Gezondheidsgerichte therapie bij angstklachten. Angstpakket met handouts

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezondheidsgerichte therapie bij angstklachten. Angstpakket met handouts"

Transcriptie

1 Acadamiejaar Gezondheidsgerichte therapie bij angstklachten. Angstpakket met handouts Lic. Thomas Van Hulle Lic. Tania Verhelst M. Habetslaan 31 B-3600 Genk Belgium Tel Fax Promotor Dr. L. Isebaert Scriptie voorgelegd tot het behalen van de graad van Psychotherapeut in de Systemische Oplossingsgerichte Psychotherapie

2 INHOUDSOPGAVE Voorwoord... 3 Korte inleiding SYMPTOMEN VAN ANGST HERBENOEMEN Verhoogde bloedtoevoer Pijn in de hartstreek Spanning in de ledematen Pijn in de halsstreek Opeengeklemde kaken OORZAKEN VAN PANIEK De fysieke predispositie Stress Ervaringen uit het verleden Emotionele problemen Sociale fobie Obsessief-compulsieve stoornis Depressie Een fysiek probleem HERTRAINEN VAN REACTIES Focussen Probeer te focussen op iets leuks Focus op de ademhaling Focus op een prettig beeld Focus op een punt Acupressuur Flooding (zich laten overspoelen) EXPOSURE (of blootstelling aan moeilijke situaties) Aandachtspunten Exposure kaart PROBLEMEN OPNIEUW EVALUEREN HERVAL DE VICIEUZE CIRKEL VAN PANIEK DOORBREKEN De vicieuze cirkel van paniek De cirkel doorbreken UITWISSEN VAN SCHAAMTE Oorzaken en oplossingen voor sociale fobie Vermijding scoren EXTRA HULP BIJ PANIEK Vriendelijke waarschuwingen Netwerken en groepen Medicatie Professionele hulp GEWENSTE GEDACHTEN DE ANATOMIE VAN DE PANIEKAANVAL Slot BIBLIOGRAFIE... 25

3 Voorwoord Deze scriptie heeft een tweeledig doel. Ten eerste denken we na over hoe mensen omgaan met angstklachten. Ten tweede gaan we op zoek naar een mogelijk angstpakket, met allerlei mogelijke informatie rond angst, dat aan de cliënt zelf zou kunnen meegegeven worden. Wat nu voorligt is het resultaat van zoekwerk, vertaalwerk en uitproberen door en voor cliënten. Graag willen wij een aantal mensen bedanken die ons geholpen hebben bij het tot stand komen van deze scriptie. Onze dank gaat uit naar Dr. L. Isebaert voor zijn stimulerend optreden als promotor van dit werk. Dr. M. Le Fevere de Ten Hove en Lic. L. Cauffman danken we voor hun inspirerend en uitdagend lesgeven doorheen onze Korzybski jaren. Verder gaat onze dank uit naar de secretaresses van Psychiatrie & Psychosomatiek voor het opsporen van de blunders, het verwerken volgens de BIN-normen en het rasteren van de flow-charts. We danken ook onze werkgever, en Dhr O. Vanrie in het bijzonder, voor het mogelijk maken van het volgen van deze opleiding. Als laatste gaat een woordje van dank naar onze cliënten die zo vriendelijk waren hun ervaringen rond angst met ons te delen en de cliënten die de voorontwerpen lazen en aanvulden met voorbeelden.

4 Korte inleiding Angststoornissen komen voor bij een aanzienlijk deel van de bevolking. Dit betekent een zware belasting voor zowel het getroffen individu als zijn omgeving. Angststoornissen doen zich voor wanneer angst het alledaagse leven overhoop haalt. Voorbeelden hiervan zijn paniekaanvallen, overmatig piekeren, dwanghandelingen en dwanggedachten, gevolgen van traumatische gebeurtenissen, invaliderende bedeesdheid,... Deze handout richt zich vooral tot het getroffen individu maar kan ook gelezen worden door de omgeving! De voorliggende handout is een bundel informatie die al een lange weg heeft afgelegd en het is momenteel absoluut geen afgewerkt product. Het is de bedoeling dat al wie deze informatiebrochure leest (van cliënt tot ervaren therapeut) en die opmerkingen of aanvullingen heeft, het ons laat weten zodat we die in een volgende versie kunnen aanpassen. Veel lees- en invulplezier ermee en hopelijk heeft deze handout enig nut.

5 SYMPTOMEN VAN ANGST HERBENOEMEN The worst has not befallen me it s really just anxiety. Als iemand een angst- of paniekaanval krijgt, lijkt het alsof er geen einde aan komt. In werkelijkheid duurt een paniekaanval nauwelijks langer dan drie minuten, maar het lijkt veel langer omdat men uren/dagen ervoor/erna ook nog bang is om te sterven of om gek te worden. Een angstaanval is een natuurlijke reactie van het lichaam op adrenaline. Adrenaline is een hormoon dat het lichaam klaar maakt om te reageren op stress. Dit gebeurt door een verhoogde bloedtoevoer en het opspannen van de spieren. Maar als er geen echt gevaar dreigt, veroorzaken deze veranderingen angst en blijven ze aanslepen. Verhoogde bloedtoevoer Symptomen Een bonzend hart: het hart moet meer pompen om de bloedtoevoer op te drijven. Hartkloppingen zijn een natuurlijke respons op aerobic, infectie, uitputting, cafeïne, roken en piekeren. Transpireren: de verhoogde bloedtoevoer verhit het lichaam. Transpiratie helpt om af te koelen. Je krijgt rillingen. Coping (hoe ga je er mee om) De hartspier is zeer sterk en kan niet springen. En een overspannen hart zal altijd terugkeren tot haar normale ritme. Verhitting is een goede aerobic oefening: er gebeurt precies hetzelfde als bij zware lichaamsbeweging. Pijn in de hartstreek Symptomen Steken in de borst: de borstspieren trekken samen. Moeilijk ademhalen: de gespannen spieren laten niet genoeg ruimte over aan de longen om uit te zetten. Als compensatie gaat men dieper of sneller ademhalen. Hyperventilatie: er komt teveel zuurstof in de longen i.p.v. koolstofdioxide. Coping Ademhalingsproblemen na angst zijn dezelfde als na zware inspanning. Je kunt nooit stoppen met ademhalen. Blaas in een plastic zak om koolstofdioxide te inhaleren. Realiseer je dat duizeligheid, tintelingen en verdoving een gevolg zijn van hyperventilatie. Sommige mensen neuriën of zingen een liedje. Spanning in de ledematen Symptomen Trillen: dit is een natuurlijke reactie om de spieren te ontspannen. Zich flauw voelen: dit komt omdat het bloed van de hersenen naar de vermoeide spieren stroomt om deze opnieuw te voeden. Benen voelen aan als watte. Coping Laat armen en benen los naar beneden hangen. Zo gaat het trillen sneller voorbij. Leg je hoofd op je knieën zodat het bloed terugstroomt naar je hersenen. Plaats je benen in een lichte spreidstand en maak met je bekken kleine cirkeltjes in een spiraalvorm tot je het middelpunt vindt, dan sta je goed. Plaats je benen in een lichte spreidstand, plaats je tongpunt tegen het achterste van je verhemelte en tik met je vingertoppen tegen de buitenzijde van de dijen.

6 Pijn in de halsstreek Symptomen Moeite om te slikken kan ook aanvoelen alsof men gaat stikken Coping Slikken gaat vanzelf. Probeer maar eens een koek te eten zonder te slikken. Plaats het puntje van je tong tegen je verhemelte. Duw je je tong harder naar achter dan krijg je water in je mond. Opeengeklemde kaken Symptomen Duizeligheid, desoriëntatie en zweven: kaakspanning zet druk op het inwendig oor. Hetzelfde fenomeen treedt op in een roetsjbaan. Misselijkheid, diarree en wazig zicht: de druk op het inwendig oor blokkeert de zenuwen naar maag en ogen. Hetzelfde gebeurt bij fluorescerend licht, bewolkt weer, lawaai en snel rijden. Coping Kaken ontspannen: zo gaat misselijkheid of wazig zicht vanzelf over. Doe je best door rare bekken te trekken. DE TWEEDE ANGST VAN PANIEK Paniek treedt op zodra men zich zorgen maakt over zijn symptomen ( angst om de angst ). Dan komt er nog meer adrenaline vrij en wil men vluchten. Paniek is eerder een ervaring van de geest dan van het lichaam. Er is een gevoel van dringendheid zoals ik moet een plek vinden waar het veilig is of ik moet naar buiten; ik heb frisse lucht nodig. Paniek komt voor in vlagen en gaat voorbij zodra de adrenaline uit het lichaam is. Wat je ervaart is vervelend en misschien pijnlijk, maar het is niet gevaarlijk. Mensen sterven niet / worden niet gek van paniek. Verschil met gegeneraliseerde angst Paniek is de angst om zijn fysieke en mentale mogelijkheden niet meer te beheersen. Gegeneraliseerde angst is de angst om niet te voldoen aan andermans verwachtingen of om zijn verantwoordelijkheden niet meer te kunnen na komen, zoals zijn rekeningen betalen of naar het werk gaan.

7 OORZAKEN VAN PANIEK Een adrenalineopstoot veroorzaakt allerlei symptomen van angst en paniek. Maar hoe komt het dat men een adrenalineopstoot krijgt? Volgende factoren spelen hierbij een rol. De fysieke predispositie Elk heeft zijn eigen, unieke chemische huishouding. Onderzoek wijst uit dat mensen met een paniekstoornis familieleden hebben met hetzelfde probleem. Dit betekent dat er een erfelijke code bestaat die iemand vatbaar maakt voor angst. Wie angstig is, heeft tekort aan een bepaalde neurotransmitter: GABA. Deze stof maakt je alert en zeer gevoelig. Gevoelige mensen zijn vlug nerveus, voorzichtig, verlegen en grijpen makkelijk naar alcohol (deze doet de GABA-spiegel stijgen). Mensen die gek worden daarentegen, hebben een andere chemische constitutie. Zij hebben teveel dopamine en te weinig MAO in de hersenen. Van zorg en paniek kun je je dus wel slecht voelen, maar je wordt er niet gek van. Stress Angst wordt uitgelokt door stress. Stress kan zowel fysiek als emotioneel zijn. Fysieke stress: langdurige ziekte, operaties of streng diëten. Emotionele stress: vaak ruzie hebben, dingen doen waar je bang voor bent, of proberen te veel te doen in weinig tijd. In stressperiodes is het centrale zenuwstelsel hyperalert, en de normale emotionele respons is sterker dan normaal. Gewone angst wordt paniek. Oude conflicten komen naar boven, en de gebruikelijke copingvaardigheden werken niet meer. Eenmaal je door de angst wordt gepakt, kan het gebeuren dat de angst een eigen leven gaat leiden. Dus, ook wie geen angstig karakter heeft, kan toch angstig worden onder zware stress. Ervaringen uit het verleden Vroege ervaringen uit de jeugd en kindertijd kunnen je kwetsbaar maken: Overbeschermde kinderen hebben vaak een levendige en/of angstige fantasie. Deze fantasie maakt de dingen erger dan ze zijn. Ze ontwikkelen gewoontes op basis van een vervormde werkelijkheid; b.v. proberen te anticiperen op gebeurtenissen, vasthouden aan bepaalde denkbeelden. Vaak is men zich nauwelijks bewust van deze gewoontes, totdat de eerste paniekaanval uitbreekt. Overgecontroleerde kinderen zijn opgegroeid met veel kritiek, perfectionisme en hoge verwachtingen. Als volwassenen proberen ze normaal en kalm te zijn. Maar elke situatie die een andere respons vraagt, maakt hen van streek. Beide types benaderen het leven op een controlerende manier. Ze zijn constant op hun hoede voor elk mogelijk gevaar of mislukking. Ze zijn wel competent genoeg, maar kunnen zich niet meer handhaven bij te veel stress. Emotionele problemen Als men emotionele problemen heeft en er niets mee doet, kan dit uitlopen op een paniekstoornis. Soms worden mensen zich pas bewust van hun emotionele problemen, als ze een angstaanval krijgen. Sociale fobie Iemand met een sociale fobie maakt zich overmatig zorgen over wat anderen van hem denken. Hij denkt dat hij bekritiseerd wordt en dat anderen zijn zwakke plekken snel zullen doorhebben. Als zo iemand in een moeilijke situatie komt (b.v. spreken in publiek of in een grote menigte komen), kan het gebeuren dat hij een paniekaanval krijgt.

8 Obsessief-compulsieve stoornis Deze mensen hebben vaak vervelende gedachten die ze niet van zich af kunnen zetten. Het gaat om angst om anderen te kwetsen, angst om onzedig te zijn, angst om nooit genoeg te hebben, angst om ongeneeslijk ziek te zijn of angst om fouten te maken. Rituelen verminderen de angst, maar als men deze niet kan uitvoeren, breekt paniek uit. Depressie Hangt vaak samen met paniek. De symptomen van een depressie zijn: gebrek aan energie of interesse, zich terugtrekken, verminderde concentratie en besluiteloosheid. Zelfs de eenvoudigste taak lijkt te moeilijk. Als het leven zo zwaar geworden is, is men meer vatbaar voor angst. Een fysiek probleem Omdat een paniekaanval zo vreselijk aanvoelt, denkt men soms dat men één of andere ernstige aandoening heeft. Dokters kunnen makkelijk uitmaken of het om een fysieke aandoening gaat (b.v. hartziekten, epilepsie, anemie, ) dan wel een paniekaanval.

9 HERTRAINEN VAN REACTIES Paniek kan een automatisme worden: men reageert quasi automatisch op angst met angst. Hertrainen betekent dat men deze automatische reacties gaat uitdoven. B.v. Men kan een rat bang maken van een konijn door hem een luide knal te laten horen, telkens hij het konijn ziet. Men kan deze angst vervolgens doven door het konijn opnieuw te laten zien, maar de knal weg te laten of de rat tegelijk iets leuks aan te bieden (b.v. voedsel). Focussen Probeer te focussen op iets leuks Maak een wandeling, tel van 100 tot 3, begin te neuriën of zeg een gedichtje op. In het begin zul je nog steeds angst voelen. Bedenk dan dat de effecten van adrenaline steeds voorbijgaan, en hoe minder aandacht je geeft aan je symptomen, des te sneller zullen ze verdwijnen. Focussen is zoals een goed boek lezen en zodanig opgaan in het verhaal dat je het geluid op de achtergrond niet meer hoort. Probeer niet om de angst te vermijden, maar laat de gevoelens toe als achtergrondmuziek. Focus op de ademhaling Bewust ademhalen is één van de beste dingen die je kunt doen. Maar je moet dan wel genoeg oefenen zodat je goed getraind bent om dit ook toe te passen als je angstig bent: 1 haal langzaam en diep adem door de neus tot je longen volledig gevuld zijn met lucht 2 houd je adem drie tellen vast 3 adem uit door je mond terwijl je telt tot zes 4 neem een pauze van drie tellen 5 herhaal dit een paar keer Focus op een prettig beeld Zoals een veilige plek waar je je goed voelt: op het strand, in het bos, in de bergen, Je kunt je ook voorstellen dat je iets doet dat je leuk vindt (zwemmen, bowlen...). Het is belangrijk dat je de fantasie zo levendig mogelijk maakt: wat zie je, wat hoor je, wat voel je? Als mensen paniek voelen, willen ze meestal weglopen naar een veilige plek. Je kunt dit meteen doen -in je fantasie. Focus op een punt Dit zal je automatisch tot rust brengen. Je zult merken dat je stil wordt, dat je schouders zich ontspannen, je oogleden zwaar worden en je zou het liefste je ogen willen sluiten. Staren maakt namelijk van een denker een kijker. Het enige wat spanning produceert, zijn gedachten. Je kunt ook een woord herhalen, als je voelt dat allerlei gedachten dreigen binnen te komen. Dit helpt je om in een toestand van alleen maar kijken te blijven, waarin het onmogelijk is om in paniek te raken. Acupressuur Gaat verder dan focussen: men drukt op bepaalde punten van het lichaam zodat een onevenwicht ontstaat in de elektrische stroom die negatieve emoties vasthoudt. De meest belangrijke plaatsen om op te duwen (elk zeven keer) tijdens een paniekaanval zijn: 1 de benige rand vlak onder het ooglid 2 10 centimeter onder de oksel 3 de plaats waar de neus uitloopt op de wenkbrauw 4 3 centimeter onder het sleutelbeen en een 3 centimeter aan de kant van het sternum 5 aan de binnenkant van de pink Je kunt ook de angst laten verdwijnen door je ogen te bewegen alsof ze een horizontale 8 volgen. Terwijl je dit doet, klop je op de uiterste punten van de wenkbrauwen, dan neuriën, tot drie tellen en opnieuw neuriën. Dit herstelt de balans tussen de emotionele en logische hersenhemisfeer. Je kunt ook snel kijken van de vloer naar het plafond. Ondertussen klop je op de rug van je hand, op de knoken tussen de ringvinger en de pink. Houd je hoofd stil en kijk naar beneden zodat je ogen bijna gesloten zijn. Kijk dan

10 traag naar boven, alsof je je eigen wenkbrauwen zou willen zien. Als het te vermoeiend wordt om nog langer naar boven te kijken, sluit je ogen dan. Neem nog eens diep adem, en adem uit terwijl je ogen gesloten blijven. Flooding (zich laten overspoelen) Flooding is het tegengestelde van proberen je symptomen te controleren Als je iets voelt, laat het komen en laat het voorbijgaan. Je zult zien dat de paniek niet langer dan zestig seconden duurt en overgaat als een golf. Als je probeert je angst te controleren, voed je eigenlijk die angst. En proberen te verbergen of stilhouden wat je voelt, is eigenlijk nog steeds een manier om te proberen de angst onder controle te krijgen. Sommige mensen lopen werkelijk weg naar een zogenaamd veilige plek. Maar dit doet de adrenaline stijgen en is zoveel als olie op het vuur gieten. Beter is om jezelf gewoon te voelen trillen of je hart te horen pompen. Ook volgende tips kunnen helpen: Daag je symptomen uit door ze aan te moedigen ( kom maar af, paniek, laat maar zien hoe slecht je het voor mij kunt maken! ). Probeer te trillen. Als je de angst uitnodigt, jaag je ze eigenlijk weg. Rust is de keerzijde van paniek. Hoe sneller je paniek ervaart, des te sneller zul je een rustig gemoed vinden. Verander de toon van je stem en of spreek je angsten toe op een ongebruikelijke manier (b.v. neus dichtknijpen) Vraag iemand om je te helpen volgende paradoxale trucs te ontdekken: laat hem de meest afschuwelijke dingen zeggen met een lieflijke stem om de angst te misleiden: OK, je panikeert. Laten we kijken wat er gebeurt want zelfs je ergste angsten werkelijkheid kunnen worden!

11 EXPOSURE (of blootstelling aan moeilijke situaties) The more fears I look at in the face, the more they leave without a trace. Mensen met angst, kunnen na zekere tijd agorafobie ontwikkelen. Dit komt omdat ze steeds minder durven doen, en dus ook minder naar buiten durven gaan. Gebruik de Exposurekaart om te zien of je geen moeilijke situaties uit de weg gaat. Kies een situatie uit die je niet teveel stress bezorgt. Breng je zelf in die situatie, wacht op je symptomen, net zo lang tot ze voorbijgaan. Maak hierbij gebruik van één van volgende methodes: Focus op een punt, een veilige plek, details rond je, je ademhaling of een aangename activiteit, of druk op bepaalde acupressuurpunten als je symptomen van paniek voelt opkomen. Gebruik flooding door je te focussen op gevoelens van angst en spreek jezelf toe: dit is precies wat ik wil. Hoe meer ik doorheen deze symptomen van angst ga (zonder een tweede angst toe te voegen), hoe sneller ik de angst zal kunnen doven. Afstand nemen van en toenadering zoeken tot een veilige plek. Ga weg van een veilige plek. Keer terug zodra je spanning voelt. Als je je rustig genoeg voelt, begin dan opnieuw. Aandachtspunten Wacht niet tot je in een moeilijke situatie bent. Exposure moet je oefenen. Begin ermee voor een periode van minuten, op een plaats waar je niet wordt afgeleid. Oefen zolang je je voorgenomen hebt, ook als de paniek snel overgaat. Vaak ondergaan mensen één of twee vlagen van paniek, en voelen ze zich daarna verrassend goed. Oefen ook als je gestresseerd bent. En oefen regelmatig. Zelfs als je maar tien minuten geoefend hebt, zal dit je toch een gevoel van voldoening geven. Rust even vooraleer je begint. Oefen ook als je rustig bent. Zo zul je spontane kalmeringstechnieken leren die je ook kunt gebruiken als je angstig bent. Als je op openbare plaatsen oefent, zorg er dan voor dat je andere mensen aankijkt. Zoniet zou je het gevoel kunnen hebben dat anderen naar jou staan te kijken. Eens je de oefening onder de knie krijgt, kan het gebeuren dat het vervelend wordt. Als je merkt dat je dan begint na te denken, richt je aandacht terug op je omgeving. Loop niet weg als je de angst voelt opkomen! Dan komt er alleen nog meer adrenaline vrij. Vooruitgang gaat nooit gelijkmatig; raak dus niet ontmoedigd als je even strop zit. Als je blijft oefenen, bouw je sowieso een stevig fundament op voor latere groei. Het kan gebeuren dat je tijdelijk weer achteruit gaat, dit komt omdat vooruitgang soms beangstigend is. Als je één situatie de baas bent, kijk dan uit voor nieuwe uitdagingen. Dit biedt je de gelegenheid te blijven oefenen totdat je voldoende zelfvertrouwen hebt om doorheen je paniek te gaan, in eender welke situatie.

12 Exposure kaart EXPOSURE KAART Richtlijnen Ga voor jezelf situaties na, die je probeert te vermijden. Geef elke situatie een score: (0= ik vermijd de situatie helemaal niet, 10= ik vermijd de situatie heel sterk). Vul de lijst desnoods aan. Pas dan exposure toe voor die situaties die je met 5 punten of minder hebt gescoord. Oefen zolang tot je geen angst meer hebt. En ga dan verder met de meer moeilijke situaties. Situaties die ik vermijd Datum Datum THUIS Douchen of in bad gaan zonder dat er iemand in de buurt is Alleen thuis blijven Alleen in de tuin zitten Een eindje weg van huis zijn ( blokken om) Andere ONDERWEG In/uit de garage In de buurt Op kruispunten In het verkeer Op de autosnelweg Over een brug of onder een tunnel Op de bus Op de trein, tram, in de metro, In het vliegtuig Andere OPENBARE PLAATSEN Supermarkt Restaurant Feestjes, sociale activiteiten Theater Kerk Winkel Pretpark Voetbalstadium Andere KNELPUNTEN In de wachtrij In de lift Tijdens lange gesprekken Bij de kapper Bij de tandarts Andere

13 PROBLEMEN OPNIEUW EVALUEREN With a little change in attitude, fears loose all their magnitude. Panieksymptomen kun je verminderen en zelfs uitroeien mits je iets kent over de werking van adrenaline en focussen. Maar er is meer nodig, je moet ook je houding tegenover paniek veranderen. Anders kan onveiligheid een verslaving worden (b.v. eens je geleerd hebt dat je een beangstigende adrenalineopstoot kunt omzetten in een leuke kick, kun je daaraan verslaafd worden). Het is dus belangrijk om je houding te veranderen tegenover angst. De eerste stap daartoe is je bewust worden van de afbrekende gedachten die je hebt over paniek. Daarna kun je deze leren vervangen door andere, positieve gedachten. Merk op dat het verschil tussen destructieve en constructieve gedachten soms heel subtiel kan zijn Verander pijnlijke gedachten Ik zit opgescheept met symptomen van paniek en kan allen maar hopen dat ze zo snel mogelijk voorbijgaan. Ik wil geen paniekaanvallen meer hebben. Als ik één paniekaanval de baas kan, moet het de volgende keer des te sneller gaan. Eens ik geen paniekaanval meer heb, hoef ik niet meer te oefenen. Genezing betekent dat ik elke situatie die moeilijk voor me is, moet aankunnen. in gedachten die de paniek verminderen Ik zie mijn symptomen van paniek als een uitdaging om er mee te oefenen. Ik wil minder paniekaanvallen hebben. Als ik één paniekaanval de baas kan, zal ik me de volgende keer meer getraind voelen. Ik zorg dat ik nog in situaties kom die moeilijk voor me zijn; zo blijf ik oefenen. Ik blijf oefenen maar ik hoef niet alles te kunnen. In de uitspraken van de eerste kolom, gaat het om succes : je moet proberen paniek te vermijden of te voorkomen. De uitspraken van de tweede kolom tonen aan dat je angstsymptomen kunt zien als een oefening om paniek te veranderen in rust. Als je werkelijk je begrip van angst hebt veranderd, zul je niet bang meer zijn wanneer paniek nog eens opduikt. Daarom blijft het belangrijk om de gedachten die de paniek verminderen te blijven inoefenen, tot ze echt waarheid voor je zijn geworden.

14 HERVAL Alhoewel de meeste mensen de angst om de angst kunnen stoppen nadat ze begrepen hebben wat hen overkomt, toch zijn er anderen die moeite hebben hun reacties te veranderen of het gebeurt dat hun symptomen terugkomen na een periode van goed zijn. Succes kan angstaanjagend zijn. Na een goede periode denken mensen vaak: Ik hoop dat ik dit nooit meer moet meemaken! Ik vraag mij af of dit zal blijven duren? Ben ik genezen? Wat als ik weer problemen begin te krijgen? Elk van deze gedachten kan paniek terug uitnodigen!!! Succes zorgt voor minder oefenmomenten rond omgaan met angst. Terugkomen van vakantie of opgenomen zijn in het ziekenhuis kan ervoor zorgen dat mensen gestresseerd raken door de roep van de dagelijkse routines. Een korte training kan nodig zijn om terug gewoon te raken aan bepaalde situaties. Zelfs mensen zonder paniekstoornis voelen zich vaak angstig op maandag of wanneer zij thuis komen van vakantie. Onderliggende emotionele problemen van depressie, sociale fobie, obsessie en perfectionisme die niet zijn verklaard kan ervoor zorgen dat paniek terugkomt. Symptomen van ongedetecteerde kleine medische problemen zoals inwendig oor disfunctioneren allergie, PMS, lage suikerspiegel, schildklierproblemen, anemie, hoge bloeddruk kunnen angst uitlokken na een periode van goed functioneren. Meerdere factoren die bijdragen tot angstproblemen (zoals temperament, chronische ziekte, traumatische ervaringen, familieconflicten, werkstress, perfectionisme, vermijdingsgedrag, depressie, fobie of obsessies) zullen zorgen voor uitdagingen om niet toe te geven aan de tweede angst van paniek. Enkel op medicatie vertrouwen voor herstel kan ervoor zorgen dat de symptomen terugkeren wanneer de medicatie gestopt wordt. Het gebruik van sommige medicamenten is natuurlijk soms nodig, toch is het van belang om medicatie gradueel te vervangen door gedragsmatige technieken, zoals focussen op plezierige activiteiten. Het terugkeren van paniek is een noodzakelijk onderdeel van volledig herstel! Je moet jezelf kunnen aantonen dat je om kan met symptomen die terugkomen, om de angst voor terugkerende problemen kwijt te raken. Van tijd tot tijd zal paniek terugkeren en het is van belang een goede attitude te vinden die herevalueert en herval voorkomt!!! Verander pijnlijke gedachten Een herval betekent dat alles wat ik in het verleden heb geprobeerd niet werkt. in gedachten die paniek verminderen In het verleden heb ik heb mijzelf ontdaan van uitlokkers van angst, ik kan dat opnieuw!

15 DE VICIEUZE CIRKEL VAN PANIEK DOORBREKEN Mensen kunnen voorbestemd zijn om angst te ervaren door een gevoelig temperament, hoge dosissen stress die zenuwen gevoelig maken, emotionele problemen (sociale fobie, obsessie en depressie), een hyperactieve verbeelding of een perfectionistische persoonlijkheid. De actuele eerste episode van angst of het uitlokkende incident zal veroorzaakt worden door een rush van adrenaline die op zijn beurt veroorzaakt wordt door één van de volgende drie zaken: Een spannende situatie: conflicten met mensen, het geven van een speech, omgaan met pijnlijke herinneringen, zich in een situatie bevinden waar men zich opgesloten voelt of een recent overlijden ( Wat als ik sterf zoals mijn tante Marie stierf drie weken geleden? ) Een geconditioneerde reactie op een uitlokkende factor die het denkproces de weg afsnijdt. (Een meisje had een bijna verdrinkingservaring. Een jaar later kreeg ze haar eerste paniekaanval in een duikboot.) Een niet-bedreigende fysische conditie die onverklaarde symptomen veroorzaakt (zoals duizeligheid, nausea, troebel zicht, transpireren, beven, flauwte, snel ademhalen, hartkloppingen of warmteopwellingen) die niet angstig zijn maar lijken op angst. Eens de eerste paniekaanval verschijnt, kan het vlug een eigen leven gaan leiden. Mensen beginnen te denken: Wat was dat? Gaat dat opnieuw gebeuren? Heb ik een vreselijke ziekte? Heb ik een zenuwinzinking? Wat als mensen mij zien? Negatieve gedachten die door de geest dwalen onder het niveau van de aandacht kunnen volgende incidenten uitlokken totdat deze starten met een regelmaat van klok. Een vrouw met hoge levensverwachtingen was fysisch gestresseerd door een miskraam. Paniek overviel haar voor het eerst bij het winkelen in de afdeling van de babyproducten. Later, kreeg ze overal in de winkel angstaanvallen en uiteindelijk ook wanneer ze voorbij de winkel passeerde, juist omdat deze stimuli geassocieerd werden met de eerste aanval. De vicieuze cirkel van paniek Zelfs wanneer stress, depressie, spannende situaties of een tijdelijk fysische conditie voorbij zijn kunnen mensen paniek blijven ervaren juist omdat ze vrezen dat het zal gebeuren.dit is angst om de angst. Mensen worden bang van hun eigen lichamelijke reacties De laatste tijd gaat het redelijk goed, ik vraag mij af of de paniek nog zal terugkeren? Wat als mensen vertellen dat ik transpireer? Dit soort gedachten versterkt vastliggende factoren zoals temperament, emotionele stoornissen en persoonlijkheidstrekken en creëert een verder lopende stress die de vicieuze cirkel van paniek produceert (cfr figuur p. 12). De cirkel doorbreken Elk onderdeel van de vicieuze cirkel kan gewijzigd worden als oplossing voor de paniek: Herbenoem vastliggende factoren tot kleinere fysische condities (oor- of schildklierproblemen, PMS, allergieën, lage bloedsuikerspiegel, anemie, hoge bloeddruk) of onherkende emotionele problemen (temperament, stress, overactieve verbeelding, perfectionisme, depressie, sociale fobie, obsessies) zodat ze minder aanleiding geven tot piekeren eens ze behandeld of geïdentificeerd zijn. Herlabel moeilijke symptomen tot een rush van adrenaline. Dit elimineert angst om te sterven, angst om gek te worden of de angst om uitgelachen te worden. Mensen die angst hebben concentreren zich overmatig op de realiteit, terwijl mensen die psychotisch worden voeling met de realiteit verliezen. Alhoewel mensen met angst levendige voorstellingen kunnen hebben weten ze toch nog altijd, wie, wat en waar ze zijn! Train jezelf niet te reageren op uitlokkende factoren en negatieve gedachten door je te focussen op plezante activiteiten of door de ergste sensaties van paniek te laten passeren. Zie episodes van paniek als mogelijkheden om te oefenen in het omgaan met symptomen. Stel jezelf bloot aan moeilijke situaties om je comfort te verhogen wanneer paniekaanvallen verminderen in aantal. Vrienden en familie kunnen je helpen tot je de uitlokkende factoren alleen aan kan. Zoek zo nodig bijkomende hulp om stress van conflicten of pijnlijke herinneringen te verminderen.

16 Herlees de informatie over paniekstoornis opnieuw bij het eerste teken van heropduikende symptomen of na een intense episode van angst. Vastliggende factoren Temperament, stress psersoonlijkheidstrekken en emotionele problemen Uitlokkend incident veroorzaakt door fysische conditie, spannende situatie, geconditioneerde reactie Volgend incident gebeurt vaker verergert factoren Negatieve gedachten bijna onder het niveau van aandacht Paniek, onzekerheid zich onecht voelen Symptomen van adrenaline opstoot: verhoogde hartslag, gespannen spieren

17 UITWISSEN VAN SCHAAMTE Mensen met sociale fobie vrezen schaamte en negatieve evaluaties van anderen. Van alle kinderen zijn 10 tot 15% bedeesd en 8 tot 11% van de volwassenen ontwikkelen sociale fobie, die meestal start in de midden tot late adolescentie. Sociale fobie scoren Methode: Voor een snelle controle of je wel of niet last hebt van sociale fobie, scoor hoe vaak of hoe intens je de volgende angsten ervaart op een schaal van 0 10, met 10 de meest intense angst. Angst voor Angst om gezien te worden Schaamte Kauwend op voedsel Belachelijkheid Met slechte etiquette Verwerping Als verspillend Kritiek Bevend, zwetend of blozend Miskenning Angst om Angst om te zijn Dom over te komen Dwaas Raar te klinken De mindere Antwoorden te vergeten Onaantrekkelijk Niet weten wat te zeggen Beschaamd Oorzaken en oplossingen voor sociale fobie Bedeesdheid kan een geërfde trek zijn. Studies suggereren dat de genetische component 22 % tot 50 % verklaart van de sociale angst. Mensen kunnen dit probleem hebben door vervelende gedachten over hoe ze overkomen of hun fysieke factoren: extra aders onder de huid (veroorzaakt blozen) of het hebben van minder relaxerende of stimulatiezoekende neurotransmitters (GABA en dopamine). Vroege identificatie en behandeling van sociale angst zijn belangrijk omdat het alcoholmisbruik, depressie, paniekstoornis, eetproblemen of een vermijdende persoonlijkheid kan veroorzaken. Er zijn verschillende krachtige manier om dit te behandelen, met inbegrip van medicatie die fysische oorzaken aanpakt: Bètablokkers gebruikt in de jaren 60 om de bloeddruk te verlagen, zijn efficiënt bij het verminderen van hartkloppingen en bevende handen die het functioneren moeilijk maken. Deze medicatie is minder efficiënt wanneer ze regelmatig genomen wordt of wanneer ze genomen wordt bij minder intense situaties. Antidepressiva die de stroom van serotonine verhogen verbeteren de sociale fobie in 50 tot 75 % van de gevallen. Het kan 8 tot 12 weken duren voor de volle werking ervaren wordt en winst kan verloren gaan als de medicatie gestopt wordt. Milde bijwerkingen kunnen bij de start ervaren worden. Kalmeermiddelen zoals Valium en Xanax kunnen sociale fobie verminderen voor 78% van de mensen. Zij werken binnen de 15 minuten, maar zij kunnen neerslachtigheid, vergeetachtigheid en afhankelijkheid veroorzaken. In sommige gevallen wordt de depressie erger. Kies voor helpende gedachten en durf actie te ondernemen die fout denken verandert: Fysische symptomen zullen paniek veroorzaken verminderen als ik blijf. Durf 15 minuten te wachten voor je je verplaatst of probeer de symptomen erger te maken. Iedereen kijkt naar mij let niet op mij. Durf rond te kijken en check hoeveel mensen je in de gaten hebben. Als ik een fout maak zullen mensen denken dat ik dom ben menselijk ben. Durf om opzettelijk dom te doen. Als ik beef, zweet of bloos zullen mensen denken dat ik medelijden wek gepassioneerd ben. Durf mensen te vertellen dat je beeft omdat je nerveus bent en kijk naar hun reactie. Als ik spreek tegen iemand zal ik niet weten wat te zeggen zullen vragen en commentaren als vanzelf komen. Durf nieuwsgierige vragen te stellen om een conversatie te starten.

18 Vermijd liever vermijding om permanent sociale fobie te elimineren: Verander de lichaamschemie door jezelf bloot te stellen aan angstvolle situaties. Dit geeft aan de neurotransmitter die angstreacties vermindert (GABA) de kans om zich op te bouwen. Stel jezelf bloot aan situaties die je middelmatig vermijdt. Kies dagelijkse doelen en wacht tot de angst daalt. Gebruik positieve gedachten (zie hierboven) tijdens het oefenen. Ontwikkel een hiërarchie voor moeilijke taken. Bereid een speech voor over schaamte. Oefen deze in met een taperecorder, goede vriend of in gedachten en geef die speech dan.

19 Vermijding scoren Methode: Kruis de situaties die jij vermijdt eerst aan. Scoor vervolgens welke situaties je vermijdt met mensen die je kent en niet kent op een schaal van 0 10: 0 (geen) 10 (volledige) vermijding. Score waarmee ik vermijd met mensen Situaties waarin ik vermijd die ik ken die ik niet ken Activiteiten op school of op het werk Werken terwijl je geobserveerd wordt Stellen of beantwoorden van vragen Aanwezigheid of spreken op meetings Een test maken of mondeling rapporteren Spreken met leraar, baas, autoriteitsfiguur Interactie Vragen naar informatie of aanwijzingen Iemand aan de telefoon roepen Boodschap nalaten op antwoordapparaat Mensen ontmoeten en zich voorstellen Mensen spreken van hetzelfde geslacht Mensen spreken van het andere geslacht Oogcontact maken Afkeuring laten blijken Sociale situaties Kleine of grote vergaderingen Uitgaan om iets te drinken Gaan naar of geven van een feestje Iemand voor afspraakje vragen Kussen of seks hebben Publiek kritisch onderzoek Mensen die acné bemerken of iets anders Telefoongesprekken doen Eten of schrijven met anderen in de buurt Een publieke rustruimte gebruiken Een ruimte binnengaan waar al anderen zitten In de aandacht staan Een optreden geven

20 EXTRA HULP BIJ PANIEK Herstellen van paniekaanvallen kan inhouden dat je spreekt met een groep, familie, vrienden, therapeut of je dokter. In de meeste gevallen met angst hebben hartkloppingen en pijn in de borst niets te maken met hartziekte. Toch kan het moeilijk zijn deze angst volledig uit te schakelen tot je de juist diagnostische tests hebt gekregen. Familie en vrienden die informatie willen lezen rond paniekstoornis kunnen op verschillende manieren helpen: Zoek en lees informatie rond paniekstoornis en angst. Zeg niet tegen mensen dat hun angsten overbodig zijn, dat het allemaal in hun hoofd zit of dat ze niet hard genoeg proberen. In plaats daarvan help je hen beter te begrijpen dat een adrenaline rush ervoor kan zorgen dat ze zich zo slecht voelen. Bespreek gedachten rond zorgen om symptomen van angst. Bied feedback aan: episodes van paniek zijn zelden merkbaar, of geef informatie over familieleden die problemen hebben gehad met angst of depressie. Dit kan mensen helpen zich te realiseren dat een (geërfd) sensitief temperament een bijdragende factor is. Help symptomen te herlabelen en te herbenoemen wanneer de persoon niet helder denkt gedurende een paniekaanval Je kan je niet voorstellen hoe stress vol dat bezoek van je moeder wel was. Help mensen zich te focussen op hun ademhaling, iets interessants in hun omgeving, of stel domme of onbeduidende vragen als de sensaties van paniek beginnen. Probeer niet steeds mensen hun aandacht van de paniek weg te halen, maar moedig hen aan te kijken of de paniek zal komen en bied hen aan opnieuw te helpen focussen als de paniek terugkomt. Help mensen de angst te laten wegspoelen door voor hen te zorgen in uw kleinste Mickey Mouse stem. Moedig mensen aan zich bloot te stellen aan moeilijke situaties en bied hen aan mee te gaan om doorheen iedere paniek die komt heen te raken. Stop uw hulp niet abrupt, maar vind verstandige manieren om mensen gradueel te helpen hun vertrouwen in onafhankelijkheid terug te winnen na het focussen. Laat hen weten dat, wanneer nodig, je in een andere kamer wacht, in de tuin, in het huis van de buur of dat je volgt in je wagen. Vriendelijke waarschuwingen Vermijd hulp te vragen van vrienden en familieleden die te opdringerig zijn, die ongeïnteresseerd zijn, die ongeschikt zijn of die rigide zijn. Pogingen om hen te betrekken bij uw behandeling of hen veranderen zullen u hinderen. Onderhandel niet met mensen die u slecht advies geven of die u proberen te overtuigen. Laat hen weten dat je blij bent met hun bezorgdheid en geef juist feedback op wat zij zeggen Jij denkt dus dat het dom is van een blokje om te doen en dat ik nu al stadsverkeer zou moeten aankunnen. Het moet voor jou frustrerend zijn om mij te zien vechten en niet te kunnen helpen. Zelfs wanneer opmerkingen kwetsend zijn, probeer toch te reageren alsof ze vriendelijk waren. Zoek iemand die begrijpend voor je is en met wie je kan praten of schrijf naar jezelf in een soort dagboek. Kijk uit voor vrienden en familie die herstel ontmoedigen omdat zij voordeel halen uit de beperkingen die paniek voor jou doet ontstaan. Zij kunnen bang zijn jou te verliezen of hebben er baat bij dat jij zwak bent zo dat zij sterk kunnen zijn. Als jij begint te herstellen, worden zij misschien achterdochtig, jaloers, beschuldigend, irritant of beginnen zij misschien zelf paniek te ontwikkelen! Netwerken en groepen Als je een beetje geluk hebt vind je wel een of twee personen die je zullen helpen. Alhoewel dit niet echt nodig is. Veel mensen doen het op hun eentje goed of werken met een therapeut. Misschien vind je een groep van mensen met gelijkaardige problemen in je gemeenschap. Er zijn netwerken, web sites en boeken die je kunnen helpen. Medicatie Antidepressiva en angstwerende medicatie worden vaak gebruikt bij de behandeling van paniekstoornis. Antidepressiva zoals Prozac verhogen de serotoninespiegels in je hersenen.

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

E book Angst. Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl

E book Angst. Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl E book Angst Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl E-Book Angst Waarom zijn wij bang? Wat is precies de functie van angst? We hebben er allemaal bijna dagelijks mee te maken, maar

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

PANIEKSTOORNIS EN AGORAFOBIE

PANIEKSTOORNIS EN AGORAFOBIE ALGEMEEN PANIEKSTOORNIS EN AGORAFOBIE PATIËNTENINFORMATIE Wat zijn een paniekstoornis en een agorafobie? Met een paniekstoornis heeft u regelmatig paniekaanvallen. Als gevolg daarvan probeert u situaties

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

Wat is de oorzaak van hyperventilatie?

Wat is de oorzaak van hyperventilatie? Hyperventilatie 2 Wat is hyperventilatie? Hyperventilatie betekent overmatige ademhaling. Iemand die hyperventileert haalt te snel en te diep adem. Het lichaam reageert hierop. Dit geeft verschillende

Nadere informatie

Rijangst en angststoornissen

Rijangst en angststoornissen 1 Rijangst Veel mensen zijn bang wanneer ze in de auto zitten. De mate van de angst varieert sterk. Soms treedt de angst alleen maar op in zeer specifieke situaties, situaties die zich bijna nooit voordoen.

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Niemand hoeft verlegen te zijn

Niemand hoeft verlegen te zijn Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Verlegen mensen Niemand hoeft verlegen te zijn Kleine kinderen zijn vaak verlegen. Dat vindt iedereen normaal. Maar ook 1 op 5 volwassenen

Nadere informatie

ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger

ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger In elk mens schuilt een potentiële moordenaar! Wat als zij straks het schelmes neemt? ANGSTEN OVERWINNEN

Nadere informatie

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht:

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht: Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten Algemeen In dit document vind je een overzicht terug van oefeningen die je kan doen om de psychologische vaardigheden te versterken en de deelnemers te ondersteunen

Nadere informatie

Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel

Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? 1234567890-terTER_ Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Wat zijn

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Relaxatie als manier om met stress en pijn om te gaan

Relaxatie als manier om met stress en pijn om te gaan Relaxatie als manier om met stress en pijn om te gaan Materiaal Opdracht buikademhalingsoefening Opdracht relaxatie-oefening Relaxatiedagboek lichaamsscan oefening (www.actinactie.nl, te downloaden als

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER 1014 Inleiding De ziekte prostaatkanker, maar ook de behandeling, zoals een operatie, bestraling, hormonale therapie en chemotherapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige

Nadere informatie

Inleiding... 1. Ademhaling... 1. Hyperventilatie... 1. Oorzaak van hyperventilatie... 2. Klachten bij hyperventilatie... 3. Wat kunt u zelf doen...

Inleiding... 1. Ademhaling... 1. Hyperventilatie... 1. Oorzaak van hyperventilatie... 2. Klachten bij hyperventilatie... 3. Wat kunt u zelf doen... Hyperventilatie Inhoudsopgave Inleiding... 1 Ademhaling... 1 Hyperventilatie... 1 Oorzaak van hyperventilatie... 2 Klachten bij hyperventilatie... 3 Wat kunt u zelf doen... 4 Tot slot... 5 Inleiding Deze

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

SOCIALE FOBIE PATIËNTENINFORMATIE

SOCIALE FOBIE PATIËNTENINFORMATIE SOCIALE FOBIE PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Iedereen is wel eens angstig of gespannen in sociale situaties. Veel mensen vinden het vervelend om een praatje voor een groep mensen te houden, of om alleen

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ KANKER 17041

BEWEGEN BIJ KANKER 17041 BEWEGEN BIJ KANKER 17041 Inleiding De ziekte kanker, maar ook de behandeling, zoals chemotherapie, operatie, bestraling en hormonale therapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl Stress en hart- en vaatziekten Indeling Het stressmechanisme Psychologische stress Stress en het ontstaan

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie? Onco-move Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

patiënteninformatie Hyperventilatie Spoedgevallendienst G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l

patiënteninformatie Hyperventilatie Spoedgevallendienst G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l i patiënteninformatie Spoedgevallendienst Hyperventilatie G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l Inhoud Voorwoord...5 1. Wat is hyperventilatie...6 2. Welke verschijnselen kunnen optreden?...6

Nadere informatie

Leeratelier: Stress. Hoe kan ik hiermee omgaan?

Leeratelier: Stress. Hoe kan ik hiermee omgaan? Leeratelier: Stress Hoe kan ik hiermee omgaan? Doe de stress-test! Wat is stress? Hoe (examen)stress voorkomen en ermee omgaan? < 7: Ook jij hebt af en toe last van zenuwen tijdens de examenperiode, maar

Nadere informatie

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb je een vraag? Stel deze dan direct! Weet één van jullie

Nadere informatie

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers Gelukkig en Vrij zonder Stress Annelies Hilgers 1. Kijk uit voor stress... 3 2. Hoe beginnen?... 4 3. Ontspanning en Meditatie... 5 http://www.stopstressnu.nl 2 1. Kijk uit voor stress Je kent zeker wel

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

5 senses strategy BTC guide to more focus

5 senses strategy BTC guide to more focus 5 senses strategy BTC guide to more focus Veel professionals maken de fout geen onderscheid te maken in fysieke rust en mentale rust. Ze nemen vooral rust door even te stoppen met hun acties. Maar als

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

Spanningshoofdpijn, Spierspanningshoofdpijn, Tension Headache, Cervicogene Cephalia

Spanningshoofdpijn, Spierspanningshoofdpijn, Tension Headache, Cervicogene Cephalia Spanningshoofdpijn, Spierspanningshoofdpijn, Tension Headache, Cervicogene Cephalia Spanningshoofdpijn wordt veroorzaakt door spierspanningen in de hals, de schouders en het hoofd. De hoofdpijn is vaak

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Oefening buikademhaling

Oefening buikademhaling Omgaan met stress Oefening buikademhaling Adem langzaam in gedurende drie tellen (door je neus) Adem langzaam uit gedurende vijf tellen (door je mond) Leg je hand op je buik om te voelen of je buik beweegt:

Nadere informatie

STRESS EN HARTCOHERENTIE

STRESS EN HARTCOHERENTIE Dendermondsesteenweg 29 9270 LAARNE-KALKEN 0474 30 85 84 www.dekrachtbron.be info@dekrachtbron.be MASSAGECENTRUM DE KRACHTBRON STRESS EN HARTCOHERENTIE Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

ONCO-MOVE, bewegen tijdens chemotherapie Instructie

ONCO-MOVE, bewegen tijdens chemotherapie Instructie Oncologie ONCO-MOVE, bewegen tijdens chemotherapie Instructie De behandeling van kanker, in het bijnder de chemotherapie en/of raotherapie, kan aanleing zijn tot langdurige vermoeidheid en contieverlies.

Nadere informatie

Bewegen tijdens chemotherapie

Bewegen tijdens chemotherapie Bewegen tijdens chemotherapie (Onco-move) mca.nl Inhoudsopgave Voordelen van bewegen Welke vorm van beweging? Opbouw lichamelijke activiteit Intensiteit van bewegen Borgschaal Dagboekje Adviezen: starten

Nadere informatie

SEH Spoedeisende hulp

SEH Spoedeisende hulp Afdeling: Onderwerp: SEH Spoedeisende hulp 1 Wat is hyperventilatie Wanneer u gespannen of angstig bent, kunnen daardoor verschillende lichamelijke klachten ontstaan. is één van die klachten. wil zeggen

Nadere informatie

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM Hyperventilatie Hyperventilatie betekent een te snelle en/of een te diepe ademhaling. Wat is ademhalen? Door middel van de borstkas en de buikspieren ademen wij lucht in en

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

Omgaan met spanningen

Omgaan met spanningen Omgaan met spanningen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Stimulerende spanning 1 Problematische spanning 1 Oorzaken van spanning 2 Spanningsklachten 2 De vicieuze cirkel 3 Overspannen

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Lichaam en geest weer in bala ans Wil je echt ontspannen, plof dan niet op de bank maar ontspan actief! Katjaa Callens Denk aub eventjes aan het milieu voor je

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam?

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam? de kater komt later ziek door te veel alcohol Je hebt te veel alcohol gedronken. Dit heeft je zo ziek gemaakt dat we je met spoed moesten opnemen in ons ziekenhuis. Waarschijnlijk ben je - net als je ouders/verzorgers

Nadere informatie

Vaardigheden en technieken om je te helpen omgaan met angst & zorgen. Lisa M. Schab Vertaald door Els Musterd-de Haas

Vaardigheden en technieken om je te helpen omgaan met angst & zorgen. Lisa M. Schab Vertaald door Els Musterd-de Haas Vaardigheden en technieken om je te helpen omgaan met angst & zorgen Lisa M. Schab Vertaald door Els Musterd-de Haas 02 De chemie van angst en zorgen Je moet weten dat Ons lichaam reageert op angstige

Nadere informatie

Formulier paniekaanval

Formulier paniekaanval Formulier paniekaanval Datum: Begintijd: Triggers: Verwacht: Onverwacht: Maximale angst ------- ------- ------- ------- ------- ------- ------- ------- ------- ------- Geen Licht Matig Sterk Extreem Vink

Nadere informatie

Ontspannen met progressieve relaxatie

Ontspannen met progressieve relaxatie www.psychfysio.nl Ontspannen met Progressieve Relaxatie 1 Ontspannen met progressieve relaxatie De progressieve relaxatie van Edmund Jacobson is een bekende ontspanningsmethode in het westen. In deze hand-out

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

U heeft last van hyperventilatie. Hyperventilatie heeft te maken met uw ademhaling. Dat wil zeggen dat u te snel en/of te diep ademt.

U heeft last van hyperventilatie. Hyperventilatie heeft te maken met uw ademhaling. Dat wil zeggen dat u te snel en/of te diep ademt. Hyperventilatie Inleiding U heeft last van hyperventilatie. Hyperventilatie heeft te maken met uw ademhaling. Dat wil zeggen dat u te snel en/of te diep ademt. Ademhaling Om te kunnen ademen gebruiken

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Gespannen of angstig? Zelf aan de slag!

Gespannen of angstig? Zelf aan de slag! Gespannen of angstig? Zelf aan de slag! > Een individuele cursus voor volwassenen met angst- en spanningsklachten (Nieuwe, geheel herziene versie januari 2010) extreme angst op. Men wil het gevreesde object

Nadere informatie

Meander Move: bewegen tijdens de behandeling van kanker

Meander Move: bewegen tijdens de behandeling van kanker Meander Move: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave Inleiding 1 Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2 o Instructie o el o Bespreking o Bewegen en chemotherapie Welke vorm van lichamelijke

Nadere informatie

Hoe stop je negatieve gevoelens snel en gemakkelijk

Hoe stop je negatieve gevoelens snel en gemakkelijk Hoe stop je negatieve gevoelens snel en gemakkelijk Met eenvoudige NLP technieken Bas Smeets Introductie De mens is in staat tot emoties. Helaas wil ons brein wel eens aan de haal gaan met onze emoties

Nadere informatie

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Even mezelf voorstellen Boeken - Jansen, G.: Denk wat je wilt, doe wat je droomt - Jansen, G.: Leef! - Jansen, G.: Laat los: ruimte

Nadere informatie

Tandheelkundige behandeling bij overmatig kokhalzen

Tandheelkundige behandeling bij overmatig kokhalzen Tandheelkundige behandeling bij overmatig kokhalzen Kokhalzen is gewoonlijk een normale, automatisch optredende reactie (reflex) met een nuttige, beschermende, soms zelfs levensreddende functie. Het voorkomt

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

1Wat is examenvrees eigenlijk?

1Wat is examenvrees eigenlijk? 8 1Wat is examenvrees eigenlijk? Lars is bang voor spinnen. Toen hij de foto op dit werkboek zag, kreeg hij kippenvel en ging hij anders ademhalen. Toen we Lars vroegen of de spin hem kon bijten, riep

Nadere informatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie Dit kan ook geen kwaad, maar kan wel leiden tot een aantal verschijnselen als: Benauwd gevoel, kortademigheid; krop in de keel; droge mond; strak gevoel rond de mond; prikkelingen

Nadere informatie

( Hoe moet deze oefeningen doen? )

( Hoe moet deze oefeningen doen? ) Relaxatieoefeningen ( Wat zijn Relaxatieoefeningen? ) Deze opdracht bestaat uit oefeningen die je kunnen helpen om te relaxen. ( Waarom relaxatieoefeningen? ) Mensen weten dikwijls niet meer hoe ze kunnen

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries

Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries Aandachtspunten in de klas Het Vriendenprogramma Onderdelen Vriendenprogramma in de klas Online programma s voor jongeren Aandachtspunten

Nadere informatie

1.4 Piekeren. Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren. - Loesje

1.4 Piekeren. Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren. - Loesje 1.4 Piekeren Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren - Loesje Iets wat je veel doet, daar word je goed in. Als je veel piano speelt, word je beter in piano spelen. Als je veel Wordfeud doet, word je

Nadere informatie

Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleiding & instructieboekje)

Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleiding & instructieboekje) Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleing & instructieboekje) Inleing De behandeling van kanker kan vermoeidheid en contieverlies tot gevolg hebben. De vermoeidheid neemt meestal toe gedurende de

Nadere informatie

MODULE #7 CORE PURPOSE

MODULE #7 CORE PURPOSE MODULE #7 CORE PURPOSE Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je de

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Angststoornissen. P unt P. kan u helpen. volwassenen

Angststoornissen. P unt P. kan u helpen. volwassenen Angststoornissen P unt P kan u helpen volwassenen Iedereen is wel eens bang en dat is maar goed ook. Angst is een ingebouwd verdedigingsmechanisme dat ons waarschuwt voor gevaar. Hormonen, zoals adrenaline,

Nadere informatie

Het Dansende dierenbos

Het Dansende dierenbos Het Dansende dierenbos Kinder-yoga op muziek Jasper Merle & Hester van Toorenburg SPECTRUM over yoga, kinderen & dit boek In Het dansende dierenbos komen dieren, muziek en yoga samen. Er kan worden gedanst,

Nadere informatie

4DKL KLACHTENLIJST. Intake klacht :... :... Diagnose :... Medicatie :... Opmerkingen :... Versie: 3.07. Uitgave 2004: Stichting Flow, Alkmaar

4DKL KLACHTENLIJST. Intake klacht :... :... Diagnose :... Medicatie :... Opmerkingen :... Versie: 3.07. Uitgave 2004: Stichting Flow, Alkmaar 4DKL KLACHTENLIJST Naam :........................................... datum:... /... /.... eslacht : man / vrouw num mer:........... eb. datum :.... /.... /..... Leeftijd:....... jaar praktijk:............

Nadere informatie

Vier Dimensionale Klachtenlijst (4DKL)

Vier Dimensionale Klachtenlijst (4DKL) Instructie De vragenlijst betreft verschillende klachten en verschijnselen die u mogelijk heeft Het gaat steeds om klachten en verschijnselen die u de afgelopen week (de afgelopen 7 dagen met vandaag erbij)

Nadere informatie

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Hyperventilatie wordt veroorzaakt door verkeerde manier van ademhalen. Hyper betekent

Nadere informatie

In balans door. centreren

In balans door. centreren In balans door centreren Centreren Om je lichaam en geest op een lijn te brengen is centreren een belangrijke vaardigheid. In eerste instantie is centreren je aandacht naar je een punt 3 tot 5 centimeter

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Deze vragenlijst is ontwikkeld om de ernst en de aard van de symptomen van

Deze vragenlijst is ontwikkeld om de ernst en de aard van de symptomen van 1 Bedwing je dwang Children s Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (CY-BOCS) Algemene instructies Deze vragenlijst is ontwikkeld om de ernst en de aard van de symptomen van patiënten met een obsessieve-compulsieve

Nadere informatie

Maak kennis met A.L.A. in 3 stappen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen; Wat het lichaam verwerkt heeft kan het hoofd loslaten.

Maak kennis met A.L.A. in 3 stappen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen; Wat het lichaam verwerkt heeft kan het hoofd loslaten. Maak kennis met A.L.A. in 3 stappen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen; Wat het lichaam verwerkt heeft kan het hoofd loslaten. Om je zeker en krachtig te voelen zijn geen ingewikkelde technieken nodig.

Nadere informatie

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind Relaxatie en ontspanning voor ouder en kind door Sofie Possemiers www.elsole.be Deze oefening wordt aangeboden door Sofie Possemiers van El Sole. Wil je nog meer van zulke oefeningen ontvangen, schrijf

Nadere informatie

Alleen de mens die zich leert te ontspannen, kan creatief zijn en in zijn geest komen de ideeën op met de snelheid van de bliksem.

Alleen de mens die zich leert te ontspannen, kan creatief zijn en in zijn geest komen de ideeën op met de snelheid van de bliksem. 1) Ontspannen loslaten Ik kom regelmatig mensen tegen die teveel druk en spanning ervaren of overprikkeld zijn. Ze geven aan behoefte te hebben aan meer ontspanning en rust, ze willen dingen makkelijker

Nadere informatie

WIL JE MINDER BLOWEN?

WIL JE MINDER BLOWEN? WIL JE MINDER BLOWEN? Uitgave van Stichting Be Aware Maart 2015 Ik wil minderen. Je vindt dat je teveel wiet/hasj of cannabis rookt. Je beseft dat je hierdoor minder goed functioneert: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Angststoornissen. Een folder voor patiënten van GCM GCM. GezondheidsCentra Maarssenbroek Samen vooraan in zorg

Angststoornissen. Een folder voor patiënten van GCM GCM. GezondheidsCentra Maarssenbroek Samen vooraan in zorg Angststoornissen Een folder voor patiënten van GCM GCM GezondheidsCentra Maarssenbroek Samen vooraan in zorg GCM, samen vooraan in zorg Deze folder is een samenwerkingsverband tussen Stichting Gezondheidscentra

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt)

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) Naam:.. Datum: - - Kruis bij elke vraag het antwoord aan dat de afgelopen zeven dagen

Nadere informatie

Testuitslag SCL-90-R

Testuitslag SCL-90-R Testuitslag SCL-90-R Afgenomen op: 5-4-13 15:32:37 Gekozen normgroep: SCL90 De gewone bevolking/'normalen' (normgroep 2) SCL-90-Schaal Ruwe score Normscore ANG - Angst 33 Zeer hoog AGO - Agorafobie 10

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

7 Handvatten voor je dagelijks leven.

7 Handvatten voor je dagelijks leven. Via 3 Wegen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen 7 Handvatten voor je dagelijks leven. Wieneke Timmermans www.jeoorsprong.nl Om je zeker, goed en krachtig te voelen zijn geen ingewikkelde technieken nodig.

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

BURN- OUT RISICO CHECK

BURN- OUT RISICO CHECK BURN- OUT RISICO CHECK Vul onderstaande vragenlijst in door ja of nee aan te kruisen. VRAAG JA NEE 1 Nemen jij en je gezin s ochtends rustig de tijd om op te staan en goed te ontbijten? 2 Zie je vaak tegen

Nadere informatie