Klassieke en aanvullende kankerbehandelingen: naar een nieuwe samenleving. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 1 19/02/14 16:49

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Klassieke en aanvullende kankerbehandelingen: naar een nieuwe samenleving. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 1 19/02/14 16:49"

Transcriptie

1 Klassieke en aanvullende kankerbehandelingen: naar een nieuwe samenleving STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 1 19/02/14 16:49

2 2 Eerder verschenen gezondheidsgidsen Samen vooruit, tijdens en na kanker, recepten voor 4 seizoenen, 2012 Gezondheid van kop tot teen, 2012 Kanker: laten we erover spreken, 2011 Leefmilieu en kanker - een ruime kijk, 2010 Belgische seizoensgerechten, 2009 Kanker: weg met de vooroordelen, 2008 Kanker bij jongeren, 2007 Kankergids, 2006 Leven na kanker, 2005 Lekker en gezond: 70 recepten, 2004 Verslaving voorbij, 2003 Redactie: Pascale Gruber Met de medewerking van: Dr. Ivo Nagels, dr. Karin Rondia, Patricia Servais Coördinatie: Thomas Maertens Vormgeving inhoud & omslag: CDN Communication Wettelijk depot: D/2014/8467/110 ISBN: Gedrukt in Spanje Stichting tegen Kanker, Brussel, 2014 Reproductie verboden behoudens schriftelijke toestemming van de uitgever. V.U.: L. Van Haute - Stichting tegen Kanker - Leuvensesteenweg 479, B-1030 Brussel - Stichting van openbaar nut. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 2 19/02/14 16:49

3 3 Stichting tegen Kanker Er is ruimte voor hoop in de strijd tegen kanker. De wetenschap boekt vooruitgang, de begeleiding van patiënten en hun naasten verloopt steeds beter, en screening en preventie winnen terrein. Stichting tegen Kanker speelt op elk van deze drie vlakken een belangrijke rol, in alle onafhankelijkheid en transparantie. Stichting tegen Kanker schaart zich achter haar onderzoekers. Dankzij hun werk zijn de genezingskansen vandaag hoger en blijven ze stijgen. Daarom besteden we onze middelen in de eerste plaats aan de steun van het wetenschappelijk kankeronderzoek. Stichting tegen Kanker ijvert voor ieders gezondheid. We sporen iedereen aan om gezond te leven en benadrukken het belang van preventie en opsporing. Hiervoor beroepen we ons op wetenschappelijk gevalideerde informatie. Stichting tegen Kanker begeleidt patiënten en hun naasten. Onder andere door betrouwbare en begrijpelijke informatie te verspreiden, en door sociale diensten aan te bieden die de levenskwaliteit van patiënten verbeteren. Stichting tegen Kanker pleit voor een beter volksgezondheidsbeleid. We stimuleren en helpen overheden om meer en beter te doen in de strijd tegen kanker. Enkel zo kunnen we ervoor zorgen dat de ziekte steeds minder levens raakt en dat de best mogelijke zorgen beschikbaar blijven voor iedereen. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 3 19/02/14 16:49

4 4 Steun ons Als u graag wilt meehelpen aan de verwezenlijking van onze doel stellingen, kunt u dat doen door ons financieel te steunen met een eenmalige of terugkerende overschrijving van een som naar keuze op onze rekening BE BIC: BPOTBEB1. Hartelijk dank daarvoor. Sommige mensen wensen Stichting tegen Kanker te steunen via een testamentaire schenking. Als u uw vrijgevigheid graag op die manier wilt tonen, neemt u best contact op met uw notaris, of met ons op het nummer We bezorgen u graag de nodige informatie. Stichting tegen Kanker moedigt iedereen aan om zich in te zetten voor de strijd tegen kanker, door een steentje bij te dragen, zich betrokken te voelen en de juiste persoonlijke keuzes te maken. We staan open voor allerlei initiatieven en verwelkomen iedereen die zich samen met ons wil engageren met open armen. Meer informatie over onze activiteiten vindt u op STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 4 19/02/14 16:49

5 5 Stichting tegen Kanker Onze gegevens Stichting tegen Kanker - Stichting van openbaar nut Leuvensesteenweg 479, B-1030 Brussel Tel.: Fax: Departement communicatie: Wetenschappelijk departement: Ons magazine: Kankerinfo (driemaandelijks) - Onze website: Kankerfoon: Hulp aan mensen met kanker, zowel volwassenen als kin - deren, is enorm belangrijk. Daarom heeft Stichting tegen Kanker de gratis telefonische hulplijn Kankerfoon opgestart. Iedereen kan er in alle anonimiteit terecht bij een ervaren team van specialisten uit de gezondheids zorg: artsen en psychologen. Neem gerust contact met ons op via het gratis nummer U kunt de Kankerfoon elke werkdag bereiken tussen 9 en 13 uur en op maandag zelfs tot 19 uur. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 5 19/02/14 16:49

6 6 Rekanto Rekanto is een programma van fysieke activiteiten, speciaal ontworpen voor volwassenen die af te rekenen hebben of onlangs af te rekenen hadden met een kanker. Rekanto helpt om een betere lichamelijke conditie te herwinnen en op die manier de vermoeidheid te overwinnen, dankzij activiteiten in groep (gymnastiek, aquagym, yoga, tai chi...). Rekanto is bedoeld voor patiënten in behandeling of tot een jaar na het einde daarvan. Je kunt gedurende één jaar gebruikmaken van het programma Rekanto. Meer info op of op het nummer (maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag van 9 tot 12 uur). Tabakstop : Stichting tegen Kanker biedt u gratis de diensten van Tabakstop aan. Deze dienst biedt een antwoord op al uw vragen over roken, verslaving, hulp bij het stoppen en de opvolging na het stoppen, om u te helpen groeien naar een leven zonder tabak. Het gratis nummer is elke werkdag bereikbaar van 15 tot 19 uur. Tussen die uren zijn het gezondheidsprofessionals gespecialiseerd in tabakologie (artsen, psychologen, verplegers) die de permanentie verzorgen. Bovendien heeft Tabakstop een zeer informatieve website, met toegang tot de icoach, een gratis online programma om te stoppen met roken, en een waaier aan tools. (www.tabakstop.be) STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 6 19/02/14 16:49

7 STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 7 19/02/14 16:49 7

8 8 Inhoudstafel Inleiding. Allesbehalve toverstokjes Hoofdstuk 1. De onmisbare conventionele behandelingen 14 Het kader van de conventionele geneeskunde 15 Ceci n est pas Conventionele behandelingen nader bekeken 18 Chirurgie 19 Radiotherapie 20 Chemotherapie 21 Hormoontherapie 23 Immunotherapie 24 De nieuwe gerichte behandelingen of biotherapieën 25 En niet te vergeten: de pijn Blauwe plekken op lichaam en ziel 27 Eten om beter te worden Hoofdstuk 2. De wereld van de aanvullende behandelingen 32 Eén geheel, met verschillen 33 De grote klassiekers in België 36 Fytotherapie 36 Homeopathie 39 Acupunctuur 43 De minder grote klassiekers in België 44 Massages 44 Sofrologie 46 Omgaan met stress en de ziekte via een volledig bewustzijn (mindfulness) 47 Integratieve geneeskunde 49 Hoofdstuk 3. Patiënt is koning De omvang van een fenomeen 58 Wie zijn ze? Wat zeggen ze? 60 Nood aan menselijkheid 61 STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 8 19/02/14 16:49

9 Een zoektocht naar zekerheden 65 Ik heb beslist verder te zoeken om de beproeving van de conventionele behandelingen aan te kunnen 67 hoop te blijven koesteren 68 te worden betrokken bij de behandeling 69 meer aandacht te krijgen 71 Een extra troef? 72 Naamsverwarring 72 De tevredenheid van de patiënten 74 Stilte over de hele lijn? 75 Hoofdstuk 4. Veranderen van koers 76 De redenen voor een verandering 76 De neenzeggers 78 Keihard 80 Andere redenen achter een duidelijke en massale neen 82 Een open deur en de stilte doorbroken 84 Aanhangers van de dialoog 85 Een combinatie onder toezicht 88 Goede wil, van beide kanten 91 Hoofdstuk 5. Goede en slechte combinaties 96 De grenzen van het mogelijke 97 Onontbeerlijke bakens 99 Het internet: goed en slecht 101 Doordachte keuzes 101 Het gras is niet altijd groener Een bloem in een onontwarbaar kluwen 108 Stapje voor stapje 111 Besluit. De strategie van de open deur STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 9 19/02/14 16:49

10 10 INLEIDING ALLESBEHALVE TOVERSTOKJES... Kanker is geen sprookje. Verre van. En toch zijn er vreemd genoeg een aantal overeenkomsten... In beide spelen wreedaards en demonen mee. Je komt in beklemmende, angstige, schrikwekkende maar ook leerrijke, onthullende en baanbrekende situaties terecht. Je komt er personages tegen die het (vaak) goed met je bedoelen. Ook kruis je er personages die soms een gastrolletje hebben gekregen, maar die je toch de hele weg lang vergezellen. Denk maar aan verpleegkundigen, psychologen, diëtisten, schoonheidsspecialisten,... De gewone man of vrouw die ziek wordt, is plots de held of heldin in een avontuur waar hij/zij niet om heeft gevraagd... Hoe geraak je eruit? Hoe voorkom je die lijdensweg? Hoe blijf je erin geloven? Welke plaats geef je dit alles? Naast de zogenaamde conventionele of klassieke behandelingen gaan steeds meer zieken op zoek naar andere geneeswijzen of behandelingen. Mensen met kanker hopen zo oplossingen, remedies en de sleutel tot hun problemen te vinden. Veel zieken zeggen echt baat te hebben bij deze zogenaamde alternatieve methodes. Maar ze denken dan niet altijd aan de vergiftigde appels die ze op die manier kunnen binnenkrijgen... Lange tijd vertoefden de conventionele geneeskunde en de aanvullende geneeswijzen in heel aparte werelden, gescheiden door minachting, afkeuring, onverschilligheid STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 10 19/02/14 16:49

11 of vijandigheid. Zieken lachen vaak zelf met die aloude geschillen, die eeuwenoude haat, die scheiding, die haaks op elkaar staande principes, zonder ooit toenadering tot elkaar te vinden. Tussen een wetenschappelijk erkende geneeskunde (we spreken dan ook van klassieke, traditionele, conventionele of allopatische geneeskunde) en die andere, zogenaamd zachte (of aanvullende, parallelle, niet-conventionele, alternatieve, holistische,...) geneeswijze zouden bepaalde patiënten het beste van elke wereld willen kiezen, voor een combinatie die enigszins in staat is om ze zo goed mogelijk door hun beproeving te loodsen... Wat zijn die geneeswijzen die beweren patiënten te kunnen verlichten, begeleiden en zelfs redden? Hoe komt het dat ze zieken verleiden? Wat onthullen ze over onze verlangens naar therapeutische relaties? Wat hebben ze dan precies te bieden? Wat is hun werkelijke meerwaarde? En zijn die behandelingen wel allemaal te verenigen met de conventionele geneeskunde? Weten we in welke gevallen ze dat wel zijn? Bestaan er criteria die ons helpen een selectie te maken, zodat we geen risico s nemen en enkel veilige behandelingen volgen? Dit boekje spitst zich toe op de verschillende toegangswegen tot behandelingen en genezing, en op de evolutie van de verhoudingen tussen de diverse courante behan delingen. Wil Stichting tegen Kanker, door zo n controversieel onder werp aan te snijden, de toevlucht tot niet-conventionele methodes stimuleren? Zeker niet. Wil ze deze methodes syste matisch afraden? Evenmin! legde 11 STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 11 19/02/14 16:49

12 12 dr. Didier Vander Steichel uit tijdens een conferentie gewijd aan het onderwerp Niet-klassieke behandelingen en kanker. Welke voordelen? Welke risico s? 1. Vóór de Stichting zich tijdens colloquia in 2011, bestemd voor het grote publiek, over dit onderwerp boog, was ze tot een vaststelling gekomen: volgens verschillende recente onderzoeken zou 30 tot 80% van de patiënten met kanker zijn toevlucht nemen tot andere methodes dan die aangeboden door de klassieke geneeskunde. Velen van hen brengen hun oncoloog daar niet van op de hoogte. Maar die nietconventionele praktijken of het gebruik ervan tijdens de behandeling kan risico s meebrengen die groter zijn dan we soms denken. Het leek ons dus nodig om hierover een debat en een dialoog te openen. Hoe interpreteren zieken de overdaad aan al dan niet ernstige of uit de lucht gegrepen informatie die over aanvullende geneeswijzen de wereld wordt ingestuurd? Op welke elementen baseren ze hun geïnformeerde toestemming, terwijl hun officiële arts in het ongewisse blijft over hun behandelingskeuze en daar dus geen rekening mee kan houden in de informatie die hij ze geeft? Hoe kunnen we ze steunen opdat ze bij elke stap goed nadenken, en de keuzes maken die het best bij hun persoonlijke situatie en evolutie passen? 1 Op 9 december 2011 in Antwerpen. Een colloquium in het Frans over hetzelfde onderwerp, Médecines non conventionnelles et cancers. Quels bénéfices? Quels risques?, vond plaats op 16 december 2011 in Brussel. Om het lezen van dit boekje te vergemakkelijken, werden alle stukjes over de lezingen, die tijdens die twee dagen werden gehouden, aangeduid met een sterretje (*). Ter herinnering: de meningen en standpunten die deze dagen werden geuit, zijn de woorden van deze sprekers zelf. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 12 19/02/14 16:49

13 In beide kampen van de geneeskunde vinden we vurige aanhangers en woeste tegenstanders terug, vertelt dr. Ivo Nagels van Stichting tegen Kanker (*). Hoe kunnen we mensen, over alle twisten en debatten heen, helpen om een verstandige keuze te maken, om een open maar ook kritische houding aan te nemen?, vraagt hij zich af. In hun wens om te genezen, gaan steeds meer zieken op zoek naar andere geneeswijzen of behandelingen Door te kiezen voor transparantie, door te weigeren de ogen te sluiten voor praktijken die steeds meer aanhang vinden, heeft Stichting tegen Kanker besloten om te informeren. Zonder vooroordeel. Zonder wie dan ook te willen voortrekken, en zonder de verschillen maar ook de soms ontluikende toenaderingen te willen verhullen. De bedoeling? De mensen helpen om door de bomen het bos te zien, de code te ontcijferen, voegt dr. Didier Vander Steichel er nog aan toe. Of, om het anders te formuleren, ze een toegang bieden tot keuzes die helpen om, net zoals aan het eind van zoveel sprookjes, het verhaal af te sluiten met een en ze leefden nog lang en gelukkig.... Of toch zo gelukkig mogelijk... Dit boekje zal het dus hebben over de klassieke genees - kunde en de alternatieve geneeswijzen. Maar in werkelijkheid gaat het maar over één onderwerp: de mensen met kanker en hun familie. 13 STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 13 19/02/14 16:49

14 14 / DE ONMISBARE CONVENTIONELE BEHANDELINGEN HOOFDSTUK 1 DE ONMISBARE CONVENTIONELE BEHANDELINGEN Op dit moment bestaat er geen enkele alternatieve behandeling die de medische behandelingen tegen kanker kan vervangen. Die bewering die zekerheid liever van dr. Ivo Nagels vormt de basis van dit boekje. Deze fundamentele stelling wordt gedeeld door alle oncologen (en dat zouden ook alle zieken moeten doen!). Ze vormt de rode draad. Zonder deze afspraak is geen enkele dialoog mogelijk. Want kanker is een ernstige, dodelijke ziekte die niet licht mag worden opgenomen, herinnert dr. Nagels. Om ze te overwinnen, hebben we dus behandelingen nodig die hun doeltreffendheid al hebben bewezen. Hoewel nietconventionele methodes als aanvulling kunnen worden gebruikt, zijn ze geen betrouwbaar alternatief. Dit jaar vernamen meer dan personen in België dat ze kanker hadden. In de jaren 1950 had de ziekte bij 35% van hen kunnen worden overwonnen. Ondertussen bedraagt dit cijfer 65%, voor alle kankers samen. En het blijft maar stijgen. Voor veel patiënten die ongeneeslijk ziek zijn, is het nu bovendien mogelijk om de ziekte onder controle te houden, om haar ontwikkeling af te remmen en zo een bevredigende levenskwaliteit te handhaven. Dit is de vooruitgang van de zogenaamde conventionele geneeskunde. Dit hoofdstuk schept een overzicht van de behandelingsprincipes waarop deze geneeskunde steunt, STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 14 19/02/14 16:49

15 Het kader van de conventionele geneeskunde / 15 neemt enkele definities onder de loep en maakt het mogelijk om een overeenstemming te vinden over een gemeenschappelijke woordenlijst. Het kader van de conventionele geneeskunde Wat verstaan we onder conventionele behandelingen, klassieke behandelingen, wetenschappelijke behandelingen, biogeneeskunde en allopathie? Dit zijn behandelingen met een doeltreffendheid die wetenschappelijk werd bewezen aan de hand van statistische studies die werden uitgevoerd bij een afdoend aantal patiënten. De manier waarop deze studies werden uitgevoerd, sluit toevalseffecten of opzettelijke of onopzettelijke selectiefouten uit, legt dr. Didier Vander Steichel uit (*). De behandeling bewees dat ze doeltreffender is dan een andere omdat ze dubbelblind werd getest bij twee groepen van personen. Noch de artsen, noch de vrijwilligers wisten dus welke stof op hen werd uitgetest. Zo kon een placebo-effect worden vermeden. Een placebo-effect betekent dat gewoon al het krijgen van een behandeling, ook al is die helemaal niet doeltreffend, kan leiden tot een vermindering van de klachten of symptomen die het gevolg zijn van de ziekte. Alle conventionele behandelingen die nu worden toegediend, moesten door die onderzoeken heen. Ze hebben dus bewezen dat ze doeltreffend zijn. We zeggen dan dat ze evidence based zijn (gebaseerd op bewijs). Uit gemak, en ook omdat deze woordenschat op dit moment het meest wordt gebruikt, hebben we het voortaan STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 15 19/02/14 16:49

16 16 / DE ONMISBARE CONVENTIONELE BEHANDELINGEN enkel over conventionele geneeskunde (of conventionele behandelingen) om te verwijzen naar deze Evidence Based Medecine (EBM). In de praktijk verzetten veel dokters zich tegen alles EBM omdat die methode geen oog heeft voor de realiteit van de gevallen die ze moet behandelen, merkt dr. Ivo Nagels (*) nog op. In het echte leven hebben patiënten bijvoorbeeld meerdere ziektes en zijn ze jonger of ouder dan de personen die deelnamen aan de klinische studies, die doorgaans trouwens minder vrouwen dan mannen tellen. EBM is uiteraard belangrijk. Maar het is niet het enige argument om in aanmerking te nemen. We moeten ook ruimte laten voor de realiteit van de ziekte en de gezondheid. Met andere woorden: we kunnen ons geen computergeneeskunde voorstellen, die zou voorschrijven volgens een strikte EBM en zijn wijzigingen of evoluties. Geneeskunde en medische kunst vullen elkaar immers aan. Ze zouden dan ook samen moeten worden toegepast. Ceci n est pas... Wat in de oncologie niet valt onder de evidence based behandelingen, dus met een doeltreffendheid die werd aangetoond tijdens zorgvuldig uitgevoerde klinische proeven, wordt beschouwd als een onderdeel van de nietconventionele of alternatieve methodes. De door de Europese Commissie aangenomen term nietconventionele geneeskunde beslaat behandelingen die misschien andere filosofieën dan die van de klassieke STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 16 19/02/14 16:49

17 Ceci n est pas... / 17 behandeling aanhangen, maar die er in het belang van de zieke mee gecombineerd kunnen worden, legt de Franse oncoloog Simon Schraub (Universiteit van Straatsburg uit) (*). In België, vertelt prof. Jan Vermorken (Universitair Ziekenhuis Antwerpen), lijkt die term algemeen erkend te worden, net zoals dat is gebeurd in Nederland, op advies van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst. (*) Niet-conventionele methodes kunnen interessant zijn als aanvulling. Maar ze zijn geen betrouwbaar alternatief. Voor een zieke kan het logisch lijken om zijn eigen genezingsvermogen te willen stimuleren, om de bijwerkingen van de behandelingen draaglijker te willen maken of op zoek te gaan naar andere oplossingen voor zijn stress of angst. Maar met zo n ziekte zou enkel dit ondernemen onvoldoende zijn, en zou het blijk geven van struisvogelpolitiek, vindt dr. Ivo Nagels. Zolang er conventionele behandelingen voor de patiënt bestaan, mogen de andere geneeswijzen niet de enige geneeswijzen zijn. Daarom heeft Stichting tegen Kanker beslist om de misleidende term alternatieve geneeskunde niet te gebruiken of te bevorderen. We zijn van mening dat bepaalde niet-conventionele geneeswijzen een aanvulling kunnen zijn op de klassieke behandelingen, maar ze zeker niet mogen vervangen, verduidelijkt dr. Didier Vander Steichel. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 17 19/02/14 16:49

18 18 / DE ONMISBARE CONVENTIONELE BEHANDELINGEN Enkele duidelijke definities De aanvullende en alternatieve geneeswijzen vormen een groep van methodes voor de diagnose, preventie of behandeling van kanker die niet tot de conventionele geneeskunde behoren. Aanvullende geneeswijzen worden beoefend bovenop de zogenaamd traditionele of conventionele geneeskunde, en dat ofwel als aanvulling op een conventionele behandeling, ofwel ter ondersteuning, dus om de symptomen of bijwerkingen onder controle te houden. Omgekeerd stellen de zogenaamd alternatieve geneeswijzen, via een veronderstelde eigen werking tegen kanker, soms voor om de conventionele behandelingen te vervangen. Het ontbreekt deze methodes doorgaans aan wetenschappelijke bewijzen ter controle van hun werking. Ze riskeren patiënten die enkel op deze behandelingen vertrouwen te beroven van een geschikte behandeling van hun ziekte. Het concept geïntegreerde oncologie verwijst naar de evenwichtige combinatie van de conventionele geneeskunde met aanvullende behandelingen die hun doeltreffendheid en onschadelijkheid bewezen. (*) Conventionele behandelingen nader bekeken In de oncologie groeperen de conventionele behandelingen hoofdzakelijk de chirurgie, de radiotherapie, de chemo - the rapie, de hormoontherapie en de gerichte behande lingen. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 18 19/02/14 16:49

19 Conventionele behandelingen nader bekeken / 19 Die laatste omvatten de immunotherapie en de zogenaamde nieuwe gerichte behandelingen 2. Voor elke zieke wordt een behandeling op maat uitgewerkt. Die behandeling varieert naargelang het type van kanker, eventuele uitzaaiingen, de eventuele aanwezigheid van andere ziektes, de leeftijd van de persoon, zijn algemene gezondheid enz. Ze houdt ook rekening met pijn en bijwerkingen van de behandelingen, met de psychologische ondersteuning die soms noodzakelijk is, maar ook met welzijnsmethodes, die belangrijk zijn voor de levenskwaliteit van de persoon. We onderscheiden curatieve behandelingen, die hoop bieden op een definitieve genezing, en palliatieve behandelingen. Het is de bedoeling van die laatste om de evolutie van een ongeneeslijke ziekte af te remmen of tegen te houden. Ze kunnen opmerkelijke resultaten opleveren, ook om de kwaliteit van het leven tot het eind te handhaven. Chirurgie Dit is de oudste methode die in de conventionele geneeskunde wordt gebruikt om kanker te behandelen. Deze lokale behandeling, die onder verdoving wordt uitgevoerd, moet de tumor en het omliggende weefsel of de door kankercellen overwoekerde lymfeklieren wegnemen. In sommige gevallen pakt de chirurg ook uitzaaiingen aan. Dit zijn kankercellen die zich doorheen het lichaam 2 De toelichtingen bij de conventionele behandelingen werden in grote mate geïnspireerd door de meer complete gegevens die zijn terug te vinden op de website van Stichting tegen Kanker: STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 19 19/02/14 16:49

20 20 / DE ONMISBARE CONVENTIONELE BEHANDELINGEN verspreiden vanuit de aanvankelijke tumor en zo andere organen inpalmen. Sommige kankers kunnen enkel chirurgisch worden behandeld. Van de anesthesie tot de microchirurgie... Dankzij de vele ontwikkelingen kunnen er nu meer zieken worden geopereerd, terwijl de gevolgen van de ingreep en de herstelduur steeds verder verminderen. De combinatie van radiotherapie of chemotherapie met de chirurgie maakt het in een bepaald aantal gevallen bovendien mogelijk om de resultaten van deze radicale aanpak te verbeteren. Radiotherapie In de loop van hun ziekte heeft ongeveer 60% van de patiënten met kanker radiotherapie nodig. Bij deze behan deling worden stralen met een hoge energie gebruikt om de kankercellen te vernietigen. Hoe groter een tumor, hoe meer cellen hij bevat en hoe hoger de totale stralingsdosis moet zijn om hem te vernietigen. De stralen zijn op zich niet pijnlijk. Al ons weefsel is, in wisselende mate, gevoelig voor de werking van de stralen. Maar weefsels die veel celdelingen vertonen, zoals in het geval van kanker, zijn nog gevoeliger. Bovendien zijn kankercellen minder goed in staat om zich te herstellen dan de andere cellen, wat ook verklaart waarom de behandeling zo goed werkt. Maar hoewel de gezonde cellen beter bestand zijn tegen de stralen, kunnen ze toch beschadigd raken in de bestraalde zone. Dit verklaart waarom de stralen vervelende STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 20 19/02/14 16:49

21 Conventionele behandelingen nader bekeken / 21 bijwerkingen meebrengen. Ze variëren naargelang de behandelde organen, de dosis en de bestraalde volumes. Enkele van de meest voorkomende bijwerkingen zijn rode huiduitslag op de bestraalde plaats, een zware vermoeidheid en, voor sommige vormen van radiotherapie, benauwdheid. Deze bijwerkingen verschijnen meestal geleidelijk na de behandelingen. Meld ze aan het verplegend team, zodat het er oplossingen voor kan vinden. Om de radiotherapie nog doeltreffender te maken, kan het zijn dat er tegelijk medicatie tegen kanker wordt toegediend (radio-chemotherapie). Chemotherapie De term chemotherapie behelst eigenlijk het gebruik van één of meerdere van een vijftigtal geneesmiddelen. Ze kunnen worden toegediend via een injectie of in de vorm van een pilletje. Deze geneesmiddelen moeten de kankercellen vernietigen. Ze doden immers cellen die zich aan het delen zijn. Kankercellen zijn dus bijzonder gevoelig voor hun werking. Toch reageren niet alle kankercellen op dezelfde manier op de chemotherapie. Om het beoogde effect te verkrijgen, is dus soms een combinatie van verschillende geneesmiddelen vereist. Dankzij hun verschillende werkingsmechanismen kunnen de cellen tegelijkertijd op verschillende manieren worden aangevallen. Zo wordt de behandeling doeltreffender. De chemotherapie is soms de enige behandeling, omdat ze bepaalde kankers perfect aanvalt. STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 21 19/02/14 16:49

22 22 / DE ONMISBARE CONVENTIONELE BEHANDELINGEN Meestal wordt ze echter gecombineerd toegediend: Ze kan worden voorgeschreven na een chirurgische ingreep of een radiotherapie. Ze richt zich dan op de kankercellen die zijn ontsnapt aan de radiotherapie en/ of een chirurgische ingreep. We spreken dan van een adjuvante behandeling. Bij een zogenaamde neo-adjuvante behandeling wordt de chemotherapie ingeroepen om het volume van bepaalde tumoren te verminderen vóór er wordt overgegaan tot een radiotherapie of chirurgische ingreep. De radio-chemotherapie is een combinatie van radiotherapie en chemotherapie. Hoewel er op deze manier het beste uit beide behandelingen wordt gehaald, wordt het ook voor de patiënt veel zwaarder. Wanneer genezen niet meer mogelijk is, kan de chemotherapie de ontwikkeling van de kanker afremmen of bijdragen tot een betere levenskwaliteit van de persoon door bepaalde symptomen te verminderen. De chemotherapie maakte recent grote vorderingen. Zo is het nu in bepaalde gevallen mogelijk om vooraf te weten of een tumor al dan niet vatbaar is voor een bepaalde behandeling. Dankzij die informatie kunnen oncologen meteen de meest aangewezen behandeling voorschrijven. Iedereen weet dat de chemotherapie vaak vervelende bijwerkingen meebrengt. Deze geneesmiddelen vallen immers ook cellen aan die geen kankercellen zijn, maar die heel actief zijn, zoals de cellen die het bloed vernieuwen, het spijsverteringskanaal bekleden en het haar op hoofd en STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 22 19/02/14 16:49

23 Conventionele behandelingen nader bekeken / 23 lichaam doen groeien. Dit verklaart waarom bloedarmoede, diarree en haarverlies de meest voorkomende bijwerkingen van de chemotherapie zijn. Deze tijdelijke bijwerkingen verschillen naargelang de behandelingen en de personen die ze ondergaan. Het is voor af onmogelijk te zeggen hoe een persoon op de chemotherapie zal reageren. Sommige patiënten ondervinden veel en grote bijwerkingen, terwijl andere er minder of weinig last van hebben. De chemotherapie wordt in cycli of kuren toegediend. De behandelingsperiodes worden afgewisseld met rustperiodes waarin het lichaam kan recupereren. Het aantal behandelingscycli hangt af van het type van kanker, de toegediende geneesmiddelen en de eventuele intensiteit van de bijwerkingen. De ernst van de bijwerkingen of de afwezigheid ervan zegt niets over de doeltreffendheid en/of de resultaten van de behandeling. Het is in ieder geval belangrijk om deze ongewenste bijwerkingen te melden. Zo kan het verplegend team oplossingen voorstellen of proberen de behandeling aan te passen. Wat de bijwerkingen en hun gevolgen voor de levenskwaliteit betreft, kan het advies van huisartsen ook nuttig zijn, net als de steun van patiëntenorganisaties. Hormoontherapie De radiotherapie en chemotherapie zijn gericht op een snelle vernietiging van kankercellen. Voor kankers die gevoelig zijn voor de werking van hormonen, zoals prostaatkanker of bepaalde vormen van borstkanker, volgt de hormoon- STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 23 19/02/14 16:49

24 24 / DE ONMISBARE CONVENTIONELE BEHANDELINGEN therapie een andere strategie. Deze behandeling blokkeert of versterkt immers de werking of productie van natuurlijke hormonen om zo de ontwikkeling van kankercellen te verhinderen. De hormoontherapie probeert ze dus op langere termijn te doden door een ongunstige hormonale omgeving te scheppen. Deze behandeling wordt voor bepaalde vormen van kanker steeds belangrijker. In bepaalde gevallen wordt ze gekoppeld aan andere behandelingsvormen. Een chirurgische ingreep, waarbij een borst of de prostaat wordt weggenomen, is dus niet uitgesloten. Ook de hormoontherapie kan bijwerkingen geven, zoals misselijkheid, braken, gewichtstoename, symptomen van de menopauze, vruchtbaarheidsproblemen, erectiestoornissen, vermoeidheid, spier- of gewrichtspijn, de vorming van bloedklonters enz. Immunotherapie Waarom laat het afweersysteem van de patiënt de kankercellen door zonder ze te vernietigen? Hoe schakelen we dat verdedigingsmechanisme tegen de ziekte in, om de tumoren zo terug te dringen of hun terugkeer te verhinderen? Dat is waar een belangrijke piste in het huidige kankeronderzoek om draait: de immunotherapie. De immunotherapie maakt gebruik van een soort vaccins of geneesmiddelen en richt zich vooral tot patiënten die al andere behandelingen kregen die echter niet het verhoopte resultaat opleverden. In de toekomst zou deze methode een grotere rol moeten spelen in de behandeling van de ziekte, zoals voor longkanker of melanomen (agressieve huidkanker). STK POCKET 2014 Binnenwerk.indd 24 19/02/14 16:49

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Alternatieve geneeswijzen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 5 Fytotherapie 9 Orthomoleculaire geneeskunde

Nadere informatie

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE INTEGRATIEVE KANKERZORG EN Deze Gids werd opgesteld door het Antikankerfonds om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te krijgen in de integratieve kankerzorg en de Mind-Body Geneeskunde.

Nadere informatie

Zorg door alternatieve geneeswijzen

Zorg door alternatieve geneeswijzen Zorg door alternatieve geneeswijzen Alternatieve geneeswijzen Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 6 Fytotherapie 8 Orthomoleculaire geneeskunde 10 Advies 11 Alternatieve geneeswijzen is een verzamelnaam

Nadere informatie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Gefinancierd door: 2014 en Borstkankervereniging Nederland Hoe werkt deze Keuzehulp voor uitgezaaide borstkanker? Informatiekaart

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Financieel mogelijk gemaakt door: 2015 De ArgumentenFabriek en borstkankervereniging nederland FAS799.014.011/exp. juli 2017 Hoe

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

HERINNEREN HERINNEREN STRIJDEN STRIJDEN VIEREN LEVENSLOOP. Samen 24 uur in beweging tegen kanker.

HERINNEREN HERINNEREN STRIJDEN STRIJDEN VIEREN LEVENSLOOP. Samen 24 uur in beweging tegen kanker. VIEREN HERINNEREN HERINNEREN LEVENSLOOP Samen 24 uur in beweging tegen kanker. Bij kanker komt het erop aan de juiste keuzes te maken. Die keuzes zijn vitaal om te vermijden dat de ziekte in onze plaats

Nadere informatie

Meer weten over RADIOTHERAPIE

Meer weten over RADIOTHERAPIE Meer weten over RADIOTHERAPIE Deze brochure probeert u een beter inzicht te geven in de verschillende stappen van uw bestralingsbehandeling. Als u hier geen antwoord vindt op een vraag, aarzel dan niet

Nadere informatie

Behandeling borstkanker

Behandeling borstkanker Behandeling borstkanker 1. Heelkunde (chirurgie) (operatie): - Borstsparend: betekent wegname van het gezwel met veiligheidsmarge van gezond weefsel rondom en wegname van de schildwachtklier (poortwachterklier

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Inleiding Bij u is een kwaadaardig gezwel in de prostaat aangetroffen (prostaatkanker). De uroloog heeft er samen met u voor gekozen om de prostaatkanker

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat

Nadere informatie

Stichting tegen Kanker

Stichting tegen Kanker Stichting tegen Kanker SEL Gent beurs kanker Deinze 27 okt 2014 De Stichting tegen Kanker 1924 1925 1950 1983 1999 2004 Nationale Liga tegen Kanker Nationale Kankerstichting Belgische Werk tegen Kanker

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Toetsingsvragen Basispakket

Toetsingsvragen Basispakket Toetsingsvragen Basispakket I. De vier wezensdelen van de mens (Rudolf Steiner/antroposofie) 1) B) Welke wezensdelen vinden we volgens Rudolf Steiner terug bij: mineralen, planten, dieren en mensen. 2)

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Borstkanker en hormoontherapie

Borstkanker en hormoontherapie Chirurgie Borstkanker en hormoontherapie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is hormoontherapie?... 3 Vrouwelijke geslachtshormonen... 3 Wanneer komt u in aanmerking voor een hormoonbehandeling?... 4

Nadere informatie

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts Longkanker en nieuwe ontwikkelingen Dr. SA Smulders longarts Indeling Cijfers over longkanker Een vlekje op de foto, en wat dan? - Diagnostiek - Stadiering - Behandelplan Behandelmogelijkheden Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft in overleg met u en de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker), besloten om na uw operatie

Nadere informatie

HOMEOPATHIE. Vinger aan de pols. Een homeopaat behandelt de persoon als geheel, en niet enkel de ziekte. Homeopathie is de populairste alternatieve

HOMEOPATHIE. Vinger aan de pols. Een homeopaat behandelt de persoon als geheel, en niet enkel de ziekte. Homeopathie is de populairste alternatieve Het individu is meer dan de ziekte Wanneer de conventionele geneeskunde geen verlichting brengt, zoeken heel wat mensen hun heil in alternatieve geneeswijzen zoals homeopathie. En de meesten blijken best

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Therapie VECTIBIX

Patiënteninformatie. Therapie VECTIBIX Patiënteninformatie Therapie VECTIBIX Inhoud Inleiding... 3 Omschrijving van uw therapie Vectibix... 3 Wat is Vectibix?... 3 Hoe wordt Vectibix toegediend?... 3 Waar wordt de therapie toegediend?... 4

Nadere informatie

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker INDICATOR B1 Proportie van patiënten gediagnosticeerd met invasieve borstkanker bij wie een systeembehandeling voorafgegaan werd door ER/PR-

Nadere informatie

Hoe doen ze dat: een medicijn maken?

Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Je neemt vast wel eens iets tegen de hoofdpijn of koorts. En vaak waarschijnlijk zonder er bij na te denken. Maar wist je dat het wel twaalf jaar duurt voordat een

Nadere informatie

3.3 Borstkanker bij de man

3.3 Borstkanker bij de man 3.3 Borstkanker bij de man Bij u is zojuist de diagnose borstkanker vastgesteld. Alle patiënten die voor borstkanker worden behandeld in het Catharina-ziekenhuis ontvangen een Persoonlijke Informatie Map.

Nadere informatie

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5 WAT IS HARTFALEN? 3 WAT VOELT U ALS U AAN HARTFALEN LIJDT? 3 WAT DOET UW ARTS OM UW ZIEKTE TE BEHANDELEN? 4 Controle van de symptomen4 De verdere evolutie van de ziekte voorkomen 4 INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING

Nadere informatie

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS Oncologisch support Team Nexavar Nexavar Uw arts schreef u een nieuw geneesmiddel voor, Nexavar. Deze behandeling richt zich op kankercellen (targeted therapie). Nexavar

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Het oncologisch begeleidingsteam

Het oncologisch begeleidingsteam 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 Het oncologisch

Nadere informatie

I y i GROENTEN EN FRUIT, OOK GOED VOOR ONZE OGEN EET ER ELKE DAG VAN, EEN ADVIES VAN DE BRAILLELIGA, Lunch Garden. Week van de Brailleliga

I y i GROENTEN EN FRUIT, OOK GOED VOOR ONZE OGEN EET ER ELKE DAG VAN, EEN ADVIES VAN DE BRAILLELIGA, Lunch Garden. Week van de Brailleliga _ - 4 - I y i GROENTEN EN FRUIT, OOK GOED VOOR ONZE OGEN EET ER ELKE DAG VAN, EEN ADVIES VAN DE BRAILLELIGA, MET DE STEUN VAN V Lunch Garden RESTAU R A NT Week van de Brailleliga Het is algemeen geweten

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft na overleg met de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker) en in overleg met

Nadere informatie

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 campus Sint-Jozef

Nadere informatie

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Máxima Oncologisch Centrum (MOC) Inleiding Als u van uw behandelend arts te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties

Nadere informatie

patiënteninformatie Zorgprogramma Oncologie Chemotherapie GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Zorgprogramma Oncologie Chemotherapie GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Zorgprogramma Oncologie Chemotherapie GezondheidsZorg met een Ziel VOORWOORD U hebt waarschijnlijk al verschillende onderzoeken en eventueel een chirurgische ingreep ondergaan. Stel

Nadere informatie

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Vóór het dertigste jaar is borstkanker zeldzaam, maar met het stijgen

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom

Prikkelbare Darm Syndroom MEDISCH CENTRUM Prikkelbare Darm Syndroom 2 Wat is een prikkelbare darm? We spreken van het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) of spastisch colon wanneer iemand gedurende tenminste 12 weken in de loop van

Nadere informatie

Gezond omgaan met de menopauze. 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik

Gezond omgaan met de menopauze. 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik Gezond omgaan met de menopauze 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik In deze brochure leest u antwoorden op de meest gestelde vragen over hormoongebruik tijdens de menopauze. Als voorbereiding op

Nadere informatie

Fiche 1: chirurgie. Opdracht: Speel een operatie na

Fiche 1: chirurgie. Opdracht: Speel een operatie na Fiche 1: chirurgie Soms is het nodig om een tumor weg te halen. Dat gebeurt tijdens een operatie. De dokter die deze operatie uitvoert, heet een chirurg. De dokter haalt de hele tumor, of het grootste

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Keel- Neus- en Oorheelkunde Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 10-2015-6094 Geachte... U heeft een bezoek gebracht

Nadere informatie

Waar kunt u terecht als u kanker hebt?

Waar kunt u terecht als u kanker hebt? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Waar kunt u terecht als u kanker hebt? z Er is kanker bij u geconstateerd. Als gevolg van uw ziekte kunt u te maken krijgen met

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Docentenhandleiding Niveau: expert Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Inleiding Na verschillende onderzoeken

Nadere informatie

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP!

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP! ZOUT : STOP! ZOUT : TOP? Zout, wat is dat nu eigenlijk? In feite is het zout dat we in onze voeding gebruiken natriumchloride of NaCl. Het element dat in deze formule voor problemen zorgt, is het natrium.

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie, voorafgaand aan een operatie van

Nadere informatie

Hormonale behandeling van prostaatkanker

Hormonale behandeling van prostaatkanker Hormonale behandeling van prostaatkanker 2 Tijdens uw bezoek aan de polikliniek urologie heeft uw behandelend uroloog met u besproken dat de resultaten van de onderzoeken definitief bevestigen dat u in

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

GEZONDHEIDSENQUETE 2013 GEZONDHEIDSENQUETE 2013 RAPPORT 5: PREVENTIE Stefaan Demarest, Rana Charafeddine (ed.) Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat

Nadere informatie

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek 100 jaar Antoni van Leeuwenhoek Onze toekomstdroom Het Antoni van Leeuwenhoek koos 100 jaar geleden al voor de grensverleggende weg door onderzoek en specialistische zorg samen te voegen met één scherp

Nadere informatie

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Algemene informatie Dag in dag uit geconfronteerd worden met aanhoudende

Nadere informatie

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Ontdek hoe kleine veranderingen elke dag een verschil maken Nicolas Guggenbühl, diëtist-voedingsdeskundige, met de medewerking van prof.

Nadere informatie

informatie over uw zorgpad borstkanker

informatie over uw zorgpad borstkanker informatie over uw zorgpad borstkanker Oncologisch Centrum Amsterdam Oncologisch Centrum Amsterdam is het grootste oncologisch samenwerkingsverband van Amsterdam, een initiatief van BovenIJ ziekenhuis,

Nadere informatie

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Samen komen we verder Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Uw bijdrage zorgt voor vooruitgang Juan Garcia, onderzoeker bij VUmc CCA: Ik studeerde geneeskunde omdat ik mensen wilde

Nadere informatie

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker Deze folder is bedoeld voor onze patiënten en de mensen in hun omgeving. Wij willen u graag informeren over onze succesvolle behandelingsmethode

Nadere informatie

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Status bepaling: 99,4% Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Vóór het starten van de behandeling

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl U heeft van uw arts gehoord dat u een Prikkelbare Darm heeft. Een andere benaming voor Prikkelbare Darm Syndroom

Nadere informatie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie FIBROMYALGIE 286 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u fibromyalgie hebt. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. In deze folder proberen wij antwoord te geven op uw vragen. U leest meer over

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project VIP² gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de ziekenhuiskoepels Zorgnet en Icuro.

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Operatie, bestraling en chemotherapie zijn de meest bekende behandelmethoden bij kanker. Bij bepaalde soorten kanker

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Revlimid (lenalidomide)

Patiënteninformatie. Revlimid (lenalidomide) Patiënteninformatie Revlimid (lenalidomide) 2 Inhoud Inleiding... 4 Omschrijving en doel van de behandeling... 4 Richtlijnen voor het innemen van Revlimid... 4 Bijwerkingen... 9 Speciale controle van uw

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Methotrexaat. (ledertrexate)/ MTX

PATIËNTEN INFORMATIE. Methotrexaat. (ledertrexate)/ MTX PATIËNTEN INFORMATIE Methotrexaat (ledertrexate)/ MTX 2 PATIËNTENINFORMATIE Uw reumatoloog heeft u methotrexaat voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Deze patiënteninformatie is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Telefoon:

Deze patiënteninformatie is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Telefoon: Deze patiënteninformatie is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Telefoon: 26-02-2016 Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. Belangrijke namen en telefoonnummers 3. Wat is kanker (algemeen) 4. Behandeling

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Methotrexaat bij reumatische aandoeningen Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Inleiding U heeft van uw behandelend arts het medicijn methotrexaat voorgeschreven gekregen. Om dit medicijn

Nadere informatie

1 Revalidatie bij kanker

1 Revalidatie bij kanker De ziekte kanker is ingrijpend en kan uw leven flink overhoop halen. Tijdens en na de behandeling kunt u allerlei klachten krijgen. Soms gaat uw conditie achteruit. Misschien bent u moe, angstig of onzeker.

Nadere informatie

High Tea-en Gezonde recepten Chi Kung 20 minutes work-out Oefeningen voor strakkere billen Alles over de pompoen

High Tea-en Gezonde recepten Chi Kung 20 minutes work-out Oefeningen voor strakkere billen Alles over de pompoen 1 er Novemb 3 e i Edit 2014 High Tea-en Gezonde recepten Chi Kung 20 minutes work-out Oefeningen voor strakkere billen Alles over de pompoen MIND 49 49 Chi Kung; Het opbouwen van vitale energie en mentale

Nadere informatie

lyondellbasell.com PROSTAATKANKER

lyondellbasell.com PROSTAATKANKER PROSTAATKANKER Prostaat Kanker Ongeveer 1 op de 7 mannen krijgt de diagnose Prostaatkanker te horen. Je kent misschien zelf wel iemand die het heeft of ervoor behandeld is. Ondanks dat dit schokkende cijfers

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Kanker VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Kanker VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL 400020 Kanker_400020 Kanker 05-10-11 15:32 Pagina 8 Kanker WAT IS KANKER MEDICIJNEN BIJ KANKER WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN

Nadere informatie

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Antibiotica HOE GEBRUIKT U ANTIBIOTICA COMBINATIE MET ANDERE MIDDELEN BIJWERKINGEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN GEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING RESISTENTIE TEGEN ANTIBIOTICA VRAAG OVER

Nadere informatie

ONDERSTEUNENDE ROL VAN VOEDING BIJ KANKERTHERAPIE

ONDERSTEUNENDE ROL VAN VOEDING BIJ KANKERTHERAPIE ONDERSTEUNENDE ROL VAN VOEDING BIJ KANKERTHERAPIE ISABELLE HEYENS, DIËTISTE UZ GENT Isabelle.Heyens@uzgent.be Inleiding Wereldwijd worden er dagelijks mensen gediagnosticeerd met kanker. Talrijke onderzoeken

Nadere informatie

Medicinale dranken - Chlorophyl

Medicinale dranken - Chlorophyl Medicinale dranken - Chlorophyl Chlorophyl (water) Een wonder van de natuur. Chlorophyl en de balans zuren en base Giffen, schadelijke stoffen en andere milieubelastende stoffen, zoals een onevenwichtige

Nadere informatie

SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS. Therapie: Erbitux

SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS. Therapie: Erbitux SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS Therapie: Erbitux Inhoud Wat is Erbitux Hoe wordt Erbitux toegediend? Wat is belangrijk om te weten als u Erbitux krijgt toegediend? Huid reacties Enkele raadgevingen Duur

Nadere informatie

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek?

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Inhoud Pagina Inleiding... 2 Medisch wetenschappelijk onderzoek... 3 Waarom zou u meedoen... 4 Onderzoeksfasen... 5 Medisch Ethische Commissie...

Nadere informatie

Acupunctuur. kan helpen. bij. stress

Acupunctuur. kan helpen. bij. stress Acupunctuur kan helpen bij stress Stress In onze maatschappij heeft iedereen het steeds over stress, maar wat bedoelt men hier eigenlijk mee? We onderscheiden twee vormen van stress : - positieve stress,

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Op initiatief van de Vlaamse Vereniging van Hoofdartsen, Icuro, Zorgnet Vlaanderen en de Vlaamse overheid, is het Vlaamse VIP 2 -indicatorenproject opgericht. Samen met

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

V OEDING. De juiste keuzes. om de risico s te verminderen EN KANKER

V OEDING. De juiste keuzes. om de risico s te verminderen EN KANKER V OEDING EN KANKER De juiste keuzes om de risico s te verminderen Een studie van het Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij I N H O U D Waarom kanker? Wat is kanker eigenlijk?

Nadere informatie

Borstchirurgie: mastectomie met okselklieruitruiming

Borstchirurgie: mastectomie met okselklieruitruiming AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: mastectomie

Nadere informatie

Centrum Corazon Roy Westerweel

Centrum Corazon Roy Westerweel Centrum Corazon Roy Westerweel Cantharel 25 2403 RA Alphen aan den Rijn bezoek alleen op afspraak. Telefoon: 0172-443977 Mobiel: 06-45316825 Email: info@centrum-corazon.nl INTRODUCTIE Welkom op de site

Nadere informatie

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE MB2948 Brochure: Klinische studies l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM U kreeg deze brochure omdat u meer wilt weten over klinische studies. We informeren u daarom over

Nadere informatie

Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde. Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009

Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde. Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009 Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009 Nieuwe zorgvisies Integrative Medicine Belevingsgerichte zorg Planetree

Nadere informatie

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 Patiëntenbijsluiter PARACETAMOL/VITAMINE C 500/50 MG DRANK BIJ VERKOUDHEID, poeder voor drank Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding bij borstkanker Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding en borstkanker Antioxidanten, het wondermiddel tegen kanker? Anti-oxidanten helpen kanker

Nadere informatie

PROSCAR 5 mg, filmomhulde tabletten (finasteride)

PROSCAR 5 mg, filmomhulde tabletten (finasteride) Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel te gebruiken. Bewaar deze bijsluiter, misschien heeft u hem nog een keer nodig. Raadpleeg uw arts of apotheker, als u aanvullende vragen

Nadere informatie