INHOUDSOPGAVE. Column. Van de redactie Van het bestuur Utrecht aan zee... Celverslaving Lief labjournaal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INHOUDSOPGAVE. Column. Van de redactie Van het bestuur Utrecht aan zee... Celverslaving Lief labjournaal"

Transcriptie

1 INHOUDSOPGAVE COLOFON Redactieadres: M.B.V. Mebiose - Tight Junction Hamburgerstraat NP Utrecht Tel: / Hoofdredacteur: Michiel Brouwer Eindredacteur: Ellen Smit Layout en vormgeving: Ellen Smit Michiel Brouwer Redactie: Alexander Brandenburg Sebastiaan Lommelaars Michiel Brouwer Frank Westerhof Jordy van der Heijden Inge Schaap Elvira Fluitsma Eric de Kruijk Jaargang 23 nummer 1 Oktober 2008 Oplage: 1000 stuks Druk: Gildeprint Enschede Tight Junction is het verenigingsblad van de M.B.V. Mebiose, de studievereniging voor Biomedische Wetenschappen in Utrecht, en verschijnt vijf maal per jaar. De redactie houdt zich het recht voor artikelen te weigeren of, in overleg met de auteur, in te korten. Alles uit deze uitgave mag worden overgenomen, mits de bron vermeld wordt. Voor vragen of klachten over de bezorging, bel Mebiose. Adressen mogen niet gebruikt worden voor commerciele doeleinden zonder uitdrukkelijke toestemming van het bestuur van de M.B.V. Mebiose Van de redactie Van het bestuur Utrecht aan zee... Celverslaving Lief labjournaal Column Informatief Interview Onderwijsverslaving Bestuursmededelingen Activiteitenagenda Adreswijzigingen Thema Pluis en zo... Schoenenverslaving Dieren doen dope Chocoholics Alcohol in z n jonge jaren Wetenschap Breathairian, het eten van lucht Verslaving in je genen? Sciencefield VET lekker? HIV gebruikt Langerhanscellen als paard van Troje Onthullend t Riool Verslag De Introductieweek Donateurs van Mebiose ontvangen de TJ een jaar lang na donatie van minimaal 15 euro

2 Column 2 Van de redactie -M.B.V. Mebiose- Leuk hoor, thema s bedenken voor een aankomende TJ. Vooral als het gaat om de eerste TJ van het nieuwe studiejaar. We moeten toch een beetje proberen de aandacht te trekken van de nieuwe eerstejaars studiebollen, aangezien de TJ ieder jaar weer op zoek is naar nieuwe, frisse en onverpeste (je wordt vanzelf wel verpest bij de TJ) redacteurs en redactrices! Met of zonder verslaving, het maakt niet uit, hoewel Volgens mij is er wel een verslaving die van pas kan komen bij de TJ - door Elvira Fluitsma Verslavingen is een leuk thema om mee te beginnen. Lekker luchtig en toegankelijk (hmm juist ja), en misschien kan je uit de artikels nog een wijze les leren! Aangezien de TJ een educatief hoogstandje is, zullen er vast wat vernieuwende dingen voor je instaan! Treed binnen in de wondere wereld van de verslavingen Uiteindelijk heeft ieder mens er wel mee te maken in zijn of haar omgeving. Denk maar aan de redelijk onschuldige shopaholics en de chocoholics die zich vooral onder de vrouwen bevinden en de mannen waarvan je denkt dat ze alleen maar een bierbuik hebben, maar feitelijk stroomt er gewoon bier door hun venen en arteriën! En ik heb het niet eens gehad over de workaholic, sexaholic, alcoholic, pachinkoholic, webaholic, drugaholic, spendaholic en ik ben bang dat ik er nog wel een heel aantal kan opnoemen, maar je snapt het idee waarschijnlijk wel. Uiteindelijk kun je overal wel verslaafd aan raken, als je er maar een kick van krijgt en als die kick er eenmaal is geweest, wil je alleen maar meer Als je alleen al kijkt naar het rijtje aholics van hierboven, dan zet mij dat in ieder geval wel even aan het denken. Heb ik niet toch een of andere rare verslaving, waarvan ik zelf niet vind dat het een verslaving is? Is het niet gewoon een verslaving dat ik eigenlijk iedere dag wel een stukje chocolade naar binnen moet werken, omdat ik me anders niet helemaal happy voel? Misschien zet ik je nu (als je dit leest uiteraard), lieve lezer van de TJ, wel aan het denken en ontdek je dat je een ontzettende grote kick krijgt van zoiets simpels als schrijven Het schrijven van stukken, wetenschappelijk of pure onzin, maakt niet uit, je kan er maar geen genoeg van krijgen! Uiteraard moet je deze verslaving ergens kwijt en dan heb ik denk ik wel een hele goede tip Laat je can t stop writingoholisme gaan en kom solliciteren als nieuw redactielid van de TJ!

3 se- 3 Van het bestuur Bestuursverslavingen 12 juni is het allemaal begonnen, op die dag is de Stratenumkamer mijn nieuwe thuis geworden. Op die dag ben ik het bestuursleven in getrokken. Hoewel dit leventje er misschien heel leuk en relaxed uitziet gaat het niet altijd over rozen. Schijnt bedriegt zeggen ze ook wel. Achter iedere hoek liggen namelijk bestuursverslavingen op de loer. - door Lennart Kester Column Een sprekend voorbeeld van een bestuursverslaving is het jatten van hamers. Te pas en te onpas probeert onze praeses Joppe Nieuwenhuis hamers te ontvreemden van niets vermoedende slachtoffers. De bouwwerkzaamheden in het UMC hebben zelfs stilgelegen nadat Joppe er een keertje s nachts op uit was getrokken. Dan hebben we nog de angstaanjagende verslaving van Marina, envelopen likken. Alleen al bij de gedachte lopen de ijskoude rillingen over mijn rug. Sinds er niet meer gerookt mag worden in de Horeca neemt Marina gewoon een stapeltje enveloppen mee. Bij een fiscus denk je natuurlijk aan geld, maar een mens kan het ook overdrijven. Ellen krijgt Dagobert Duck-achtige trekjes. Er is mij ter ore gekomen dat zij in het holst van de nacht opstaat om geld te tellen. Na een uurtje dwangmatig en met uiterste precisie het geld geteld te hebben gaat ze weer verder met dromen over hoe het zou zijn om echt in het geld te zwemmen. Marleentje is tegenwoordig bij de lokale detailhandelaren ook wel bekend als SuperM. Nadat zij het fixen van pinautomaten naar een hoger plan heeft getild gaat de PINhotline hier regelmatig over. In paniek verkerende winkeliers schreeuwen om SuperM. In het roddelcircuit wordt zelfs al gesproken over een televisieserie met SuperM in een schitterende hoofdrol. Wel eens goed naar het hoofd van onze vice-fiscus gekeken? Misschien zijn de littekens die daar zitten je in het oog gesprongen. Lars is namelijk verslaafd aan het inkoppen van sponsoren en neemt dit soms iets te letterlijk. Op ieder doosje past een dekseltje, het is tijd om spijkers met koppen te slaan, ik zal er mee voor de draad komen. Mijn eigen bestuursverslaving Misschien hebben jullie het al wel gemerkt. Als het moment het ook maar enigszins toestaat, komen de spreekwoorden over mijn lippen als warme broodjes over de toonbank. Zo zie je maar weer. Het bestuursleven is niet alleen maar rozengeur en manenschijn. Het is een keiharde wereld en waar gehakt wordt vallen spaanders. Veel plezier met de rest van de TJ. Onderwijs is cool!

4 4 -M.B.V. Mebiose- Advertentie

5 se- 5 Pluis en zo... Thema Je kent het wel. Je hebt net een nieuw shirtje gekocht en wil hem maar al te graag aan. Als je s avonds je shirt uittrekt kom je tot de ontdekking dat er zooi in je navel zit. Uiteraard veeg je het er uit en smijt je het weg. Hoewel je het je bijna niet kan voorstellen zijn er ook mensen die dit nutteloze goedje, ook wel navel fluff genoemd, verzamelen, té bizar! - door Frank Westerhof Een klein deel van de verzameling van Graham Barker Nu lijken mij niet veel dingen nuttelozer dan weetjes over navel fluff, vandaar dit stuk. In 2001 is er door Karl Kruszelnicki van de Universiteit van Sydney, Australië, een onderzoek verricht naar alle ins, outs én beweegredenen van het fluff. Gelukkig is deze onderzoeker in 2002 dan ook beloont met de parodie van de Nobelprijs, namenlijk de IG Nobelprijs voor interdisciplinair onderzoek. In tegenstelling van dat wat ik in de inleiding verkondig, já ik spreek mezelf inderdaad tegen, komt navel fluff over het algemeen niet van shirtjes en hemden naar beneden naar de navel, maar klimt het vanuit je ondergoed omhoog naar je navel, respect! Volgens Karl Kruszelnicki komt migratie van het fluff vooral door de wrijving tussen lichaamsbeharing en ondergoed. Het is een verzameling van dode huidcellen, lichaamshaar en kledingvezels. Dit is ook de reden dat mannen gedurende hun leven meer door fluff worden lastiggevallen dan vrouwen. Hierdoor is het ook een man die recordhouder is qua hoeveelheid fluff. Namelijk, Graham Barker heeft in 24 jaar s werelds grootste collectie van navel fluff op weten te bouwen. Deze beste man verzameld al vanaf 1984 zijn fluff en stopt het netjes in afgesloten potjes zodat het niet kan vergaan. Volgens zijn berekeningen verzamelt een gemiddeld persoon zo n 3 milligram fluff per dag. Nu vraag ik me af Waar kan fluff goed voor zijn. Ondanks dat het onwijs schattig klinkt denk ik niet dat het erg knuffelbaar is. Ik heb nog nooit iemand uit eten zien gaan met fluff, zien zoenen met fluff of een goed gesprek hebben met fluff. Kortom, fluff is wellicht het meest zinloze voorwerp om te verzamelen!

6 Wetenschap 6 Breathairian, het eten van lucht In de westerse samenleving wordt aardig wat af gedineerd. Wie houdt er nou niet van lekker eten? De voorliefde voor uitgebreid dineren is terug te zien in de geregistreerde doodsoorzaken van deze landen, zoals kanker en hart- en vaatziekten. Toch weerhoudt dat ons er niet van om elke avond weer lekker royaal op te scheppen. Niemand vind het eten van McDonald s te pruimen, maar toch gaan we er elke keer weer heen. Een broodje kebab na het stappen gaat er ook altijd wel in. En iedereen haat Sonja Bakker. Het gaat misschien ver om te zeggen dat wij echt verslaafd zijn aan eten, maar er is toch wel een groot aantal mensen voor wie dat wel geldt. En dit gaat niet alleen op in Amerika. Bij elke vorm van verslaving zijn er altijd mensen die zich onthouden van het middel En dit schijnt voor eten ook te gelden, hoe vreemd dat ook klinkt. Zo zijn er natuurlijk hongerstakers, zoals Volkert van de G., veganist en moordenaar van Pim Fortuyn. Hij weigerde in zijn cel categorisch 70 dagen lang elke vorm van voedsel. Toch liet zijn raadsman mr. Franken weten dat zijn cliënt in redelijke gezondheid verkeerde. Maar -M.B.V. Mebiose- Bij verslaving denken veel mensen gelijk aan drugs, roken en alcohol. En wanneer men ergens verslaafd aan kan raken dan zijn er ook altijd onthouders van dat middel. Iedereen kent wel iemand die niet rookt of nooit zou drinken, om wat voor reden dan ook. Maar dat dit principe ook voor eten op schijnt te gaan is een stuk minder bekend. Toch schijnt het zo te zijn er dat er inderdaad mensen zijn die het heel lang uithouden zonder te eten. - door Sebastiaan Lommelaars er schijnt ook een andere categorie te zijn van niet-eters, namelijk mensen die helemaal geen voedsel meer nodig hebben. Deze mensen worden autotroof genoemd, omdat zij in hun eigen voedingsbehoefte voorzien. Ook de naam breathairians wordt soms gebruikt, omdat zij zouden leven van de lucht en voedsel als een opgelegde verslaving beschouwen. Maar kan dat eigenlijk wel? Vasten en de gezondheid Inmiddels wordt in de wetenschappelijke gemeenschap wel aangenomen dat minder eten gezond is voor mens en dier. Zo zou bijvoorbeeld het innemen van gemiddeld 10% minder calorieën tot een 10% langere levensverwachting leiden. Dit lijkt zelfs tot ongeveer 40% te gelden! Ook vanuit verschillende religies en alternatieve geneeswijzen wordt het vasten gezien als een reinigingskuur voor lichaam en geest. Maar absoluut stoppen met het nuttigen van voedsel gaat natuurlijk wel een stapje verder en als het echt zo makkelijk is waar maken alle mensen in Afrika en andere arme landen zich dan zo druk om, zou je zeggen. De reden dat >>

7 se- 7 mensen in landen waar hongersnood heerst sterven van de honger zou volgens breathairians zijn dat zij gedwongen van voedsel onthouden worden. Dit neemt een hoop angst en stress met zich mee, welke samen met de slechte leefomstandigheden helaas dodelijk zijn. Een autotroof leven Zo nu en dan verschijnen er verhalen over mensen die prima zonder voedsel kunnen leven. Sommigen doen dit jaren lang en een enkeling zou zelfs niet eens meer de behoefte hebben te drinken. Er schijnt een groep Russische autotrofen te zijn die zich verzamelen in het Konstantin Vasiliev museum, waar zij ervaringen delen. Zo zou een kind dat tot zijn zevende jaar borstvoeding krijgt op zijn achtste moeiteloos autotroof kunnen worden. En de moeder die zelf noch eet noch drinkt heeft genoeg melk om de baby zo lang te voeden. Zelf vind ik dit wat twijfelachtig, en het berust vooral op hardnekkige geruchten. Wetenschappelijke bewijsvoering is moeilijk te vinden. Maar in Rusland zelf schijnt het vooral in Moskou en Sint Petersburg weldegelijk onderzocht te worden. De meeste mensen beginnen als veganist en wijzen al het dierlijke voedsel af. Wie zeg hier nou nee tegen? Geleidelijk aan stoppen zij ook met het innemen van plantaardige voedingsstoffen en na enige tijd kunnen zij zelfs stoppen met drinken. Hierbij verliezen zij amper gewicht en blijven zij levendig en scherp van geest. Een bekend voorbeeld hiervan is de 70-jarige Indische yogi Pralad Djani. Deze man zou al 62 jaar lang niets gegeten of gedronken hebben. De yogi zegt dat hij zijn water van de lucht ontvangt. Hij zei verder dat er een uiterst klein gaatje in zijn gehemelte zit, waaruit hemels water in zijn mond druppelt. Zijn energie haalt hij uit de energie van de aarde en het licht. In het begin had hij het wel zwaar. Zo verloor hij gewicht en had hij last van buikkrampen waarbij hij soms dacht dat hij dood ging. Maar na een tijd ging dat over en nu voelt hij zich weer kiplekker. Conclusie Het is duidelijk dat het menselijk lichaam soms gebaat is bij wat minder voedsel of zelfs vasten voor een korte tijd. Maar of het werkelijk mogelijk is om jezelf compleet van voedsel te onthouden is zeer omstreden. Veel critici waaronder ikzelf hebben problemen met de geringe bewijsvoering en spirituele sfeer waar het onderwerp in verkeert. Maar er zijn wel veel voorbeelden te noemen die zeker interessant zijn en denk je eens in hoe veel tijd het zou besparen! Wetenschap

8 8 -M.B.V. Mebiose- Advertentie

9 se- 9 Schoenenverslaving Thema M n bronzen Nikes, m n zilveren Nikes, m n le coc sportifs, m n zwarte pumps, m n Bronx laarzen, m n Esprit laarzen, m n Goliath gympies, mn 3 paar All Stars alle drie roze maar toch verschillend!-, m n zwarte ballerina s, m n witte ballerina s met rode stippen, m n blauwe ballerina s met witte strepen, m n birckenstocks, m n witte pumps.. Ik kan echt nog héél lang doorgaan over al mijn schoenen, I love them all! - door Inge Schaap Maar waarom vrouwen zo van schoenen houden is voor veel mannen onbegrijpelijk. Zo n beetje iedere vrouw heeft wel een voorliefde voor schoenen, niet iedere vrouw heeft veel schoenen maar de paren die een vrouw heeft daar is ze trots op. Een schoenenverslaving is waar veel vrouwen last van hebben. Toch kan niemand het ons kwalijk nemen, juwelen en schoenen dat zijn topaccesoires en die maken onze outfit af. Nog niet te hebben over de inspiratie die we krijgen bij Sex and the City om schoenen te kopen! Carrie draagt het een na het andere prachtige paar en ze praat er vol trots over. Wij vrouwen zwijmelen allemaal bij de gedachte aan die prachtige mega schoenenkast die Carrie kreeg aan het einde van de Sex and the City film! Het was prachtig! Er is echter een psychologische verklaring waarom vrouwen zo van schoenen houden. Stefan Lievens, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Gent heeft er onderzoek naar gedaan. Lievens concludeerde dat vrouwen met schoenen voornamelijk indruk willen maken. Met schoenen maken we namelijk indruk op zowel mannen als vrouwen en op die manier zijn schoenen dus een statussymbool. Hoe duurder hoe meer statusgevend. Daarnaast proberen wij vrouwen volgens Lievens mannen vaak te imponeren door met hoge hakken in de hal te kletteren op bijvoorbeeld het werk. De seksuele impact van laarzen en leder is groot. Kijk maar naar prostituees, die vaak in lederen outfits en laarzen gehuld zijn. Of in de SM-wereld. Hoewel elke vrouw weet dat hoge hakken ongezond zijn, gebruiken ze die om hun imago kracht bij te zetten. aldus Lievens. Dit onderzoek heeft er bij mij niet toe geleid dat ik minder liefde voor schoenen heb, of zoals sommigen vrouwen op forums beweren dat we ons als vrouwen weer door mannen laten leiden. Ik hou van mijn schoenen en ik word van ieder paar dat ik heb gekocht vrolijk (okee niet meer van mijn Mags, uit mijn Spice Girls periode) en ik zal met trots nieuwe schoenen blijven kopen. Wel zal ik waarschijnlijk nog wat pumps aanschaffen om meer te kunnen imponeren want kennelijk werkt dat beter dan gympies. Wie ben ik dan om dat niet even uit te testen!

10 Thema 10 Dieren doen dope - door Alexander P. Brandenburg - ABvertentie - Kom bij de TJ. Houd je van schrijven? Ken je de regels van het t Kofschip en pas je ze graag toe? Schrijf je graag en weed je hoe je je spelling en grammatica toe moet passen? Kom bij de TJ, leg me uit hoe dat hele Kofschip en spelling überhaupt - nou werkelijk in elkaar steekt met al die t s en d s enzo, en dan zien we elkaar op de eerstvolgende vergadering op een sjieke plek met gratis bier. Okay, thuis bij mij dan, want dat is de plek waar de Tight Junction vergadert. Maar vergis je niet; afgezien van de vele immunogenen is het goed vertoeven in dat krot van me. Dieren aan de dope dus. Ironisch hoor, hoe iedereen neerkijkt op drugsverslaafden, maar ondertussen wel dieren gaat zitten aaien of vrijlaten uit een nertsenfokkerij onder het mom terug naar de natuur, waar ze hóren. Ik heb nog nooit een nerts in de natuur gezien, maar dat terzijde. Waarom is dat zo ironisch? Mensen die vragen, worden overgeslagen. Maar goed, laat ik sportief zijn: omdat dieren net zo goed drugs gebruiken, en dus -M.B.V. Mebiose- Hoi. Ik ben Alexander B., wat ik op populaire wijze af ga korten tot AB, mijn initialen, helemaal onderaan dit onnodig lange verhaal. Even een korte autobiografie: ik ben ergens in de twintig, enorme fan van die bapao-broodjes die je slechts een halve minuut in de magnetron hoeft te gooien, en ga kort ná de volgende advertentie allerlei dingen met jullie bespreken die in verband staan met de prettig allitererende titel hierboven. ook een stel klootzakken zijn, laten we daar gewoon eerlijk over wezen in dit land waar iedereen open voor zijn mening uit mag komen. Nu willen jullie zeker ook bewijzen en dergelijke, om dit curieuze standpunt te onderbouwen. Die heb ik, dankzij mijn grote vriend tha Internetz. Leest en huivert. Maar niet teveel. Laten we maar eens beginnen met myrmecomany, vrij vertaald myrmecomanie, of mieren obsessie, wat voor schijnt te komen bij verscheidene typen vogels. Moet ik ze allemaal opnoemen? Zonde van de beschikbare tekstregels he. Okay, raven, papegaaien en anderen. Kijk, dat er vogels zijn die mieren eten: okay. Ik eet wel eens een appel, maar zou mezelf ook niet gelijk willen betitelen als zwaar appelverslaafd. Toch is er bij dit gedrag een aparte factor in het spel. Wat de vogel in kwestie doet: hij nestelt zich op een mierenhoop, laat de boze mieren toe in zijn veren, en begint dan met de kop omhoog allerlei rare bewegingen uit te voeren, wat dan zo n >>

11 se- >> half uur duurt. Ondertussen kijkt hij er ook nog eens bevredigd en blij bij, al zie ik dat laatste niet echt voor me. Maar goed, niet zeuren tegen mij, maar tegen m n bron.* Mensen die tegenwerpen dat de vogels slechts gebruik maken van mierenzuur om luizen op hun veren te elimineren, hebben wellicht een valide standpunt, maar er is nog wat twist over. Wellicht moeten we het ze zelf maar vragen dan. Ik vind het een zwak eerste voorbeeld Alex. Een hoop gespeculeer, over vogels notabene. Oke, dan blijven we in de vogelsfeer, maar verhogen we het spektakelgehalte ietwat. Vinken in Australië roken graag, maar zie maar eens een sigaret in die snavel te proppen. Lukt je niet. Gelukkig staat er daar wel eens een bos in brand, en daar gaan ze dan in zwermen tegelijk boven hangen, en dan weer zo bizar bewegen als we ook zagen bij het mierenvoorbeeld. Aha. Goed, wat dichter bij huis dan: zoogdieren. Muizen en kleinere apen halen plezier uit het kauwen op tabak, een chimpansee die een sjaffie rookt staat in m n afbeelding, egels in het wild halen hun kick uit het likken aan salvia, Een rokende aap er is vast een goede reden te bedenken dat een koala zich bol vreet aan eucalyptus (ga me niet vertellen dat ze het lekker vinden), zelfde geldt voor panda s en bamboe, waar geen enkele voedingswaarde aan zit, en veel dieren (van apen tot olifanten) worden prettig dronken van de marulavrucht, die ze dan opeten als hij flink is gefermenteerd. Ik had hier nog een flinke verdere verhandeling kunnen houden over dit gedrag, ware het niet dat ik al m n beschikbare letters zo n beetje heb verkwist aan speculatief gezeur over vogels. Iets waar ook jij mee te maken kan krijgen als je je nu aanmeldt voor de TJ-sollicitatie. Dat van dat beschikbare aantal letters dan he. Zeuren over vogels gebeurt maar zelden op de redactie, maar schroom je niet als je wat interessants te vertellen hebt over Pino en daar graag over schrijft. Zo. M n bapao is klaar. Daag! * 11 Thema

12 Wetenschap 12 Verslaving in je genen? -M.B.V. Mebiose- Drugs, sigaretten en alcohol iedereen kan er verslaafd aan raken. Of toch niet?! Verschillende onderzoekers laten zien dat dit misschien niet helemaal waar is. De één zou heel gevoelig zijn voor de verschillende middelen terwijl de ander ze zonder enige moeite links kan laten liggen. Ligt het aan de omgeving waarin mensen leven of zijn er andere factoren die een rol spelen? Onderzoekers menen dat er een verschil in de hersenen te vinden is. Zijn de hersenen van verslaafden anders dan die van mensen die nergens aan verslaafd zijn? - door Eric de Kruijk De stelregel van Anonieme Alcoholisten is: Eens een alcoholist, altijd een alcoholist. Zij gaan er vanuit dat een verslaving wel te onderdrukken is, maar nooit echt over zal gaan. Dit zou niet alleen gelden voor alcohol maar ook voor bijvoorbeeld nicotine verslaving. Bart Ellenbroek, onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is het met deze stelling eens. Verslaving is volgens Ellenbroek een ongeneeslijke ziekte. Dopamine Verschillende stoffen zijn in verschillende mate verslavend, maar of het nu om alcohol, cocaïne of heroïne gaat, de neurotransmitter dopamine speelt altijd een belangrijke rol. De aanmaak van dopamine wordt gestimuleerd wanneer je opwindende of leuke dingen doet. Seks bijvoorbeeld is een krachtige stimulus van het dopaminerge systeem. Dit effect wordt echter heel veel sterker wanneer je drugs gebruikt. Het dopamineniveau wordt bij het gebruik van bijvoorbeeld cocaïne tot hoogten gebracht die je van nature niet kunt bereiken. Na een dergelijke dopaminepiek volgt echter wel een dal, waarbij de productie van dopamine zelfs tot onder de rustwaarde zakt. Het verlangen naar een nieuwe piek is dan erg groot. Een verstoorde dopamineproductie zou dus riskant zijn. Maar waar komt die eventuele verstoorde dopamineproductie dan vandaan? Er zijn ondertussen sterke aanwijzingen dat dit deels een kwestie is van erfelijke aanleg, en deels te maken heeft met invloed van de omgeving. Daarbij gaat het er niet alleen om of iemand opgroeit tussen rokers, drinkers en/of drugsgebruikers. Erg belangrijk is ook wat er vóór de geboorte gebeurd. Stress tijdens en kort na de geboorte kan al van invloed zijn op de aanleg van de juiste hersenverbindingen. We zien dat bij chronisch alcoholgebruik bijvoorbeeld dat de communicatie in de zenuwcellen verstoord raakt. Er treedt dan een defect op in de secondmessengers. Zelfs tot enkele jaren na het stoppen met alcoholgebruik blijft dit defect bestaan. Opvallend is dat dit defect ook voorkomt bij mensen die zelf geen alcoholist zijn, maar wel alcoholisten in de familie hebben. Er >> is n coh fou waa In dus He te ver ach de g jven als ing Één idel ver zien rec soo van de d vor bij voo dig bij ïne ver en, ver hol On He vin ook vaa vaa He ing plaa gen

13 se- is nu sprake van multigenerationeel alcoholisme. In deze families hebben de fouten in het secondmessenger-systeem waarschijnlijk dus een erfelijke basis. In het brein van een verslaafde vindt dus een blijvende verandering plaats. Hersenen zijn dan wel in staat zich aan te passen of zich te herstellen, maar verslaving lijkt toch blijvende tekenen achter te laten. Afkicken kan wel maar de gevoeligheid voor verslaving zou blijven bestaan. Vandaar dat onderzoekers als Ellenbroek ook stellen dat verslaving een ongeneeslijke hersenziekte is. Één van de onderzoeken die een duidelijk verschil tussen de hersenen van verslaafden en niet-verslaafden laat zien, was een onderzoek naar dopamine receptoren. Dopamine kan aan vijf soorten receptoren binden. Een daarvan is de dopamine-d2-receptor. Van de dopamine-d2-receptor bestaan twee vormen: A1 en A2. Hoewel de A1-vorm bij slechts een vijfde van de mensen voorkomt, is deze oververtegenwoordigd bij verslaafden. De A1-vorm komt bij zevenentachtig procent van de cocaïneverslaafden voor die crack (de uiterst verslavende vorm van cocaïne) gebruiken, als kind gedragsproblemen hebben vertoond en bij wie in de familie alcohol- of drugsverslaving voorkomt. Onderzoek Het onderzoek naar alcoholverslaving op de lange termijn vindt nu dus ook bij patiënten plaats. Dit is echter vaak erg lastig omdat drugsgebruikers vaak meerdere stoffen tot zich nemen. Het meeste onderzoek naar verslaving (op korte termijn) vindt nog steeds plaats op muizen en ratten. In Nijmegen werkte ook farmacoloog Elizabeth van der Kam aan een onderzoek naar de erfelijke factoren van verslaving. Ze gebruikte daarvoor een rattenstam met twee verschillende typen: een die genetisch erg gevoelig is voor verslaving en een die vrij ongevoelig is. Van der Kam trekt op basis van haar onderzoek verschillende conclusies. Allereerst dat genetische vatbaarheid voor een hoge inname van verslavende middelen een belangrijke factor is, maar zeker niet allesbepalend. In stressvolle situaties gebruiken verslavingsongevoelige ratten juist méér alcohol of cocaïne dan hun verslavingsgevoelige soortgenoten. Ze stelt dus dat levensomstandigheden dus net zo belangrijk zijn als een bepaalde genetische aanleg. Daarnaast concludeert ze ook dat situaties vóór de geboorte de verslavingsgevoeligheid kunnen beïnvloeden. Zwangere ratten die cocaïne gebruiken krijgen nakomelingen die gevoeliger zijn voor een hoge inname. Ook tussen man en vrouw zag ze verschillen in gevoeligheid: ongestreste vrouwtjes gebruiken bijvoorbeeld sneller en meer cocaïne dan ongestreste mannetjes. Het is echter zo dat vrijwel al het verslavingsonderzoek wordt uitgevoerd met mannelijke proefdieren. Het zou interessant kunnen zijn eens wat beter naar de seksverschillen te gaan kijken. Deze resultaten hebben volgens Van der Kam belangrijke gevolgen voor de behandeling: Momenteel bestaan slechts enkele behandelmethoden voor verslaafden. De effectiviteit is echter twijfelachtig omdat de behandeling niet altijd is toegespitst op de factoren die bij de betreffende persoon tot de verslaving hebben geleid. We moeten veel sterker inzoomen op de persoonlijke geschiedenis en levensomstandigheden >> 13 Wetenschap

14 Wetenschap 14 van een drugsverslaafde om daarmee de behandeling te individualiseren. CRHR-1 en alcohol Dat alcoholverslaving een genetisch basis zou kunnen hebben werd ook al langer vermoed. Duitse wetenschappers hebben nu daadwerkelijk een gen gevonden dat een belangrijke rol hierin schijnt te spelen. Onderzoekers van het Duitse genoom-onderzoeksnet (NGFN) hebben twee genvarianten van het CRHR1- gen ontcijferd die de drinkgewoonten van mensen beïnvloeden. Mensen met die varianten drinken gemiddeld twee keer zo vaak als andere mensen en dan vaak ook meer dan anderen. De onderzoekers onderzochten ook een groep kinderen van alcoholverslaafden die opgroeiden in pleeggezinnen zonder alcoholmisbruik. Hieruit konden ze concluderen dat alcoholverslaving voor 50 tot 60 procent wordt overgeërfd. Het risico dat deze kinderen alcoholisten worden, is drie tot vier maal groter, aldus prof. Gunter Schumann, hoogleraar in de verslavingsbiologie. Het CRHR1-gen speelt een belangrijke rol in het verwerken en omgaan met stress. De twee onderzochte varianten van CRHR-1 komen bij respectievelijk een op de vijf en een op de tien mensen in de genen voor. De twee nu ontcijferde varianten van het CRHR1-gen zijn ruim verspreid onder de bevolking en beide gewijzigde genen hebben volgens Schumann invloed op een specifiek domein van het drinkgedrag. Proeven op muizen met een defect CRHR1-gen hebben aangetoond dat deze muizen meer alcohol drinken in -M.B.V. Mebiosestresssituaties dan normale soortgenoten. Bij mensen is dat vermoedelijk hetzelfde. Wanneer wij de stress niet meer aankunnen, drinken we meer alcohol, aldus zijn collega-wetenschapper prof. Rainer Spanagel. De wetenschappers onderzochten 600 alcoholverslaafden met verschillend drinkgedrag. Naast het CRHR1-gen zijn er nog andere genen die, samen met externe factoren, het drinkgedrag beïnvloeden. Dankzij de wetenschappelijke kennis van de genetische oorzaken van de verslaving, wordt het wellicht mogelijk om medicijnen op maat te ontwikkelen voor de behandeling van alcoholverslaving. Wilskracht Een heel ander onderzoek laat ook verschil zien in hersenactiviteit tussen verslaafden en niet-verslaafden, echter met één groot verschil. Deze onderzoekers kijken meer naar een phychologisch aspect, namelijk wilskracht. Ze ontdekten een soort gebrek aan wilskracht in de hersenen van cocaïnegebruikers. Ook dit kan een verklaring zijn waarom sommige mensen er langdurig verslaafd aan raken, terwijl anderen er minder gevoelig voor zijn. Tijdens dit experiment moesten de proefpersonen computertaken uitvoeren. Terwijl zij daar mee bezig waren, werden hersenscans gemaakt. De uitslag van deze scans kan gekoppeld worden aan de resultaten van de computertaken. Op die manier is het mogelijk om te meten hoe de hersenen reageren op het maken van fouten. Maar ook impulsief gedrag kan op deze manier bestudeerd >>

15 se- worden. De onderzoekers slaagden erin om in de hersenen de exacte regio s te vinden die veranderen onder invloed van cocaïne. Het gaat vooral om de delen die verantwoordelijk zijn voor de controle over het eigen gedrag en het maken van goede beslissingen. Drugverslaving wordt vaak als zwakte gezien, maar in het licht van deze resultaten kan je het weldegelijk ook als medische conditie zien. Door er op een andere manier tegen aan te kijken, kan men ook de behandeling wellicht aanpassen. Ten eerste kunnen er nieuwe medicijnen ontwikkeld worden die zich richten op de aangetaste gebieden in de hersenen. Vervolgens kunnen in 15 therapie en afkickprogramma s de verslaafden vervolgens leren om hun eigen gedrag kritisch onder de loep te nemen. Door bijvoorbeeld te oefenen met het onderdrukken van impulsgedrag, zouden veel cocaïnegebruikers geholpen zijn. Hoewel wetenschappers steeds meer te weten komen over de factoren die het risico op verslaving vergroten, blijft onderzoek naar de individuele verschillen belangrijk. Hoe meer we weten over de voorwaarden waaronder iemand verslaafd kan worden, des te beter de mogelijkheden om dat te voorkomen. Wetenschap

16 Informatief 16 Interview -M.B.V. Mebiose- Ook dit jaar zullen weer zullen 175 eerstejaars vol goede moed gaan beginnen aan hun studie biomedische wetenschappen. Het zal helaas niet altijd voorspoedig lopen. Maar wat moet je dan? Hoe los ik studieproblemen op? Natuurlijk sta je er niet alleen voor. Onze studieadviseurs Ineke Steenhoek en Jaco de Fockert-Koefoed zullen er altijd voor je zijn om je te helpen. Maar wat doen ze nou precies? - door Joppe Nieuwenhuis en Lars Miedema Eerst even kort voorstellen. Hoe lang zijn jullie al studieadviseur? Jaco: Sinds augustus 1999 Ineke: Sinds september 2003, maar daarvoor was ik studentendecaan. Een studentendecaan werkt bij Studenten Service op centraal niveau en weet veel over inschrijvingen, financiën en afstuderen. Het is eigenlijk een studieadviseur die niet studiespecifieke zaken afhandelt. Wat zijn je taken als studieadviseur? We zijn een vraagbaak voor de studenten. Heb je studie-inhoudelijke vragen dan is de studieadviseur de eerste instantie om naartoe te gaan. Geen enkele vraag is verkeerd. Ook als er problemen zijn die met de studie te maken hebben, op welk vlak dan ook, dan zijn de studenten welkom bij ons. We kunnen je natuurlijk niet altijd helpen, we zullen je dan wel altijd doorsturen naar de juiste persoon. Wil je meer weten over onze taken kijk dan in de studiegids. Je hoeft dus nooit te twijfelen om ons een bezoek te brengen! Dit jaar is het bindend studie advies (BSA) ingegaan, wat houdt het precies in? Het BSA zegt dat je aan het eind van het eerste jaar 37.5 studiepunten moet hebben. Haal je dit niet dan mag je helaas niet door met BMW. In augustus wordt het BSA bepaald, het kan natuurlijk zijn dat je in augustus nog herkansingen hebt en dat je nog geen 37.5 punt hebt. Kun je (ondanks de herkansingen) nooit meer 37.5 punt halen, dan krijg je een negatief advies. Heb je al 37.5 punten en toch een herkansing dan heb je het al gehaald en krijg je een positief advies.heb je echter 30 punten dan is de kans nog groot dat je de 37.5 wel haalt. Deze mensen krijgen dus later pas hun advies. Hoeveel mensen halen geen 37.5 punten in het eerste jaar en wat gebeurd er met deze mensen? In de afgelopen jaren is gebleken dat tussen de 20 en 40 studenten het niet halen. Deze studenten worden dan voor 3 jaar >>

17 se- 17 uitgesloten van BMW in Utrecht. Je kan lastiger om zaken te achterhalen. altijd naar een andere stad waar BMW is (mits daar geen numerus fixus is zoals Waarom is het BSA eigenlijk ingevoerd? in Utrecht!) en het daar proberen en na Er zijn verschillende redenen waarom 3 jaar mag je weer in Utrecht beginnen. het BSA is ingevoerd. Als eerste is het Je behoudt namelijk je inschrijfbewijs, om de student tegen zichzelf te beschermen dat kan niemand je meer afnemen als je en ervoor te zorgen dat hij dat eenmaal hebt verkregen. niet 10 jaar over zijn studie doet. We verwachten echter dat het percentage Daarnaast willen we met het BSA het dat het eerste jaar haalt zal stijgen. rendement van studie verhogen en echt Omdat er nu een grotere druk achter gemotiveerde studenten hebben die aan zit om het eerste jaar te halen zullen het tweede jaar beginnen. Dit is zowel studenten harder gaan leren om het te goed voor de opleiding als voor de student halen. Het zou kunnen dat studenten er zelf. voor zullen kiezen om bijvoorbeeld pas Het BSA geldt trouwens niet alleen voor in hun tweede jaar actief te gaan worden BMW. Het College van Bestuur van de bij een studentenvereniging. Het wordt Universiteit Utrecht heeft besloten dat voor zowel de studenten als voor alle alle studies een BSA moeten hebben. andere betrokkenen een spannend jaar. De studie mag zelf bepalen hoe hoog Het BSA is voor het eerst en het wordt deze is (binnen zekere grenzen). Er zijn dus spannend hoe het gaat verlopen. zelfs studies waar je 45 punten moet halen! Je moet 37.5 punten halen, maar zijn er verzachtende omstandigheden? Natuurlijk kan het zo zijn dat het onmogelijk is om deze 37.5 punten te halen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ziekte of familieproblemen. Deze studenten kunnen dan een zogenaamd aangehouden advies krijgen. Ze krijgen dan een nieuwe deadline om voldoende punten te halen en te bewijzen dat ze het echt kunnen halen. Het is erg belangrijk dat men zich goed beseft dat de examencommissie deze kwesties altijd per casus zal bekijken. Zijn er dus problemen, kom dan tijdig langs en praat erover met een van de studieadviseurs. Achteraf is het vaak veel Hopelijk heeft dit interview voor wat meer duidelijkheid gezorgd in het hele BSA-verhaal. Heb je nog verdere vragen? Je raadt het al: maak een afspraak bij een van de studieadviseurs, of kom langs bij een van de inloopspreekuren. Wij kunnen je garanderen dat ze altijd voor je klaar zullen staan en er alles aan zullen doen om je een stap verder te helpen! Informatief

18 18 -M.B.V. Mebiose- Advertentie

19 se- 19 Utrecht aan zee Column Hebben we een probleem? Moet iedereen per direct zijn mooie lease-bak inleveren voor een lease-segway van de zaak? Moeten we stoppen met de verwarmde terrassen? Zijn kerncentrale s de enige oplossing? Arrrgh kappen met die klimaathype! Kijk naar de goede kant; Nederland heeft straks een tropisch klimaat, De Eskimo s kunnen korte broeken aan en Utrecht ligt in 2100 gewoon aan zee, hoe makkelijk wil je het hebben? - door Frank Westerhof Elke dag worden we er weer mee geconfronteerd, het gaat niet goed met het klimaat, de mens verkloot zijn eigen toekomst, of die van zijn kinderen. Mensen worden opgehypt door hybribe-auto s en groene stroom. Nu weet iedereen dat je als individu het verschil niet kan maken, maar wie wil er nou Nederlanden als tweede Atlantis? Want zo zou Nederland er in 2100 praktisch uit kunnen zien met een stijging van de zeespiegel van 2 meter. Blijkbaar tenminste, zo predikt onder andere de klimaat-goeroe Al Gore, gaat het in een rap tempo slechter en moeten we er met z n allen keihard aan werken om het klimaat te verbeteren. Het leuke is dat een groot deel van de wereld een hoge pet op heeft van onze Al en hem op zijn woord gelooft. Ongelofelijk eigenlijk als je beseft dat Komt dat zien in 2100; Zonsondergang aan het Utrechtse strand. Al Gore zelf in één van zijn vele optrekjes al kilowatt-uur per jaar verbruikt. Een gemiddeld Nederlands gezin gebruikt slechts 3500 kilowatt-uur per jaar. Naast de wijze woorden van Al Gore komen er ook steeds meer onderzoekers tot de conclusie dat de stijging van de zeespiegel onoverkomelijk is. Sommige klimaatscenario s schetsen een stijging van, zoals ik hierboven al zei, 2 meter in het jaar Echter, glaciologen van de universiteiten van Colorado, Montana en Californië melden in een artikel in Science dat het water tegen die tijd met niet meer dan 80 cm gestegen zal zijn. Dat betekent dat we tegen die tijd, mochten we er niets tegen doen, wellicht niet meer naar het aangelegde U-Beach hoeven te gaan maar lekker aan ons eigen Utrechtse strand kunnen zitten. Ik teken er voor, kom maar op met die lease-bak!

20 Column 20 Celverslaving Heb je suiker? vroeg hij. Alleen als je er koffie bijneemt. Nou, dat wou hij niet. Hij trok een smerig mitochondrium naar me, en stónd erop dat ik em alsnog suiker gaf, onder het nogal hypocriete argument dat hij dat nu eenmaal nodig had. Ik heb ook wel eens wat nodig. Koffie met suiker, of geen suiker, blafte ik. Waf. Graag of niet, cel. Ik ben je moeder niet. Maar hij bleef maar doorzeuren. Suiker! Ik heb koolhydraten nodig! Met zulk gezeik ben je bij mij aan het verkeerde adres. Ik gaf geen krimp. Hij, laten we hem Evert noemen, begon echter wél te krimpen. Stuk chagrijn. Ik had nu al spijt van de hele operatie. Heb je dan misschien vet? smeekte hij na een tijdje. Ik gaf hem een tik tegen z n celmembraan. Natuurlijk heb ik geen vet, achterlijke foetusvoorhuidfybrocyt. Ik sta niet voor niets elke maand in de sportschool. Wat moet je met vet, junk? Verhitten in een lepeltje en dan het cytoplasma inspuiten zeker? Nou, ik zat meer aan gluconeogenese -M.B.V. Mebiose- Hoi. Oke, dat is dat. Nu op naar de kern van het verhaal. De celkern in dit geval (HAHAHA). Genoeg gelachen, stelletje proleten. De situatie zit namelijk zó in elkaar, dat ik te maken heb met allesbehalve een cellentekort. Na een dagje door te hebben gebracht op de celkweek, besloot ik eens zo n rakker mee naar huis te nemen. Gewoon, voor gezelschap. Leuk toch, met een cel op de bank? Nou, niet dus. Zit je daar, met je cel op de bank, begint die mafkees opeens over z n glycolyseverslaving. - door Alexander P. Brandenburg te denken. Heb je echt geen sui? Toen waren we aangekomen op het punt dat ik het meer dan zat was. Ik had van tevoren kunnen weten dat dit onbegonnen werk was, met al die cellen die je ziet bedelen op Hoog Catharijne. Een stel junks zijn het, allemaal. Alleen maar vragen om koolhydraten, vetten en eiwitten, en ondertussen geen reet voor je terugdoen. Ja, een streng DNA repliceren, dat dan weer wel. Met dat trucje probeerde Evert me ook nog over te halen tot de afgifte van koolhydraten. Liet hij zo heel trots een gerepliceerd chromosoom zien dat ik echt dacht; Ja, en nu? Wil je de Nobelprijs? Tot overmaat van ramp had ik even later twee Everts op de bank. Ik heb ze beide de deur gewezen. Opgesodemieterd, dadelijk gaan ze nog op mijn bank in necrose. Ben je nog verder van huis. Kortom; Cellen, begin er niet aan. Ik heb het blok zes keer over moeten doen, en kijk eens waar ik nu sta. Precies. In een weiland vol verbrande koeien.

JUNKFOOD HET OPTIMALEGEZONDHEIDS TRAININGSPROGRAMMA! WEEK 1, JUNKFOOD. Het OptimaleGezondheids trainingsprogramma!

JUNKFOOD HET OPTIMALEGEZONDHEIDS TRAININGSPROGRAMMA! WEEK 1, JUNKFOOD. Het OptimaleGezondheids trainingsprogramma! HET OPTIMALEGEZONDHEIDS TRAININGSPROGRAMMA! WEEK 1, JUNKFOOD 101 JUNKFOOD Het OptimaleGezondheids trainingsprogramma! Week 1, Junkfood Snel, pijnloos en effectief! klantenservice@optimalegezondheid.com

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers

Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers 1) Waarom ik? Antwoord: Precies, het gaat juist over je ik, niet waar? Want wil een normaal intelligent mens verslaafd zijn? 2) Hoe bedoel je precies?

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Kun jij de verleiding niet weerstaan als je versgebakken cake ruikt? Ga je eten als je verdrietig, boos, of gespannen bent? Lukt het je niet

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Je bent in verwachting! Een nieuwe periode in je leven begint. Je wilt het beste voor je kindje. Stoppen met roken hoort daarbij. Het is goed voor je eigen

Nadere informatie

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong.

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong. Naam: DE ZINTUIGEN OOG, NEUS EN MOND Zintuigen. Doe je ogen eens dicht. Doe eens oordopjes in je oren. Weet je nu nog wel waar je bent? Ben je binnen of buiten? Schijnt de zon? Of regent het? Dat kun je

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Ik zal eerlijk met je zijn. Afvallen is één van de moeilijkste dingen die je kan doen als mens. Waarom? Omdat ons lichaam

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 11 March 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Pagina 1 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Juni 2011 - Nieuwsbrief Nr 3 Beste verloskundige en assistente, Dit is de derde nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen als tabak, alcohol en drugs zijn vaak verleidelijk voor tieners. Ze weten dat het niet mag,

Nadere informatie

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Mollige muizen wijzen op het belang van de hypothalamus bij de ziekte

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Informatieprospectus voor bedrijven. Fitkompas. Wijzer op weg naar bedrijfsgezondheid

Informatieprospectus voor bedrijven. Fitkompas. Wijzer op weg naar bedrijfsgezondheid Informatieprospectus voor bedrijven Fitkompas Wijzer op weg naar bedrijfsgezondheid Fitkompas: wijzer op weg naar bedrijfsgezondheid Fitkompas is een wetenschappelijk ontwikkeld onderzoeksinstrument waarmee

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Strakke Buik Geheimen Marijke Helswieg

Strakke Buik Geheimen Marijke Helswieg Download De Nieuwste Versie! Dit is versie 1.1, download nu direct de nieuwste versie op: http://www.afslankenmetmarijke.nl Stop Met Alleen Je Buik Trainen Als Je Van Je Buik Vet Af Wilt!! Tot nu toe zijn

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

7 EASY TIPS TO BLOW OFF FAT FREE REPORT

7 EASY TIPS TO BLOW OFF FAT FREE REPORT 7 EASY TIPS TO BLOW OFF FAT FREE REPORT In dit gratis rapport praten we over zeven makkelijke voeding tips voor maximale vet vetbranding. De meeste vragen gaan altijd over wat ze niet mogen eten. Maar

Nadere informatie

WIL JE MINDER BLOWEN?

WIL JE MINDER BLOWEN? WIL JE MINDER BLOWEN? Uitgave van Stichting Be Aware Maart 2015 Ik wil minderen. Je vindt dat je teveel wiet/hasj of cannabis rookt. Je beseft dat je hierdoor minder goed functioneert: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

WAT HOUDT U NOG TEGEN?

WAT HOUDT U NOG TEGEN? WAT HOUDT U NOG TEGEN? 2 Tussenoplossingen bestaan niet Rokers die voor het eerst nadenken over stoppen, proberen nog wel eens een tussenoplossing te vinden. Helaas bestaan er geen succesvolle tussenoplossingen.

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

DAMstenen voor het dagelijks LEVEN

DAMstenen voor het dagelijks LEVEN Voorwoord Verschijnt september 2013 DAMstenen voor het dagelijks LEVEN Allerdaagse overdenkingen voor het dagelijks leven Daar ligt het dan. Een boekje met dagelijkse overdenkingen. Noem het maar tegeltjeswijsheden.

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

De risico s van roken zijn legio. Hieronder staat een drietal voorbeelden die met onderzoek zijn aangetoond :

De risico s van roken zijn legio. Hieronder staat een drietal voorbeelden die met onderzoek zijn aangetoond : Wellness Guide Stoppen met roken "Je hoeft niets op te geven. Roken geeft geen echt plezier. Het is slechts een illusie, net zoiets als met je hoofd tegen een muur aan bonken zodat het een opluchting is

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Apenheul Geschiedenis Apenheul ging voor het eerst open in 1971. Het eerste en enige park ter wereld waar apen vrij in het bos leefden en vrij tussen de bezoekers konden lopen. Het begon met wolapen, slingerapen

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Beoordelen op smaak en geur

Beoordelen op smaak en geur Beoordelen op smaak en geur De vier basissmaken Met de tong kun je slechts vier basissmaken waarnemen, namelijk: zoet; zuur; bitter; zout. Hoe is het dan mogelijk, dat we toch heel veel andere smaken kennen

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden

Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden Hoi, ik ben Ikki. Wat leuk dat je je spreekbeurt doet over het houden van huisdieren! Daar kan ik je een heleboel over vertellen Bijvoorbeeld dat er veel komt kijken

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam?

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam? de kater komt later ziek door te veel alcohol Je hebt te veel alcohol gedronken. Dit heeft je zo ziek gemaakt dat we je met spoed moesten opnemen in ons ziekenhuis. Waarschijnlijk ben je - net als je ouders/verzorgers

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Proeven zonder te ruiken. Jory Berkhout 0810865 CMD3D

Proeven zonder te ruiken. Jory Berkhout 0810865 CMD3D Proeven zonder te ruiken Jory Berkhout 0810865 CMD3D Reukvermogen Ondanks dat je zou zeggen dat je ruikt met je neus is slechts een deel hiervan waar. Het orgaan waarmee wij geur waarnemen bevind zich

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13

Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13 Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Oost, west, thuis best. Als er 1 schaap over

Nadere informatie

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen Diabetes en uw apotheek Als bij u diabetes is vastgesteld, dan kunt u natuurlijk terecht bij uw apotheek. Het apotheekteam zorgt ervoor dat u: Op tijd het juiste medicijn krijgt. Medicijnen krijgt die

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. 1 Inhoud Voorwoord Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. Tip 4. Ga hem niet verzorgen of bemoederen. Tip 5. Leer van het verleden en kies opnieuw.

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015188

Niet-technische samenvatting 2015188 Niet-technische samenvatting 2015188 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Hersenverbindingen die betrokken zijn bij (eet)verslaving 1.2 Looptijd van het project 1.3 Trefwoorden (maximaal 5) 5

Nadere informatie

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is.

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Roken Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Inleiding In restaurants,wijkcentra,kantines van sporthallen en op het werk roken

Nadere informatie

Jawel, je staat model!

Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Als ouder, grootouder, heb je een voorbeeldfunctie voor de jongere generaties. Zeker voor hun puberteit is het gezin voor kinderen een belangrijk referentiekader.

Nadere informatie

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten.

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten. Afasie Als iemand een beroerte krijgt gebeurt dat bijna altijd plotseling. De schok is groot. Men heeft zich niet kunnen voorbereiden en men weet niet wat hen overkomt. Het dagelijkse leven wordt verstoord.

Nadere informatie

Rawfood. tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02

Rawfood. tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02 Rawfood tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02 Auteur: Noëlle Kabel VOEDING In augustus 2013 kwam ik in aanraking met rawfood. Ik had toen al een jaar alle geraffineerde suikers uit mijn eetpatroon geschrapt,

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING V.S.O. WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief: V.S.O. alcohol en alcoholverslaving INHOUDSOPGAVE pagina

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

XTC, cocaïne en speed

XTC, cocaïne en speed XTC, cocaïne en speed Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van XTC, cocaïne en speed gehoord. XTC, cocaïne en speed zijn drugs. Het is belangrijk om te weten wat XTC, cocaïne en speed met je doen. Dat

Nadere informatie

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk?

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders niet weten hoe het precies zit. In dit dossier staan alle ins- en outs over bloeddruk,

Nadere informatie

Aambeien Verdwijn Tips

Aambeien Verdwijn Tips Aambeien Verdwijn Tips Stap voor stap, weg met aambeien Versie 2012 Optimalegezondheid.com Jack Boekhorst Ik begin dit gratis rapport met een misschien wel erg bold statement, maar toch durf ik hem te

Nadere informatie

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter Het Ultieme Vetverbranding Programma Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter In de afgelopen weken heb ik je verteld over De Superverbrander Methode en de 4 fasen van het

Nadere informatie

VWO 5 EXPERIMENTEN GEUR & SMAAK

VWO 5 EXPERIMENTEN GEUR & SMAAK VWO 5 EXPERIMENTEN GEUR & SMAAK Proef 1: Smaakgebieden Met deze proef kun je nagaan of je met alle delen van de tong de verschillende samken kunt waarnemen of dat er verschillende smaakvelden zijn voor

Nadere informatie

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar...

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Op uw gezondheid! U bent baas over uw eigen lichaam. Gelukkig maar. Dat brengt natuurlijk een zekere verantwoordelijkheid met zich mee. Alles wat u eet en drinkt

Nadere informatie

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG EEN BIJTEND KONIJN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER BIJTENDE KONIJNEN. JE KUNT

Nadere informatie

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 WWW.VOORKOM.NL V.S.O. Roken stoer? Stoppen is sterker! LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief Over Roken V.S.O. Colofon: Deze lesbrief hoort

Nadere informatie

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Beter voor elkaar 2 Roken als je zwanger probeert te worden Minder vruchtbaar Roken maakt vrouwen en mannen minder vruchtbaar.

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3 Patiëntenvoorlichting Verloskunde Roken en zwangerschap Inhoudsopgave Als je zwanger probeert te worden 2 Als je zwanger bent 3 Na de zwangerschap 5 Stoppen met roken 6 Tips om te stoppen 7 Hulp bij het

Nadere informatie