VERSLAAFD RAKEN. Na 40 jaar. Het verhaal van een omslag. VNN gaat nog meer samenwerken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VERSLAAFD RAKEN. Na 40 jaar. Het verhaal van een omslag. VNN gaat nog meer samenwerken"

Transcriptie

1 het magazine van verslavingszorg noord nederland jaargang 1, nr Na 40 jaar eindelijk clean Het verhaal van een omslag Naast de cliënt niet erboven VNN gaat nog meer samenwerken met cliënten COVERSTORY IN PRINCIPE kan iedereen VERSLAAFD RAKEN verder in dit nummer: INTERVIEW RINUS VAN DER HEIDE VAN DE STRAAT COLUMN JELLY GRAS DE FORENSISCHE POLIKLINIEK HEROïNEBEHANDELUNIT LEEUWARDEN 120 jaar Vnn VNN NIEUWS

2 COLOFON Omslag is een magazine voor cliënten, medewerkers en relaties van Verslavingszorg Noord Nederland en wordt gemaakt onder verantwoordelijkheid van de afdeling Communicatie. Omslag verschijnt vier keer per jaar. Verbinding Verbinding is het thema van ons jubileumjaar. VNN bestaat 120 jaar en is daarmee met stip de oudste instelling voor verslavingszorg van Nederland. Daar zijn we natuurlijk reuze trots op en daar gaan we dit jaar uitgebreid bij stilstaan. Hoe? Door verbinding te maken met de wereld om ons heen! We willen graag het nieuwe VNN presenteren: de ketenorganisatie waar de cliënt echt centraal staat. Daarom organiseren we dit jaar allerlei evenementen met, door en voor de cliënt, waarbij we ook onze medewerkers en relaties niet vergeten. U zult er nog veel over horen... Met Omslag, dit nieuwe relatieblad van VNN, willen we verbinding maken. Niet alleen met onze medewerkers en relaties, maar vooral met onze cliënten. Als rode draad voor dit eerste nummer hebben wij daarom een onderdeel uit de nieuwe mensvisie van VNN gekozen: Iedereen kan verslaafd raken. Om te laten zien dat bijna ieder mens wel ergens aan verslaafd is: koffie, sigaretten, chocola, tv-kijken, computeren, hardlopen, en ga zo maar door. Maar ook om meer begrip te kweken voor mensen met grote verslavingsproblemen. En om duidelijk te maken dat afkicken van een verslaving een topprestatie is. Daarom hebben we het blad Omslag genoemd, een mooie dubbele betekenis voor zowel inhoud als vorm. Niet alleen van dit magazine, maar ook van onze organisatie en het leven van onze cliënten. Lisette Holslag, hoofdredacteur REDACTIE Anke Kornet, Bea Vrugt, Gerda van Limburg, Hadewig Bijsterveld, Jacky van der Ende, Joep de Bree, Karin Boer, Lianne Zijlstra (eindredacteur), Lisette Holslag (hoofdredacteur), Nieska Kajuiter, Petra Jonkman, Ruth Wisman, Sjoerd Veenstra en Yolly van Kan Aan dit nummer werkten mee Auke Koekoek, Ben Takkenkamp, Bouke Spijkerman, Diana Batstra, Ermo van Doorn, Frodo, Jelly Gras, Marlene Koekkoek, Peter, Peter van der Wal, Petra van Brug, Ria, Rinus van der Heide, Rob Jaspers, Saffira Rijkee, Trijntje van der Veer, Vincent, Wim van Loon Fotografie Bert van Dalen, Hadewig Bijsterveld, Jacky van der Ende, Nieska Kajuiter, Robert van der Molen, Ruth Wisman Vormgeving Dizain, Groningen Druk Koninkijke Van Gorcum BV, Assen Oplage 2500 exemplaren Redactieadres Verslavingszorg Noord Nederland Afdeling Communicatie Postbus KA Groningen Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die desondanks onvolledig of onjuist is opgenomen aanvaardt de redactie geen aansprakelijkheid. Publiceren onder pseudoniem is mogelijk, de echte namen zijn bekend bij de redactie. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen of openbaar worden gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, hetzij mechanisch, in fotokopie of anderszins, zonder voorafgaande toestemming. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. 02 omslag 1

3 INHOUDsopgave Verslavingszorg voor delinquenten De nieuwe Forensische Polikliniek verleent zorg aan mensen met een verslaving en een justitiële achtergrond. Samen met de cliënt wordt naar oplossingen gezocht. 22 Iedereen kan verslaafd raken In theorie ligt in ieder leven verslaving op de loer. Ook in het leven van deze girl next door (model). Psychiater Wim van Loon en ex-verslaafde Peter onderbouwen deze stelling. Rinus werkt al 38 jaar voor VNN Hij heeft het nog steeds naar zijn zin en is nog lang niet van plan te stoppen HET NIEUWE VNN VNN gooit het roer om en wil in 2015 erkend zijn als dé verslavingszorginstelling. 14 ADHD en verslaving Cliënt Vincent en behandelaar Peter van der Wal (foto) vertellen over deze vaak problematische combinatie. Ik snoof zelfs Ritalin. Na 40 jaar eindelijk clean Ria (52) leeft al langer met alcohol dan zonder. Voor het eerst is het haar nu gelukt af te kicken. Het verhaal van een omslag. omslag 1 03

4 NIEUWS De nieuwjaars receptie van VNN was dit jaar extra feestelijk: VNN bestaat 120 jaar en dat wordt gevierd! VNN verbindt De aftrap van het jubileumjaar vond plaats tijdens de nieuwjaarsreceptie van VNN, gehouden op 13 januari in De Lawei te Drachten. Het thema van het jubileumjaar, Verbinding, kwam veelvuldig aan bod tijdens deze feestelijke bijeenkomst. Zes cliënten van verslavingskliniek Hoog-Hullen hebben elk een schilderij gemaakt, waarin zij hun kijk op Verbinding weergeven. De schilderijen zijn onderling met elkaar verbonden tot één kunstwerk, dat de basis vormt voor ons jubileumlogo. Het logo verbeeldt de missie van VNN Perspectief op een ander leven. Eén van de kunstenaars heeft een gedicht voorgedragen dat aansluit bij het thema van het jubileumjaar. Het gedicht kunt u lezen op de achterzijde van dit magazine. Stand-upcomedian Adam Fields gaf na de onthulling van het schilderij het thema een vrolijke draai door de medewerkers een kleurrijk web te laten spinnen van tientallen bollen wol. Dit leverde een prachtig effect op in de zaal. fotografie: Robert van der Molen Een enorme taart met het logo van het jubileumjaar vormde de smakelijke afsluiter van het geheel. Ook de huisband van VNN ontbrak niet op deze bijeenkomst. Speciaal voor relaties van VNN is een serie ansichtkaarten ontwikkeld met de afbeelding van het kunstwerk. Met deze kaarten kunnen zij zelf weer verbinding maken. Belangstellenden kunnen, zolang de voorraad strekt, deze serie kaarten aanvragen via 04 omslag 1

5 DOK3 IN DE STEIGERS DOK3 is een nieuwe voorziening voor jongeren met een combinatie van gedrags proble matiek, psychiatrische problematiek of verslavingsproble matiek, al dan niet gepaard gaand met een licht verstandelijke beperking. Deze voorziening is per 1 maart gestart. Kunstproject BinG Cliënten van BinG (Bemoeizorg in Groningen, een samen werkingsproject van VNN en Lentis) hebben kaarten gemaakt die bedoeld zijn om naar andere cliënten te sturen bij gebeurtenissen als een verjaardag of ziekte. Deze kaarten zijn nu ook voor anderen beschikbaar. Ze kunnen voor vijf euro per set (tien stuks) worden besteld bij het secretariaat van BinG, telefoon of via De opbrengst van de kaarten wordt onder andere besteed aan activiteiten voor cliënten. Drie noordelijke zorgorganisaties: VNN, Het Poortje Jeugdinrichtingen (Wilster en Portalis) en Driever s Dale, hebben in DOK3 hun expertise gebundeld om deze jongeren te kunnen helpen. DOK3 zal starten met vier groepen van acht jongeren. De naam DOK3 refereert aan een scheepsdok waar gewerkt wordt aan onderhoud, verbetering en het verhelpen van beschadigingen. Het getal 3 verwijst naar de drie initiërende partijen. In principe is DOK3 er voor jongeren uit de drie noordelijke provincies, maar in geval van specifieke behandelvragen kunnen ook jongeren uit andere delen van het land behandeld worden. Wilt u informatie over het aanmelden van jongeren voor DOK3? Neem dan contact op met Janny Maat, teamleider van DOK3 via of Eric de Vos, hoofd kliniek Jeugdigen, HARDLOPEN OP DE AFSLUITDIJK Runningtherapie wordt binnen de verslavingszorg steeds vaker met succes toegepast. Op een sportieve en actieve manier werken cliënten aan hun verslavingsprobleem, conditie, kracht en uithoudingsvermogen. Daarnaast leren zij om te gaan met spanning en stress en worden zij zich bewust van hun grenzen en hun mogelijkheden. In dit kader vond op zaterdag 29 januari 2011 de vierde editie van de Nieuwjaarsontmoetingsloop plaats, een hardloopwedstrijd georganiseerd door VNN en Brijder Verslavingszorg. fotografie: Robert van der Molen Het doel van dit evenement is de runningtherapie binnen de verslavingszorg te bevorderen, waarbij de (ex-)verslaafde loper centraal staat. De loop vindt plaats op de Afsluitdijk over een afstand van 15,5 km. Deelnemers die deze afstand nog niet kunnen halen, kunnen 7,75 km wandelend afleggen. Bij deze wedstrijd is niet de snelste loper de winnaar, maar diegene die het dichtst bij zijn vooraf geschatte eindtijd zit. De winnaar van de 7,75 kilometer was Peter Koerts, cliënt van VNN, de winnaar van de 15,5 kilometer was Tjitske Colenbrander, werkzaam bij Brijder Verslavingszorg. Peter Koerts van VNN en Tjitske Colenbrander van Brijder Verslavingszorg omslag 1 05

6 Twaalf was ze toen ze begon met drinken. En tot negen maanden geleden wilde Ria (52) ook niet anders. Nu zit ze vijf maanden in Hoog-Hullen en is ze een ander mens. Opeens zei ik: ik ga er voor. Want anders werd het mijn dood. De omslag van een alcoholverslaafde vrouw. MIJN OMSLAG Van mijn gebruik heb ik afscheid genomen tekst: Saffira Rijkee fotografie: Robert van der Molen

7 Ria s dagen bestonden voor haar opname in Hoog-Hullen vooral uit alcohol en het bemachtigen daarvan. s Morgens ging ik met trillende handen naar de kassa om mijn bier te betalen. Zodra ik het in de tas had was het trillen over. Thuis ging ik met mooi weer op het balkon zitten, een paar potjes bier drinken. Als ik moe werd ging ik slapen. Ik had totaal geen ritme. En op een gegeven moment begon ik erg af te vallen omdat ik er niet bij at. Toen Ria na een delirium in het ziekenhuis terechtkwam en daar veertien dagen aan een infuus moest liggen, woog ze nog maar 29 kilo. Ze had toen al enkele keren geprobeerd van de alcohol af te komen, maar stond er naar eigen zeggen nooit voor open. Ik had al drie keer op de Vondellaan (kliniek van VNN, red.) gezeten maar had altijd smoesjes. Nadat ik uit het ziekenhuis kwam moest ik weer naar de kliniek. Dokter Jan zei: Je mag nog één keer tot rust komen hier en dan heb ik een natraject voor je op Hoog-Hullen. Ik schrok me blauw, ik had die verhalen allemaal gehoord en ik dacht: mooi niet! Ik had wel een beter idee: laat mij maar naar huis gaan. Dat mag wel, zei dokter Jan. Maar dan kom ik je via de juridische weg ophalen. Dat kwam me rauw op mijn dak. Ik begon vreselijk te huilen, maakte me zorgen om mijn hond. Mijn vriend liep buiten te ijsberen. Maar ineens dacht ik: ik ga ervoor. Want anders werd het mijn dood, dat besefte ik op dat moment dondersgoed. Ik kom van heel ver, maar ik ben weer een blij persoon Inmiddels is Ria negen maanden clean en voelt ze zich goed. In de weekenden gaat ze naar huis en ook dan weet ze de verleiding om te gaan drinken te weerstaan. Ria: Ik ga het nou goed afmaken. Ik heb geen schulden meer, ik blijf gemotiveerd: het gaat hartstikke goed. Door mijn alcoholgebruik vergat ik heel veel dingen maar door hersentraining is dat erg verbeterd. Ik heb psychoses gehad waar ik medicijnen voor krijg, maar daar kan ik steeds minder van gebruiken. Het contact met mijn moeder en zus was vreselijk slecht, ik heb de boel natuurlijk heel erg bedonderd door mijn gebruik. Ik had dan ook nooit gedacht dat ze op de familiedag zouden komen, maar ze zijn wel geweest. Het contact herstelt zich heel langzaam. Ria heeft vijf kinderen. Drie daarvan zijn volwassen en het gaat ze goed. Zij werden tijdens Ria s eerste huwelijk, waarin ze mishandeld werd door haar man, uit huis geplaatst. De andere twee zitten in een pleeggezin. Ria durft geen contact met ze te hebben. Wel heeft ze ze laatst een brief geschreven om te vertellen waar ze mee bezig is. Binnenkort wordt ze geopereerd aan haar heup, waar een scheurtje in zit. Vroeger had ze dat heel erg gevonden, nu houdt ze zich flink. In mijn gebruik kon ik heel zielig doen, maar dat is helemaal afgelopen. Dit moet gewoon gebeuren en na mijn revalidatie kom ik hier weer terug. Dat Hoog-Hullen een tijdelijk huis is, inclusief tijdelijke familie zoals ze de bewoners en staf zelf noemt, beseft Ria goed. Ze is heel dankbaar voor wat ze hier heeft bereikt. Ik verzorg mezelf weer. Van een grijs muisje ben ik weer een volwassen vrouw geworden. Van mijn gebruik heb ik afscheid genomen, ik heb er ook echt om gerouwd. Ik kom van heel ver, maar ik ben weer een blij persoon. Zelfs mijn moeder stond versteld van hoe goed ik hieruit ben gekomen. Ik ben eindelijk weer de vrolijke Ria die ik was. omslag 1 07

8 fotografie: Hadewig Bijsterveld DE WERKDAG VAN: DIANA BATSTRA Functie Maatschappelijk werker ambulante hulpverlening Noord en Midden Drenthe. Leeftijd 34 jaar Standplaats Assen Werkzaam bij VNN sinds 1 juni Het zorgoverleg dat was gepland is gecanceld, de cliënt die besproken zou worden, is onverwachts overleden. Dat gaat mij niet in de koude kleren zitten, vooral omdat ik deze cliënt een behoorlijk tijd heb gekend Afspraak met een nieuwe cliënt. In het indicatieoverleg is een Leefstijltraining 2 geïndiceerd, omdat de cliënt graag wil leren gecontroleerd te drinken. Deze cliënt is verwezen door de reclassering in verband met een TBS met voorwaarden. De begeleiding vindt plaats in samenwerking met de AFP-N (Ambulante Forensische Psychiatrie Noord) en de reclassering. EEN NO-SHOW HOORT ER OOK BIJ Opnieuw een zorgoverleg, dit gaat gelukkig wel door. Na veel vijven en zessen een afspraak met verschillende betrokkenen kunnen plannen en gelukkig is de opkomst hoog: AFP-N, Bureau Jeugdzorg, Boddaertcentra, de wijkagent, GGZ jeugd, KID (Krisinterventie & Diagnostiek) en VNN. Rondom deze cliënt is veel zorg, met name over het welzijn van de kinderen. Het doel van het overleg is afstemming van de taken, samenwerking tussen de verschillende instanties en het voorkomen van verdere escalatie in het gezin. Ouders zijn sinds kort uit elkaar en er zijn hierdoor veel problemen onder andere over de omgangsregeling met de kinderen. Vader is wanhopig en moeder wil geen contact, met als gevolg dat er verschillende meldingen binnengekomen zijn bij de politie. Na anderhalf uur komen we uit op het organiseren van een Signs of Safety-bijeenkomst. Signs of Safety is een oplossingsgerichte methode. Samen met het gezin ontwikkelt de hulpverlener een veiligheidsplan. Een goed resultaat! Een no show (cliënt die niet op komt dagen, red.). Dat hoort er ook bij. Een vrouw die het toch eerst zelf wil proberen kennelijk. Volgens afspraak heb ik haar gebeld en een bericht achtergelaten. Ik heb daardoor wel even tijd om mijn registratie bij te werken. Dit neemt vaak veel tijd in beslag en moet regelmatig even tussendoor Een behandelcontact met een man die goed bezig is. Na de diagnostiekopname heeft hij de kortdurende opname gedaan en onlangs is hij gestart met een assertiviteitstraining bij de collega s in Groningen. Even bijpraten. Hij voelt zich af en toe eenzaam na de scheiding Afspraak met de cliënt van het zorgoverleg van uur om de uitkomsten van het overleg te bespreken. Mijn verbazing is groot als ik de cliënt uit de wachtkamer haal: de ex-partner is ook aanwezig! Wat blijkt: de conflicten zijn uit de wereld en met tussenkomst van de rechter hebben ze goede afspraken gemaakt over een omgangsregeling. Ze staan dan ook positief tegenover een Signs of Safety -bijeenkomst Ondanks het bericht over het overlijden van mijn cliënt, kan ik met een goed gevoel naar huis. Ik heb mijn bijdrage weer kunnen leveren aan de zorg!

9 VNN verandert. Daar zit muziek in, vindt de Cliëntenraad. Het verander traject, genaamd De Reis, voert langs de cultuur en structuur van de organisatie. De Cliëntenraad reist mee. fotografie: Nieska Kajuiter DE MAAT DER DINGEN Jelly Gras, ambtelijk ondersteuner van de Cliëntenraad Achteroverleunen staat niet op het reisprogramma. Alles komt langs: visie, missie, leiderschap, organisatiestructuur, financiën, bedrijfsprocessen. De Cliëntenraad behartigt de gemeenschappelijke belangen van de cliënten en zal tijdens De Reis luisteren, meedoen, de ene keer een partijtje meeblazen en dan weer wat afstand nemen. De Cliëntenraad hoeft zich namelijk niet overal even druk over te maken. De kwaliteit c.q. de doelmatigheid van de zorg is voor de Cliëntenraad de leidraad en het cliëntperspectief de maat der dingen. Andersom mag ook. VNN heeft de ambitie om een echt klantgerichte organisatie te worden. De visie en missie zijn veelbelovend en De Reis hoopgevend. In de Visie op Zorg van VNN staat de cliënt centraal. Achter de eenvoud van deze woorden schuilt echter een complexe realiteit. De cliënt staat echt niet van de ene op de andere dag centraal. De omslag naar oplossingsgericht werken, naar herstelgerichte zorg en naar het gebruik maken van cliënten als kennisbron is niet zomaar gemaakt. Het is de taak van de Cliëntenraad om vanuit het perspectief van de cliënt naar het verandertraject te kijken, eraan mee te doen en er invloed op uit te oefenen. of boe roepen. In een organisatie die de cliënt centraal wil stellen en die de wensen, de kennis en ervaring van cliënten wil benutten, kan de rol van de Cliëntenraad niet bewaard worden voor het einde. Dat zou, op z n zachtst gezegd, onlogisch zijn. Meedoen in een veranderingsproces is inspirerender dan toekijken of afwachten. Meedoen is ook oppassen geblazen voor het dienen van de verkeerde belangen, het opgaan in de organisatie als één van de vele afdelingen en het verspelen van de mogelijkheden om de wettelijke adviesrechten in te zetten. De cliënt staat centraal. Zo staat het in de Visie op Zorg. Vanuit cliëntperspectief wordt dit beschouwd als een ambitie van VNN die hoopgevend is, maar in de praktijk nog waargemaakt moet worden. De Reis voert echter langs nog meer ambities en ieder zal zijn partijtje mee willen blazen. De Cliëntenraad gaat mee op reis om op de maat der dingen te passen en het eigen geluid te laten klinken. Er breken mooie tijden aan, zeker voor de belangenbehartigers van de cliënten. Het is nog niet zo heel lang geleden dat zij aan het einde van een verandertraject grofweg de keuze hadden tussen applaudis seren Namens de Cliëntenraad, Jelly Gras, Ambtelijk ondersteuner omslag 1 09

10 VAN DE STRAAT In de stad Groningen gaan Auke Koekoek en Ermo van Doorn als jongerenwerkers bij VNN actief de straat op om in contact te komen met jongeren. Wat doen zij precies? Auke en Ermo leggen op een laagdrempelige manier contact met jongeren in de leeftijd van 14 tot 23 jaar. Het contact wordt afgestemd op het dag programma van de jongere. Meestal spreken ze af in een openbare gelegenheid of op straat om te praten over middelen gebruik. Jongeren kunnen zich door hen laten motiveren om hun gebruik te minderen of om volledig van het middel af te komen. De jongeren kunnen volledig anoniem informatie krijgen van de jongerenwerkers. Ze worden dus niet bekend bij een hulpverlenende instantie. Wilt u iemand in contact brengen met de jongerenwerkers? Auke Koekoek, tel , Ermo van Doorn, tel Volg Auke en Ermo op Twitter fotografie: Jacky van der Ende KARINS COLUMN VIEREN Binnenkort mag ik mijn verjaardag weer vieren. Ik weet nog niet of ik dat ook ga doen. Ik ben niet zo n feestvarken als het om mezelf gaat. Een feestje bij en met anderen is vaak leuker; je hebt tijd voor het gezelschap, wordt verwend en je hoeft niet op te letten of iedereen het wel naar zijn zin heeft. Aan de andere kant is je verjaardag ook wel het moment om stil te staan bij wat je hebt, zoals gezondheid, lieve familie en goede vrienden. VNN staat in 2011 ook stil. Bij het 120-jarig bestaan van de verslavingszorg in Noord-Nederland. Is dat iets om te vieren? Zorg voor verslaafden en hun omgeving is eerder een noodzakelijk kwaad gebleken. En nog steeds zijn er problemen, natuurlijk persoonlijke, maar ook maatschappelijke problemen die ingrijpen nodig maken. Door dit professioneel op te pakken is veel bereikt in de afgelopen 120 jaar. Verslavingszorg is onderdeel van onze maatschappelijke dienstverlening en gezondheidszorg geworden en is kwalitatief gezien enorm verbeterd. VNN heeft hier met de start van Hoog-Hullen een grote rol in gespeeld en in de tijd erna gestaan voor de ontwikkeling van de verslavingszorg. Hier kunnen we trots op zijn. Vooruitkijken is ook goed. Naar mogelijke verbeteringen die we zien, eisen waar we aan moeten voldoen, resultaten die we willen behalen. Kortom: de uitdagingen die voor ons liggen. De stappen die we met De Reis hebben gezet zijn hier wat mij betreft een goed voorbeeld van. De mijlpalen en successen die VNN hiermee wil bereiken zijn goed om te vieren. Vieren doe je niet altijd voor jezelf. In mijn beleving misschien zelfs wel meer voor de ander. Je wilt iets teruggeven en daarnaast de ander de gelegenheid geven om te geven (niet zozeer een cadeau, maar meer de aandacht, belangstelling). VNN wil zichzelf als organisatie niet zozeer in de picture zetten, maar zich richten op haar cliënten en medewerkers; zij hebben het verdiend. En iets doen voor onze samenwerkings- en financiële partners die het mogelijk maken dat we de zorg en begeleiding kunnen geven. Wat mij betreft mogen we dus bij ons jubileum stilstaan en moeten we dit ook vieren! En mijn verjaardag? Misschien toch maar iets aan doen, het leven vieren. fotografie: Ruth Wisman Ermo van Doorn (l) en Auke Koekoek (r) Karin Boer, Senior beleidsmedewerker

11 Peter wist jaren goed te functioneren met een cannabis- en alcoholverslaving. Hij zag zichzelf dan ook niet als verslaafde, tot het alsnog fout ging. Psychiater Wim van Loon legt uit dat in theorie iedereen verslaafd kan raken, ook wanneer hier geen genetische aanleg voor is. COVERSTORY IN PRINCIPE KUNNEN WE ALLEMAAL VERSLAAFD RAKEN Voor deze pagina is een model gefotografeerd.

12 tekst: Saffira Rijkee fotografie: Robert van der Molen Aan de hand van het Bio-Psycho-Sociaal model (BPS-model) waarin hij alle belangrijke factoren in iemands leven in kaart brengt omgeving, lichaam, psyche en zingeving kan psychiater Wim van Loon met zijn cliënten bekijken waarom ze verslaafd zijn geraakt én kan hij ze laten zien dat zij zelf heel vaak hun gedrag kunnen sturen en aanpassen. Het BPS-model wordt dus gebruikt om gedragsverandering teweeg te brengen, maar Wim kan er ook mee uitleggen dat iedereen een zeker risico loopt om verslaafd te raken. Er zijn heel veel factoren die een rol kunnen spelen bij verslaving en dat zijn niet alleen genetische. En juist omdat dit samenspel van factoren zó complex is, kun je je voorstellen dat we allemaal een zeker risico lopen om in het verslavingscircuit terecht te komen. Overlevingsdrang Uiteindelijk draait het allemaal om gedrag en je bewustwording daarvan, zegt Wim. Hoe je je gedraagt hangt af van al die factoren die in het BPSmodel worden weergegeven. Neem bijvoorbeeld het lichaam, dat natuurlijk onlosmakelijk verbonden is met de psyche. Wim: We zijn de hele dag aan het kijken, horen, voelen, proeven en ruiken. Je kunt niet níet waarnemen. Maar als we al die indrukken bewust zouden waarnemen, zouden we knettergek worden. Dus moet er iets in onze hersenen zijn wat het grootste deel onbewust maakt. We noemen dat onze regulator of rechter: een soort instantie die de hele dag bezig is met de vraag: maak ik dit bewust, of hou ik het onbewust? Dat doet hij niet zomaar; dat doet hij op grond van redenen. En de belangrijkste reden is dat ieder mens primair wil overleven. Hoe meer die overleving in gevaar komt, hoe meer je regulator je daarvan bewust maakt. Met andere woorden: experimenteer je eens met drugs en begint je lichaam te denken dat het deze stof nodig heeft om te overleven, dan zal je regulator je hier bewust van maken en je blijven vertellen dat je echt een nieuwe dosis nodig hebt om je goed te blijven voelen. Zo zijn als het ware onthoudingsverschijnselen en trek te verklaren. Verborgen verslaving Peter gebruikt vanaf zijn vijftiende softdrugs. Nooit om stoer te doen, maar omdat het hem rustig maakte. Later kwamen daar XTC, speed en alcohol bij. Pas op zijn veertigste werd vastgesteld dat hij ADHD heeft: als kind kreeg hij gewoon het stempel lastpost. Jarenlang had hij speed en alcohol nodig om rust te vinden. Ondertussen leidde hij een gewoon leven: hij is getrouwd, kreeg kinderen en heeft een eigen bedrijf. Hij heeft zijn verslaving bovendien altijd goed kunnen bekostigen, niemand merkte dat hij een probleem had. Peter: Mensen met een goed stel hersens zijn heel goed in staat om te zorgen dat hun omgeving niets merkt. Pas op het moment

13 dat je de huur niet meer kunt betalen gaat het hard. Alles kan in één keer in elkaar storten. Met de stelling Iedereen kan verslaafd raken is Peter het helemaal eens. Als ze mij tien jaar geleden hadden gevraagd of ik verslaafd was had ik ze voor gek verklaard. Ik heb het zelf nooit zo gezien, dacht altijd: ik heb alleen mezelf er mee. Maar op een gegeven moment loop je toch tegen een muur aan. Peter rekende op eigen houtje en in één keer af met zijn alcoholverslaving. Pas daarna kwam het besef dat hij verslaafd was aan meer middelen. Met drank verdoofde ik mezelf altijd, waardoor ik rustig bleef. Toen ik niet meer dronk was ik plotseling een gevoelige zender: ik merkte, zag en hoorde alles. Dat heb je sowieso met ADHD. Ook in mijn relatie werd het een probleem. Je vrouw is natuurlijk hartstikke blij dat je stopt met drinken, maar niet met wat daarachter wegkomt. Vandaar dat ik hulp heb gezocht bij VNN. Toen werd vastgesteld dat ik ADHD heb bleek dat daar mijn wietverslaving mee te maken heeft: ook cannabis houdt je rustig. Ideale omstandigheden Maar stel nou dat iemand alle factoren mee heeft? Dat hij genetisch niet is belast, door zijn omgeving niet op de een of andere manier gestimuleerd wordt middelen te gebruiken, psychisch stabiel is en voor zijn gevoel een zinvol leven leidt? Kan zo iemand toch verslaafd raken? Wim: Het risicoprofiel is natuurlijk voor iedereen anders. Maar hoe ideaal iemands leven ook is, er gebeuren altijd dingen die meer van je vragen dan gewoonlijk: het krijgen van een ziekte, het verlies van een belangrijk iemand in je leven. Dan is er altijd een risico dat je al of niet tijdelijk een middel tot je neemt of een activiteit gaat doen die zo bevrijdend werkt dat de verleiding ontstaat om daar mee door te gaan. Het gevoel wil die bevrijding houden, het verstand kan bedwelmd raken door de effecten. Het eens zo belangrijke werk is niet meer belangrijk, het behoud van dat bevrijdende gevoel wel! En zie; daar loert de verslaving. Hoe ideaal je leven ook is, er gebeuren altijd dingen die meer van je vragen dan gewoonlijk Normen en waarden Peter voelde zich door zijn manier van leven niet goed meer in zijn lijf hij woog op het laatst 100 kilo en hij voelde zich constant schuldig tegenover zijn vrouw en kinderen. Aan de andere kant kon hij zijn middelen ook niet missen. Wat hem niet bepaald hielp naast het feit dat hij zonder medicijnen met ADHD leefde was de werkomgeving waarin hij zich als zeeman van jongs af aan bevond. Er werd veel gedronken op het werk, zo is het ook begonnen. En dat ging van kwaad tot erger. Ik heb een eigen schip, ik ben een oude rot in het vak en het wordt maar moeilijk geaccepteerd dat ik niet meer drink. Precies dit soort door de omgeving opgelegde normen en waarden en het zelfbeeld dat daar sterk door gevormd wordt, spelen volgens het BPS-model ook een belangrijke rol bij verslaving, zegt Wim. Daarnaast ontwikkelt iedereen een beeld van hoe je het liefst zou willen zijn. Wim: Als dat beeld niet reëel is, geeft dat frustraties. Heel veel middelen dempen die frustraties en daar begint het gedonder. Complex samenspel Veel mensen weten gelukkig juist door het ingewikkelde samenspel van omgeving, lichaam, psyche en zingeving, op tijd op de rem te trappen. Verslaving altijd een ziekte noemen gaat Wim dan ook te ver. Het is eerder een handicap waar je mee om moet leren gaan. De mate van die handicap verschilt sterk. Als mensen helemaal de vernieling indraaien terwijl ze eerst een gezin en een normaal leven hadden dan denk ik: dat is de ziekte in zijn ernstigste vorm. Maar feit is dat de meeste mensen kunnen zeggen: nee, ik ga toch voor mijn gezin. Peter deed dat ook. Hij viel 20 kilo af, Ritalin geeft hem de rust die drank hem eerst gaf en hij blowt veel minder. Zijn verhaal illustreert echter perfect dat wat Wim duidelijk wil maken: als het maar lastig of zelfs ellendig genoeg wordt, kan het vanzelf fout gaan, bij iedereen. En, zoals hij blijft benadrukken: Alle factoren uit het BPS-model zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. En juist dit complexe samenspel maakt dat in principe iedereen verslaafd kan raken. In de volgende edities van Omslag, zoomen we met behulp van het BPS-model verder in op de invloed van omgeving, psyche en zingeving op verslaving. omslag 1 13

14 tekst: Lianne Zijlstra De stoornis ADHD komt nogal eens voor in combinatie met verslaving. Een cliënt en een behandelaar vertellen hoe lastig dat kan zijn. Peter van der Wal, Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige ADHD en verslaving: een problematische combinatie Peter van der Wal, Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige (SPV) en begeleider van de ADHD-coachingsgroep: ADHD heeft veel impact op het dagelijks leven. Mensen met ADHD ervaren problemen op allerlei gebieden, bijvoorbeeld op het gebied van school, werk of relaties. Ze zijn druk en chaotisch en hebben concentratieproblemen; mede daardoor hebben veel ADHD ers moeite met plannen en het aanbrengen van structuur in hun leven. Vroeger werd ADHD minder goed onderzocht dan nu, maar iedereen bij wie dit nu geconstateerd wordt, heeft op jonge leeftijd al symptomen ervan vertoond. Deze symptomen werden toen echter niet in verband gebracht met de stoornis. Zelfmedicatie Verslaving en ADHD gaan regelmatig samen: ongeveer twintig procent van de mensen die op latere leeftijd verslaafd raakt, heeft ook ADHD. Hoe komt dat? Waarschijnlijk gaan veel ADHD ers bij wijze van zelfmedicatie blowen of drinken, aldus Peter van der Wal. Dat dempt de symptomen van de stoornis. Ook speedgebruik komt regelmatig voor. Mensen die geen ADHD hebben, worden vaak druk van dit middel, ervaren een roes en worden als het ware even opgetild. Voor ADHD ers daarentegen werkt het kalmerend. Daarnaast lijken mensen met ADHD verslavingsgevoeliger te zijn, zelfcorrectie en het houden van regie over hun leven (wie wil ik zijn, hoe bepaal en stuur ik mijn gedrag) is voor hen moeilijk. Peter vervolgt: Wij behandelen mensen onder andere door ze, naast individuele behandeling, groepsbehandeling aan te bieden in de vorm van een coachingsgroep. De groep heeft zeven of acht deelnemers en wordt begeleid door een Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige en een maatschappelijk werker. Behandeling In elke bijeenkomst bespreken we een thema, bijvoorbeeld: de betekenis én acceptatie van de diagnose, medicatie, verslaving en ADHD en het voorkomen van terugval in gebruik. Ook is er veel aandacht voor netwerkstrategieën (het opbouwen en onderhouden van een sociaal netwerk) en komen praktische zaken aan de orde, als planning, agendabeheer, financiën en post. De gemiddelde duur van de behandeling is een half jaar tot een jaar.

15 Wat is ADHD? ADHD is de afkorting van Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Het is een psychiatrische stoornis die zich onder andere kan uiten in aandachtsproblemen, hyperactiviteit en impulsiviteit. ADHD is een stoornis waarmee je geboren wordt en die je voor het leven hebt. Wel is het mogelijk dat de symptomen in de loop der jaren afnemen. Wat is verslaving? De termen verslaving, misbruik en afhankelijkheid worden in de praktijk door elkaar gebruikt. De DSM-IV, het classificatiesysteem voor psychiatrische stoornissen, maakt echter onderscheid tussen misbruik en afhankelijkheid van middelen. Misbruik volgens de DSM-IV: Een patroon van het onaangepast gebruik van een middel dat significante beperkingen of lijden veroorzaakt. Om te mogen spreken van misbruik moet iemand gedurende een jaar aan ten minste één van vier criteria voldoen. Twee voorbeelden hiervan zijn: herhaaldelijk gebruik van het middel met als gevolg dat het niet meer lukt om te voldoen aan verplichtingen op het werk, school of thuis, of herhaaldelijk gebruik van het middel in situaties waarin het fysiek gevaarlijk is (bijvoorbeeld bij autorijden). Afhankelijkheid volgens de DSM-IV: Voor afhankelijkheid geldt dezelfde definitie als voor misbruik, maar om te mogen spreken van afhankelijkheid moet iemand gedurende een jaar aan ten minste drie van zeven criteria voldoen. Twee voorbeelden hiervan zijn: tolerantie (steeds meer van het middel moeten gebruiken om tot het gewenste effect te komen) en onthouding (ontwenningsverschijnselen als je het middel niet gebruikt en hetzelfde middel gebruiken om deze verschijnselen tegen te gaan). IK SNOOF ZELFS RITALIN Vincent, 31 jaar, is een van de deelnemers aan de ADHDcoachings groep. Hij is vijftien jaar verslaafd geweest. Ik ben er trots op te kunnen zeggen dat ik al vierenhalf jaar clean ben. Ik was een polygebruiker : in het begin blowde ik, later gebruikte ik alcohol, speed, valium en snoof ik zelfs Ritalin, het middel dat voorgeschreven wordt bij ADHD. Alles om ervoor te zorgen dat ik maar niets voelde. Ik denk eerlijk gezegd dat ik ook wel verslaafd was geraakt als ik geen ADHD had gehad. Ik heb geen gemakkelijke jeugd gehad, heb veel ellende meegemaakt. Alcohol en drugs zorgden ervoor dat mijn gevoelens gedempt werden. Ik ben sinds 2005 in behandeling bij VNN. Eerst in Drachten, later in Eelde en Groningen. Anderhalf jaar geleden is bij mij de diagnose ADHD vastgesteld. Ik kon vroeger niet goed meekomen op school, kon me slecht concentreren. Bij het minste of geringste was ik afgeleid. Dat heb ik overigens nog steeds, maar ik kan er nu beter mee omgaan. Ik was wel verbaasd toen mij verteld werd dat ik ADHD had. Ik had daar een heel ander beeld bij. Ik ben helemaal niet zo druk. Ik ben eerder een dromer, die slecht tegen drukte kan. Met de coachingsgroep heb ik goede ervaringen. De ene keer heb ik er meer aan dan de andere, maar in het algemeen vind ik het nuttig. We corrigeren elkaar in de groep en dat werkt prima. De laatste keer hadden we het over het onderhouden van een sociaal netwerk, een belangrijk onderwerp voor ons. We leren ook praktische dingen, bijvoorbeeld over hoe je je administratie op orde kunt houden. Net als veel ADHD ers had ik daar moeite mee; het aanbrengen van structuur vind ik lastig. Ik weet eigenlijk niet precies of afkicken moeilijker voor mij was omdat ik ADHD heb. Ik moest gewoon stoppen met gebruiken, anders was het slecht met mij afgelopen. Mijn leven is nu veel prettiger. Ik heb een eigen huis, een baan, een vriendin. Natuurlijk heb ik nog weleens trek, maar ik geef er niet meer aan toe! omslag 1 15

16 Visie op verslavingszorg volop in verandering VNN staat naast de cliënt, niet erboven tekst: Lianne Zijlstra fotografie: Robert van der Molen In VNN-kliniek De Lage Kamp in Paterswolde, waar verslaafde ouders en hun kinderen wonen, is generatie-overdracht van verslaving een belangrijk onderwerp 16 omslag 1

17 Verslavingszorg Noord Nederland verandert in veel opzichten. Rob Jaspers, voorzitter van de Raad van Bestuur en Bouke Spijkerman, voorzitter van de Cliëntenraad, praten over alle ontwikkelingen. Wij willen mensen met een verslaving en hun naastbetrokkenen perspectief bieden op meer kwaliteit van leven, zonder of met minder verslavingsproblemen. De cliënt staat centraal en is zelf aan zet, omdat hij of zij de enige is die zijn of haar situatie kan veranderen. We gaan dus heel duidelijk uit van de autonomie van mensen. Een verslaving beperkt die autonomie. Iedereen kan verslaafd raken, in tegenstelling tot wat sommige mensen misschien denken. Dit zegt Rob Jaspers, voorzitter van de raad van Bestuur. Cruciaal in de visie is dat VNN baanbrekend wil zijn op het gebied van de generatie-overdracht van verslaving. Op dat vlak willen we de komende jaren grote stappen zetten. De cliënt centraal stellen is natuurlijk een belangrijk uitgangspunt. Maar hoe doet je dat nu in de dagelijkse praktijk? Wij gaan nog meer samenwerken met de cliënten, vertelt Rob Jaspers. In de eerste plaats natuurlijk in de zorg, maar het komt ook tot uiting in de betrokkenheid van onze cliënten bij de evenementen die wij in 2011 organiseren, in het kader van ons 120-jarig bestaan. Zo is het jubileumlogo dat VNN in 2011 voert, ontworpen op basis van een kunstwerk dat door cliënten is gemaakt. Voorzitter van de Cliëntenraad Bouke Spijkerman is blij met de centrale positie van de cliënt. Cliënten voelen zich serieus genomen. De hulp verlener staat niet meer boven de cliënt, maar ernaast. De nieuwe missie en visie van VNN sluiten naadloos aan op de zogenaamde Herstelgedachte, die in de verslavingszorg steeds meer in zwang raakt: herstellen van verslaving doe je zelf. Herstellen van verslaving is kort gezegd het hernemen van de regie over je leven in het algemeen en over je middelengebruik in het bijzonder. Jij bepaalt zélf wat je in je leven wilt, waar je vanaf wilt, welke dingen je vooral niet kwijt wilt en welke hulpbronnen je daarbij inschakelt. De stijl van oplossingsgericht werken, waar VNN momenteel alle medewerkers in schoolt, sluit hier naadloos op aan. Bouke Spijkerman: De Cliëntenraad kan zich heel erg vinden in de Herstelgedachte. Wij hebben vorig jaar samen met de Raad van Bestuur niet voor niets het Handvest van Maastricht ondertekend, waarin vijftien verslavingszorginstellingen onderschrijven dat maatschappelijk herstel het leidende principe is in de zorg aan verslaafde cliënten. met elkaar eens, maar dat hoeft ook niet. Op zijn beurt vindt Rob Jaspers dat de Cliëntenraad de Raad van Bestuur scherp houdt. Wij laten ook wel eens steken vallen en het is goed dat de Cliëntenraad ons daar dan op wijst. In 2009 heeft VNN de nieuwe Visie op Zorg ontwikkeld. In dit beleidsdocument werd onder andere beschreven wat de uitgangspunten zijn van de zorg van VNN. Inmiddels heeft VNN begin dit jaar een nieuwe missie en visie gelanceerd. Naast deze nieuwe missie ( Perspectief op een ander leven ), heeft VNN ook vijf kernwaarden geformuleerd: Betrokken, Betrouwbaar, Beschikbaar, Zichtbaar en Steeds Beter. Rob Jaspers: VNN staat de komende tijd voor de uitdaging deze kernwaarden te verankeren in de organisatie. Dat kan en wil ik niet alleen; ik wil graag van de medewerkers horen welke invulling zij aan de kernwaarden geven. Ik hecht er veel waarde aan dat de communicatie tussen management en medewerkers geen eenrichtingsverkeer is. De toekomst van VNN? VNN is een organisatie met ambitie. Rob Jaspers: In 2015 wil VNN erkend zijn als dé klantgerichte verslavingszorginstelling, baanbrekend zijn op het gebied van de generatie-overdracht en met onze ketenpartners effectieve en efficiënte zorg bieden voor haar doelgroepen. Bouke Spijkerman vult aan: Wie weet krijgt VNN te maken met andere, specifieke, doelgroepen, waarvoor aanbod ontwikkeld moet worden. Dit biedt weer nieuwe kansen voor de organisatie. In alle ontwikkelingen lijkt de Cliëntenraad een vanzelfsprekende gesprekspartner voor de Raad van Bestuur. Is dat daadwerkelijk het geval? Bouke Spijkerman voelt dat wel zo. Wij zijn gelukkig met het feit dat we zo goed samenwerken met de Raad van Bestuur. We zijn het echt niet altijd Rob Jaspers en Bouke Spijkerman ondertekenen het Handvest van Maastricht omslag 1 17

18 tekst: Ruth Wisman fotografie: Robert van der Molen FORENSISCHE POLIKLINIEK VAN START ZORG VOOR MENSEN MET COMPLEXE PROBLEMATIEK Met 120 jaar kennis en ervaring is VNN dé specialist voor verslavingszorg in de drie noordelijke provincies. Een belangrijke taak van VNN is het bieden van verslavingszorg aan mensen die met justitie in aanraking zijn gekomen. De nieuwe Forensische Polikliniek vormt hierbij in nauwe samenwerking met de verslavingsreclassering van VNN een nieuwe schakel tussen justitie en verslavingszorgvoorzieningen van VNN. De Forensische Polikliniek heeft een duidelijke opdracht van het ministerie van Justitie: zorg verlenen om te voorkomen dat de maatschappij last krijgt van herhaald delictgedrag. De polikliniek gaat daarbij op zoek naar de oorzaken van het delictgedrag en de zaken die het delictgedrag in stand houden en zoekt met de cliënt naar een oplossing voor de problemen. Daarbij biedt de Forensische Polikliniek tevens gespecialiseerde behandelingen op het gebied van verslaving en delictgedrag. Ben Takkenkamp (49) en Marlene Koekkoek (34) zijn allebei vanaf de start in oktober 2010 werkzaam op de Forensische Polikliniek van VNN. DE FORENSISCHE POLIKLINIEK Voor wie? De Forensische Polikliniek van VNN is er voor mensen met een verslaving die een strafbaar feit hebben gepleegd of hiervan worden verdacht. Van het Openbaar Ministerie of de rechter hebben zij een (gedeeltelijk) voorwaardelijke sanctie opgelegd gekregen met als voorwaarde het meewerken aan een onderzoek of een behandeling. De Forensische Polikliniek van VNN behandelt mensen uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. Toeleiding naar zorg De meeste aanmeldingen komen binnen via de reclassering. Op de Forensische Polikliniek vindt met de cliënt een intake plaats en wordt beoordeeld of nader onderzoek nodig is. Vervolgens kan er een behandelingstraject worden gestart binnen de Forensische Polikliniek of elders binnen VNN. Aanbod De Forensische Polikliniek biedt specialistische zorg die op de cliënt wordt afgestemd. De polikliniek biedt consult, diagnostiek en behandeling. Het doel van de behandeling is: verminderen van het gebruik van verslavende middelen, inzicht krijgen in het gedrag, doorbreken van de relatie tussen middelengebruik en delict, voorkomen van een nieuw delict. Samenwerking Om vraaggerichte zorg te bieden werkt VNN samen met zorgpartners in de regio en met partners in de strafrechtketen (Ministerie van Justitie, Openbaar Ministerie, politie, Reclassering Nederland, Leger des Heils en Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie/ Indicatie stelling Forensische Zorg). 18 omslag 1

19 GZ-psycholoog Marlene Koekkoek: HET ZIJN WEL GEWOON MENSEN Marlene Koekkoek is sinds vorig jaar werkzaam bij VNN als GZ-psycholoog. Daarvoor werkte ze binnen de forensische zorg. Ik vind het heel leuk om nu met deze doelgroep aan de slag te gaan en met het team de afdeling te ontwikkelen. Het werk is nooit saai, want de problematiek is zeer uiteenlopend. Als Gz psycholoog doe ik diagnostisch onderzoek en geef ik behandelingen, individueel of in een groep. Daarnaast ben ik bezig met het ontwikkelen van behandelmodules. Juist het mogen zoeken naar het antwoord hoe je mensen met verslavings problematiek en delictgedrag het beste kunt behandelen, vind ik uitdagend, vertelt Marlene. Van belang daarbij is kennis over zowel verslaving als forensische problematiek. Er vindt overleg plaats met diverse betrokken instellingen waaronder de verwijzer. Dat betekent dat een behandeltraject soms meer tijd vraagt omdat het om complexe problematiek gaat. Met de cliënt bouw ik een behandelrelatie op, want het zijn wel gewoon mensen. De ene cliënt uit zijn problemen door schade bij zichzelf aan te richten, de ander door schade bij een ander aan te brengen. Samen moeten we op zoek naar een manier waarop iemand kan omgaan met deze psychische kwetsbaarheid. Het is een uitdaging om iemand bijvoorbeeld te leren zichzelf te structureren. De cliënt vindt dat misschien niet altijd even leuk, maar het helpt wel bij gedragsverandering. Ben Takkenkamp heeft twaalf jaar bij justitie gewerkt. Sinds twee jaar werkt hij bij VNN als psychiater, onder meer bij de Forensische Polikliniek. Over het algemeen behandel ik mensen waarbij een regulier behandeltraject onvoldoende werkt. Als ze bij mij komen moet ik meestal iets nieuws bedenken. Dat maakt het een heel creatief vak. Ik ben eigenlijk een soort laatste man in het speelveld. Voor de Forensische Polikliniek houdt Ben zich bezig met psychiatrische diagnostiek en behandeling. Een andere taak van mij is risicotaxatie en risico management. Kort gezegd houdt dat in: kijken wat er met iemand aan de hand is en wat die persoon daaraan kan doen. Daarbij moet worden beoordeeld hoe gevaarlijk iemand is en welke vorm van bevei liging nodig is. Na vele jaren in de forensische psychiatrie gewerkt te hebben, is deze combinatie mijn specialiteit geworden. Wat mij opvalt, is dat het ziektebeeld bij deze patiënten veel zwaarder is ten opzichte van tien jaar geleden. Ik zie veel mensen met meerdere complexe stoornissen. Naar mijn idee was dat vroeger veel minder heftig. De maatschappij wordt steeds harder en we leven in een tijd waarin mensen individualistischer zijn. Door drugs en alcoholgebruik lijkt blijvende hersenschade steeds meer toe te nemen. Daardoor vind ik het heel juist dat VNN er voor mensen met complexe problematiek is. Dat past naar mijn idee bij de huidige werkelijkheid. Psychiater Ben Takkenkamp: Ik ben een soort laatste man in het speelveld

20 TEAM CENTRAAL HEROÏNEBEHANDELUNIT LEEUWARDEN Vlnr: Gaby Meijer, Anita Veenema, Petra van Brug, Sjoukje Hamstra, Erik ter Maten en Trijntje van der Veer. Niet op de foto: Linda Reen, Tjitske Okma, Floor Reicher, Lucie Manden, Klaske de Boer, Carin van den Hoed en Magda Nieuwenhuis tekst: Yolly van Kan fotografie: Robert van der Molen

Maak kennis. met GGZ Friesland

Maak kennis. met GGZ Friesland Maak kennis met GGZ Friesland Psychische klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven. Elke dag is een uitdaging en het is moeilijk om een normaal leven te leiden, contacten te onder houden, naar

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid Algemene Informatie Informatie voor cliënten Verslavingszorg Mondriaan voor geestelijke gezondheid Uw hulpvraag staat bij ons centraal. Wie zijn wij? De Divisie Verslavingszorg is één van de vijf divisies

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende Lievegoed Kliniek De kliniek staat in een rustige, groene omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: groepsbehandeling en individuele behandeling, dat kan poliklinisch of in. Ook een korte opname in

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Informatie voor (para)medici Zelf en samen redzaam Als betrokken professional kent u uw patiënt. U stelt of kent de diagnose en ziet welke behandeling

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst De basis van In voor zorg! Voor wie is JeugdzorgPlus? Door een gebrek aan aansluitende zorg vielen voorheen veel jongeren tussen wal en schip. Dit verkleinde hun

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Nationaal (F)ACT congres Gewoon Leven. ACT voor jongeren

Nationaal (F)ACT congres Gewoon Leven. ACT voor jongeren Nationaal (F)ACT congres Gewoon Leven 23 september 2010 ACT voor jongeren Edith ten Hoopen Kobi Bosma You Tube filmpje Locaties Zorgaanbod Divisie Preventie en Ambulante zorg Voorlichting en preventie

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

GEZINSKLINIEK DE BORCH

GEZINSKLINIEK DE BORCH Voor cliënten GEZINSKLINIEK DE BORCH WAT IS DE BORCH? De Borch is een gezinskliniek voor de behandeling van verslaafde zwangere vrouwen (met of zonder partner) en verslaafde ouders met kinderen. 2 GEZINSKLINIEK

Nadere informatie

Gezinspsychiatrie in Beilen

Gezinspsychiatrie in Beilen informatie voor kinderen Gezinspsychiatrie in Beilen Dagbehandeling, kliniek en centrum voor gezinshereniging www.ggzdrenthe.nl Met het hele gezin in behandeling Jouw gezin komt misschien in behandeling

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Informatie Piet Roordakliniek. Tactus

Informatie Piet Roordakliniek. Tactus Informatie Tactus Behandelaanbod Forensische Verslavingskliniek De is een forensische verslavingskliniek en biedt behandeling aan cliënten die veelvuldig met justitie in aanraking zijn gekomen, langdurig

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Post-hbo opleiding forensische psychiatrie. Door de casuïstiek kan ik praktijk en theorie combineren en kan ik het direct toepassen in mijn werk.

Post-hbo opleiding forensische psychiatrie. Door de casuïstiek kan ik praktijk en theorie combineren en kan ik het direct toepassen in mijn werk. mensenkennis Post-hbo opleiding forensische psychiatrie Door de casuïstiek kan ik praktijk en theorie combineren en kan ik het direct toepassen in mijn werk. Post-hbo forensische psychiatrie Werken in

Nadere informatie

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen Bemoeizorg Parkstad Volwassenen Bemoeizorg Parkstad 7 1 2 3 4 8 5 9 10 6 Wat is bemoeizorg? Bemoeizorg is de ongevraagde bemoeienis van hulpverleners met mensen die hulp nodig hebben, maar daar zelf niet

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Patiënten

Trauma en verslaving. Patiënten Trauma en verslaving Patiënten Trauma en verslaving Informatie voor patiënten Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Trauma en verslaving 1 Trauma

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GecombinEErde behandeling bij dubbele diagnose Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Roesmiddelen en probleemgedrag: naar een Forensische Verslavingspsychiatrie?! Werkbezoek NIFP 26-06-2008

Roesmiddelen en probleemgedrag: naar een Forensische Verslavingspsychiatrie?! Werkbezoek NIFP 26-06-2008 Roesmiddelen en probleemgedrag: naar een Forensische Verslavingspsychiatrie?! Werkbezoek NIFP 26-06-2008 Achter dat probleemgedrag zit(ten). De gevolgen van middelengebruik op het gedrag Mogelijk verslaving

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

Mondriaan. Mondriaan. in vogelvlucht. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Mondriaan. Mondriaan. in vogelvlucht. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid in vogelvlucht voor geestelijke gezondheid Colofon Tekst Concernstaf i.s.m. Afdeling Communicatie is an institute for mental health care in Limburg and is spread over more than fifty sites. This enables

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Ouderen Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Introductie Op dit moment is uw dementerend familielid in behandeling bij Mondriaan Ouderen van Mondriaan.

Nadere informatie

REINAERDE Reinaerde Kijker

REINAERDE Reinaerde Kijker REINAERDE Reinaerde Kijker Jaargang 9 december 2012 Nummer 59 Het verhaal van Ed Ed is 65 jaar. Hij woont in IJsselstein. Ed heeft veel meegemaakt in zijn leven. Dat waren niet allemaal leuke dingen. Zo

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 De rol van de gedragskundige LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 Spin in het web? Agenda Korte uiteenzetting LVB en verslaving Functie-eisen Rol gedragskundige Discussie

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Postpartum depressie. Depressie na bevalling

Stemmingsstoornissen. Postpartum depressie. Depressie na bevalling Stemmingsstoornissen Postpartum depressie Depressie na bevalling GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

De kracht van ADHD. Arno de Poorter Psycholoog en mens met ADHD

De kracht van ADHD. Arno de Poorter Psycholoog en mens met ADHD De kracht van ADHD Arno de Poorter Psycholoog en mens met ADHD Vraag Wie heeft er ADHD in de zaal? Voorstellen Arno de Poorter ADHD Jaren hulpverlening 2007 afgestudeerd Psycholoog 2008 begonnen met Hulp

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Onderzoek (v)echtscheidingen

Onderzoek (v)echtscheidingen Onderzoek (v)echtscheidingen 31 augustus 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden samen met Villa Pinedo van 30 juli tot en met 30 augustus, deden 664 jongeren mee waarvan de ouders gescheiden

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

Post-hbo opleiding bemoeizorg. Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer

Post-hbo opleiding bemoeizorg. Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer mensenkennis Post-hbo opleiding bemoeizorg Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer Bemoeizorg Hulpverleners in de bemoeizorg hebben te

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers THERAPIE Samen werken aan jouw toekomst Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Soms gebeurt er iets naars. Je wilt er wel over praten, maar je weet niet met wie. Of misschien kun je er niet

Nadere informatie

Wat is Altrecht? Wier

Wat is Altrecht? Wier Wier Wier Centrum voor onderzoek en behandeling van moeilijk lerende mensen met ernstige problemen 2 Wier Wie kunnen zich aanmelden voor onderzoek en behandeling op Wier? Wier is een behandelafdeling speciaal

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares Zorgprogramma Amares Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie Deze folder is bedoeld voor kinderen en jongeren die behandeling krijgen bij Amares. De folder is ook bedoeld voor ouder(s)/verzorger(s) die binnenkort

Nadere informatie

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in LINDA AMMERLAAN KINDERVOEDINGSCOACH Inleiding Wie ben ik? Als moeder van 2 kinderen weet ik hoe lastig het is om in deze tijd je kinderen gezond te laten opgroeien.

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl GGZ Noord-Drenthe AFPN Wanneer u problemen heeft of psychisch ziek bent, kunt u na een

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

jongeren vanaf 12 jaar

jongeren vanaf 12 jaar Na de schok... de draad weer oppakken Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar die betrokken zijn geweest bij een schokkende of ingrijpende gebeurtenis. Na de schok de draad weer oppakken Informatie voor

Nadere informatie

informatie voor cliënten FACT-team

informatie voor cliënten FACT-team informatie voor cliënten FACT-team FACT-team Voor een grote groep mensen is het leven moeilijk. Zij hebben niet alleen last van psychiatrische klachten, zoals bijvoorbeeld somberheid of het horen van stemmen,

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul HASJ EN WIET Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Het roken van tabak met hasj of wiet heet blowen. Ik blow niet. Ik gebruik medicijnen. Dan kan het

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie