. Gebruik het echter niet langer dan een week omdat anders het slijmvlies beschadigd kan worden. Deze middeltjes kunnen de klachten wat verminderen. De verkoudheid moet echter vanzelf overgaan maar dit kan een tijdje duren, soms een paar weken. Antibiotica helpen niet bij verkoudheid, want deze medicijnen werken niet bij een virusinfectie. Krijg je andere klachten bij de verkoudheid zoals sufheid, langer dan vijf dagen koorts (boven de 38 graden), kortademigheid of een tweede koortspiek nadat de koorts was verdwenen dan is het raadzaam om de huisarts te bezoeken. 16 december 2011 LIJFMAGAZINE

17 Tekst Jan Huizinga Beeld Hans Oostrum Fotografie, Shutterstock Conditieverlies door gebruik van antibiotica? Sporters zijn erg beducht voor een nadelige invloed van antibiotica op hun conditie. Daardoor kunnen ze soms te lang wachten om hun huisarts te raadplegen. Antibiotica worden door de huisarts voorgeschreven als er een aandoening is veroorzaakt door een bacterie waardoor iemand ernstig ziek wordt. Dit kanbijvoorbeeld zijn bij een ernstige bijholteontsteking, oorontsteking of longontsteking. De huisarts hanteert bij het voorschrijven van antibiotica landelijke richtlijnen. Het zijn echter niet de antibiotica die zorgen voor conditieverlies maar de aandoening zelf. Het gebruik van antibiotica heeft geen nadelig effect heeft op het prestatievermogen van gezonde personen. Wat is gezond bewegen? Veel bewegen heeft voordelen, je conditie wordt beter, spieren en botten worden sterker en je slaapt vaak beter en wordt minder snel moe. Daarmee neemt ook de kans op het krijgen van een hart en vaatziekte af. Hart en vaatziekten zijn bijvoorbeeld een hartinfarct, beroerte of afwijkingen aan uw slagaderen. Indien je eenmaal een hart- of vaatziekte gehad hebt is bewegen nog belangrijker, de kans wordt kleiner om nog eens een keer een aandoening aan je hart of vaten te krijgen. De risico s voor hart en vaatziekten zijn o.a. naast te weinig bewegen, roken, hoge bloeddruk, te hoog cholesterol, suikerziekte en overgewicht. Ook wordt het risico verhoogd wanneer iemand in je familie onder de 60 jaar een hart- en vaatziekte heeft gehad. Gezond bewegen is vijf dagen per week een half uur actief bewegen. Met actief bewegen bedoelen we fietsen, wandelen of sporten. Tijdens het bewegen hoeft u zich niet overmatig in te spannen, je moet bijvoorbeeld gewoon door kunnen praten tijdens het bewegen. Het half uur mag best verdeeld worden in twee keer een kwartier. Van belang is het echter wel dit dagelijks te doen en niet bijvoorbeeld eenmaal twee uur per week. Zoek daarbij een beweging die het beste bij u past. Als je het leuk vindt is de kans ook groter dat je het langer volhoudt. Kijk voor bewegingsadviezen op nl of Hoe kom ik van mijn slechte adem af? Slechte adem (in medische termen foetor ex ore of halitosis) is een onaangename geur bij de uitademing die vaak door de persoon zelf niet geroken wordt. Het is niet tijdelijk maar chronisch aanwezig. Het is niet bekend hoeveel mensen last hebben van een slechte adem. Veel mensen schamen zich ervoor of weten niet dat ze een slechte adem hebben omdat ze het zelf niet ruiken. Oorzaken De slechte adem wordt vaak veroorzaakt door bacteriën achter op de tong, die een zwavelachtige stof produceren. De bacteriën groeien het beste in een zuurstofarm gebied zoals achter op de tong en tussen de tanden en kiezen. Oorzaken voor een slechte adem zijn: veranderde samenstelling van bacteriën in de mondholte tijdens de nacht, dat leidt tot een tijdelijke mondgeur die s ochtends te ruiken is ontstekingen in de mondholte zoals bij een tandvleesontsteking of cariës in gebitselementen een keelontsteking, zoals bij een amandelklierontsteking een niet goed werkende afsluiting aan de bovenzijde van de maag waardoor slecht ruikende lucht uit de maag kan ontsnappen medicijngebruik roken, alcoholgebruik of inname van voedingsmiddelen zoals knoflook en koffie kanker in de bovenste luchtwegen, slokdarm of maag bepaalde ziekten zoals lever- en nieraandoeningen of suikerziekte. Wat kun je er zelf aan doen? Belangrijk is om tweemaal per dag de tanden te poetsen. Ook flossen is erg belangrijk. Vermijd het gebruik van knoflook en alcohol. Het is ook aan te raden om een tongreiniger te gebruiken. Lukt dat niet dan kan je de huisarts bezoeken om er achter te komen wat de echte oorzaak is. De behandeling van slechte adem is verschillend en afhankelijk van de oorzaak. Komt het van de tanden dan kan de tandarts je verder helpen. Soms is nodig om van geneesmiddel. Mondspoelmiddelen hebben vaak een tijdelijk effect en lossen het onderliggende probleem niet op. Veel andere genoemde oorzaken zullen dienovereenkomstig behandeld moeten worden. LIJFMAGAZINE december

18 Praktijkverhaal Tekst Els van Thiel Beeld Omroep MAX/Hans Vink Patiënten moeten zelf keuzes kunnen maken op basis van goede informatie Wekelijks honderdduizenden patiënten in de spreekkamer Dokter Ted van Omroep MAX Huisarts Ted van Essen heeft elke week enkele honderdduizenden mensen in zijn spreekkamer. Als MAXdokter geeft hij medische adviezen in de tv-uitzendingen van Omroep MAX. Die zijn onlangs gebundeld in een boek. Het motto van de MAXdokter: Als je er op tijd bij bent, kun je veel ellende voorkomen. Ted van Essen heeft vele rollen. In de eerste plaats is hij vijfendertig jaar huisarts in een groepspraktijk in Amersfoort. Daarnaast is hij wetenschappelijk onderzoeker op het gebied van griep aan het Universitair Medisch Centrum in Utrecht. Als televisiedokter bij Omroep MAX heeft hij er al meer dan honderd uitzendingen op zitten in Tijd voor MAX op dinsdagmiddag en in KoffieMAX op woensdagmorgen. Onlangs kwam zijn boek Dokter Ted, Gezond blijven met de MAXdokter uit. En tot slot leidt hij jonge artsen op. Als huisarts ben je een generalist, je bent bezig met het hele vakgebied van ziekte en gezondheid en weet van heel veel dingen een beetje. In tegenstelling tot een medisch specialist die de diepte in duikt. Dat generalisme strekt zich bij mij alleen wat verder uit, want alles wat ik doe spruit uiteindelijk voort uit mijn werk als huisarts. Ik geef met liefde en plezier voorlichting en draag mijn kennis graag over in een taal die mensen begrijpen. Beter kiezen Als patiënten meer van hun kwaal weten, krijgen ze een meer gelijkwaardige relatie met hun dokter, zegt Van Essen. De huisarts kan die informatie ook verstrekken, maar dan ben je alweer een consult verder. Als patiënten goed voorbereid op het spreekuur komen, kunnen ze de mogelijkheden die er zijn beter met hun dokter bespreken én beter kiezen. Mensen gaan er soms van uit dat hun dokter wel weet wat goed voor hun is. Maar vaak zijn er verschillende mogelijkheden. Iemand die zélf weloverwogen kiest voor een bepaalde behandeling, staat er ook achter en volgt de behandeling trouwer. Wil je je hoge bloeddruk laten behandelen of niet? Wil je de rest van je leven cholesterolverlagers nemen of niet? Ik vind dat patiënten zelf verantwoordelijk zijn voor die keuzen, maar dat moeten ze wel kunnen doen op basis van goede informatie. Ideale dokter Van Essen geeft wekelijks informatie, houvast en adviezen op tv. Hij komt in de huiskamer als rots in de branding, de ideale dokter die gewone mensentaal spreekt en die begrijpt waar je je zorgen over maakt. Het leuke is dat ik er steeds meer ervaring mee krijg. Het lukt me tegenwoordig redelijk om een kwaal in zeven minuten te behandelen! Het is live, het moet in één keer goed. Het stramien is steeds hetzelfde: wat is de kwaal? Wat doe je eraan? En hoe voorkom je het? Dokter Ted, Gezond blijven met de Maxdokter heeft dezelfde opzet. Etalagebenen komen aan de orde, maar ook obesitas en winterkwaaltjes. Een liesbreuk bijvoorbeeld, daar praat men niet zo gemakkelijk over. Vroeger lagen mensen een week in het ziekenhuis voor een liesbreukoperatie, door de vooruitgang in de operatietechniek is een dagopname tegenwoordig voldoende. Tip van dokter Ted: op de site www. thuisarts.nl van het Nederlands Huisartsen Genootschap is veel betrouwbare informatie te vinden. 18 december 2011 LIJFMAGAZINE

19 Gezondheid Tekst Pieter van Megchelen Beeld Shutterstock Geen enkel trekje meer Stoppen met roken is eventjes lastig, maar met een paar dagen is het ergste leed geleden. De kunst is om daarna nooit meer nicotine te nemen. Want ook al geeft nicotine niet zo n sterke kick als cocaïne of andere drugs, het ontregelt wel je hersenen. Ik ben nu een paar jaar vrij van nicotine. Ik wilde al langer stoppen, maar rookte stug door, een pakje per dag. Mijn vader had veel last van zijn longen door het roken. Een oom van mij is jong aan een hartinfarct overleden. Ik baalde van het slechte voorbeeld dat ik mijn kinderen gaf. Redenen genoeg dus. En het was me ook al een paar keer gelukt, maar steeds was daar toch weer die ene sigaret. En de tienduizend die dan vanzelf volgen, of je wilt of niet. Verslaafde hersenen Verslaving is niet logisch. Geen verstandig mens kiest er bewust voor om op een tochtige stoep te kleumen voor een peuk. Geen mens maakt bewust zijn lichaam ziek. Toch doen we dat, als we verslaafd zijn. Dat komt omdat nicotine onze hersenen in de war maakt. Om precies te zijn: het deel van onze hersenen dat ons zegt wat goed is om te doen. Allemaal hebben we een soort TomTom van binnen, die ons beloont als we de goede kant opgaan. Een verslaving zoals roken neemt die TomTom over. Daarom ga je dingen doen die je zelf niet begrijpt. Zoals kleumend voor een restaurant staan stinken, terwijl je vriendin zich binnen zit te ergeren omdat het hoofdgerecht koud wordt. Daarom rook je door, ook al weet je dat die troep kanker, hartziekten, beroertes en impotentie veroorzaakt. Het is niet logisch. Je rijdt de verkeerde kant op. Want je TomTom is gekaapt. Ho! Stop! Geweldige kick Naar mijn ervaring is de beste manier van stoppen gewoon niet meer roken. Kies een datum, rook aandachtig je laatste peuk, maak hem uit en dat is het. Hulpmiddelen zoals pillen, kauwgom en pleisters maken het meestal niet makkelijker. Die ontwenningsverschijnselen zijn goed te doen als je besluit vaststaat. Soms voel je je de eerste weken nog wat wiebelig; die TomTom moet er even aan wennen om uit zichzelf de weg te vinden. Je zult daarna nog heel vaak even trek hebben in een sigaret. Een paar keer diep ademhalen is meestal genoeg. Neem even een dropje, een glaasje water. Maar neem geen enkel trekje. Als je dat doet, wordt de TomTom opnieuw helemaal ontregeld. Dat blijkt uit hersenonderzoek en uit de ervaringen van miljoenen rokers die terugvielen in hun verslaving. Niet doen dus. Wat er ook gebeurt in je leven. Want al gebeurt het allerergste dat je je kunt voorstellen, weer gaan roken lost niets op. En weet je de kick om die verslaving te overwinnen is geweldig! Tips om echt te stoppen Wil je echt stoppen met roken? Dan is dit stuk niet genoeg. Zoek informatie die bij jou past. De meest gebruikte websites zijn en preventie.kwfkankerbestrijding.nl/roken/ Pages/Roken.aspx Zelf heb ik veel baat gehad met het boek De opluchting van Jan Geurts: De allerbeste site is volgens mij in het Engels: whyquit.com. Daarop kun je ook een gratis boek downloaden dat mij enorm geholpen heeft: com/ntap_large_print_212_pages.pdf De belangrijkste tips staan ook op dit blog: nl/2009/10/8/stoppen-met-roken-tipsvan-joel-spitzer/ Bereid je als je gaat stoppen goed voor. Mobiliseer mensen om je heen die je steunen. Kies een datum. En dan: veel succes! LIJFMAGAZINE december

20 voeding Gezonder met voedingssupplementen? Eten of slikken Vitaminen slikken is gezond, denken velen. Dat ligt toch een stuk genuanceerder, benadrukken voedingswetenschappers en diëtisten. Want wie gezond en gevarieerd eet, krijgt voldoende vitaminen en mineralen binnen. Maar sommige mensen hebben wel iets extra s nodig. En eten we wel altijd zo gezond? Wat is het beste? Uitzonderingen De meeste mensen hebben dus geen voedingssupplementen nodig. Er zijn uitzonderingen op die regel. Sommige groepen hebben wel degelijk wat extra s nodig. Foliumzuur (vitamine B11) bijvoorbeeld, is een essentieel supplement voor zwangere vrouwen. Het heeft een wetenschappelijk bewezen effect op het voorkomen van een open ruggetje. Nog een ander voorbeeld: vrouwen na de menopauze die risico lopen op botontkalking doen er goed aan een calciumsupplement te slikken in combinatie met vitamine D. Zo neemt de kans op botbreuken af. Daarnaast zijn er omstandigheden waarin voedingssupplementen aan te bevelen zijn. Bijvoorbeeld voor mensen die heel weinig of eenzijdig eten en strikte veganisten die helemaal geen voedsel van dierlijke oorsprong eten. De website van het Voedingscentrum (www.voedingscentrum. nl) geeft duidelijke adviezen over wanneer aanvulling goed kan zijn. Recent Brits onderzoek luidt de alarmklok voor fervente lijners: een groeiend aantal vrouwen ontzegt zichzelf noodzakelijke vitaminen en mineralen door strenge calorie- en vetarme diëten. De Britse we- P illen, capsules, zakjes poeder, ampullen met vloeistof of druppelflesjes. Voedingssupplementen zijn er in allerlei vormen die vaak verrassend veel lijken op geneesmiddelen, maar het niet zijn. Het zijn geconcentreerde voedingsmiddelen als aanvulling op de normale voeding. Het meest bekend zijn voedingssupplementen met vitaminen, mineralen en kruiden. Reclames beloven een gezonder en fitter lichaam, meer weerstand en minder chronische ziekten op latere leeftijd. Voedingswetenschappers zijn niet overtuigd en geven tegengas. Frans Kok, hoogleraar voeding en gezondheid en hoofd van de afdeling Humane Voeding van Wageningen Universiteit, verwijst de gezondheidsbeloften van voedingssupplementen resoluut naar het rijk der fabelen. Extra vitaminen slikken is onnodig, stelt hij in zijn boek Gezond eten gewoon doen. Er is geen enkel onderzoek waaruit blijkt dat het slikken van multivitaminenpreparaten of extra mineralen zoals ijzer, zink en selenium een langere gezondheid garandeert en chronische ziekten helpt voorkomen. Er is een veel eenvoudiger en goedkoper oplossing: gezond eten. Zo krijg je voldoende vitaminen en mineralen binnen. Patricia Schutte, voorlichter van het Voedingscentrum in Den Haag onderschrijft dat: We hebben in ons land géén tekorten aan vitaminen en mineralen. Wie aan zijn gezondheid wil werken en ziekten wil voorkomen kan beter minder zout en vet gebruiken en meer vezelrijke producten eten als brood, peulvruchten, groente, aardappels en fruit. Het lichaam maakt het niet uit. De synthetische of geïsoleerde vitaminen en mineralen in de voedingssupplementen hebben dezelfde werking als de vitaminen en mineralen die van nature in ons voedsel zitten. Wel neemt het lichaam de voedingsstoffen in pillen gemakkelijker op dan de voedingsstoffen in eten. 20 december 2011 LIJFMAGAZINE

van beugel tot burn-out

van beugel tot burn-out vier kant reeks van beugel tot burn-out 20 verhalen over gezondheid Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Oren Je ziet op straat vaak mensen met een koptelefoontje in hun oren. Ze luisteren bijvoorbeeld naar

Nadere informatie

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen GRIEPVACCINATIE 2012 De griepprik zal dit jaar op woensdag 14 november worden gegeven, tussen 15 en 18 uur. Mensen die ervoor in aanmerking komen krijgen ongeveer 2 weken van tevoren een uitnodiging toegestuurd.

Nadere informatie

Inleiding Symptomen Werking van de neus

Inleiding Symptomen Werking van de neus VERKOUDHEID 202 Inleiding U komt op de polikliniek Keel-, Neus- en Oorheelkunde, omdat u last heeft van verkoudheid. Verkoudheid is een ontsteking van het slijmvlies in uw neus, bijholten en uw keel. Verkoudheid

Nadere informatie

Inleiding. Afspraken maakt u via het Afspraakbureau tel 070-312 7300.

Inleiding. Afspraken maakt u via het Afspraakbureau tel 070-312 7300. Indien u nog vragen heeft, kunt u altijd telefonisch contact opnemen met het ziekenhuis. Tot 17.00 uur kan dit met de afdeling Dagbehandeling, tel. (070) 312 7212. Na 17.00 uur of bij geen gehoor neemt

Nadere informatie

Wat te doen bij luchtwegklachten?

Wat te doen bij luchtwegklachten? Wat te doen bij luchtwegklachten? Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns geneeskunde van het UMC Utrecht Inhoud 3 4 6 8 10 Inleiding Oorpijn bij kinderen Verkoudheid Keelpijn Hoesten

Nadere informatie

Het is van groot belang dat u beide brochures goed doorleest en de aanwijzingen opvolgt.

Het is van groot belang dat u beide brochures goed doorleest en de aanwijzingen opvolgt. Trommelvliesbuisjes Inleiding De keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft voorgesteld om bij uw kind trommelvliesbuisjes te plaatsen. In deze brochure wordt specifieke informatie gegeven over de gang van

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO

Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO Albert Schweitzer ziekenhuis december 2013 pavo 1108 Inleiding Omdat u regelmatig last heeft van oorklachten, zoals oorpijn,

Nadere informatie

Luchtweginfecties bij kinderen

Luchtweginfecties bij kinderen Als uw kind: jonger is dan drie maanden en koorts heeft (hoger dan 38 C) langer dan drie volle dagen koorts heeft koorts heeft gehad en na enkele dagen opnieuw koorts krijgt Luchtweginfecties bij kinderen

Nadere informatie

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers Uw kind krijgt trommelvliesbuisjes In overleg met uw KNO-arts krijgt uw kind trommelvliesbuisjes. Uw kind wordt voor deze operatie één dagdeel opgenomen

Nadere informatie

Functioneren van het oor / buisjes

Functioneren van het oor / buisjes Afdeling: Onderwerp: KNO 1 Buisjes Functioneren van het oor Aan het oor onderscheidt men drie delen: uitwendig oor, middenoor en binnenoor. Het uitwendig oor bestaat uit de oorschelp en de uitwendige gehoorgang,

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO Operaties aan het oor BEHANDELING Operaties aan het oor Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. In deze folder vindt u meer informatie over de verschillende

Nadere informatie

Griepprik Wat kan uw apotheek voor u doen? Koorts en pijn

Griepprik Wat kan uw apotheek voor u doen? Koorts en pijn Verkoudheid en griep Plotseling een rillerig gevoel, spierpijn, keelpijn, last van hoesten en koorts... Misschien is dit het begin van een forse griep ( influenza ). In dat geval kunt u ook last krijgen

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes voor volwassenen

Trommelvliesbuisjes voor volwassenen Trommelvliesbuisjes voor volwassenen Inleiding Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over het plaatsen van trommelvliesbuisjes. Het plaatsen van trommelvliesbuisjes vindt plaats wanneer de buis

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes Het oor Het oor bestaat uit: de uitwendige gehoorgang het trommelvlies met daarachter het middenoor. Hierin bevinden zich

Nadere informatie

Verkoudheid en griep

Verkoudheid en griep 400038 Verkoudheid en griep_400038 Verkoudheid en griep 17-08-11 15:19 Pagina Verkoudheid en griep WAT IS VERKOUDHEID EN WAT IS GRIEP WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT

Nadere informatie

patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen

patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen In overleg met de KNO-arts heeft u besloten om bij uw kind trommelvliesbuisjes te laten plaatsen. In deze folder geven wij u inhoudelijke informatie

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor

Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor 2 Inleiding Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder heeft tot doel u te informeren zo n operatie. Hoe

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

Keel-, neus- en oorheelkunde. Patiënteninformatie. Operaties aan het oor. Slingeland Ziekenhuis

Keel-, neus- en oorheelkunde. Patiënteninformatie. Operaties aan het oor. Slingeland Ziekenhuis Keel-, neus- en oorheelkunde Operaties aan het oor i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw Keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie.

Nadere informatie

Ooroperatie. Keel- neus- en oorheelkunde

Ooroperatie. Keel- neus- en oorheelkunde 1/5 Keel- neus- en oorheelkunde Ooroperatie Inleiding Uw Keel- Neus- Oorarts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder heeft tot doel om u wat informatie te geven

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes. Dagbehandeling / kort verblijf

Trommelvliesbuisjes. Dagbehandeling / kort verblijf Trommelvliesbuisjes Dagbehandeling / kort verblijf Beter voor elkaar 2 Inleiding Omdat uw kind regelmatig last heeft van oorklachten, zoals oorpijn, pijn bij het slikken en minder goed horen, heeft de

Nadere informatie

Trommelvliesbuisje bij volwassenen

Trommelvliesbuisje bij volwassenen KNO Trommelvliesbuisje bij volwassenen dagbehandeling BEHANDELING Trommelvliesbuisje bij volwassenen Uw KNO-arts heeft voorgesteld bij u een trommelvliesbuisje te plaatsen. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

Inleiding. Hoe werkt het oor?

Inleiding. Hoe werkt het oor? Otosclerose Inleiding Samen met uw KNO- arts heeft u besloten om vanwege uw gehoor en/of oorklachten een onderzoek te laten verrichten naar eventuele otosclerose. Deze folder geeft u informatie over wat

Nadere informatie

Trommelvliessluiting. Afdeling KNO

Trommelvliessluiting. Afdeling KNO Trommelvliessluiting Afdeling KNO Trommelvliessluiting Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw oor in het Diaconessenhuis in Meppel, onderdeel van Zorgcombinatie Noorderboog. In deze folder

Nadere informatie

Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama

Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama Deze folder legt uit wat er gebeurt als je papa of mama een bolletje

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor Keel-, neus- en oorheelkunde Operaties aan het oor 1 Inleiding Deze folder geeft u informatie over verschillende operaties aan het oor. 2 Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor het horen van geluid.

Nadere informatie

KNO. Trommelvliesbuisjes. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

KNO. Trommelvliesbuisjes. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep KNO Trommelvliesbuisjes Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Het plaatsen van trommelvliesbuisjes is - vooral bij kinderen - één van de meest voorkomende

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Sanering van het oor. Afdeling KNO

Sanering van het oor. Afdeling KNO Sanering van het oor Afdeling KNO Sanering van het oor Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw oor in het Diaconessenhuis in Meppel, onderdeel van Zorgcombinatie Noorderboog. In deze folder

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes bij kinderen

Trommelvliesbuisjes bij kinderen Trommelvliesbuisjes bij kinderen Inhoudsopgave Het oor en hoe het werkt... 1 Wat zijn de klachten... 2 Behandeling... 2 Operatie... 2 De voorbereiding... 3 Advies... 3 Tot slot... 4 Het oor en hoe het

Nadere informatie

Gehoorverbeterende operatie. Afdeling KNO

Gehoorverbeterende operatie. Afdeling KNO Gehoorverbeterende operatie Afdeling KNO Gehoorverbeterende operatie Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw oor in het Diaconessenhuis in Meppel, onderdeel van Zorgcombinatie Noorderboog.

Nadere informatie

Het plaatsen van trommelvliesbuisjes bij volwassenen

Het plaatsen van trommelvliesbuisjes bij volwassenen Het plaatsen van trommelvliesbuisjes bij volwassenen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Het oor 1 De werking van het oor 2 Wat is een trommelvliesbuisje? 3 Hoe lang moet een trommelvliesbuisje

Nadere informatie

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A, ook wel Mexicaanse griep genoemd, geeft

Nadere informatie

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen Keel-, neus en oorheelkunde Slechthorendheid en Hoortoestellen 1 Deze folder geeft u informatie over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar iets aan te doen. Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor

Nadere informatie

Laserbehandeling bij middenoorontsteking

Laserbehandeling bij middenoorontsteking Laserbehandeling bij middenoorontsteking Inleiding De keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft voorgesteld om bij uw kind een opening in het trommelvlies te laseren. In deze brochure wordt informatie gegeven

Nadere informatie

SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN

SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN 359 Inleiding Het verschijnsel slechthorendheid is bij u vastgesteld. In deze folder leest u meer over dit verschijnsel en de behandelmogelijkheden. Werking van het oor

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes bij volwassenen

Trommelvliesbuisjes bij volwassenen KNO Trommelvliesbuisjes bij volwassenen (poliklinisch) BEHANDELING Trommelvliesbuisjes bij volwassenen (poliklinisch) Uw KNO-arts heeft voorgesteld bij u een trommelvliesbuisje te plaatsen. In deze folder

Nadere informatie

Wat is diabetes? Informatiebrochure. Wat is diabetes? Items:

Wat is diabetes? Informatiebrochure. Wat is diabetes? Items: I Informatiebrochure Wat is diabetes? Items: Diabetes type 1 Afweersysteem Vingerprikken Insuline injecteren Diabetes type 2 Andere vormen Wat is diabetes? Eilandjes van Langerhans in de Alvleesklier Er

Nadere informatie

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten Informatie voor patiënten Otosclerose Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor G437-S CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO-HEELKUNDE Operaties aan het oor Informatie voor jongeren Binnenkort word je opgenomen op de kinderafdeling voor een operatie aan je oor. Voor deze operatie moet je een dag en soms een nacht in het

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes inbrengen bij kinderen

Trommelvliesbuisjes inbrengen bij kinderen Trommelvliesbuisjes inbrengen bij kinderen Samen met de KNO-arts is besloten om bij uw kind trommelvliesbuisjes in te brengen. In deze folder geven we u hier informatie over. Hoe ziet het oor eruit Het

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes voor volwassenen

Trommelvliesbuisjes voor volwassenen Trommelvliesbuisjes voor volwassenen In overleg met uw arts hebt u besloten om een trommelvliesbuisje te laten plaatsen. De reden hiervoor is dat de buis van Eustachius (een onderdeel van uw oor) niet

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

VERKOUDHEID OF GRIEP?

VERKOUDHEID OF GRIEP? VERKOUDHEID OF GRIEP? Een verkoudheid wordt meestal veroorzaakt door besmetting met een virus. Die kan via speekseldruppeltjes maar meestal besmetten we ons zelf nadat we met onze handen in contact zijn

Nadere informatie

Samenvatting project natuur zintuigen

Samenvatting project natuur zintuigen Samenvatting project natuur zintuigen Let op: De plaatjes hoef je niet te leren! Samenvatting van de huid Hoe voel je? In je huid zitten drukreceptoren die gestimuleerd worden door jouw vinger. Ze sturen

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen. Afdeling KNO

Slechthorendheid en hoortoestellen. Afdeling KNO Slechthorendheid en hoortoestellen Afdeling KNO Dit boekje heeft tot doel u informatie te geven over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar wat aan te doen. Als u recent bij een keel-, neus- en oorarts

Nadere informatie

Verwijderen van een oorontsteking. Cholesteatoom

Verwijderen van een oorontsteking. Cholesteatoom Verwijderen van een oorontsteking Cholesteatoom Uw KNO-arts heeft geconstateerd dat u een cholesteatoom heeft. Besloten is dat deze te verhelpen door een operatieve ingreep. Het oor Om inzicht te krijgen

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Trommelvliesbuisjes plaatsen

Keel- Neus- Oorheelkunde Trommelvliesbuisjes plaatsen Keel- Neus- Oorheelkunde Trommelvliesbuisjes plaatsen Inleiding Uw kind krijgt binnenkort trommelvliesbuisjes. Dit is een kleine ingreep waarvoor uw kind even naar het ziekenhuis moet. Uw kind krijgt een

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO Operaties aan het oor Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen Keel-, Neus- en Oorheelkunde Stemproblemen bij volwassenen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe maakt u geluid?... 3 Stemstoornissen... 3 Oorzaken... 3 Ontsteking van de stembanden... 3 Irritatie van

Nadere informatie

Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama

Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama Deze folder legt uit wat er gebeurt als je papa of mama een bolletje

Nadere informatie

Beter leven met Diabetes Type 2. Luister naar uw lichaam.nl

Beter leven met Diabetes Type 2. Luister naar uw lichaam.nl Beter leven met Diabetes Type 2 Luister naar uw lichaam.nl Beter leven met diabetes type 2 Diabetes type 2 is een serieuze aandoening. Toch is er goed mee te leven. Maar goed kan altijd beter. Ook als

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Grieppandemie. Wat moet u weten over een grieppandemie (wereldgriep)?

Grieppandemie. Wat moet u weten over een grieppandemie (wereldgriep)? Grieppandemie Wat moet u weten over een grieppandemie (wereldgriep)? Grieppandemie 2 Wat leest u in deze folder? Deze folder gaat over een grieppandemie (wereldgriep). U leest de antwoorden op 10 belangrijke

Nadere informatie

Oren om te horen. 1. Leesopdracht

Oren om te horen. 1. Leesopdracht 1. Leesopdracht Lees de onderstaande tekst goed door. De tekst gaat over de werking van het gehoor en is erg handig voor maken van de overige opdrachten in dit boekje. Oren om te horen Je oren zijn er

Nadere informatie

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Diabetes voorkomen Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Wat is diabetes? Bij diabetes ( suikerziekte ) kan het lichaam de bloedsuiker niet meer zelf regelen. Dat gebeurt normaal gesproken

Nadere informatie

Ooroperaties Inleiding Hoe werkt een oor?

Ooroperaties Inleiding Hoe werkt een oor? Ooroperaties Inleiding De keel-, neus-, en oorarts (KNO-arts) heeft bij uw kind een operatie aan een van de oren voorgesteld. In deze brochure wordt informatie gegeven over de werking van het oor en de

Nadere informatie

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2.1 Wat is geluid? Geluid: trillingen veroorzaakt door een geluidsbron Middenstof: stof die de trillingen geleidt. Resonantie: het overdragen van een trilling

Nadere informatie

slechthorendheid en hoortoestellen

slechthorendheid en hoortoestellen patiënteninformatie slechthorendheid en hoortoestellen U bent bij de KNO-arts geweest omdat u niet goed hoort. Mogelijk kunt u door een hoortoestel beter gaan horen. Wat kunnen de klachten zijn? Welke

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Oordruppels Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw gehooren/of oorklachten een consult

Nadere informatie

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen Diabetes en uw apotheek Als bij u diabetes is vastgesteld, dan kunt u natuurlijk terecht bij uw apotheek. Het apotheekteam zorgt ervoor dat u: Op tijd het juiste medicijn krijgt. Medicijnen krijgt die

Nadere informatie

Operatie aan het oor. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Operatie aan het oor. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Operatie aan het oor In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten dat u vanwege gehoor en/of oorklachten een operatie aan het oor zult ondergaan. Deze folder geeft een globaal overzicht van de gang

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

RS-virus. Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0059

RS-virus. Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0059 RS-virus Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0059 Inleiding Uw kind is mogelijk besmet met het RS-virus. In deze folder leest u wat voor ziekte dit is en welke behandeling uw

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor Operaties aan het oor Inleiding De keel-, neus-, en oorarts (KNO-arts) heeft bij u een operatie aan een van uw oren voorgesteld. In deze brochure wordt informatie gegeven over de werking van het oor en

Nadere informatie

Informatie voor zorgpersoneel. Vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) Bescherming tegen de Mexicaanse Griep ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP

Informatie voor zorgpersoneel. Vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) Bescherming tegen de Mexicaanse Griep ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Informatie voor zorgpersoneel Vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) Bescherming tegen de Mexicaanse Griep 1 ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP U ontvangt deze folder omdat u in aanmerking komt voor een vaccinatie

Nadere informatie

Longontsteking bij uw kind

Longontsteking bij uw kind Longontsteking bij uw kind Uw kind heeft een longontsteking (pneumonie). In deze folder leest u meer over deze aandoening en de behandeling ervan. Informatie voor ouders en verzorgers. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Lesbrief 6. Gezondheid

Lesbrief 6. Gezondheid www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 6. Gezondheid Wat leert u in deze les? Praten met de dokter. Zinnen maken. Zeggen dat iets niet zo is. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Wat is er aan de hand in het middenoor

Wat is er aan de hand in het middenoor Paracentese Wat is er aan de hand in het middenoor Bij het oor onderscheidt men drie delen: uitwendig oor, middenoor en binnenoor. Het uitwendig oor bestaat uit de oorschelp en de uitwendige gehoorgang,

Nadere informatie

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Antibiotica HOE GEBRUIKT U ANTIBIOTICA COMBINATIE MET ANDERE MIDDELEN BIJWERKINGEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN GEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING RESISTENTIE TEGEN ANTIBIOTICA VRAAG OVER

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Diabetes type 2 en erfelijkheid

Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 in uw familie? Wie in uw familie Iedereen kan diabetes type 2 krijgen. Diabetes type 2 wordt ook wel ouderdomsdiabetes (of ouderdomssuiker) genoemd. Dat

Nadere informatie

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten In Nederland hebben ongeveer 400.000 mensen last van ontstekingsreuma. Deze vorm van reuma kenmerkt zich door langdurige gewrichtsontstekingen.

Nadere informatie

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT Hoe weet u of u gehoorverlies heeft? De kans is groot dat u de laatste bent die dat weet. De meeste gehoorverliezen ontwikkelen zich namelijk zo geleidelijk dat u het

Nadere informatie

Zorg bij hart- en vaatziekten

Zorg bij hart- en vaatziekten Zorg bij hart- en vaatziekten Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van hart- en vaatziekten 5 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen 6 De Hartstichting

Nadere informatie

Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje

Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje Blijf jezelf. Zo zorgt u goed voor uzelf Als u te maken hebt met ongewenst urineverlies, is het goed om eens stil te staan bij wat u

Nadere informatie

Logopedie bij stemproblemen: wat nu?

Logopedie bij stemproblemen: wat nu? Logopedie bij stemproblemen: wat nu? Inleiding U bent verwezen naar de logopedist in verband met stemproblemen. Deze leert u een juiste spreek- en ademtechniek aan zodat de stemklachten verminderen. Deze

Nadere informatie

Trombose. Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen

Trombose. Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen Trombose Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen Bijna een op de twee Nederlanders sterft direct of indirect aan de gevolgen van trombose. Sommigen krijgen trombose als gevolg van hun leefstijl,

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie 1 In het kort Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Hoesten, niezen en neus snuiten in papieren zakdoekje. Zakdoekje direct weggooien. Handen wassen met water en zeep. ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP

Hoesten, niezen en neus snuiten in papieren zakdoekje. Zakdoekje direct weggooien. Handen wassen met water en zeep. ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Hoesten, niezen en neus snuiten in papieren zakdoekje. Zakdoekje direct weggooien. Handen wassen met water en zeep. ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Lees deze brochure aandachtig. In deze brochure staat praktische

Nadere informatie

Doorprikken van het trommelvlies. Paracentese

Doorprikken van het trommelvlies. Paracentese Doorprikken van het trommelvlies Paracentese Inleiding De KNO-arts heeft na onderzoek van uw kind u voorgesteld om de trommelvliezen van uw kind door te prikken. In deze folder leest u meer over de operatie

Nadere informatie

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL Diabetes mellitus WAT IS DIABETES MELLITUS BEHANDELING: MEDICIJNEN EN DIEET WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VUUR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG

Nadere informatie

Ooroperaties bij oorontstekingen

Ooroperaties bij oorontstekingen Ooroperaties bij oorontstekingen Deze folder geeft u informatie over ooroperaties bij acute en chronische oorontstekingen. Deze operaties zijn er op gericht om ontstekingen in het rotsbeen en/of middenoor

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Buisjeswijzer. Keel- neus- en oorheelkunde

Buisjeswijzer. Keel- neus- en oorheelkunde 1/5 Keel- neus- en oorheelkunde Buisjeswijzer Inleiding Uw kind heeft een trommelvliesbuisje laten plaatsen. In deze brochure krijgt u praktische adviezen aangeboden. Informatie over de ingreep zelf kunt

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Slechte adem. Is uw adem fris?

Slechte adem. Is uw adem fris? Slechte adem Is uw adem fris? Een frisse adem. Dat wil iedereen. Maar is uw adem ook fris? De meeste mensen met een slechte adem, ook wel halitose genoemd, merken het zelf niet. Ze ruiken het zelf niet.

Nadere informatie

diabetes en zwangerschap

diabetes en zwangerschap diabetes en zwangerschap Inhoud Inleiding 3 1 Wat is diabetes? 3 2 Vormen van diabetes 3 3 Onderzoek 4 4 Behandeling 5 5 Zwangerschap 5 6 Wat betekent diabetes voor uw baby? 6 7 De bevalling 7 8 Na de

Nadere informatie

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? 1 Linda van de Weerd Inhoud Moet je horen! 3 Trillingen 4 Luister! 5 Hard en zacht 6 Dichtbij en ver weg 7 Hoog en laag 8 Doof zijn 9 Moeilijke

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose Inleiding In overleg

Nadere informatie