Stappenplan. Aanpak laaggeletterdheid bij medewerkers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stappenplan. Aanpak laaggeletterdheid bij medewerkers"

Transcriptie

1 Stappenplan Aanpak laaggeletterdheid bij medewerkers

2 Werken aan taal is werken aan een toekomst Jenny is 24 en werkt, na haar mbo-opleiding, al een paar jaar als pedagogisch medewerker bij een peuterspeelzaal. Jenny is goed met kinderen: ze geeft ze veel aandacht en ze verzorgt ze goed. Alleen valt het haar leidinggevende op dat Jenny moeite heeft met het invullen van dagrapportages. Jenny is praktisch ingesteld en doet haar overdrachten liever mondeling. Ook pakt ze zelden boekjes om kinderen uit voor te lezen. Wanneer het tijdens werkoverleg over de af te leggen taaltoets gaat, reageert Jenny geprikkeld en zenuwachtig. - Jenny is laaggeletterd en durft hier niet voor uit te komen - Situaties als die van Jenny zijn geen uitzondering. In Nederland is één op de negen mensen laaggeletterd. Zij hebben zó veel moeite met lezen en schrijven, dat ze zich onvoldoende kunnen redden in de samenleving. Zij ervaren problemen thuis, op het werk of met hun gezondheid. In de zorg- en welzijnssector komt laaggeletterdheid relatief vaak voor. Hierbij kun je denken aan pedagogisch medewerkers en kraamverzorgenden. In hun werk mijden zij situaties waarin ze moeten lezen en schrijven en verbergen ze vaak hun problemen. Hoe vullen zij een dossier in? Begrijpen ze de hygiëneen veiligheidsvoorschriften? En welke invloed heeft de taalvaardigheid van je medewerker op de taalontwikkeling van de kinderen? Wanneer je investeert in het verbeteren van lees- en schrijfvaardigheden van je medewerkers, dan zorg je voor: Betere interactie met kinderen en ouders Taalvaardige medewerkers communiceren vaak gemakkelijker en duidelijker. Dit zorgt voor betere interactie met ouders én kinderen, maar ook tussen medewerkers onderling. Betere communicatie zorgt voor meer begrip en minder vragen. Betere pedagogische kwaliteit Wanneer professionals die werken met jonge kinderen taalvaardig zijn, heeft dat ook een positieve invloed op de ontwikkeling van de taalvaardigheid van de kinderen. Geletterde medewerkers zullen enthousiaster zijn in het overbrengen van taal, bijvoorbeeld door het lezen van boeken. 1 Stappenplan Aanpak laaggeletterdheid bij medewerkers

3 Positief imago Organisaties kunnen zich op een positieve manier onderscheiden door extra aandacht te besteden aan taal. Dit spreekt ouders aan en kan een doorslaggevende factor zijn in hun keuze voor jouw organisatie. Als je al actief bent op het gebied van taal, dan is het logisch dat je ook aandacht besteedt aan de taalvaardigheid van je medewerkers. Verlaging van ziekteverzuim Geletterde medewerkers ervaren minder stress op de werkvloer. Zij zijn zelfredzamer, kunnen beter zorgen voor hun eigen gezondheid en zijn minder vaak ziek. Onderzoek wijst uit dat investeren in taal zorgt voor een hoger welzijnsniveau; medewerkers die een taalcursus volgen, geven aan actiever en gelukkiger te zijn. Uit onderzoek 1 blijkt dat de ontwikkeling in woordenschat en mondelinge taal bij kinderen op negenjarige leeftijd sterk samenhangt met de omvang van de woordenschat die was gemeten op driejarige leeftijd. Als je elke dag een kwartier voorleest, leest een kind maar liefst woorden per jaar. Voorlezen is dus ontzettend goed voor de woordenschat van een kind. Wist je dat... 70% van de peuters en kleuters 2 die geregeld zijn voorgelezen hebben voldoende woordenschat om een goede start te kunnen maken op school. 1 Bron: Hart, B. & Risley, T. (2003). The Early Catastrophe. The 30 Million Word Gap by Age 3. American Educator, 27, 1, pp Bron: Kunst van Lezen i.s.m. Boekstart (2011). Meer voorlezen, beter in taal. Effecten van voorlezen op taalontwikkeling. 2 Stappenplan Aanpak laaggeletterdheid bij medewerkers

4 Een beter toekomstperspectief voor kinderen Bijna 13% van alle kinderen loopt het risico om op latere leeftijd onder de noemer laaggeletterd te vallen. Om te voorkomen dat zij later moeite krijgen met lezen en schrijven, is het belangrijk om al van jongs af aan de taalvaardigheid te stimuleren. De taalontwikkeling in de eerste jaren heeft grote invloed op de taalbeheersing op latere leeftijd. Hogere productiviteit en flexibiliteit Geletterde medewerkers zijn minder afhankelijk van collega s, kunnen zelfstandiger werken en zijn productiever. Zij kunnen beter verslagen schrijven en instructies opvolgen. Dit heeft bijvoorbeeld een positief effect op het opvolgen van veiligheidsvoorschriften. Voor meer achtergrondinformatie over laaggeletterdheid kun je ook terecht op onze site Bron: Stichting Lezen & Schrijven (2013). Feiten & cijfers geletterdheid. Taalontwikkeling bij jonge kinderen Heel jonge kinderen zijn bij het leren van taal afhankelijk van wat ze om zich heen horen. Zij kunnen immers nog niet lezen. Kinderen gaan in taal steeds beter patronen herkennen losse klanken, vaste opeenvolgingen van klanken, zinsmelodie en die patronen gaan ze proberen na te bootsen. Ze leren al snel dat klanken iets kunnen betekenen. Als mensen in hun omgeving reageren op de klanken die zij produceren, groeit het begrip van de relatie tussen die klanken en de voorwerpen, handelingen en gezichtsuitdrukkingen die zij om zich heen zien. Kinderen hebben behoefte aan contact met de mensen om zich heen. Dat zorgt ervoor dat zij taal actief inzetten om te communiceren. Het kind gebruikt de bouwstenen uit de taal die het hoort zelfs al voordat het kan praten om zijn mondelinge taalvaardigheid op te bouwen. Met andere woorden: de taal ontwikkelt zich in interactie met de omgeving. Bron: Kunst van Lezen i.s.m. Boekstart (2011). Meer voorlezen, beter in taal. Effecten van voorlezen op taalontwikkeling. 3 Stappenplan Aanpak laaggeletterdheid bij medewerkers

5 Stap 1 Strategie ontwikkelen De eerste stap is de voorbereiding om binnen jouw organisatie aan de slag te gaan. Je stelt vast welk doel je wilt bereiken en welke argumenten daarbij belangrijk zijn. Het onderwerp laaggeletterdheid is vaak onbekend; medewerkers kunnen hun laaggeletterdheid goed verbergen. Het is een goed idee om taalvaardigheid mee te nemen in bestaande processen. Maak er een agendapunt van bij het teamoverleg en neem het mee in functioneringsgesprekken met medewerkers. 4 Stappenplan Stap 1 Strategie ontwikkelen

6 Stel een plan op Stel aan de hand van de tips uit dit boekje een plan op. Maak hiervoor gebruik van het format dat te vinden is op Stel een plan op Breng de omvang in kaart Je kunt een inschatting maken van het aantal medewerkers in je organisatie dat moeite heeft met lezen en schrijven. Aan de hand hiervan kun je bepalen hoe breed de aanpak moet zijn. Je kunt de leidinggevenden vragen of zij concrete signalen hebben van medewerkers die moeite hebben met lezen en schrijven. De volgende feiten 1 kunnen je verder helpen bij het maken van deze inschatting: 1 op de 9 Nederlanders heeft moeite met lezen en schrijven. In de leeftijdsgroep jaar is zelfs 1 op de 5 laaggeletterd. 2 op de 3 laaggeletterden is autochtoon. 57% van de laaggeletterden is vrouw. Je kunt ook een rekensommetje maken: deel het aantal medewerkers binnen je organisatie door negen, dit geeft een beeld van het aantal laaggeletterden. Natuurlijk kun je dit bijstellen op basis van de specifieke kenmerken van medewerkers binnen je organisatie. 1 Bron: Stichting Lezen & Schrijven (2013). Feiten & cijfers geletterdheid. Bepaal je strategie Je kunt laaggeletterdheid op verschillende manieren aanpakken. Richt je je direct op de medewerkers van wie wordt vermoed dat ze laaggeletterd zijn? Of kies je voor een brede aanpak en screen je alle medewerkers op leesen schrijfvaardigheden? En hoe ga je vervolgens medewerkers benaderen? Welke personen zijn geschikt om het gesprek aan te gaan en hoe kun je die het beste informeren? 5 Stappenplan Stap 1 Strategie ontwikkelen

7 Zoek een ambassadeur Zoek een ambassadeur Werken aan taal vraagt om mensen die gedreven zijn, het onderwerp op de kaart willen zetten en concrete acties willen ondernemen. Ken je een medewerker met een hart voor taal of een achtergrond in het onderwijs misschien? Zoek naar een geschikte collega die als ambassadeur en voortrekker wil optreden. Maak diegene verantwoordelijk voor het werken aan taal. Bij een grote organisatie neemt vaak een medewerker van de afdeling HR of Opleidingen deze taak op zich. Zoek aansluiting bij bestaande activiteiten Het werken aan de taalvaardigheid van medewerkers hoeft niet veel tijd te kosten. Vaak is het mogelijk om een taalcursus te koppelen aan bestaande activiteiten. Denk bijvoorbeeld aan een studiedag, nascholingsmodules of een cursus rapporteren. Zorg voor draagvlak Intern draagvlak is essentieel om aan de slag te kunnen gaan. Overtuig je directie of beslissingsbevoegde managers. Betrek in een vroeg stadium enkele teamleiders of andere sleutelpersonen. De medezeggenschapsraad of ondernemingsraad kunnen ook goede partners zijn in het zorgen voor draagvlak. Zorg altijd dat je een akkoord op je plan hebt vóórdat met de uitvoering ervan wordt begonnen. Bepaal de scholingsbehoefte Er zijn verschillende mogelijkheden om een cursus lezen en schrijven binnen je organisatie vorm te geven. Je kunt kiezen voor een korte opfriscursus of juist een wat uitgebreider traject. De volgende vragen zijn belangrijk bij het zoeken naar een passend scholingsaanbod: Welke vaardigheden wil je dat medewerkers verbeteren? Welke vaardigheden willen je medewerkers zelf verbeteren? Welk niveau verwacht je dat wordt bereikt? Is er scholingsbudget beschikbaar (vanuit je branche, gemeente, opleidingsfonds of eigen organisatie)? Is de cursus verplicht of vrijwillig? Vindt de cursus plaats in eigen tijd of in werktijd? Waar kan de cursus plaatsvinden? Hoe houd je de cursus laagdrempelig en aantrekkelijk voor je medewerkers? 6 Stappenplan Stap 1 Strategie ontwikkelen

8 Zorg voor een cursusaanbod Zorg voor een cursusaanbod Bepaal of je cursussen als werkgever wil aanbieden of liever medewerkers naar individuele cursussen verwijst. Vertel medewerkers dat de cursussen lezen en schrijven speciaal voor volwassenen zijn die net als zij moeite hebben met lezen en schrijven, terwijl ze vaak wel naar school zijn geweest. Kijk naar de voorkeur van de medewerker bij het uitzoeken van een cursus: in een klasje of liever een-op-een met een vrijwilliger. Stichting Lezen & Schrijven kan helpen bij het in kaart brengen van taalcursussen in jouw omgeving. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een cursus op een ROC, bij een vrijwilligersorganisatie of via een particuliere aanbieder. Diverse organisaties bieden cursussen op maat aan die ook intern kunnen worden gegeven. Daarbij kun je de cursus ook koppelen aan werkzaamheden, zoals het bijhouden van dossiers. Bij taalcursussen kan er vaak gebruikgemaakt worden van ondersteuning door vrijwilligers, waardoor de kosten worden beperkt. Via kun je zelf taalcursussen in de buurt vinden. Voor meer informatie over cursussen kun je ook terecht bij / verwijzen naar het gratis nummer voor advies een coaching: TAAL VOOR HET LEVEN In verschillende steden en regio s is het mogelijk om kosteloos interne cursussen te organiseren. Deze bijeenkomsten worden verzorgd door speciaal getrainde vrijwilligers. Je kunt dan direct medewerkers naar een cursus in huis verwijzen. Kijk voor de mogelijkheden op of neem contact op via 7 Stappenplan Stap 1 Strategie ontwikkelen

9 Taaleisen in de VVE In veel gemeenten wordt het taalniveau van pedagogisch medewerkers die werkzaam zijn op VVE groepen verhoogd. In 2015 moet 90% van alle medewerkers in VVE-groepen voldoen aan de 3F-taaleis. foto wordt vervangen 3F staat gelijk aan havo- of mbo-4-niveau. Tegelijkertijd bestaat er een subsidieregeling taal- en interactievaardigheden van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Kinderopvangorganisaties kunnen vanaf medio 2014 tot 2017 gebruikmaken van subsidie gericht op: trainingen Taal- en Interactievaardigheden voor pedagogisch medewerkers; train-de-trainertrainingen voor stafmedewerkers/locatiemanagement gericht op de versterking van taal- en interactievaardigheden. Meer informatie over deze trainingen vind je op Het liefst wil je natuurlijk dat al je medewerkers voldoen aan de 3F-taaleis. Daarom kun je ervoor kiezen om degenen die nog buiten de norm vallen apart een training aan te bieden. Hiervoor bestaan verschillende mogelijkheden, waarover Stichting Lezen & Schrijven je graag informeert. Laaggeletterdheid in de kinderopvang In de kinderopvangsector hebben veel pedagogisch medewerkers taalproblemen. Uit onderzoek onder pedagogisch medewerkers in Amsterdam in 2009 bleek dat bijna de helft van de leidsters (48,6%) niet voldeed aan één of meer vaardigheden van de minimumnorm voor lezen, spreken of schrijven. Uit vervolgonderzoek in december 2013 bleek dat na scholing ruim 94% van de vaste voorschoolleidsters in Amsterdam voldeed aan de taalnorm. Bron: Droge, S., Suijkerbuik, E. & Kuiken, F. (2009). Het taalniveau van Amsterdamse voorschoolleidsters. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam. Resultaten van stap 1 üü Er is een plan opgesteld ü üüde strategie is bepaald ü ü ü De omvang is in kaart gebracht ü Er is een ambassadeur aangesteld ü Er is aansluiting bij bestaande activiteiten üüer is draagvlak voor het projectplan üü De scholingsbehoefte is in kaart gebracht üüer is een helder cursusaanbod 8 Stappenplan Stap 1 Strategie ontwikkelen

10 Stap 2 Bewustwording creëren Dat laaggeletterdheid in Nederland op grote schaal voorkomt, is voor veel mensen helaas nog een onbekend gegeven. Iedereen in Nederland is toch naar school geweest? In deze stap zorg je voor inzicht in de rol die laaggeletterdheid kan spelen binnen je organisatie. En je geeft aan welke gevolgen dit kan hebben op de werkvloer. Zo maakt je het onderwerp bespreekbaar en motiveer je iedereen om in actie te komen. 9 Stappenplan Stap 2 Bewustwording creëren

11 Start een bewustwordingscampagne Motiveer leidinggevenden Inventariseer welke leidinggevenden mogelijk te maken hebben met medewerkers die niet goed kunnen lezen en schrijven. Betrek hen bij de aanpak, maar denk ook aan andere belanghebbende partijen, zoals personeelszaken, opleidingen, communicatie of een ondernemingsraad. Overleg met hen over hoe je mogelijke laaggeletterde medewerkers het beste kunt benaderen. Maak inzichtelijk wat laaggeletterdheid is, welke rol zij kan spelen binnen je organisatie en wat de effecten zijn. Maar alleen bewustwording is niet genoeg. Overtuig je managers met argumenten om er ook daadwerkelijk iets aan te doen, zoals: betere taalvaardigheid zorgt voor meer vertrouwen, meer kansen en dus een betere toekomst voor ouder en kind. Start een bewustwordingscampagne Voordat je kunt beginnen met het vinden van laaggeletterde medewerkers, is het van belang dat iedereen bekend is met laaggeletterdheid. Verken daarom welke communicatiemiddelen en -kanalen je kunt inzetten voor een bewustwordingscampagne binnen je organisatie. Je kunt ervoor kiezen om de campagne vooral te richten op leidinggevenden of direct op medewerkers. Denk bijvoorbeeld aan de volgende acties: Verspreid herkenningswijzers onder medewerkers. Vul je informatiebord met tips over taalontwikkeling. Hang posters op. Besteed aandacht aan het onderwerp in nieuwsbrieven. Plaats een filmpje over het thema op intranet. Maak een informatietafel met voorleesboeken en andere informatie over taal. Zet taal op de agenda bij bestaande overleggen (werkoverleg of teamvergadering). Besteed aandacht aan taal tijdens een studiedag of laat de activiteitencommissie meedenken over taalactiviteiten. Verzamel materialen Via onze website kun je gratis verschillende materialen downloaden en bestellen. Je vindt er verschillende communicatiematerialen zoals filmpjes, flyers over taalstimulering, posters en herkenningswijzers. 10 Stappenplan Stap 2 Bewustwording creëren

12 Organiseer een training Organiseer een training Met behulp van een basispresentatie, die te vinden is op gezin, kun je zelf een presentatie geven. In de presentatie worden de verschillende fases in de aanpak van laaggeletterdheid behandeld: van bewustwording tot het herkennen en doorverwijzen. Combineer je presentatie met het verhaal van een Taalambassadeur (een voormalig laaggeletterde) of kies voor een wetenschapper die een interessant verhaal kan vertellen over dit onderwerp. Ook kun je een andere organisatie uitnodigen om goede voorbeelden te delen. Stichting Lezen & Schrijven kan je helpen bij het vinden van de juiste contacten voor verschillende onderwerpen. Ook kun je Stichting Lezen & Schrijven uitnodigen voor het verzorgen van (geaccrediteerde) bijeenkomsten op locatie. Deze bijeenkomsten worden kosteloos en op maat aangeboden. Afhankelijk van de grootte van je organisatie is het ook mogelijk om een train-de-trainercursus te organiseren. Medewerkers kunnen na het volgen van deze cursus weer andere of nieuwe collega s trainen en begeleiden. De trainingen die we onder andere aanbieden zijn: Masterclass Kinderopvang; Geaccrediteerde nascholingsbijeenkomst en verdiepingsmodule JGZ; Herkennen en Doorverwijzen in de Kraamzorg. Stichting Lezen & Schrijven heeft ook een speciale e-learning-module ontwikkeld voor kraamverzorgenden. Maar ook andere kortere of langere bijeenkomsten zijn mogelijk. In overleg kunnen we bepalen waar de behoefte van jouw organisatie ligt. Neem contact met ons op voor meer informatie over de mogelijkheden. Resultaten van stap 2 üüleidinggevenden zijn gemotiveerd ü gestart üü Er zijn informatiematerialen beschikbaar üütraining is gegeven ü Er is een bewustwordingscampagne 11 Stappenplan Stap 2 Bewustwording creëren

13 Stap 3 Brede werving en scholing De eerste stappen zijn gezet, er is gezorgd voor bewustwording bij leidinggevenden en/of medewerkers. Maar alleen bewustwording is niet genoeg; je wilt problemen met lezen en schrijven ook echt oplossen. De volgende stap is het daadwerkelijk signaleren van taalproblemen bij medewerkers en hen verder helpen met een passende oplossing. 12 Stappenplan Stap 3 Brede werving en scholing

14 Zet de Taalmeter in Start werving Via kun je inspiratie opdoen en verschillende materialen vinden die je in deze fase kunt gebruiken. Hieronder vind je enkele suggesties om medewerkers te werven voor taalscholing: Plaats een artikel over laaggeletterdheid en cursusmogelijkheden in je nieuwsbrief. Organiseer een voorlichtingsbijeenkomst voor medewerkers. Organiseer een opleidingenmarkt met een stand over taalopleidingen. Zorg voor een actieweek waarin aandacht voor taal centraal staat. Leidinggevenden hebben dan een aanknopingspunt om taalvaardigheid bespreekbaar te maken. De Week van de Alfabetisering, ieder jaar in september, is hét moment om aandacht te besteden aan dit onderwerp (www.tijdvoortaal.nl). Zet de Taalmeter in Op kan een korte online test (maximaal 12 minuten) worden ingevuld, waarbij de leesvaardigheid wordt gescreend. Door alle medewerkers een test te laten maken, zorg je voor een volledig en objectief beeld van het taalniveau binnen je team. De uitslag van de Taalmeter vormt meteen een ingang voor een gesprek over taalvaardigheid. Zet een Taalambassadeur in Nodig een Taalambassadeur (een voormalig laaggeletterde) uit om zijn of haar verhaal te vertellen. Als medewerkers zich kunnen identificeren met de ervaringen van de Taalambassadeur, komen zij makkelijker uit voor hun leesen schrijfproblemen. Voor meer informatie kun je contact opnemen met Stichting Lezen & Schrijven. Benader medewerkers persoonlijk Medewerkers die moeite hebben met lezen en schrijven, kun je laten benaderen door een direct leidinggevende, zoals een locatiemanager of teamleider. Zij kennen hun medewerkers en kunnen daardoor vaak al een goede inschatting maken van de taalvaardigheid van hun medewerkers. Zoek naar een geschikt moment om het over taalvaardigheid te hebben, bijvoorbeeld een werkoverleg met z n tweeën. Belangrijk is dat je medewerker zich op zijn gemak voelt. Je kunt aan het begin van het gesprek de insteek duidelijk maken: het gaat niet om slecht functioneren, maar om het verbeteren van vaardigheden. 13 Stappenplan Stap 3 Brede werving en scholing

15 Signaleren Laaggeletterde medewerkers kunnen hun probleem goed verbergen. Zij gebruiken regelmatig smoesjes, zoals: Ik heb mijn bril niet bij me of Dat formulier vul ik thuis wel in. Andere signalen zijn als een medewerker: problemen heeft bij het schrijven van dagverslagen; moeite heeft om kinddossiers en het kindvolgsysteem bij te houden; vaak vraagt of een collega het schrijfwerk wil doen; niet goed kan voorlezen aan de kinderen; nooit s verstuurt; afspraken vergeet. Checken Als je een vermoeden hebt, wil je graag nagaan of dat klopt. Je kunt de signalen checken bij andere collega s. Daarnaast kun je ervoor kiezen om de Taalmeter af te nemen (zie kopje Taalmeter ). Bespreken Het bespreekbaar maken van laaggeletterdheid hoeft niet moeilijk te zijn. Vaak is het een opluchting als iemand ervoor uit durft te komen. Belangrijk is om je medewerker op zijn of haar gemak te stellen en het probleem te normaliseren: één op de negen Nederlanders kan niet goed lezen en schrijven. Stel tijdens het gesprek een aantal eenvoudige vragen. Vaak begin je met het verkennen van iemands achtergrond en educatie, en vervolgens ga je verder met de problemen die de medewerker in het huidige werk heeft met lezen en schrijven. Bij de training Herkennen en Doorverwijzen worden deze vragen uitgebreid behandeld. Doorpakken Nadat je het probleem hebt besproken, is het vaak een kleine stap om je medewerker te stimuleren een cursus te volgen. Door te helpen bij het aanmelden voor een cursus, verlaag je de drempel om hiermee te beginnen. 14 Stappenplan Stap 3 Brede werving en scholing

16 Maak het volgen van een cursus aantrekkelijk Bij stap 1 heb je vastgesteld welke cursussen er zijn en onder welke voorwaarden deze worden aangeboden. De scholingsbehoefte kan per medewerker verschillen. Daarom is het belangrijk om de wensen van de medewerker mee te nemen. Door een cursus op maat aan te bieden, verhoog je de betrokkenheid en motivatie van je medewerker. Moedig medewerkers aan om deel te nemen aan een cursus lezen en schrijven. Geef inzicht in de persoonlijke voordelen, zoals meer werkplezier, minder stress, meer zelfvertrouwen en meer doorgroeimogelijkheden in het werk. Spreek goed af welke leidinggevende de vorderingen van welke medewerkers bijhoudt. Leg afspraken over taalscholing vast, zodat je er later op terug kunt komen. Begeleid medewerkers ook tijdens de cursus Als de cursus echt is begonnen, haalt elke deelnemer steun en motivatie uit de belangstelling van collega s. Zeker als ze complimenten krijgen over hun voortgang. Leidinggevenden zijn hiervoor de aangewezen personen. Maak afspraken over het te behalen taalniveau Maak afspraken over het te behalen taalniveau Bij aanvang van de cursus wordt meestal het taalniveau van de deelnemers bepaald, om later hun vorderingen te kunnen bijhouden. Maak duidelijke afspraken met de taalaanbieder over het niveau dat je wilt bereiken. Bespreek ook de mogelijkheden om werkgerelateerd oefenmateriaal te gebruiken. Dan kunnen je medewerkers het geleerde direct in de praktijk brengen. Resultaten van stap 3 üüwerving deelnemers is gestart üütaalmeter is gebruikt üütaalambassadeur is ingezet ü üü Het volgen van een cursus is ü Medewerkers worden benaderd aantrekkelijk gemaakt üüer zijn afspraken over het taalniveau üümedewerkers worden begeleid 15 Stappenplan Stap 3 Brede werving en scholing

17 Stap 4 Monitoren en effect meten In organisaties die met taal werken, zijn de effecten van een cursus goed merkbaar. Werknemers zijn productiever, gezonder, gelukkiger en zelfredzamer. Door effecten te meten en te evalueren, maak je resultaten inzichtelijk voor jouw organisatie. Dit laat zien dat je belang hecht aan de resultaten en dat je openstaat voor verbeteringen. 16 Stappenplan Stap 4 Monitoren en effect meten

18 Meet het effect Meet het effect De meeste cursusaanbieders voeren een nul- en eindmeting uit. Zij meten daarmee de effecten van de cursus. Je kunt natuurlijk ook zelf een onderzoek uitvoeren, of de veranderingen op de werkvloer meten via een tevredenheidsonderzoek. Stichting Lezen & Schrijven biedt zelf ook diverse mogelijkheden aan om effecten te monitoren. Uiteindelijk zul je merken dat er niet alleen winst wordt geboekt op het gebied van taalvaardigheid, maar dat je ook resultaten ziet op het gebied van productiviteit en verzuim. Evalueer met je medewerkers Door regelmatig in gesprek te gaan met je medewerkers laat je zien dat je belang hecht aan hun mening en kun je ze motiveren. Vraag hoe de cursus bevalt en of hij of zij er baat bij heeft. Zo geef je aan dat je openstaat voor feedback. Evalueer met de taalaanbieder Periodiek vastgestelde evaluatiemomenten met de cursusaanbieder geven inzicht in de voortgang van je medewerkers. Dit maakt het ook mogelijk om de cursus tijdens het traject bij te sturen. Tip Stichting Lezen & Schrijven voert de komende jaren samen met Maastricht University een grootschalige monitoring en effectmeting van taalscholing uit. Ook jouw organisatie kan hieraan meedoen. Neem hiervoor contact op via Resultaten van stap 4 ü Effecten worden gemeten ü Er vinden evaluaties plaats met medewerkers ü Er vinden evaluaties plaats met de taalaanbieder 17 Stappenplan Stap 4 Monitoren en effect meten

19 Wat levert een cursus lezen en schrijven op? GELUKKIGER ZELFREDZAMER SOCIAAL ACTIEVER meer onafhankelijkheid een betere plek in de samenleving beter contact met familieleden actiever in de buurt als vrijwilliger meer participatie in de samenleving meer zelfvertrouwen 40% tot 60% van de deelnemers krijgt een betere sociale inclusie verbetering van contact met anderen een grotere persoonlijke groei Deelnemers leer- en taaltrajecten Investeren in taal is investeren in welzijn Door te investeren in taal, investeer je in medewerkers. Maastricht University voerde een onderzoek uit naar de effecten van taalcursussen op het welzijn van de cursisten. Zij concludeerden dat een betere taalbeheersing ervoor zorgt dat mensen o.a. zelfredzamer, sociaal actiever en gelukkiger zijn. Bron: Buisman, M., Allen, J., Fourage, D., Houtkoop, W. & Velden, R. van der (2013). PIAAC: Kernvaardigheden voor werk en leven. Resultaten van de Nederlandse survey Stichting Lezen & Schrijven (2013). Feiten & cijfers geletterdheid. 18 Stappenplan Stap 4 Monitoren en effect meten

20 Stap 5 Borgen in beleid Nadat je actie hebt ondernomen, wil je er natuurlijk voor zorgen dat de aandacht voor geletterdheid blijft. Hoe houd je taal op de agenda en hoe blijf je scherp op het taalniveau van je medewerkers? Kortom: hoe geef je aandacht voor taal een vaste plek in je beleid? 19 Stappenplan Stap 5 Borgen in beleid

21 Integreer taal in standaardprocessen Geef taal een structurele plek Je kunt taalvaardigheid een structurele plek geven door het onderwerp: te bespreken tijdens ontwikkel- of functioneringsgesprekken; een onderdeel te maken van sollicitaties; mee te nemen in het inwerkproces van nieuwe leidinggevenden en medewerkers; mee te nemen in het standaard opleidingspakket; een vast onderdeel te maken van je project of jaarplan. Bied structureel cursussen aan Je kunt taalcursussen permanent aanbieden door: interne trajecten in te kopen; een samenwerking met het plaatselijke ROC of andere taalaanbieder aan te gaan; een leestafel in te richten met cursusmaterialen en eenvoudige boeken; e-learning-plekken in te richten waar medewerkers online aan cursussen kunnen deelnemen. Meer informatie staat op Andere veelgehoorde tips zijn: Zorg voor een vast aanspreekpunt voor taalproblemen van medewerkers. Zoek een ambassadeur die verantwoordelijk blijft voor het onderwerp, problemen signaleert en ze aankaart. Bied leidinggevenden een train-detrainercursus aan, zodat zij hun collega s kunnen trainen (bij grote organisaties). Maak taalstimulering een structureel onderdeel van je pedagogisch beleid. Stichting Lezen & Schrijven biedt ook ondersteuning bij het borgen van taalscholing. Zo kun je vrijwilligers en/of medewerkers laten opleiden tot taaltrainer of taalcoach. Zij geven dan cursussen of begeleiden medewerkers op de werkvloer. Meer informatie over deze manier van scholing? Neem contact op via Resultaten van stap 5 üüer is structurele aandacht voor taal üüer is een structureel cursusaanbod 20 Stappenplan Stap 5 Borgen in beleid

Projectplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers. [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen

Projectplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers. [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen Projectplan Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen [Naam organisatie] vindt het belangrijk om alert te zijn op

Nadere informatie

Stappenplan laaggeletterdheid op de werkvloer

Stappenplan laaggeletterdheid op de werkvloer 1 Stappenplan laaggeletterdheid op de werkvloer 2 3 4 5 Den Haag, 3 september 2012 Geachte heer/mevrouw, Voor u ligt een boekje met tips en informatie over de aanpak van laaggeletterdheid op de werkvloer.

Nadere informatie

Stappenplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patiënten

Stappenplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patiënten Stappenplan Aanpak laaggeletterdheid bij patiënten Werken aan taal is werken aan gezondheid Leidraad in 5 stappen De vijf stappen in dit boekje bieden u een leidraad om binnen uw organisatie of praktijk

Nadere informatie

Meer tijd voor taal! Blijvend aandacht voor taal binnen uw team

Meer tijd voor taal! Blijvend aandacht voor taal binnen uw team Meer tijd voor taal! Blijvend aandacht voor taal binnen uw team Stichting Lezen & Schrijven Michiel Sträter Jaarcongres Management Kinderopvang 22-04-2014 Kennismaken - Leidinggevende - Beleidsmedewerker

Nadere informatie

Workshop Taal Werkt! 11 september 2014

Workshop Taal Werkt! 11 september 2014 Workshop Taal Werkt! 11 september 2014 Programma Wat is laaggeletterdheid? Laaggeletterdheid binnen het bedrijfsleven Taalvrijwilligers binnen bedrijven Brainstorm Wat is laaggeletterdheid? 5 Feiten &

Nadere informatie

TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg. Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014

TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg. Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014 TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014 Dit weet u na deze presentatie Taal: ons een zorg? 1. Laaggeletterdheid in de zorg

Nadere informatie

Stichting Lezen & Schrijven. Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven

Stichting Lezen & Schrijven. Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven Stichting Lezen & Schrijven Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven Educatie Werkt!, Amsterdam 30 september 2011 Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven initiatief

Nadere informatie

Informatie Taal op de werkvloer. Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! Hoe ziet het traject Taal op de werkvloer eruit?

Informatie Taal op de werkvloer. Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! Hoe ziet het traject Taal op de werkvloer eruit? Informatie Taal op de werkvloer Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! De Nederlandse taal verbindt ons allemaal Heeft u werknemers in dienst die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen? Die

Nadere informatie

PE,PEPP en Samen Werken

PE,PEPP en Samen Werken PE,PEPP en Samen Werken Permanente Educatie Platform voor Pedagogische Professionals Begeleiding, Ondersteuning, Tijd en Moeite 15-10-2015 Alex Cornellissen Kleine Ikke lid AGOOP 1 Permanente Educatie

Nadere informatie

Hierbij delen wij u mee dat op donderdag 13 februari het Bondgenootschap Laaggeletterdheid regio Nijmegen is opgericht.

Hierbij delen wij u mee dat op donderdag 13 februari het Bondgenootschap Laaggeletterdheid regio Nijmegen is opgericht. Maatschappelijke Ingekomen stuk D1 (PA 12 maart 2014) Ontwikkeling Beleidsontwikkeling Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Communicatieparagraaf project vrijwilligers in de bibliotheek - Breda

Communicatieparagraaf project vrijwilligers in de bibliotheek - Breda Communicatieparagraaf project vrijwilligers in de bibliotheek - Breda Naast de reguliere projectcommunicatie (informeren over project, voortgang en resultaten) en de communicatie gericht op het werven

Nadere informatie

Handleiding voor managers bij het Pedagogisch logboek. weten kijken volgen doen

Handleiding voor managers bij het Pedagogisch logboek. weten kijken volgen doen Handleiding voor managers bij het Pedagogisch logboek weten kijken volgen doen Inleiding Het pedagogisch beleid van je organisatie is de basis voor het gewenst pedagogisch handelen van je medewerkers.

Nadere informatie

Informatie Taal op de Werkvloer. Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! Hoe ziet Taal op de werkvloer eruit?

Informatie Taal op de Werkvloer. Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! Hoe ziet Taal op de werkvloer eruit? Informatie Taal op de Werkvloer Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! De Nederlandse taal verbindt ons allemaal Heeft u werknemers in dienst die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen? Die

Nadere informatie

Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst

Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst Tips voor het organiseren van een bijeenkomst over ouderbetrokkenheid en het belang van taal. Verlegen om woorden is een pakket met tips en handvatten om

Nadere informatie

Welkom bij het VCA Examen

Welkom bij het VCA Examen Welkom bij het VCA Examen Je hebt 2 minuten per vraag stilte tijdens het Examen vereist Vraag 1 Wat is van invloed op het letsel als gevolg van stroomdoorgang door het menselijk lichaam? A. De weg die

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt WHITEPAPER Gebrekkige taalkennis is gevaarlijk en contraproductief Het kunnen spreken van goed Nederlands is voor veel mensen een vanzelfsprekendheid. Men gaat er dan ook vaak van uit dat iedereen probleemloos

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

Gezondheid en laaggeletterdheid

Gezondheid en laaggeletterdheid Gezondheid en laaggeletterdheid Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Gezonde Wijken - Tympaan - Dinsdag 11 november 2015 Stichting Lezen & Schrijven Initiatief: H.K.H. Prinses Laurentien Voorzitter:

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

Taal op de werkvloer 1

Taal op de werkvloer 1 1 Taal op de werkvloer Uitdagingen werkgever: Hoe kan ik het beste uit mijn werknemer halen en mijn arbeidsproces verbeteren? werknemer: hoe kan ik op een gezonde, goede en gemotiveerde wijze aan de slag

Nadere informatie

Door slim samenwerken bereik je meer Workshop 13-11-2014

Door slim samenwerken bereik je meer Workshop 13-11-2014 Door slim samenwerken bereik je meer Workshop 13-11-2014 Uw wensen en verwachtingen van de workshop Met welke partijen kan je samen werken, voorbeelden en tips Wie pakt welke rol in de aanpak van laaggeletterdheid?

Nadere informatie

adres» Spoorlaan 444 «5038 CH Tilburg post «Postbus 3078-5003 DB Tilburg tel «013 583 99 99

adres» Spoorlaan 444 «5038 CH Tilburg post «Postbus 3078-5003 DB Tilburg tel «013 583 99 99 Gemeente Krimpen aan den IJssel T.a.v. mevr. Noe Postbus 200 2920 AE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL datum kenmerk onderwerp 8 april 2015 15181-LB/LvI Offerte Taalcoaching 2015 Geachte mevrouw Noe, Hierbij sturen

Nadere informatie

Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang!

Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! De Nederlandse taal verbindt ons allemaal Nederlandse taal op de werkvloer: ook uw belang! De Nederlandse taal verbindt ons allemaal Heeft u werknemers

Nadere informatie

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Voor de lessen Nederlands, PSO en LOB. Verlegen om woorden is een pakket met tips en handvatten om een ouderbijeenkomst te organiseren over ouderbetrokkenheid en

Nadere informatie

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling.

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. 1. Sociaal beleid in breder verband Ontwikkelen beleid: een complex proces Het ontwikkelen en implementeren van beleid voor preventie en aanpak van grensoverschrijdend

Nadere informatie

Samen voor taal in Arnhem

Samen voor taal in Arnhem Samen voor taal in Arnhem nataliekuypers.nl Een overzicht voor professionals Inleiding In Arnhem groeien niet alle kinderen op in een taalrijke omgeving; een omgeving waarin praten en boeken een belangrijke

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 26 2014-2015 Cursussen voor volwassenen www.alfa-college.nl U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland,

Nadere informatie

Klare taal rendeert. Over het belang van een taalbeleid voor bedrijven en organisaties

Klare taal rendeert. Over het belang van een taalbeleid voor bedrijven en organisaties Klare taal rendeert Over het belang van een taalbeleid voor bedrijven en organisaties Taalbeleid: geen overbodige luxe Duidelijk en transparant taalgebruik vermijdt misverstanden, verbetert de samenwerking

Nadere informatie

Conferentie Met Recht Geletterd 29 november 2010. De g-factor in uw bedrijf of organisatie

Conferentie Met Recht Geletterd 29 november 2010. De g-factor in uw bedrijf of organisatie Conferentie Met Recht Geletterd 29 november 2010 De g-factor in uw bedrijf of organisatie Achtergrond G-factor Kadert in toenemende aandacht voor laaggeletterdheid op de werkvloer: Pact van Vilvoorde (2001)

Nadere informatie

Pilotproject Lezen & Schrijven in de Opvang

Pilotproject Lezen & Schrijven in de Opvang Pilotproject Lezen & Schrijven in de Opvang Congres Taal voor het Leven 30-10-2013 Marleen van der Kolk (Federatie Opvang) Christine Clement (Stichting Lezen & Schrijven) Programma Voorstellen Taal voor

Nadere informatie

HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016

HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016 HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016 Inhoud 1. Aan de slag!...3 2. Stappenplan...4 3. Extra tips voor publiciteit...5 4. Jij & je enthousiasme...6 5. Succes!...6 1. Aan de slag! Geweldig dat je hebt

Nadere informatie

Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar

Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar De Lage Landen Drs. Rita van Dijk & Prof. Dr. Maurice de Greef De kracht van taal http://www.youtube.com/watch?v=z06cbr1ox3a Opbrengsten taaltrajecten

Nadere informatie

Train de trainer programma voor Taalambassadeurs Zeg het voort. Train-de-trainer programma voor taalambassadeurs Zeg het voort

Train de trainer programma voor Taalambassadeurs Zeg het voort. Train-de-trainer programma voor taalambassadeurs Zeg het voort ABSTRACT Train de trainer programma voor Taalambassadeurs Zeg het voort Name / Project title Contact Person Country Website Lead organisation Main partners Period of activity Language Objectives Train-de-trainer

Nadere informatie

2. Overdracht naar collega s: gehele dag door overdracht naar collega s en noteren van afspraken.

2. Overdracht naar collega s: gehele dag door overdracht naar collega s en noteren van afspraken. 4.1 Personeelsbeleid: 1.5.6 teamwerk 1 van 7 TEAM WERKINSTRUCTIES COMMUNICATIE: Communicatie vinden wij erg belangrijk zowel tussen pm-ers en ouders, ouders onderling maar ook tussen pm-ers onderling.

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA

Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA Het ervaringsverhaal Start met vragen aan u, kort SITA algemeen Laaggeletterdheid bij SITA Afronding met vragen aan u 2 Vraag 1 Heeft u medewerkers

Nadere informatie

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Workshop in opdracht van NVLF Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie www.nvlf.nl Inhoud

Nadere informatie

Landelijke training aanpak kindermishandeling (LTAK)

Landelijke training aanpak kindermishandeling (LTAK) Landelijke training aanpak kindermishandeling (LTAK) www.viermin.nl De Landelijke Training Aanpak Kindermishandeling (LTAK) is een training waarin kennis en vaardigheden worden aangereikt om huiselijk

Nadere informatie

Tel mee met Taal 2016 2018

Tel mee met Taal 2016 2018 Tel mee met Taal 2016 2018 versie 8 december 2015 Actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018 Tel mee met Taal in een notendop Tel mee met Taal is een landelijk actieprogramma van de ministeries van Onderwijs,

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

Het Functioneringsgesprek

Het Functioneringsgesprek Het Functioneringsgesprek Augustus 2010 Het Functioneringsgesprek Inleiding Een functioneringsgesprek heeft tot doel de kwaliteit van het werk te verhogen en daarnaast zorgt het voor een verhoging van

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen Collega s activeren collega s De aanjager laat mensen meer bewegen Waarom hebben we aanjagers nodig? Veel mensen willen wel meer bewegen. Maar in de hectiek van alledag lukt dat vaak niet. Een klein zetje

Nadere informatie

OVERZICHT OPLEIDING HELPENDE ZORG & WELZIJN

OVERZICHT OPLEIDING HELPENDE ZORG & WELZIJN 1.1 Maakt een werkplanning op basis van het zorg-, leef-, begeleidings- of activiteitenplan 1.2 Ondersteunt bij huishouden en de woon- of verblijfsomgeving of opvangsituatie 1.3 Ondersteunt bij persoonlijke

Nadere informatie

De parels benutten! Meedoen, meepraten en meedenken! Samenspraak! Medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming!

De parels benutten! Meedoen, meepraten en meedenken! Samenspraak! Medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming! Drie workshops over medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming 1. De parels benutten - voor leidinggevenden en medewerkers van organisaties 2. Meedoen, meepraten en meedenken

Nadere informatie

Competentieprofiel Werkbegeleider

Competentieprofiel Werkbegeleider Competentieprofiel Werkbegeleider Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 3980 CC Bunnik T 030 750 7000 F 030 750 7001 I www.calibris.nl E info@calibris.nl

Nadere informatie

3. Handleiding bij de peuter-estafette

3. Handleiding bij de peuter-estafette 3. Handleiding bij de peuter-estafette Voor leidinggevenden en pedagogisch medewerkers peuterspeelzaal en kinderdagverblijf Een goede overdracht waarborgt de doorgaande ontwikkeling van de peuter. Bij

Nadere informatie

Stappenplan crowdfunding

Stappenplan crowdfunding Stappenplan crowdfunding Voordat je het crowdfundingsproject online zet, is het handig om over bepaalde aspecten na te denken. Denk bijvoorbeeld aan de presentatie van het project, het doelbedrag en de

Nadere informatie

Ontwikkelingen rond VVE in kort bestek

Ontwikkelingen rond VVE in kort bestek Ontwikkelingen rond VVE in kort bestek Inleiding De Voor- en Vroegschoolse Educatie en de daarmee te behalen opbrengsten in de ontwikkeling van kinderen staan volop in de belangstelling vanwege het maatschappelijk

Nadere informatie

Stappenplan voor een rookvrij schoolterrein

Stappenplan voor een rookvrij schoolterrein Stappenplan voor een rookvrij schoolterrein Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor de verkoop van tabak verhoogd van 16 naar 18 jaar. Uit onderzoek blijkt dat het zien roken van anderen,

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Meldcode kindermishandeling

Meldcode kindermishandeling Meldcode kindermishandeling een training voor professionals www.viermin.nl De training Meldcode Kindermishandeling richt zich op: - Signaleren: het kunnen, willen en durven signaleren van kindermishandeling

Nadere informatie

Gastvrijheid ontwikkelen en borgen: 25 handvatten

Gastvrijheid ontwikkelen en borgen: 25 handvatten Analyseer 1. Meet de beleving van de gast. Meet regelmatig zodat je blijft monitoren en verbeteren. Tools voor gastbelevingsonderzoek: a. Klanttevredenheidsonderzoek, zoals NPO, stel vooral relevante vragen

Nadere informatie

De Aandachtsfunctionaris 1

De Aandachtsfunctionaris 1 De Aandachtsfunctionaris 1 Profiel aandachtsfunctionaris kindermishandeling Functieomschrijving De aandachtsfunctionaris heeft een belangrijke rol bij de implementatie van de meldcode in de organisatie,

Nadere informatie

1. Inleiding Pag.2. 2. De Stichting Kinderopvang Alkmaar Pag.2. 3. De VVE Peuterspeelzaal Pag.2

1. Inleiding Pag.2. 2. De Stichting Kinderopvang Alkmaar Pag.2. 3. De VVE Peuterspeelzaal Pag.2 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding Pag.2 2. De Stichting Kinderopvang Alkmaar Pag.2 3. De VVE Peuterspeelzaal Pag.2 4. Observatie en Overdracht naar de basisschool Pag.3 4.1 Observatie 4.2 Overdracht naar de basisschool

Nadere informatie

Communicatie bij implementatie

Communicatie bij implementatie Communicatie bij implementatie Hoe je met een duidelijk communicatieplan software-implementaties positief beïnvloedt Een software systeem implementeren heeft, naast de nodige technische uitdagingen, ook

Nadere informatie

Taal: de sleutel naar echt meedoen

Taal: de sleutel naar echt meedoen Taal: de sleutel naar echt meedoen Leren en participeren, hoe doe je dat? www.wmoradar.nl Bewoners die moeite hebben met de Nederlandse taal, kunnen bij Radar Wmo diensten een taalcursus volgen in hun

Nadere informatie

Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis

Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis Wenst u de participatie en betrokkenheid van ouders binnen uw school, peuterspeelzaal, kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang (of in brede schoolverband)

Nadere informatie

WERKINSTRUCTIES MEDEWERKERS VVE VAN INTAKE TOT EXIT T.A.V. HET KIND

WERKINSTRUCTIES MEDEWERKERS VVE VAN INTAKE TOT EXIT T.A.V. HET KIND 3. Pedagogisch beleid.1 werkinstructie VVE medewerkers 1 van 6 WERKINSTRUCTIES MEDEWERKERS VVE VAN INTAKE TOT EXIT T.A.V. HET KIND Aanmelding kind voor deelname aan VVE programma. Wanneer er kinderen op

Nadere informatie

De Bibliotheek en Jeugdgezondheidszorg Utrecht: korte lijnen! EEN INTERVIEW

De Bibliotheek en Jeugdgezondheidszorg Utrecht: korte lijnen! EEN INTERVIEW De Bibliotheek en Jeugdgezondheidszorg Utrecht: korte lijnen! EEN INTERVIEW Irma: In gesprekken met ouders op het consultatiebureau vraag ik of zij voorlezen aan hun kind. Ik merk dat allochtone ouders,

Nadere informatie

Brochure. Cursus medewerker personeelszaken in 1 dag. Basiskennis opdoen voor de HR-praktijk

Brochure. Cursus medewerker personeelszaken in 1 dag. Basiskennis opdoen voor de HR-praktijk Brochure Cursus medewerker personeelszaken in 1 dag Basiskennis opdoen voor de HR-praktijk Inhoudsopgave Over HRM Academy 3 Cursus medewerker personeelszaken in 1 dag 4 Algemene informatie over de training

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland Conform 3.C.2 23 juni 2015 Voorbij Prefab Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie...

Nadere informatie

voor Maatschappelijk Werkers en Ouderconsulenten

voor Maatschappelijk Werkers en Ouderconsulenten voor Maatschappelijk Werkers en Ouderconsulenten Maatschappelijk werkers en ouderconsulenten kunnen aan de hand van TOLK praten met je kind!: Ouders bewust maken van het belang van veel praten. Ouders

Nadere informatie

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen!

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Medezeggenschap verzilveren

Medezeggenschap verzilveren Steven van Slageren Medezeggenschap verzilveren 2 maart 2010 OR-ervaring niet meenemen in je loopbaan is een vorm van kapitaalsvernietiging Medezeggenschap verzilveren Stappenplan/spoorboekje/handleiding:

Nadere informatie

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips VoorleesExpress Samen met ouders aan de slag Praktische tips Samen met ouders aan de slag Ouders betrekken bij het voorlezen Je gaat straks via de VoorleesExpress twintig weken voorlezen bij een of meerdere

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

l m n o p q r s t u v w x y z Taalprogramma s Stroomschema Taalprogramma s gericht op preventie en ontwikkelingsstimulering leeswijzer en stroomschema

l m n o p q r s t u v w x y z Taalprogramma s Stroomschema Taalprogramma s gericht op preventie en ontwikkelingsstimulering leeswijzer en stroomschema a b c d e Deelnemende organisaties TAALPROGRAMMA S VOOR 0 TOT 8 JAAR - LEESWIJZER EN STROOMSCHEMA Taalprogramma s f voor g 0 tot h 8 i jaar j k l m n o p q r s t u leeswijzer en stroomschema Stroomschema

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Convenant Bondgenootschap Laaggeletterdheid regio Nijmegen

Convenant Bondgenootschap Laaggeletterdheid regio Nijmegen Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Convenant Bondgenootschap Laaggeletterdheid regio Nijmegen Programma / Programmanummer Onderwijs / 1073 BW-nummer Portefeuillehouder H. Beerten Samenvatting Laaggeletterdheid

Nadere informatie

Informatiebrochure voor verenigingen. Doe mee en word in 2013 ook aanbieder van Start Handboogsport!

Informatiebrochure voor verenigingen. Doe mee en word in 2013 ook aanbieder van Start Handboogsport! Doe mee en word in 2013 ook aanbieder van Start Handboogsport! Inleiding De Nederlandse Handboog Bond breidt in 2013 haar dienstverlening aan handboogverenigingen verder uit. De NHB doet dit met de landelijk

Nadere informatie

Status quo: werven, binden, ontwikkelen van personeel en werkgever aantrekkelijkheid Vragenlijst

Status quo: werven, binden, ontwikkelen van personeel en werkgever aantrekkelijkheid Vragenlijst Status quo: werven, binden, ontwikkelen van personeel en werkgever aantrekkelijkheid Vragenlijst Blok A: Werving van personeel (1) Aantal verwachte aan te nemen werknemers (korte-, middellang- en lang

Nadere informatie

Vrijwilligerscollege Roosendaal

Vrijwilligerscollege Roosendaal Vrijwilligerscollege Roosendaal Wie zijn wij? Wat doen wij? Wat kunnen wij voor jou betekenen? Wat is het vrijwilligerscollege? Onze missie en visie Het motto is leren van elkaar. Het vrijwilligerscollege

Nadere informatie

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE Voor de periode van 2011 tot 2014 1. Voorstelling van de opleiding begeleider in de kinderopvang en polyvalent verzorgende Het CVO biedt volwassenen met

Nadere informatie

Inleiding. Dit aanbod is tot stand gekomen naar aanleiding van landelijke ontwikkelingen, vragen en signalen vanuit vrijwilligers en organisaties.

Inleiding. Dit aanbod is tot stand gekomen naar aanleiding van landelijke ontwikkelingen, vragen en signalen vanuit vrijwilligers en organisaties. INHOUD Inleiding... 4 Basistraining: Nieuwe vrijwilligers... 5 Workshop: Vergaderen... 6 Workshop: Werving bestuursleden... 7 Informatiebijeenkomst: Vrijwilligerswerk... 8 Workshop: Groepsactiviteiten

Nadere informatie

Onderwijs in Amsterdam

Onderwijs in Amsterdam Onderwijs in Amsterdam Verslag van het symposium van de dienst Onderzoek en Statistiek op 25 november 2010 Verbeteraanpak voor zwarte vmbo s? Goed onderwijs is goed voor de sociaal-economische ontwikkeling

Nadere informatie

Kinderen profiteren van trainingen. Kinderen profiteren van training pm ers

Kinderen profiteren van trainingen. Kinderen profiteren van training pm ers Bron: website Kinderopvang totaal d.d. 28 mei 2015 Kinderen profiteren van trainingen Zoals u misschien wel weet, zijn pedagogisch medewerkers nooit uitgeleerd. Maar hebben die trainingen zin? En hebben

Nadere informatie

Scholing binnen BoekStart. voor de Bibliotheek en kinderopvang

Scholing binnen BoekStart. voor de Bibliotheek en kinderopvang Scholing binnen BoekStart voor de Bibliotheek en kinderopvang SCHOLING BINNEN BOEKSTART In het kader van BoekStart zijn trainingen ontwikkeld die Bibliotheekmedewerkers, medewerkers van de Provinciale

Nadere informatie

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken Ervaringen uit het veld Overzicht programma Wie ben ik: - Philip Stein - masterstudent sociologie - afgerond A&O-psycholoog Programma: - half uur presentatie,

Nadere informatie

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Werken aan een gezonde toekomst Kom in beweging! 2 Wat gaan we doen? Kennismaking: Wie zijn wij? Actieve kennismaking Ik ga

Nadere informatie

Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers

Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers Thema/Bron/Beleid Ondersteuning vrijwilligers/ mantelzorgers, WMO prestatieveld 4 Begroting 2015 Bedrag Notitie Mantelzorg Notitie Vrijwilligers AWBZ Pakketmaatregel

Nadere informatie

Subsidieaanvraag VVE extra middelen periode 01 november 2012 t/m 31 december 2012

Subsidieaanvraag VVE extra middelen periode 01 november 2012 t/m 31 december 2012 Subsidieaanvraag VVE extra middelen periode 01 november 2012 t/m 31 december 2012 1. Inleiding Het Rijk heeft voor de periode van 2012 tot en met schooljaar 2014 2015 extra middelen beschikbaar gesteld

Nadere informatie

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Presentatie voor We leren altijd!, 10 jaar ETV.nl 5 maart 2014 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl Waar hebben we het over Verschillende

Nadere informatie

Ontwikkelen/schrijiven methodiek Nederlands (geschreven door Jalal Al Baz) Kennis voor een gevulde winkelwagen / 2004/EQC/0021

Ontwikkelen/schrijiven methodiek Nederlands (geschreven door Jalal Al Baz) Kennis voor een gevulde winkelwagen / 2004/EQC/0021 Ontwikkelen/schrijiven methodiek Nederlands (geschreven door Jalal Al Baz) Kennis voor een gevulde winkelwagen / 2004/EQC/0021 Beschrijving van de methodiek Nederlands op de boulevard Inleiding In het

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Zeg het voort Portfolio ambassadeurs

Zeg het voort Portfolio ambassadeurs Zeg het voort Portfolio ambassadeurs Portfolio ambassadeurs 1 2 Zeg het voort Zeg het voort Portfolio ambassadeurs Zeg het voort Cursus voor Ambassadeurs Geletterdheid Colofon Zeg het voort Portfolio ambassadeurs

Nadere informatie

GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR

GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR Altijd al gezocht naar een trainingsconcept voor uw medewerkers waar je meteen van zegt: GewoonDoen! Nu is deze kans eindelijk aanwezig en wel voor een deelnameprijs van

Nadere informatie