Leren in de praktijk. Leerafdelingen in de verpleging. Een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leren in de praktijk. Leerafdelingen in de verpleging. Een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland"

Transcriptie

1 Leren in de praktijk 1 Leerafdelingen in de verpleging Een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland

2 Leren in de praktijk Omdat scholen samen met bedrijven in de regio met leren in de praktijk aan de slag willen heeft CINOP drie portretten gemaakt, die als good practice inspiratie kunnen geven. Te weten: IPD bedrijfsprojecten in de techniek, een portret van Fontys, ROC Eindhoven en Vanderlande Industries in de regio Zuidoost Brabant (bestelnummer: A00524). Leerafdelingen in de verpleging, een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland (bestelnummer: A00525). De Pasvorm, een portret van Rijn IJssel en Bristol kleding & schoenen in de regio Zuidoost Gelderland (bestelnummer: A00526). Ook is er een brochure waarmee u uw visie op leren in de praktijk aan kunt scherpen: Meer leren van de praktijk, Leren en praktijk verbinden in de regio, een handreiking (bestel nummer: A00527). 2 Colofon Titel: Leerafdelingen in de verpleging, een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland Auteurs: Ida Bontius, Jetske Tuinstra en Willem Maurits Redactie: Anja van Kleef Tekstverzorging: Daphne Doemges-Engelen Vormgeving: Evert van de Biezen Fotografie: Mark Terpstra Bestelnummer: A00525 Uitgave: CINOP, s-hertogenbosch ISBN: CINOP 2009 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

3 Voorwoord Deze brochure bevat een portret van de leerafdelingen in een ziekenhuis. Het portret laat zien hoe bij het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans, leerlingen van het mbo leren in de praktijk. Er zijn drie van dergelijke portretten gemaakt, elk voor een andere doelgroep: een portret van IPD, gericht op hbo- en mbo-opleidingen in de Techniek; een portret van de Pasvorm, gericht op mbo-opleidingen op AKA-niveau; een portret van leerafdelingen in de verpleging, gericht op mbo-opleidingen niveau 3 en 4. De aanleiding voor het opstellen van deze drie portretten ligt in de actualiteit: de ontwikkeling van nieuwe vormen van leren in en samen met de beroepspraktijk krijgt steeds meer aandacht. Nu competentiegericht leren flink op gang begint te komen, hebben roc s en hbo s behoefte aan inspirerende voorbeelden. CINOP beweegt zich op het snijvlak van onderwijs en arbeidsmarkt en is van daaruit sinds jaar en dag betrokken bij leeractiviteiten die aan de beroepspraktijk zijn gerelateerd. CINOP staat onderwijsinstellingen in mbo, vmbo en hbo terzijde bij de ontwikkeling van modern, competentiegericht onderwijs, ook in de praktijk. CINOP zet daarvoor deze portretten in bij advisering, scholing en begeleiding, als inspiratiebron voor managers en docenten die ook iets dergelijks willen starten. Wij bedanken Janet de Haan, Lopke Holtrop, Femke Visser, Lenie Veen (mbo-leerlingen), Frank Nuninga, Marcel Hut, (praktijkbegeleiders, De Tjongerschans), Gezina Sloots (opleidingscoördinator, De Tjongerschans), Petra Hoekstra (werkbegeleider, De Tjongerschans), Alfons Huisinhetveld (praktijkdocent Friesland College), Ellis ten Have, Jan Nauta, Doutzen Ouderkerken (kennisgroep unit VenV Friesland College), Hans Doodkorte (directeur VenV Friesland College) en Oebele Helder (projectleider strategisch beleid Friesland College). Het concept van dit portret is op 30 maart 2009 besproken met enkele betrokkenen van het Friesland College en De Tjongerschans. Zij herkennen zich in dit verhaal. 3 Een portret als dit levert naar onze overtuiging de meeste inspiratie op, als wat goed gaat helder in beeld wordt gebracht en als tevens de dilemma s en vraagstukken die nog om verdere ontwikkeling vragen, benoemd worden. Daarom hebben wij niet geschuwd om soms wat rafelrandjes of scherpe kantjes voor het voetlicht te brengen. Het is onze intentie om dat met respect voor de direct betrokkenen te doen. Hun worsteling kan zodoende leerzaam zijn voor anderen. Om het portret van deze leerafdelingen te kunnen maken, voerden wij gesprekken met leerlingen en medewerkers van het Friesland College Verpleging en Verzorging (VenV) en van het ziekenhuis De Tjongerschans te Heerenveen. Het waren zeer boeiende en open gesprekken waarmee alle betrokkenen het mogelijk maakten om dit portret op te stellen.

4 Inhoudsopgave 1 Koers en strategie Wie 6 Wie zijn betrokken bij de ontwikkeling van de leerafdelingen? 1.2 Inhoudelijke koers 7 Hebben school en ziekenhuis een gezamenlijke inhoudelijke koers? 1.3 Samenwerkingsstrategie 8 Is er een gezamenlijke visie op de samenwerking als proces? 2 Ontwerpen en organiseren van leerafdelingen Wie 11 Hebben de managers van school en ziekenhuis een sturende rol op zich genomen? 2.2 Competenties 12 Leren is niet hetzelfde als werken. Welke competenties worden nagestreefd? 2.3 Ontwerpen en organiseren van de leerafdeling 13 Zijn school en ziekenhuis samen constructeur van het ontwerp? 2.4 Ontwerpen en organiseren van de begeleiding 16 Welke plaats heeft de begeleiding? Hoe georganiseerd? Welke rollen? 2.5 Ontwerpen en organiseren van de beoordeling 17 Hoe is de beoordeling in de leerafdeling ingericht? 3 Uitvoering in de praktijk Wie 19 Wordt het ontwikkelde ontwerp in praktijk gebracht? 3.2 Leerresultaten 20 Welke competenties verwerven leerlingen daadwerkelijk in de leerafdelingen? 3.3 Aan de slag in de leerafdelingen 21 Heeft het werken in een leerafdeling de motivatie van leerlingen, hun geloof in eigen kunnen, hun vermogen tot reflectie en tot zelfsturing versterkt? 3.4 Begeleiding en reflectie 23 Hoe krijgt in de begeleiding reflectie als cyclisch proces vorm? 3.5 Beoordelen leerresultaat 26 Hoe verloopt de beoordeling? 4 Netwerken bouwen en de voortgang volgen Bouwen aan het netwerk 29 Is er een bestuurlijk netwerk, een organisatorisch netwerk en een uitvoerend netwerk? Hebben de partijen het leren in de leerafdeling vormgegeven als keten? 4.2 Monitoren 30 Hoe monitoren school en ziekenhuis hun samenwerking? 5 Tot slot 31

5 Leeswijzer Waar gaat het over? Sinds een jaar of zes leiden het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans samen mbo-leerlingen op in leerafdelingen in het ziekenhuis. In dit portret staan deze leerafdelingen centraal, omdat ze zich hebben ontwikkeld tot een goed voorbeeld van één van de vormen van CGO in de praktijk die Nederland rijk is. Wat betekent het voor de leerling? Het ziekenhuis heeft vijf leerafdelingen, op elke afdeling zijn gemiddeld acht mbo-leerlingen actief. De leerlingen brengen een deel van de derde en de gehele vierde opleidingsfase door op een leerafdeling van het ziekenhuis. Ziekenhuis en school hebben zelf een beeld van de te verwerven competenties; die passen in het kwalificatiedossier. De leerling wordt in het ziekenhuis intensief begeleid door een vaste werkbegeleider, een praktijkbegeleider en een praktijkdocent. Er vindt voortdurend ontwikkelingsgerichte beoordeling plaats door de werkbegeleider; de kwalificerende beoordeling gebeurt in de vorm van een proeve van bekwaamheid. Hoe steekt de organisatie in elkaar? School en ziekenhuis hebben een gezamenlijke koers en samenwerkingsstrategie. Er is een sterk bestuurlijk, organisatorisch en uitvoerend netwerk, waarin beide partijen in nauwe samenwerking taken voor hun rekening nemen. Er is een stevig ontwerp van het leertraject, ontwikkeld in samenspraak tussen school en instelling. De begeleiding is ontworpen als werkbegeleiding, reflectie en instructie en beperkt zich niet tot procedurele begeleiding. De proeve van bekwaamheid garandeert de kwaliteit van de kwalificerende beoordeling. Hoe pakt dat uit in de uitvoering? Wat op strategisch niveau is ingezet, hebben de betrokkenen doordacht ontworpen en zetten ze in de uitvoering ook daadwerkelijk neer. De leerlingen voelen zich uitgedaagd en gaan gretig op zoek naar kennis en vaardigheden. Er is een balans tussen theorie en praktijk, een productieve spanning tussen leren en produceren. Er is groot ingezet op begeleiding en dat is dan ook de succesfactor van de leerafdelingen. Regelmatige ontwikkelingsgerichte beoordeling stuurt het leren, de proeve van bekwaamheid toetst de beoogde competenties. Zowel school als ziekenhuis hebben daarin een rol. 5

6 1 Koers en strategie Onderzoek laat zien dat innovaties aan kracht winnen als naast de uitvoering ook de koers en strategie (de strategische kant) en het ontwerp en de organisatie (de tactische kant) de nodige aandacht krijgen. 1 6 De eerste vraag van dit hoofdstuk is: wie zijn betrokken bij de ontwikkeling van de leerafdeling? Zijn dat voornamelijk uitvoerders of ook managers en bestuurders? Alleen de laatst genoemden beschikken immers over de bevoegdheden om met een uitgezette koers daadwerkelijk te sturen. Als we weten waar beide partijen school en ziekenhuis ieder voor zich naar streven, kan de vraag gesteld worden wat hen bindt. Hebben school en ziekenhuis een gezamenlijke inhoudelijke koers? En nog moeilijker: is er een gezamenlijke visie op de samenwerking als proces? Communiceren ze met elkaar over hun koers en de nagestreefde wijze van samenwerken en erkennen ze overeenkomsten en verschillen over en weer? 1.1 Wie? School Bij het Friesland College staat het werken met leerafdelingen in het kader van praktijkgestuurd leren, de roc-brede onderwijsvisie van het College. Het is zonder meer duidelijk wie dé actor is voor het uitzetten van koers en strategie voor praktijkgestuurd leren: dat is het College van Bestuur. Elke unit heeft een unitdirecteur die verantwoordelijk is voor de aansturing van praktijkgestuurd leren in de eigen eenheid. Bij de unitdirecteuren staan alle neuzen dezelfde kant uit. Zij bewaken het proces, aldus de projectleider strategisch beleid. De directeur van de unit Verpleging en Verzorging (VenV), die nu twee jaar werkzaam is bij het Friesland College, zegt dat hij in de eerste plaats een voorbeeldfunctie wil vervullen voor de medewerkers in zijn unit. Hij heeft een eigen weg gezocht en gevonden om met de visie van praktijkgestuurd leren aan de slag te gaan: Je moet het vertalen, het je eigen maken en verinnerlijken. Hij heeft een groep van zo n twintig medewerkers om zich heen verzameld die samen vormgegeven hebben aan een mission statement van de unit. Daar waren overigens ook leerlingen bij betrokken. Naast deze top-down beweging was er bij de unit VenV ook een bottom-up beweging die leidde tot het ontstaan van de leerafdelingen. Enkele enthousiaste docenten van het roc en medewerkers van het ziekenhuis namen vanaf 2002 het initiatief. Die ontwikkeling paste goed in het beeld dat de nieuwe unitdirecteur voor ogen stond. De directeur heeft bovendien de organisatie van de unit herzien en is gestart met resultaatverantwoordelijke teams. Er zijn nu zes teams voor verpleging, verzorging en voor helpende. De directeur: Ik merk dat docenten veel enthousiaster zijn dan in het verleden. Het eigenaarschap is terug. De unitdirecteur neemt zelf deel aan een stuurgroep van het Friesland College en De Tjongerschans ten behoeve van de leerafdelingen. 1 Zie bijvoorbeeld: Westerhuis, A. (2007). Samen met het bedrijfsleven werken aan innovatie van het beroepsonderwijs. s-hertogenbosch: CINOP Expertisecentrum.

7 Ziekenhuis In ziekenhuis De Tjongerschans heeft de directie op de achtergrond weliswaar een rol bij het ontwikkelen van leerafdelingen in het kader van praktijkgestuurd leren, samen met het Friesland College. De directie geeft veel ruimte aan de afdeling Opleidingen en de praktijkbegeleiders op de ziekenafdeling, om vorm te geven aan de leerafdelingen en aan de samenwerking met het Friesland College. Zij hebben met hun werk in de leerafdeling veel invloed op de koers van het ziekenhuis op het gebied van opleiden. De directie volgt de ontwikkelingen, geeft ruimte en schept condities. dus met de praktijk in bedrijven en instellingen, maar ook met het hbo, met interne leerbedrijven, vrijwilligersorganisaties en in de vorm van bijbaantjes. Units en teams hebben meer ruimte gekregen om op een eigen manier vorm te geven aan de (nieuwe) uitdagingen van praktijkgestuurd leren. De unit Verpleging en Verzorging heeft die ruimte benut om concreet handen en voeten aan praktijkgestuurd leren te geven passend bij de eigen branche. Met de aanpak van praktijkgestuurd leren wil het Friesland College twee overkoepelende strategische doelen bereiken: meer instroom en een hoger rendement. Positieve uitgangssituatie Bij beide organisaties Friesland College en De Tjongerschans is de strategische koers verankerd in de lijn. De betrokkenheid van de lijn is voor school en ziekenhuis een positieve uitgangssituatie. Hierin verschilden de leerafdelingen van veel andere situaties in het onderwijs, waarbij de koers voor nieuwe initiatieven in feite vaak uitsluitend ligt bij onbevoegden, zoals enthousiaste docenten. Bij de unit VenV en De Tjongerschans is hiermee voldaan aan een belangrijke conditie om koers en samenwerkingsstrategie te laten landen. In de experimentele fase van de leerafdeling, konden medewerkers op de werkvloer sterk hun stempel op de strategie zetten; de directies van beide organisaties hebben hen ruimte gegeven. Bij brede implementatie van de aanpak van leerafdelingen zowel in de eigen organisaties als bij andere instellingen in de regio kan het nodig zijn dat de directie een meer prominente rol op zich neemt dan in de experimentele fase nodig was. 1.2 Inhoudelijke koers Het Friesland College had zes jaar geleden een tekort aan stageplaatsen voor verpleegkundigen. Bij de zoveelste aanvraag bij het ziekenhuis De Tjongerschans voor nog één stageplaats is de vraag op een ander niveau getild. Het Friesland College is toen met De Tjongerschans overeengekomen dat er in plaats van individuele stages een groep leerlingen tegelijk stage zou komen lopen. Dit was de start van wat zich ontwikkeld heeft tot de huidige leerafdelingen. Dat had voor beide partijen voordelen. Samenwerking met ziekenhuizen en instellingen voor chronische zorg in de vorm van leerafdelingen staat sindsdien centraal in de inhoudelijke koers van de unit VenV. De praktijk in de zorg verandert snel van instellingszorg naar individuele zorg. De unitdirecteur wil met de opleidingen daar zo goed mogelijk op inspelen. De unitdirecteur heeft de ambitie met ziekenhuizen en instellingen voor chronische zorg samen te werken die een visie op leren hebben die aansluit bij de visie van het College. De unitdirecteur: Instellingen die denken: die theorie, dat komt later wel. Die accepteren dat leerlingen niet alles weten van pathologie en anatomie. Dat is het leerklimaat dat wij nodig hebben. Maar er zijn ook instellingen die zeggen: Bij jullie leren ze niets. Ga maar terug naar school. Dat is lastig. 7 School Op het niveau van het Friesland College als geheel is de inhoudelijke koers het praktijkgestuurd leren. De basis voor de onderwijsvisie ligt in de overtuiging dat leren het best tot zijn recht komt in levensechte situaties, die leervragen oproepen en waar veel aandacht is voor reflectie. Aanvankelijk werd vrij strikt omgegaan met de invoering van praktijkgestuurd leren. Er was weinig ruimte voor de units om er een eigen invulling aan te geven. Dit bleek echter eerder een blokkade dan een stimulans voor de realisatie te zijn. In 2008 heeft het Friesland College een aanscherping gemaakt van haar koers. Waar het eerst vooral ging om het intern vormgeven van praktijkgestuurd leren, komen in de nieuwe koers juist externe relaties meer op de voorgrond te staan. Relaties Toch heeft de unit zijn koers enigszins aangepast, mede als respons op de genoemde signalen uit de praktijk. De leerlingen krijgen nu eerst op school een basis aan kennis en vaardigheden bijgebracht en gaan dan pas de praktijk in. De directeur is op zoek naar de optimale synergie en die krijgt in zijn visie een kans bij instellingen die dezelfde visie hebben én een brede range aan opleidingsmogelijkheden. Automatisch kwam de unit daardoor bij de grotere instellingen terecht. In het toekomstbeeld van de unitdirecteur werkt de unit vooral samen met instellingen die ook kiezen voor leerafdelingen en die uitgaan van een leven lang leren. Hij wil het praktijkleren moderniseren door in samenwerking tussen school en instel

8 8 lingen te bouwen aan leerafdelingen. Het gaat hem dan om een verbinding tussen opleidingsteams met de zorginstellingen in de regio: elk team gaat met enkele instellingen samenwerken om het gehele leertraject af te lopen. Voorbeelden van ziekenhuizen waar dat in 2008 al gelukt was zijn het MCL in Leeuwarden en De Tjongerschans in Heerenveen. Op deze wijze wil de unit het praktijkgestuurd leren uitbouwen naar de externe beroepspraktijk. De unit wil in de toekomst zoveel mogelijk alle stages in leerafdelingen plaatsen. De directeur streeft ernaar met instellingen waarmee deze intensieve samenwerking zich ontwikkelt, ook kennis te delen. Ziekenhuis Het ziekenhuis De Tjongerschans wil hoogwaardige verpleegkundige zorg bieden in eigen huis en in de regio en daar is goed opgeleid personeel een noodzakelijke voorwaarde bij. Borgen van een continue instroom van nieuwe verpleegkundigen is gezien de dreigende tekorten een voortdurend aandachtspunt. Werken met leerlingen is onderdeel van het personeelsbeleid en vanwege de afspraken met het Friesland College kan het ziekenhuis rekenen op een vaste instroom van leerlingen. Het ziekenhuis heeft bewust gekozen voor een langetermijninvestering door de leerafdeling op te zetten in samenwerking met het Friesland College. Zo wordt de gewenste continue instroom van leerlingen en daarmee potentiële nieuwe medewerkers gerealiseerd. De direct betrokken medewerkers bij de leerafdeling willen nog een stap verder gaan: zij streven ernaar met hun betrokkenheid bij het leren in de praktijk hoogwaardige beroepsbeoefenaren op te leiden die beschikken over lerend en innovatief vermogen. Het is de droom van de praktijkbegeleiders om een afdeling te starten, die volledig door leerlingen bevolkt wordt. Dat zou een experiment waard zijn, zeggen ze. Een andere ambitie, die daar al een beetje op vooruitloopt, is om in de zomervakantie door te gaan. Daarover zijn met het Friesland College al gesprekken gaande. Daarnaast is de aanwezigheid van (deels) boventallige stagiaires bedoeld om het personeel van het ziekenhuis zelf ruimte te geven om zich bij te scholen in de vrijgekomen tijd, bijvoorbeeld door een stage te doen op een andere afdeling. Een gedeelde visie op leren, een gedeelde inhoudelijke koers Er zijn zowel overeenkomsten als verschillen tussen de inhoudelijke koers van het Friesland College en van De Tjongerschans. Beide organisaties zijn missiegedreven. Het Friesland College, unit VenV, laat zich leiden door haar visie op leren. De Tjongerschans vindt eveneens een drijfveer voor de samenwerking in de eigen visie op leren in relatie tot het beroep van verpleegkundige. De actielogica s van beide instellingen sluiten goed op elkaar aan; de visie op leren is hét samenbindende element in hun gedeelde koers. Het voornaamste verschil is het belang van De Tjongerschans bij het werven van personeel. Dit motief speelt bij het Friesland College nauwelijks een rol. Wel speelt een kwantitatief motief bij het Friesland College, omdat er voldoende stageplaatsen nodig zijn. Ook wil het Friesland College aansluiten bij ontwikkelingen in de zorg. De unit VenV heeft de ruimte genomen om een eigen invulling aan praktijkgestuurd leren te geven. In de inhoudelijke koers staat het streven naar leren in de leerafdelingen centraal. De unitdirecteur voerde een tweesporenbeleid om de implementatie te bevorderen. Hij heeft veel geïnvesteerd in zowel contacten met instellingen als in de interne organisatie en de cultuur. Er is in dit portret een gezamenlijke inhoudelijke koers zichtbaar waarover de beide partijen met elkaar communiceren. Hun ambitie is om samen het fenomeen leerafdeling in deze regio verder op de kaart te zetten. 1.3 Samenwerkingsstrategie School Het is de intentie van het Friesland College als geheel om nieuwe vormen van samenwerking met bedrijven op te bouwen, om zo tot gedeelde verantwoordelijkheid te komen met een groeiend aantal bedrijven. De directeur VenV heeft bewust gekozen voor een samenwerking met De Tjongerschans vanwege de op leren gerichte cultuur. Als je daar geen rekening mee houdt dan bereik je niets. Goodwill vanuit de instelling is erg belangrijk.

9 De projectleider strategisch beleid: Elkaar leren kennen, elkaar leren vertrouwen. Het unieke van elk bedrijf mag tot zijn recht komen. In elke relatie gebeuren dingen die spannend zijn. Die wel passen in het programma van eisen van de één maar niet van de ander. En in een samenwerkingsrelatie heb je het over die spanning. Je wilt die relatie behouden! De directeur VenV kijkt voor zijn unit actief om zich heen op zoek naar instellingen die sterk geloven in de visie van het roc en van daaruit samenwerking aan willen gaan. De unitdirecteur wil een uitgebreid netwerk opbouwen met de grotere instellingen in de regio en tot een convenant voor structurele samenwerking komen. Hij ziet het als zijn rol om het voortouw te nemen in de opbouw van deze samenwerking, met als inzet een netwerk van persoonlijke contacten met directeuren en bestuurders van de instellingen. Dat is een ondernemersrol, zegt hij: Bouwen vanuit het gegeven dat het voor de school én voor ziekenhuizen/instellingen voor chronische zorg van wezenlijk belang is samen goede werkrelaties te onderhouden. Naast het netwerk zet de directeur ook in op het stimuleren van verbindingen tussen docenten van school en praktijk. Hij streeft ernaar dat alle docenten contacten met de praktijk gaan onderhouden. Ziekenhuis De samenwerkingsstrategie van ziekenhuis De Tjongerschans is erop gericht zelf een actieve verantwoordelijkheid voor het opleiden te nemen. Het ziekenhuis streeft naar partnerschap waarbij het zelf het voortouw neemt. Wat beide partijen daarbij bindt is de visie op leren. In de beleving van de praktijkbegeleiders van De Tjongerschans vullen beide partners elkaar heel goed aan. Partnerschap Wat betreft de samenwerkingsstrategie zijn er, net als bij de inhoudelijke koers, overeenkomsten en verschillen tussen beide partijen zichtbaar. Het Friesland College, de unit VenV, heeft de ambitie om met het ziekenhuis als partner op te trekken, te werken in gedeelde verantwoordelijkheid, structureel en met een perspectief voor de lange termijn. Het is de ambitie van de unit VenV om een sterk, innovatief netwerk op te bouwen. Ook het ziekenhuis stuurt qua samenwerkings strategie op partnerschap aan. Medewerkers van het ziekenhuis vinden dat heel vanzelfsprekend. Er wordt zelfs gesproken over symbiose : een vorm van samenwerken waarin je je eigen identiteit opgeeft. Dat kan voordelen hebben, maar ook gevaren. De beide partijen communiceren met elkaar over hun samenwerkingstrategie, waarmee wordt voldaan aan een belangrijke conditie om daadwerkelijk tot partnerschap te komen. Het ziekenhuis richt haar blik wat betreft de samenwerkingsstrategie verder ook op collegainstellingen in de regio. Als die ook meer lerend gaan werken, kan dat voor het ziekenhuis een voordeel hebben. Ook de school richt haar blik op andere instellingen in de regio vanuit de intentie daar eveneens leerafdelingen te starten en leerlingen als groep te kunnen plaatsen. Het ziekenhuis en de school voeren samen als partners deze regionale samenwerkingsstrategie. 9 De praktijkbegeleider: Dat is het mooie van de symbiose tussen het Friesland College en ons. Het ziekenhuis wil de gekozen aanpak van de leerafdeling verbreden naar andere instellingen in de regio. Er is een start gemaakt met afstemming met die instellingen om tot een goed leerklimaat in alle settingen te komen. De Tjongerschans, De Moerborg en De Lindesteen vormen samen een cluster waarbij alle leerlingen uit Heerenveen van het Friesland College hun praktijkervaring opdoen.

10 Ontwerpen en organiseren van 2 leerafdelingen Dit hoofdstuk gaat over de wijze waarop de inhoudelijke koers herkenbaar is in het ontwerp en de organisatie van de leerafdelingen. Een eerste vraag is of er een ontwerp van de leerafdelingen beschikbaar is en of dat een expliciet of een meer impliciet ontwerp is. Om effectief te kunnen opleiden, is een ontwerp met competenties, fasering, programmering, begeleiding en beoordeling namelijk essentieel. Beschikken de leerafdelingen over zo n integraal ontwerp? 10 Als de Koninklijke weg gevolgd wordt, zijn de middenmanagers verantwoordelijk voor het ontwerp en voor de organisatie van een leerafdeling. Dat is nodig omdat zij over de bevoegdheden beschikken om hun medewerkers zodanig te sturen dat het ontwerp in alle leerafdelingen in de praktijk gebracht wordt. Hebben de managers van school inderdaad die sturende rol op zich genomen? Een eerste vraag is of er een ontwerp van de leerafdelingen beschikbaar is en of dat een expliciet of meer een impliciet ontwerp is. Om effectief te kunnen werken, is een ontwerp nodig met daarin: competenties, fasering, programmering, begeleiding en beoordeling. Beschikken de leerafdelingen over zo n integraal ontwerp? 2 Zie bijvoorbeeld: Poortman, C. en Visser, K. (2009). Leren door werk. De match tussen deelnemer en werkplek. s-hertogenbosch: ecbo. Nijhof, W.J., Nieuwenhuis, A.F.M. en Terwel, J. (2006). Het leerpotentieel van de werkplek. Themanummer 5 Pedagogische studiën.

11 Een volgende hamvraag: in welke mate zijn school en ziekenhuis samen constructeur van het ontwerp? En als dat zo is, geldt dat dan alleen voor het deel van het ontwerp dat gaat over het leren in de praktijk of gaat het over het gehele leertraject (binnensschools en buitenschools)? De beroepspraktijk vraagt brede competenties en zowel routines als flexibiliteit, het vermogen flexibel in te spelen op uitdagingen in het werk en op innovaties. Is het doel van het leerproces dat leerlingen brede competenties verwerven? Is het doel dat leerlingen zowel routines als een flexibele houding verwerven? Onderzoek laat zien dat participatie in een werkomgeving vooral resulteert in betere sociale beroepsvaardigheden, in versterking van de beroepsidentiteit en daarnaast in vaktechnische competenties. Om voldoende diepgang te bereiken bij het verwerven van met name de laatste competenties zijn ook andere leerprocessen als aanvulling op al doende leren nodig. 2 Anders gezegd: je leert ze niet automatisch door al doende te leren. Er zijn bij voorkeur uitgaande van leer vragen waar leerlingen in de praktijk tegen aan lopen verdiepende leerprocessen nodig (verklarend leren). 3 De werkomgeving kan aanzetten tot leervragen die tot deze verdiepende leerprocessen leiden. Er is een effectieve integratie van theorie en praktijk nodig. Zijn al doende leren en verklarend leren in samenhang in het ontwerp opgenomen? Een belangrijk aandachtspunt is vervolgens de begeleiding. Uit onderzoek blijkt dat begeleiding de cruciale succesfactor is voor effectief leren in de praktijk. 4 Welke plaats heeft begeleiding in het ontwerp gekregen, hoe wordt de begeleiding georganiseerd en welke verschillende rollen worden daarbij onderscheiden? Ten slotte wordt in dit hoofdstuk de plaats van de beoordeling in het ontwerp van de leerafdeling onder de loep genomen. Is de beoordeling goed ingebed in het ontwerp? Hoe is de verhouding tussen ontwikkelingsgericht beoordelen en de kwalificerende examinering vastgelegd in het ontwerp? Hoe gaat de school om met haar eindverantwoordelijkheid voor de beoordeling en welke rol geeft het ontwerp aan het ziekenhuis bij de beoordeling van leerlingen die op de leerafdelingen hebben geleerd? 2.1 Wie? School Vanuit de unit VenV van het Friesland College is het vooral een praktijkdocent die de organisatie en het ontwerp van de leerafdelingen voor zijn rekening neemt. Deze docent heeft geen leidinggevende functie, maar opereert aan de schoolkant feitelijk wel als coördinator voor de leerafdelingen bij De Tjongerschans. Hij is de spin in het web. Vanuit zijn opleidingsteam is de betrokkenheid bij organisatie en ontwerp van de leerafdeling beperkt. Vanuit de unit VenV volgt de unitdirecteur als zijn direct leidinggevende de ontwikkelingen bij De Tjongerschans op afstand. Ziekenhuis Vanuit het ziekenhuis zijn de opleidingscoördinator en praktijkbegeleiders de belangrijkste actoren die het ontwerp gaandeweg gemaakt hebben. Zij hebben een coördinerende rol voor de leerafdeling en vervullen formeel geen leidinggevende positie. De direct leidinggevende volgt de ontwikkelingen en geeft de praktijkbegeleiders veel ruimte. Samen verantwoordelijk voor het ontwerp Het ontwerpen en organiseren van de leerafdelingen bij ziekenhuis De Tjongerschans ligt van de kant van het ziekenhuis én van de school voornamelijk bij actoren met een coördinerende rol en zonder lijnbevoegdheid. Het zijn dezelfde actoren die ook op strategisch niveau een bijdrage hebben. School en ziekenhuis ontwerpen de leerafdeling samen. Bij het ziekenhuis is er een brede groep bij de organisatie en het ontwerp betrokken. Bij de school ligt het, voor zover het het leren op de leerafdelingen betreft, voornamelijk bij één persoon. Het zal niet verbazen dat deze betrokkenen van school en ziekenhuis daadwerkelijk uitwerking geven aan de inhoudelijke koers, aangezien zij daar ook mede de actor van zijn. De verankering van het ontwerp bij het middenmanagement is in beide situaties aanwezig, maar niet heel sterk. Daarmee is in beperkte mate voorzien in een belangrijke conditie voor de invoering en vooral de verbreding van de leerafdelingen Zie bijvoorbeeld: Geerligs, J. (2009). Hoezo competenties? 4 Zie bijvoorbeeld: Blokhuis, F.T.L. en Nijhof, W.J. (2006). Effecten van een evidence-based design voor werkplekleren. In: Themanummer nummer 5 Pedagogische studiën.

12 Competenties School De school streeft ernaar leerlingen in de leerafdelingen op te leiden tot hoogwaardige verpleegkundigen met: verpleegkundige competenties wat betreft technische vaardigheden én wat betreft de theoretische kennis; het vermogen tot transfer van kennis en vaardigheden naar nieuwe situaties. Het is de visie van de praktijkdocent dat theoretische kennis die los van de praktijk verworven wordt, weinig leerrendement oplevert. Je hebt versteende kennis en wat kun je daarmee? Ze komen in de praktijk en dan lijkt het wel of ze alles kwijt zijn en je kunt weer opnieuw beginnen. De transfer wordt niet gemaakt. De school signaleert dat de competenties die in een ziekenhuis geleerd worden, dus die waar een ziekenhuis om vraagt, andere zijn dan in de chronische zorgverlening. In een ziekenhuis is het vaak voor leerlingen wel ingewikkeld omdat ze dan heel andere zorg geven dan de langdurige zorg die ze tot dan toe gewend zijn. In het ziekenhuis gaat alles snel, ze moeten snel kennis paraat hebben, sneller probleemoplossend leren werken. In de chronische zorgverlening ligt het tempo lager. De leerlingen nemen dat over. Met die houding kunnen zij zich in het ziekenhuis niet handhaven. Dan worden ze ondergesneeuwd, volgens de praktijkdocent. Het Friesland College VenV heeft een zogenaamd praktijkboek ontwikkeld, een handleiding die leerlingen en begeleiders informeert over de te verwerven competenties. Het praktijkboek is opgezet volgens de kerntaken en werkprocessen uit het kwalificatiedossier Verpleging. Aan de hand van het boek leggen de leerlingen per werkproces vast welke werkprocessen ze al beheersen. Docenten uit de kennisgroep VenV signaleren dat de wijze waarop het leerproces van leerlingen verloopt vaak niet eenvoudig te koppelen is aan de kerntaken en werkprocessen. Je weet vaak niet waar je zit in het kwalificatiedossier. De onduidelijkheid over wat mensen allemaal moeten weten, veroorzaakt ook dat mensen van hot naar her gaan. Ziekenhuis In het streven van het ziekenhuis staat voorop dat aanstaande beroepsbeoefenaren op de leerafdelingen breed opgeleid worden. Ze worden breed vakbekwaam en daarmee breed inzetbaar op een bepaalde tak van de verpleegkunde. Ze verwerven de inzet om zich te blijven ontwikkelen en bij te blijven bij nieuwe ontwikkelingen. Ze ontwikkelen nieuwsgierigheid en de wil om te blijven leren (loopbaancompetenties). Breed bekwaam Een praktijkbegeleider: Je wilt iemand krijgen die bij jouw organisatie past, breed is opgeleid en weet waarmee ze bezig is. Iemand die de skills heeft om zich op een bepaalde afdeling alles eigen te maken. Maar breed opgeleid blijkt een multi-interpretabel begrip. Volgens het kwalificatiedossier is de opleiding een brede opleiding omdat leerlingen met hun diploma zowel in de chronische zorgverlening als in het ziekenhuis terecht kunnen. Een praktijkbegeleider signaleert hier een dilemma omdat het werk in de chronische zorgverlening in zijn ogen eigenlijk totaal iets anders is dan in een ziekenhuis. Het is leuk breed opgeleid te zijn, maar eigenlijk moet je gaan kijken: wat wil je nu echt? Wat past het beste bij je? De leerling geeft aan in welke richting zij wil doorstromen; dan weten wij weer waar we aan toe zijn. De één past híér beter, de ander dáár. Deze verschillen in de invulling van het verpleegkundige werk komen voort uit de verschillende werkcontexten. Voor wie hulpbehoevend in een verpleeghuis verblijft, is de verpleegkundige de centrale zorgverlener. Wie in een ziekenhuis behandeld wordt, wil door een arts genezen worden. De rol van een verpleegkundige is dan een heel andere. Routine en flexibiliteit Er worden duidelijk routines geleerd in de leerafdelingen, ook omdat het competentieprofiel dat aangeeft. Ook leren leerlingen om te gaan met de vele protocollen die het ziekenhuis kent. De leerlingen leren in de leerafdelingen bovendien verpleegkundige keuzes te maken. Sommige keuzes liggen bij de artsen (zoals de duur van een opname), andere bij de verpleegkundigen. Een vraag is altijd: moet ik het zelf doen of moet ik er iemand anders bij inschakelen? Maar het ziekhuis wil meer, zoals leerlingen van de leerafdelingen betrekken bij nieuwe ontwikkelingen. Leerlingen par

Leren in de praktijk. Leerafdelingen in de verpleging. Een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland

Leren in de praktijk. Leerafdelingen in de verpleging. Een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland Leren in de praktijk 1 Leerafdelingen in de verpleging Een portret van het Friesland College en ziekenhuis De Tjongerschans in de regio Friesland Leren in de praktijk Omdat scholen samen met bedrijven

Nadere informatie

Competentieprofiel werkbegeleider

Competentieprofiel werkbegeleider Competentieprofiel werkbegeleider Voor verzorgenden en verpleegkundigen Ontwikkeld door: Hennie Verhagen (Evean) Joukje Stellingwerf (Puur Zuid) Maaike Hakvoort (ZGAO) Brenda van der Zaag (ROC TOP) Kim

Nadere informatie

Leren in de praktijk. De Pasvorm. Een portret van Rijn IJssel en Bristol kleding & schoenen in de regio Zuidoost Gelderland

Leren in de praktijk. De Pasvorm. Een portret van Rijn IJssel en Bristol kleding & schoenen in de regio Zuidoost Gelderland Leren in de praktijk 1 De Pasvorm Een portret van Rijn IJssel en Bristol kleding & schoenen in de regio Zuidoost Gelderland Leren in de praktijk Omdat scholen samen met bedrijven in de regio met leren

Nadere informatie

LEERCOACH IN DE NETWERKSCHOOL. Verantwoordelijkheden

LEERCOACH IN DE NETWERKSCHOOL. Verantwoordelijkheden Leercoaches begeleiden studenten in hun leertraject, studievoortgang en ieontwikkeling binnen de Netwerkschool ROC Nijmegen. Deze notitie uit 2013 beschrijft de verantwoordelijkheden, bevoegdheden en kerntaken

Nadere informatie

Workshop Goed kan Beter V&VN congres 27 januari 2011

Workshop Goed kan Beter V&VN congres 27 januari 2011 Workshop Goed kan Beter V&VN congres 27 januari 2011 Doel van de workshop Inzicht krijgen in de wijze waarop de organisatie als leerbedrijf van goed naar beter gebracht kan worden. Kwaliteitsgebieden BPV

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum. Opleiding tot verpleegkundige

Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum. Opleiding tot verpleegkundige Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum Inleiding In deze brochure vind je informatie over de verpleegkundige opleidingen en de daarop

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Partijen: Summa College, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw T. van Hoogstraten, Korein, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer P. Notten, Kinderopvanggroep,

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Erkend leerbedrijf dáár wordt het vak geleerd horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Waarom erkend leerbedrijf? Jonge mensen wegwijs maken in de sector: dat is de taak van een leerbedrijf.

Nadere informatie

Zorg & Welzijn Opleiding Verzorgende IG Periode 3-1 integrale opdracht

Zorg & Welzijn Opleiding Verzorgende IG Periode 3-1 integrale opdracht Zorg & Welzijn Opleiding Verzorgende IG Periode 3-1 integrale opdracht Titel integrale opdracht: Het begeleiden van studenten (werknemers/ mantelzorgers/ vrijwilliger) Uitstroombranche: Verpleeg- en Verzorgingshuizen

Nadere informatie

Leren in de praktijk. IPD-bedrijfprojecten in de techniek. Een portret van Fontys, ROC Eindhoven en Vanderlande Industries

Leren in de praktijk. IPD-bedrijfprojecten in de techniek. Een portret van Fontys, ROC Eindhoven en Vanderlande Industries Leren in de praktijk 1 IPD-bedrijfprojecten in de techniek Een portret van Fontys, ROC Eindhoven en Vanderlande Industries Leren in de praktijk Omdat scholen samen met bedrijven in de regio met leren in

Nadere informatie

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders!

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Leerbedrijven geven leerlingen de kans om ervaring op te doen in het beroep waarvoor zij opgeleid worden. Zij vervullen daarmee een belangrijke en onmisbare rol voor

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

WERKBEGELEIDING. Stage opdracht leerjaar 4. Mellisa van der Linden Studentennummer: 500637385

WERKBEGELEIDING. Stage opdracht leerjaar 4. Mellisa van der Linden Studentennummer: 500637385 WERKBEGELEIDING Mellisa van der Linden Studentennummer: 500637385 Klas: LV14-4ST2 Docentbegeleider: Jose Harmsen-Goossens Onderwijsonderdeel: 4500PWE13 Studieonderdeel: 4513OPWEOP Stage opdracht leerjaar

Nadere informatie

Vanuit het Albeda College een korte toelichting op de producten CCB en de deelnemers aan de opleiding Jeugdopbouwwerker

Vanuit het Albeda College een korte toelichting op de producten CCB en de deelnemers aan de opleiding Jeugdopbouwwerker september 2007 Vanuit het Albeda College een korte toelichting op de producten CCB en de deelnemers aan de opleiding Jeugdopbouwwerker In 2007 is door ons bij de projectleiding CCB een CD aangeleverd met

Nadere informatie

HGZO-congres 2011. Samenwerken Samen werken Samen leren

HGZO-congres 2011. Samenwerken Samen werken Samen leren Samenwerken Samen werken Samen leren Samenwerken Het AMC wil met een beperkt aantal opleidingen structureel samenwerken bij het opleiden voor en in het AMC. Drie bij leren en werken betrokken partijen:

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding portfolio handleiding Werkgroep portfolio & coaching 1 De plaats van portfolio in het leren op het VMBO. In enkele notities en werkdocumenten is het kader voor het nieuwe onderwijs geschetst. Dit komt

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Sector: ESB&I Gevalideerd door: de paritaire commissie ECABO Vaststellingsdatum: 7 oktober 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.16 1 Inleiding

Nadere informatie

De LOB-scan voor mbo

De LOB-scan voor mbo 35 BIJLAGE 3 De LOB-scan voor mbo De LOB-scan Doel van de LOB-scan is om zicht te krijgen op hoe Loopbaanontwikkeling en -begeleiding (LOB) in jullie onderwijsinstelling er op dit moment voor staat. De

Nadere informatie

Kinderopvang Heyendael

Kinderopvang Heyendael Hoofdstuk: 5.5 (Personeel) Titel: Werkwijze en beleid tav stagiaires Procesbewaker: Praktijkopleider Bladzijden: 1 t/m 4 Kinderopvang Heyendael Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Soorten stageplekken 3. Organisatie

Nadere informatie

Beoordelen van competenties

Beoordelen van competenties Beoordelen van competenties Jos Geerligs Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding 7 Deel I Beoordelen van niveau van competenties 2. Theorieën aan de basis van cgo 9 3. Leervragen centraal in cgo 13 4. De

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Zakboek Werkbegeleiden in Zorg en Welzijn

Zakboek Werkbegeleiden in Zorg en Welzijn Zakboek Werkbegeleiden in Zorg en Welzijn Zakboek Werkbegeleiden in Zorg en Welzijn Praktische handleiding voor de nieuwe rollen van de werkbegeleider in competentiegericht onderwijs Nicolien van Halem

Nadere informatie

Leren in de praktijk. Meer leren van de praktijk. Leren en praktijk verbinden in de regio, een handreiking

Leren in de praktijk. Meer leren van de praktijk. Leren en praktijk verbinden in de regio, een handreiking Leren in de praktijk 1 Meer leren van de praktijk Leren en praktijk verbinden in de regio, een handreiking Leren in de praktijk De ontwikkeling van nieuwe vormen van leren in en samen met de beroepspraktijk

Nadere informatie

Onderwijstijd; een middel om kwaliteit te genereren. Els de Ruijter Maartje van den Burg

Onderwijstijd; een middel om kwaliteit te genereren. Els de Ruijter Maartje van den Burg Onderwijstijd; een middel om kwaliteit te genereren Els de Ruijter Maartje van den Burg 1 oktober 2015 Onderwerp workshop 1. Wetgeving per 01-08-2014 2. Toezicht 3. BOT & Beroepspraktijkvorming 4. Afwijken

Nadere informatie

Portfolio Pedagogisch Werk. Studiewijzer. Opleiding Pedagogisch Werk niveau 3 instroom Helpende (KD 79140)

Portfolio Pedagogisch Werk. Studiewijzer. Opleiding Pedagogisch Werk niveau 3 instroom Helpende (KD 79140) Studiewijzer Opleiding Pedagogisch Werk niveau 3 instroom Helpende (KD 79140) 1 Inhoud Inleiding... 3 1 Hoe ziet de opleiding eruit?... 4 1. Visie... 4 1.1 De opbouw van de opleiding... 4 1.2 De opbouw

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Gelderland. Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden. Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en is mede mogelijk gemaakt door BKK.

Gelderland. Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden. Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en is mede mogelijk gemaakt door BKK. samenwerkingsverband kinderopvang beroepsonderwijs Gelderland Colofon Februari 2014 Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden Kinderopvang-Beroepsonderwijs Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en

Nadere informatie

Informatie opleidingsstandaard voor de EVC procedure. Praktijkopleider

Informatie opleidingsstandaard voor de EVC procedure. Praktijkopleider Informatie opleidingsstandaard voor de EVC procedure Praktijkopleider Kwalificatie: Praktijkopleider Crebonummer: 90350 Niveau : 4 Geldig vanaf: 1 augustus 2012 Deel A: Beeld van de beroepengroep Praktijkopleider

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Concept: De basis van de praktijkroute. FC Extra

Concept: De basis van de praktijkroute. FC Extra Concept: De basis van de praktijkroute FC Extra Verdiepin g Training van vaardigheden Verdieping: Algemene thema s Verbreding en verdieping op: Kennis Toepassen van kennis Onderzoek Verdieping: Vakinhoudelijk

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

BPV Stagebeleid Kinderopvang t Olefantje Nieuwegracht

BPV Stagebeleid Kinderopvang t Olefantje Nieuwegracht BPV Stagebeleid Kinderopvang t Olefantje Nieuwegracht Kinderopvang t Olefantje heeft 3 vestigingen die door Calibris als leerbedrijf erkend zijn; Kinderdagverblijf t Olefantje Weerdsingel, Kinderdagverblijf

Nadere informatie

OPERATIONEEL MANAGER. Werkzaam bij de brandweer

OPERATIONEEL MANAGER. Werkzaam bij de brandweer PORTFOLIO OPERATIONEEL MANAGER Werkzaam bij de brandweer Status Het format van dit portfolio is vastgesteld door de deelprojectgroep Kwaliteitsinstrumenten van het project Kwaliteit Brandweerpersoneel

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR?

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE OPENER AANPAK VERGROOT KWALITEITSBEWUST WERKEN IN TEAMS ALIE KAMPHUIS, MARLOES VAN BUSSEL EN IDA BONTIUS WWW.CINOP.NL 2 WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE

Nadere informatie

Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland

Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland Voorwoord Reddingsbrigade Nederland introduceert per 1 september 2015 de Licentieregeling. Door middel van de licentieregeling wil Reddingsbrigade Nederland een

Nadere informatie

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 Kleinschalig BBL-onderwijs INHOUDS OPGAVE 2 3 4 5 6 8 10 12 13 Welkom bij ROC A12 Professionalisering in de praktijk BBL, de uitleg Subsidie

Nadere informatie

Studiegids. Praktijkroutes Praktijkgestuurd leren binnen bedrijven. Maatwerk Geef je eigen opleiding vorm

Studiegids. Praktijkroutes Praktijkgestuurd leren binnen bedrijven. Maatwerk Geef je eigen opleiding vorm Studiegids Praktijkroutes Praktijkgestuurd leren binnen bedrijven Maatwerk Geef je eigen opleiding vorm Persoonlijke + Meer dan alleen beroepsgericht Studiegids Praktijkroutes 2015-2016 Friesland College

Nadere informatie

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg.

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg. Nikki van der Meer. Stage eindverslag Stage Cordaan Thuiszorg. Klas: lv13-4agz2 Student nummer: 500631386 Docentbegeleider: Marieke Vugts Werkbegeleider: Linda Pieterse Praktijkopleider: Evelien Rijkhoff

Nadere informatie

Nieuwe. Handleiding Versie 2012

Nieuwe. Handleiding Versie 2012 Nieuwe Handleiding Versie 2012 Inhoud Inleiding... 3 1. De Nieuwe Praktijkwijzer... 4 2. Doel van de Nieuwe Praktijkwijzer... 5 3. Uitgangspunten voor de (Nieuwe) Praktijkwijzer... 5 4. Instrumenten van

Nadere informatie

Leerjaar Doelstelling opdracht. Activiteit Betrokkenen Loopbaancompetenties. Motievenreflectie Kwaliteitenreflectie

Leerjaar Doelstelling opdracht. Activiteit Betrokkenen Loopbaancompetenties. Motievenreflectie Kwaliteitenreflectie LOB matrix KWC afdeling SMS Noteer in onderstaand schema alle activiteiten die jij als professional of binnen de afdeling waar je werkzaam bent mee gewerkt wordt. Dit kunnen losse instrumenten zijn zoals

Nadere informatie

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1 Opbrengst van de werkgroepen tijdens het VSV Cafe 3 april met als Thema talentontwikkeling Stelling 1 Talentontwikkeling is de benadering om tot een positieve leerattitude te komen. Centraal staat de erkenning

Nadere informatie

Opleidingskunde,Training & Human Development

Opleidingskunde,Training & Human Development Opleidingskunde, Deze flyer over praktijkleren bij de bacheloropleiding Opleidingskunde beschrijft informatie over de volgende onderwerpen: Inhoud: 1. Het beroep 2. Deskundigheidsbevordering van medewerkers

Nadere informatie

Beroeps Praktijk Vormingsplan

Beroeps Praktijk Vormingsplan Beroeps Praktijk Vormingsplan Hoofdstuk en artikelindeling 1. Algemene informatie 1.1 Inleiding 1.2 Doelgroep 1.3 Profiel erkende gastouder als leerbedrijf 1.4 Profiel bemiddelingsmedewerker 1.5 Profiel

Nadere informatie

Stimulans kwaliteit BPV kinderopvang Amsterdam

Stimulans kwaliteit BPV kinderopvang Amsterdam Stimulans kwaliteit BPV kinderopvang Amsterdam Stimulans kwaliteit BPV kinderopvang Amsterdam Calibris richt zich vanuit haar wettelijke taken en maat schappelijke verantwoordelijkheid op de erkenning

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

BPV-WEGWIJZER: BASIS II KENNISCENTRUM PMLF december 2011

BPV-WEGWIJZER: BASIS II KENNISCENTRUM PMLF december 2011 1 SAMENVATTING De belangrijkste werkzaamheden van het Kenniscentrum PMLF zijn: 1. onderhouden, ontwikkelen kwalificatiestructuur; 2. erkennen van leerbedrijven; 3. bevorderen van de kwaliteit van de BPV.

Nadere informatie

Instructie Werkbegeleiders opleiding HBOV Henk Chevalking 2015 2016

Instructie Werkbegeleiders opleiding HBOV Henk Chevalking 2015 2016 1 Instructie Werkbegeleiders opleiding HBOV Henk Chevalking 2015 2016 2 1. Algemene informatie Stages nemen een centrale plaats in, in het HBO onderwijs. Voltijdstudenten lopen in totaal 60 weken stage

Nadere informatie

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE HANDREIKING BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE REGIEGROEP BEOORDELEN SEPTEMBER 2009 INLEIDING In deze uitgave vertellen wij je op welke manier je in het Friesland College beoordeeld wordt. Er bestaan

Nadere informatie

Competentieprofiel Werkbegeleider

Competentieprofiel Werkbegeleider Competentieprofiel Werkbegeleider Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 3980 CC Bunnik T 030 750 7000 F 030 750 7001 I www.calibris.nl E info@calibris.nl

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Inspirerend onderwijs

Inspirerend onderwijs Inspirerend onderwijs Voor u ligt de verkorte versie van het strategisch beleidsplan 2006 2010 van de Una Scholengroep. Het spoorboekje voor de komende jaren. Er staat in wie we zijn en wat we willen.

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

Programma van Eisen m.b.t. leren in de Kinderopvang

Programma van Eisen m.b.t. leren in de Kinderopvang Programma van Eisen m.b.t. leren in de Kinderopvang Vastgesteld op 26-02-2010 De basis van het Programma van Eisen m.b.t. leren in de Kinderopvangorganisaties is het principe dat de Beroepspraktijkvorming

Nadere informatie

samen onderwijs maken BEDRIJFSPLAN 2015-2018

samen onderwijs maken BEDRIJFSPLAN 2015-2018 samen onderwijs maken BEDRIJFSPLAN 2015-2018 WOORD VOORAF De titel zegt alles. Samen onderwijs maken. Elke dag weer, samen met onze medewerkers, leerlingen en de regio. Daarin spelen wij als opleider een

Nadere informatie

Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB

Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB Dit document is opgesteld door: Het Ministerie van OCW, het Ministerie van VWS en de MBO Raad in samenwerking met de Inspectie van het Onderwijs en JOB.

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

HET GELDERS ONDERWIJS MODEL

HET GELDERS ONDERWIJS MODEL HET GELDERS ONDERWIJS MODEL In dialoog over samen investeren in kwalificeren voor de toekomst! WZW, de werkgeversvereniging voor zorg- en welzijnsorganisaties in Gelderland, wil samen met al haar betrokken

Nadere informatie

1. Interpersoonlijk competent

1. Interpersoonlijk competent 1. Interpersoonlijk competent De docent BVE schept een vriendelijke en coöperatieve sfeer in het contact met deelnemers en tussen deelnemers, en brengt een open communicatie tot stand. De docent BVE geeft

Nadere informatie

YoungWorks. weet wat jongeren beweegt. & leerconcepten

YoungWorks. weet wat jongeren beweegt. & leerconcepten YoungWorks Academy weet wat jongeren beweegt ONderwijs & leerconcepten InhoudsOpgave 5 YoungWorks Academy, onderwijs en leerconcepten 9 Thema s & Lezingen en presentaties 10 Workshops en trainingen 12

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO. Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO. Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars Jan Geurts, PAT Onderwijsinnovatie Nieuwegein, 13 mei 2004 AGENDA 1. KRITIEK OP HET VMBO

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk.

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. uit rapport Werken in de Metalektro Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

DOELEN VAN DE WORKSHOP. Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren?

DOELEN VAN DE WORKSHOP. Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren? DOELEN VAN DE WORKSHOP Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren? W O R K S H O P D E D I G I T A L E D O C E N T 6 J U N I 2 0 1 2 2

Nadere informatie

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE HANDREIKING BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE REGIEGROEP BEOORDELEN ZOMER 2008 1 TER INTRODUCTIE In deze uitgave vertellen wij je op welke manier je in het Friesland College beoordeeld wordt. Er bestaan

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Interculturele managementcompetenties

Interculturele managementcompetenties Handreiking Interculturele managementcompetenties Handreiking voor (opleidings)managers in het hsao HO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao Deelproject van het ZonMw programma

Nadere informatie

Stichtingsdocument 2015-2016

Stichtingsdocument 2015-2016 T Stichtingsdocument 2015-2016 Swammerdamstraat 38bg 1091 RV Amsterdam T: 020 6 75 08 80 F: 020 6 70 84 56 info@skcnet.nl www.skcnet.nl 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1.Wat doet de organisatie... 3

Nadere informatie

Protocol Stagiaires / BPV

Protocol Stagiaires / BPV Protocol Stagiaires / BPV Beste Stagiaire, Binnen ZIJN Peuterspeelzalen vinden wij opleiden belangrijk om de juiste kwaliteit van peuterspeelzaalwerk nu en in de toekomst te kunnen blijven bieden. Wij

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG

OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG BPV WERKBOEK, LEERJAAR 1 BOL SCHOOLJAAR 2015-2016 Summacollege Cluster Welzijn, Cultuur & Onderwijs

Nadere informatie

Talentmanagement vanuit organisatie perspectief

Talentmanagement vanuit organisatie perspectief Talentmanagement vanuit organisatie perspectief Geëngageerde medewerkers zijn de juweeltjes van uw organisatie. Deze groep medewerkers werkt met passie, werkt harder, stelt zich effectiever, efficiënter

Nadere informatie

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs Erica Aalsma(a) & Tonnie van Dijk(b) (a) De Leermeesters, Wijk bij Duurstede (b) Koning Willem I College, s-hertogenbosch Contact: Erica.aalsma@deleermeesters.nl t.vandijk@kw1c.nl Hybride leeromgeving

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Sectoraal Examenprofiel. Zorg, Welzijn en Sport

Sectoraal Examenprofiel. Zorg, Welzijn en Sport Sectoraal Eamenprofiel Zorg, Welzijn en Sport Sector: GDW(S) Status: Vastgesteld Vaststellingsdatum: 30 mei 2011 Het onderstaande sectorale eamenprofiel is geldig voor de volgende crebonummers/kwalificatiedossiers:

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

Sessie Open vraag, eerlijk antwoord! Uitwerking van de sessie Open vraag, eerlijk antwoord op de Themadag FD d.d. 25 november 2011

Sessie Open vraag, eerlijk antwoord! Uitwerking van de sessie Open vraag, eerlijk antwoord op de Themadag FD d.d. 25 november 2011 Sessie Open vraag, eerlijk antwoord! Uitwerking van de sessie Open vraag, eerlijk antwoord op de Themadag FD d.d. 25 november 2011 Vraag Antwoord Vragen over het kwalificatiedossier Waarom is het kwalificatiedossier

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Programma van Eisen. Afspraken op vlak van Instroom, Werving & Selectie Voordat aan de opleiding wordt begonnen

Programma van Eisen. Afspraken op vlak van Instroom, Werving & Selectie Voordat aan de opleiding wordt begonnen De basis van het Programma van Eisen m.b.t. leren in de Kinderopvangorganisaties is het principe dat de Beroepspraktijkvorming (BPV) een volwassen positie heeft in de opleiding: De BPV is het hart van

Nadere informatie

Docent als innovator. Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur

Docent als innovator. Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur Docent als innovator Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur Een korte introductie PSW Een expertisecentrum op het terrein

Nadere informatie