INVENTARISATIE VAN ONDERWIJS IN PALLIATIEVE ZORG.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INVENTARISATIE VAN ONDERWIJS IN PALLIATIEVE ZORG."

Transcriptie

1 INVENTARISATIE VAN ONDERWIJS IN PALLIATIEVE ZORG. Een signaleringsrapport Projectrapportage Juli

2 HET PROJECT INVENTARISATIE VAN ONDERWIJS IN PALLIATIEVE ZORG IS TOT STAND GEKOMEN IN EEN SAMENWERKING TUSSEN DE KENNISCENTRA PALLIATIEVE ZORG (UMC ST RADBOUD, VUMC, ERASMUS MC, UMCU) EN DE VERENIGING VAN INTEGRALE KANKERCENTRA (VIKC). HET PROJECT IS UITGEVOERD MET SUBSIDIE VAN HET MINISTERIE VAN VWS BINNEN HET KADER VAN DE TAAK- EN DOELSTELLINGEN VAN HET LANDELIJK PLATFORM PALLIATIEVE ZORG. 2

3 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding Methodologie Vraagstellingen Methoden (algemeen) Leeswijzer Inleiding Koepelorganisaties Afkortingen Begrippenlijst Resultaten Mantelzorgsteunpunten Inleiding De praktijk De toekomst Discussie Vrijwilligers Inleiding De praktijk De toekomst Discussie Verpleegkundigen en verzorgenden Inleiding De structuur van V&V beroepen De organisatie van het onderwijs van V&V beroepen Basisopleiding Vervolgonderwijs Methode Resultaten; basisopleiding Omschrijvingen van de kwalificaties Differentiaties binnen de kwalificatieniveaus Deelkwalificaties Eindtermen Resultaten; vervolgonderwijs

4 Vervolgopleidingen met erkenning door het CZO Overige vervolgopleidingen Na- en bijscholing aangeboden door onderwijsinstellingen en opleidingsinstituten Na- en bijscholing aangeboden door UMC s Na- en bijscholing aangeboden door andere zorginstellingen Na- en bijscholing aangeboden door IKC s, Netwerken Palliatieve Zorg en Consultatieteams Palliatieve Zorg Na- en bijscholing aangeboden door beroepsorganisaties (V&VN) Na- en bijscholing aangeboden door andere organisaties, kennisinstituten en onderzoeksinstellingen De praktijk; verpleegkundig specialist (VS) Inleiding Opleiding tot VS Bespreking De toekomst Discussie Psychologen Inleiding De praktijk Postmaster gezondheidszorgpsycholoog Postmaster klinisch psycholoog Gevestigde gezondheidspsycholoog De toekomst Discussie Fysiotherapeuten Inleiding De praktijk; vervolgopleiding Geriatrische fysiotherapie Fysiotherapie bij hart- en vaatziekten Orofaciale fysiotherapie Fysiotherapie in de lymfologie Overige bijscholingen voor gevestigde fysiotherapeuten Discussie Geestelijk verzorgers Inleiding

5 4.6.2 Methode De praktijk; initiële opleiding Universiteiten Universiteit Tilburg Universiteit Utrecht Radboud Universiteit Nijmegen Protestantse Theologische Universiteit (PThU) Islamitische Universiteit Rotterdam Universiteit Groningen Vrije Universiteit (Amsterdam) Praktijkcentrum van Universiteit voor Humanistiek (UvH): Zingeving & Professie (Utrecht) Conclusie initiële opleiding Universiteiten Discussie initiële opleiding Universiteiten HBO opleidingen Godsdienst Pastoraal werk/theologie FONTYS Hogescholen Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL) Christelijke Hogeschool Ede (CHE) Christelijke Hogeschool Windesheim (CHW) Theologische Hogeschool: Azusa Amsterdam Conclusie HBO Discussie HBO De praktijk; erkende nascholing Methode Na- en bijscholing Masterclass Spiritualiteit en Geestelijke Verzorging Palliatieve zorg Cursus en voorgezette cursus morele counseling en moreel beraad (Nijmegen) LUCE / Centrum voor Religieuze Communicatie (Tilburg) Leerhuis Palliatieve Zorg (Rotterdam) Klinische Pastorale Vorming Postacademische beroepsopleiding Ethiek in de Zorgsector Voortgezette Pastorale Vorming (Tilburg) Congressen NVPO-congres Palliatieve zorg en psychosociale oncologie (Utrecht)

6 Nationaal Congres Palliatieve Zorg (Lunteren) Conclusie erkende na- en bijscholing Discussie erkende na- en bijscholing Huisartsen Inleiding De praktijk; huisartsen in opleiding De toekomst; huisartsen in opleiding Discussie; huisartsen in opleiding De praktijk; gevestigde huisartsen Discussie; gevestigde huisartsen Verpleeghuisartsen Inleiding De praktijk; verpleeghuisartsen in opleiding Discussie; verpleeghuisartsen in opleiding De praktijk; gevestigde verpleeghuisartsen De toekomst; gevestigde verpleeghuisartsen Discussie; gevestigde verpleeghuisartsen Medisch specialisten Inleiding KNMG en opleidingen tot medisch specialist Het nieuwe opleiden Resultaten; de praktijk. Welke competenties met betrekking tot palliatieve zorg zijn beschreven in de eindtermen van de relevante medische specialismen? Klinische geriatrie Obstetrie en gynaecologie Radiotherapie Interne geneeskunde Overig medische specialismen Resultaten; de praktijk. Welk onderwijs wordt aangeboden om de benodigde kennis, attitudes en vaardigheden te leren? Anesthesiologie Cardiologie Heelkunde Interne geneeskunde Keel- neus- oorheelkunde (KNO)

7 Kindergeneeskunde Klinische geriatrie Longziekten en tuberculose Maag- darm- leverziekten (MDL) Neurochirurgie Neurologie Obstetrie en gynaecologie Orthopedie Psychiatrie Radiotherapie Urologie Resultaten; de praktijk. Wat ontbreekt er aan gevraagde competenties en/of aangeboden onderwijs? Anesthesiologie Cardiologie Heelkunde Interne geneeskunde Keel- neus- oorheelkunde (KNO) Kindergeneeskunde Klinische geriatrie Longziekten en tuberculose Maag- darm- leverziekten (MDL) Neurochirurgie Neurologie Obstetrie en gynaecologie Orthopedie Psychiatrie Radiotherapie Urologie Resultaten; de toekomst Anesthesiologie Cardiologie Heelkunde Interne geneeskunde

8 Keel- neus- oorheelkunde (KNO) Kindergeneeskunde Klinische geriatrie Longziekten en tuberculose Maag- darm- leverziekten (MDL) Neurochirurgie Neurologie Obstetrie en gynaecologie Orthopedie Psychiatrie Radiotherapie Urologie Resultaten; de toekomst. Opleidingsplannen Anesthesiologie Cardiologie Heelkunde Interne geneeskunde Keel- neus- oorheelkunde (KNO) Kindergeneeskunde Klinische geriatrie Longziekten en tuberculose Maag- darm- leverziekten (MDL) Neurochirurgie Neurologie Obstetrie en gynaecologie Orthopedie Psychiatrie Radiotherapie Urologie Conclusie Anesthesiologie Cardiologie Heelkunde Interne geneeskunde

9 Keel- neus- oorheelkunde (KNO) Kindergeneeskunde Klinische geriatrie Longziekten en tuberculose Maag- darm- leverziekten (MDL) Neurochirurgie Neurologie Obstetrie en gynaecologie Orthopedie Psychiatrie Radiotherapie Urologie Nieuwe opleidingsplannen Discussie Na- en bijscholing artsen Inleiding Methoden Resultaten; Welke postacademische opleidingen palliatieve zorg bestaan er voor artsen, wat is het doel ervan en wat zijn de eindtermen van deze opleiding? Algemene conclusie en discussie Resultaten Methoden Verder verloop/inbedding van dit project Referenties Bijlagen Bijlage I: Projectaanvraag binnen thema 3: Onderwijs en Deskundigheidsbevordering Bijlage II:Overzicht alle Besluiten Centraal College Medische Specialismen (CCMS) Bijlage III: Opleidingsplannen medische specialismen

10 1 Inleiding Onderwijs in al haar verschijningsvormen is van cruciaal belang voor het verlenen van goede palliatieve zorg. Dit wordt ook onderschreven in het Plan van aanpak Palliatieve Zorg (1), waarin dit thema expliciet aan de orde komt en door het Platform palliatieve zorg waarin een sector onderwijs en deskundigheidsbevordering bestaat. Het project inventarisatie van onderwijs in palliatieve zorg is tot stand gekomen in een samenwerking tussen de kenniscentra palliatieve zorg (UMC St Radboud, VUMC, Erasmus MC, UMCU) en de Vereniging van Integrale Kankercentra (VIKC). De aanvragers hadden zich tot taak gesteld in kaart te brengen welk onderwijs en welke training er op dit moment bestaan op het gebied van palliatieve zorg en wat er ontbreekt, zowel binnen de geneeskunde, de verpleging als binnen andere in de palliatieve zorg werkzame beroepsgroepen. In dit projectverslag worden de resultaten van het dit project beschreven. Penvoerder was het kenniscentrum palliatieve zorg van het UMC St Radboud (hoofd: prof. dr. Kris C.P. Vissers). Het project werd uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van een projectgroep. Deze groep bestond uit: Mw. Dr. Yvonne Engels, UMCN Drs. Jeroen Fokke, UMCN Mw. Dr. Marieke Groot, UMCN Mw. Drs. Ria Koppejan, VIKC Prof. Dr. Kris Vissers, UMCN De projectgroep is 1 maal bijeen geweest en heeft voorts op verschillende momenten schriftelijk en/of telefonisch input geleverd voor het project. Reeds bij de eerste gedachtevorming over de concrete uitvoering van het project bleek dat de projectgroep van mening was dat de inventarisatie van sommige van te onderzoeken vakgebieden wellicht het beste zou kunnen plaatsvinden door onderzoekers die dit betreffende vakgebied van dichtbij of van binnen kennen. Mede om deze reden zijn er dus vijf verschillende onderzoekers bezig geweest met de verschillende onderdelen van het project. Deze onderzoekers zijn de volgenden: Drs. Bram Lestrade (t.b.v. de onderdelen 4.1, 4.2, 4.4, 4.5, 4.7 & 4.8) Drs. Tim van der Maten (t.b.v. 4.6) Mw. Drs. Annelies Meijer (t.b.v. 4.9 & 4.10) Dhr. Paul Vogelaar (t.b.v. 4.3) Mw. Drs. Christine van der Welle (t.b.v. 4.9 & 4.10) De dagelijkse begeleiding van de onderzoekers en het uiteindelijk samenvoegen van de verschillende onderzoeksonderdelen lag in handen van Mw. Dr. Marieke Groot. In het onderzoek is door de projectgroep een keuze gemaakt voor de te onderzoeken disciplines. Tevens is ervoor gekozen het onderwijs palliatieve zorg van sommige beroepsgroepen meer uitgebreid dan anderen te bestuderen. Het meest gedetailleerd zijn onderzocht de beroepsgroepen verpleegkundigen & verzorgenden (V&V), geestelijk verzorgers en artsen (huisartsen, verpleeghuisartsen en medisch specialisten). Dit heeft verschillende redenen: wat betreft V&V en medici: deze beroepsgroepen zijn altijd betrokken bij palliatieve zorg ongeacht verblijfsplek van de patiënt, fase van ziek zijn etc.; wat betreft de geestelijk verzorgers: één van de onderzoekers is een recent afgestudeerd geestelijk verzorger, dus goed bekend met het betreffende onderzoeksveld; wat betreft de minder gedetailleerd beschreven beroepsgroepen: er waren niet altijd onderzoekers uit de specifieke betreffende andere onderzoeksgebieden beschikbaar. Voor alle onderzochte groepen, met uitzondering van de opleiding geneeskunde, is er, indien bestaand, een expliciet onderscheid gemaakt in initiële en vervolgopleiding. De initiële opleiding tot arts is niet opgenomen in deze inventarisatiestudie, omdat hiervoor reeds een Europees onderzoek loopt. 10

11 Er zijn twee groepen zorgverleners onderzocht die niet (volledig) behoren tot de professionals die altijd of vaak betrokken zijn in de palliatieve zorg. Het gaat hier om vrijwilligers en om de professionals werkzaam bij mantelzorgsteunpunten. Vrijwilligers spelen vaak een belangrijke rol in de palliatieve zorg. Om deze reden en omdat reeds op voorhand bekend was dat vrijwilligers allerhande scholing en training krijgen alvorens ingezet te worden, is ervoor gekozen hen als te onderzoeken groep op te nemen in deze onderwijsinventarisatie. Wat betreft de mantelzorgsteunpunten ligt dit iets anders. De personen die hier werkzaam zijn en ondersteuning verlenen aan mantelzorgers, zijn zelf niet direct betrokken bij palliatieve zorg. Veel patiënten die palliatieve zorg ontvangen van allerhande professionals, hebben ook mantelzorgers die op velerlei wijzen hun belangrijke aandeel leveren in de zorg. Mantelzorgers zelf zijn meestal niet specifiek geschoold of getraind in palliatieve zorg. Zij kunnen echter voor allerhande ondersteuning een beroep doen op de steunpunten mantelzorg. Het is interessant om na te gaan of de professionals werkzaam bij deze steunpunten wel scholing en/of training in palliatieve zorg hebben gehad. De onderzoekers en de projectgroep spreken de hoop en verwachting uit dat het inzicht dat ontstaat door het inventariseren van het huidig gangbare onderwijs in de palliatieve zorg bij de verschillende beroepsgroepen, de ervaren lacunes en de behoeften richting de toekomst, zal leiden tot een onderbouwde visie op de toekomst van onderwijs palliatieve zorg voor deze verschillende beroeps- en doelgroepen. Beleidsmakers, onderwijsinstellingen, onderzoekers en professionals kunnen op basis van de conclusies en aanbevelingen het onderwijs palliatieve zorg verder ontwikkelen. 11

12 2 Methodologie 2.1 Vraagstellingen In de projectaanvraag (bijlage I) staan de vraagstellingen vermeld, welke primair leidend zijn geweest voor ons onderzoek: beschreven eindtermen en competenties van de opleidingen geneeskunde en verpleegkunde; aangeboden onderwijs & wat er ontbreekt. Deze vraagstellingen hebben aan de basis gelegen van de indeling van de beschrijvingen rondom het onderwijs van de verschillende beroepsgroepen. Bij elk van de volgende beroepsgroepen wordt, in meer of minder detail, ingegaan op: de huidige praktijk (beschreven competenties, aangeboden onderwijs); de ervaren lacunes van de eventuele respondenten; de toekomst (wensen, plannen etc). 2.2 Methoden (algemeen) Het inzicht krijgen in het onderwijsveld van de verschillende disciplines is een complexe aangelegenheid. Er zijn veelal meerdere actoren betrokken bij zowel de ontwikkeling als bij het geven van het onderwijs. Je als nietonderwijskundigen begeven in dit veld om antwoord te krijgen op een veelheid aan vragen met tevens een gevoelige component (palliatieve zorg wordt door veel actoren, organisaties en verenigingen als zeer belangrijk gezien, toch heerste al voor het onderzoek de voorzichtige mening dat onderwijs palliatieve zorg her en der enige verbetering behoeft), vraagt om zorgvuldigheid, doorzettingsvermogen, geduld, tijd en flexibiliteit. Bij een aantal onderzochte beroepsgroepen is daarom aanvullend een aparte paragraaf methode opgenomen. Wat betreft de paragrafen 4.1 (mantelzorgsteunpunten), 4.2 (vrijwilligers), 4.4 (psychologen), 4.5 (fysiotherapeuten), 4.7 (huisartsen) en 4.8 (verpleeghuisartsen) is dit niet nodig gebleken en voldoet de onderhavige methodeparagraaf. Verschillende methoden zijn toegepast om antwoord te kunnen geven op de vraagstellingen van dit onderzoek. De onderzoekers hebben zowel de wetenschappelijke als de grijze literatuur bestudeerd. Daarnaast zijn websites bestudeerd en is veelvuldig contact geweest met kerncontactpersonen van verschillende organisaties. Deze contacten zijn ten behoeve van dit verslag geanonimiseerd. Indien noodzakelijk zijn een aantal relevante persoonlijke gegevens ter inzage bij de onderzoekers. 12

13 3 Leeswijzer 3.1 Inleiding Wanneer in dit rapport wordt geschreven over hij en zijn, wordt ook zij en haar bedoeld. Waar in het onderdeel medisch specialisten (4.9) wordt geschreven over opleiding wordt de opleiding tot specialist gebruikt. In de praktijk wordt deze opleiding ook wel vervolgopleiding genoemd. In de Wet BIG wordt gesproken over opleiding tot specialist, bovendien geeft het feit dat een arts zich kan specialiseren al aan dat hij de basisopleiding tot arts heeft afgerond. In de verschillende onderdelen van dit rapport wordt de termen palliatieve zorg en palliatief terminale zorg naast elkaar gebruikt. We hebben ervoor gekozen aan te sluiten bij de terminologie welke bij de desbetreffende onderzochte groep gebruikelijk is. 3.2 Koepelorganisaties De groepen van (non-) professionele hulpverleners in palliatieve zorg en hun overkoepelende organisaties zijn (in grote categorieën bijeengezet) de volgende: Groep van hulpverleners Subgroep Overkoepelende Organisaties Belangrijke organisaties Mantelzorgers MEZZO Steunpunten Mantelzorg Vrijwilligers VPTZ & NPV Steunpunten Vrijwilligerszorg Verpleegkundigen en Verzorgenden V&VN MBO Verzorging/Verpleging Hogescholen Verpleegkunde Universitaire Medische Centra Paramedici Psychologen NIP FGZP LVMP PAZ NVPO Fysiotherapeuten KNGF Geestelijk verzorgers VGVZ Hogescholen Universiteiten Huisartsen KNMG-CHVG/NHG Universitaire Medische Centra Verpleeghuisartsen KNMG-CHVG/ Universitaire Medische Centra Medisch specialisten KNMG-CCMS Universitaire Medische Centra 3.3 Afkortingen CCMS CHVG EAPC FGZP KNMG KNGF LVMP NIP NPV NVPO PAZ VHVZ Centraal College Medische Specialismen College voor Huisartsgeneeskunde, Verpleeghuisgeneeskunde en medische zorg voor verstandelijk gehandicapten European Association for Palliative Care Federatie van Gezondheidszorg Psychologen Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst Koninklijk Nederlands Genootschap Fysiotherapie Landelijke Vereniging van Medisch Psychologen Nederlands Instituut van Psychologen Nederlandse Patiënten Vereniging Nederlandse Vereniging voor Psychosociale Oncologie Psychologen Algemene/Academische Ziekenhuizen Vereniging van Geestelijk Verzorgers in Zorginstellingen 13

14 VPTZ V&VN Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg Nederland Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland 3.4 Begrippenlijst Competentie Eindterm Mantelzorg Palliatieve zorg De vaardigheid om opgedane kennis toe te passen in een praktijksituatie. Datgene wat een student aan het einde van zijn opleiding verondersteld wordt te beheersen. Het kan om kennis alleen gaan, maar ook om de toepassing ervan (een competentie). Informele thuiszorg door familie en vrienden Een aanpak die de kwaliteit van leven verbetert van patiënten en hun families, wanneer deze geconfronteerd worden met de problemen die samengaan met levensbedreigende ziekten, d.m.v. preventie en verlichting van het lijden d.m.v. vroegtijdige signalering, inschatting en behandeling van pijn en andere problemen, zowel fysiek, psychologisch als spiritueel. (32) 14

15 4 Resultaten 4.1 Mantelzorgsteunpunten INLEIDING Mantelzorg wordt door de Nationale Raad voor de Volksgezondheid gedefinieerd als zorg die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt gegeven aan een hulpbehoevende door één of meerdere leden van diens directe omgeving, waarbij de zorgverlening direct voortvloeit uit de sociale relatie. (2) Mantelzorg in de palliatief terminale fase onderscheidt zich van mantelzorg eerder in de levensloop. (3) Belangrijke verschillen liggen in de confrontatie met doodgaan, met medische beslissingen rond het levenseinde, met afscheid nemen en de daarmee gepaard gaande gevoelens van angst, onzekerheid en opluchting. Maar mantelzorg in deze fase behelst vooral ook een zware zorgtaak. Mantelzorgers geven aan dat hun leven in een stroomversnelling komt. Ongeveer 6% van de 16-plussers verleent hulp aan iemand die stervende is. Dat zijn ruim 600 duizend mensen. (4) De verwachting is dat deze groep steeds groter gaat worden. Gemiddeld duurt de zorg voor iemand in de palliatief terminale fase vijf maanden (2) en is vaak intensief, gemiddeld 33 uur per week. Mantelzorgers zijn echter in de laatste levensfase vaak voortdurend (24/7) betrokken bij of bezig met de zorg. Aan een groot deel van de zorgsituaties is er al een langere periode van mantelzorg vooraf gegaan. (5) Deze mantelzorg in eerdere fasen beslaat gemiddeld 19 uur per week. Mantelzorgers in de palliatief terminale fase verlenen naast persoonlijke zorg (wassen, aankleden, hulp bij toiletgang) ook meer verpleegkundige taken zoals help bij medicijninname, wondzorg of het bedienen van beademingsapparatuur. (3) Het in deze fase van het leven van een naaste verlenen van mantelzorg is vaak een belasting, zowel in fysieke als in emotionele zin. Verder ervaren mantelzorgers soms problemen in de sfeer van hun eigen sociale en maatschappelijke leven en/of problemen met professionele zorg. (6)(3)(7) Beroepskrachten kunnen mantelzorgers in de palliatief terminale fase ondersteunen op velerlei gebieden. Te denken valt aan praktische steun, informatie en emotionele steun. (3) De Steunpunten Mantelzorg, met de komst van de WMO in 2007 een wettelijke taak van gemeenten, verschaffen onder andere deze steun. Deze steunpunten zijn onderdeel van een regionaal thuiszorgcentrum, een vrijwilligersorganisatie of een organisatie van maatschappelijk welzijn. Overal in Nederland zijn lokale en regionale Steunpunten Mantelzorg te vinden. Ruim 200 Steunpunten zijn aangesloten bij een overkoepelende organisatie, Mezzo, de Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg. (2) Mezzo bewaakt de kwaliteit van de hulpverlening op de steunpunten. Tevens bevorderen zij deskundigheid door middel van jaarlijkse trainingen en het verstrekken van allerlei informatie DE PRAKTIJK Bij de Steunpunten Mantelzorg werkt goed geschoold personeel, vaak verpleegkundigen, met de nodige (palliatieve) mantelzorgervaring. (3)(8) Mezzo ondersteunt de consulenten van de steunpunten met allerlei handreikingen en brochures. Scholing op het gebied van palliatieve zorg wordt echter niet gegeven. De mantelzorgsteunpunten hebben vooralsnog geen specifieke expertise in palliatieve terminale zorg. (8)(3) Indien gewenst, kunnen de mantelzorgondersteuners een post-hbo opleiding ondersteuning mantelzorg volgen. In deze opleiding is palliatieve zorg echter geen apart thema. (9) Wel komen andere problemen die mantelzorgers ondervinden aan bod, zoals: de sociaal emotionele kant van het zorgen, respijt, afstemming met professionele zorg, de combinatie zorg en werk, de financiële gevolgen en het wonen. (10) De steunpunten mantelzorg hebben meestal geen specifiek aanbod voor ondersteuning van mantelzorgers in de palliatief terminale fase. Daarom is, op initiatief van een aantal netwerken palliatieve zorg, samen met het Steunpunt Mantelzorg van Vrijwillige Intensieve Thuiszorg (VIT) Oost-Gelderland en de Federatie Vrijwilligers Terminale Zorg (VTZ), het project Mantelzorg in de palliatieve fase gestart in

16 Doelen van dit project zijn deskundigheidsbevordering van mantelzorgconsulenten van de steunpunten mantelzorg in de regio Oost-Gelderland en versterking en uitbreiding van de vrijwilligers palliatieve terminale zorg. Hiervoor is een aparte scholing voor mantelzorgconsulenten ontwikkeld DE TOEKOMST Er zijn ten tijde van deze inventarisatie geen specifieke toekomstplannen. Mezzo benoemt het project zoals hierboven omschreven als een goed initiatief. (9) Ten tijde van het telefonische interview ten behoeve van dit inventarisatieonderzoek is niet duidelijk of andere steunpunten dit model mogelijk gaan overnemen DISCUSSIE Mantelzorgers in palliatieve zorg kunnen met problemen onder andere terecht bij één van de Steunpunten Mantelzorg. Het bestaan van deze steunpunten blijkt niet altijd bekend bij de mantelzorgers. Zij komen nu min of meer toevallig, bijvoorbeeld door een tip van een eerstelijns professional, ermee in aanraking. Onderzoek wijst uit dat niet iedere mantelzorger de steun krijgt die hij nodig heeft. (11) Het is echter van groot belang dat er in hun behoeften wordt voorzien, omdat zij een onmisbare rol in de (gezondheids)zorg spelen. Omdat steunpunten meestal niet op de hoogte zijn van de specifieke omstandigheden van een individuele patiënt en omdat palliatieve zorg geen apart onderwerp is in de opleiding ondersteuning mantelzorg, is het de vraag of mantelzorgondersteuners voldoende toegerust zijn om mantelzorgers met de specifiek voor palliatieve zorgverlening noodzakelijke raad en daad terzijde te staan. 4.2 Vrijwilligers INLEIDING Vrijwilligers ondersteunen de patiënt en zijn familie. Zij kunnen verzorgende taken overnemen en huis-, tuinen keukenklusjes uitvoeren. Specifiek voor palliatief terminale zorgverlening zijn er organisaties opgericht welke alleen vrijwilligers in dit gebied van zorg inzetten. Naast bovengenoemde werkzaamheden, bestaat hun taak in veel gevallen in de eerste plaats echter uit eenvoudigweg aanwezig zijn. (12) Er bestaan meerdere landelijke vrijwilligersorganisaties, sommige zijn speciaal voor palliatief terminale zorg opgericht. Een aantal hiervan zijn onderdeel van de Stichting Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ). Deze vereniging werkt ten behoeve van haar vrijwilligers aan deskundigheidsbevordering en kwaliteitsbewaking. Ook de Nederlandse patiëntenvereniging (NPV) heeft een afdeling voor vrijwillige zorg aan terminale patiënten. Mezzo (zie ook 4.1) heeft steunpunten voor vrijwilligers maar zij hebben (nog) geen terminale zorg in hun pakket. (13) Bij grote patiëntenverenigingen (bijvoorbeeld die van kankerpatiënten) en vrijwilligersorganisaties (Humanitas, Rode Kruis, Leger des Heils en De Zonnebloem) hebben we op het internet geen concrete informatie over vrijwilligers werkzaam in de terminale zorg kunnen vinden. Dit hoofdstuk gaat derhalve over de vrijwilligerszorg georganiseerd vanuit en door de VPTZ en de NPV DE PRAKTIJK De bij VPTZ en NPV aangesloten vrijwilligers volgen een in eigen huis ontwikkelde cursus voordat ze als vrijwilliger ingezet gaan worden. (14)(15)(16) Het doel van deze cursus is het voorbereiden van vrijwilligers op hun (verzorgende) taak. Hierbij komen verschillende aspecten aan bod, zoals wat de vrijwilligers te wachten kan staan en hoe ze een palliatieve patiënt en/of diens familie het beste van dienst zijn kunnen zijn? De nadruk van de cursus ligt op het psychosociale vlak. Ook wordt veel aandacht besteed aan communicatieve vaardigheden. 16

17 4.2.3 DE TOEKOMST VPTZ geeft aan vooralsnog geen plannen te hebben het vrijwilligersbeleid en de inhoud van de cursus te veranderen. De respondent meldt desgevraagd dat ze tevreden zijn met de wijze waarop het nu gaat. Wel houden ze ontwikkelingen op het gebied van palliatieve zorg in de gaten en zullen ze zo nodig bijsturen. (15)(17) DISCUSSIE VPTZ besteed veel aandacht aan de scholing aan vrijwilligers. De cursus is gegroeid uit in eigen huis opgedane ervaring. De effectiviteit is niet getoetst maar de VPTZ is er naar eigen zeggen zeer tevreden mee. (15) Voorlopig zal het programma niet worden aangepast. 4.3 Verpleegkundigen en verzorgenden INLEIDING Verpleegkundigen en verzorgenden (V&V) spelen vanuit de inhoud van hun functies en vanuit hun aantal een wezenlijke en cruciale rol in de palliatieve zorg. Alvorens in te gaan op de inhoud en de vorm van aandacht voor palliatieve zorg in de verschillende opleidingen voor V&V, de waardering ervan door de betrokkenen en de eventuele toekomstplannen, zal in paragrafen en een beeld geschetst worden van de structuur binnen de V&V beroepen, de wijze waarop het onderwijs is georganiseerd en de eisen waaraan professionals werkzaam op de verschillende niveaus moeten voldoen DE STRUCTUUR VAN V&V BEROEPEN Sinds het verschijnen van de eindrapportage van de Commissie Kwalificatiestructuur (18) in 1996, bestaan er binnen de beroepsgroep V&V 5 kwalificatieniveaus 1, namelijk: huishoudelijke verzorging (niveau 1), helpenden (niveau 2, LBO), verzorgenden (niveau 3, MBO), verpleegkundigen MBO (niveau 4, MBO), verpleegkundigen HBO (niveau 5, HBO) Ten behoeve van deze inventarisatie beperken we ons tot de niveaus 3, 4 en 5. Op dit moment bestaan er naast professionals op bovengenoemde 5 niveaus, ook professionals die bekend staan onder de naam gespecialiseerd verpleegkundigen en/of specialistisch verpleegkundigen. Deze verpleegkundigen hebben ervaring en aanvullende vervolgopleiding in een bepaald vakgebied. Daarnaast werken in de V&V zorg beroepsbeoefenaren als verpleegkundig specialist (VS), nurse practitioner (NP) en physician assistant (PA). Na de inwerkingtreding van de wet BIG in 1993, zijn er vele vernieuwingen en veranderingen opgetreden in de V&V (vervolg)opleidingen. Het leidde echter ook tot ondoorzichtigheid in het geheel van verpleegkundige en verzorgende beroepen en functies en de daarbij behorende opleidingenstructuur. Teneinde aan deze ondoorzichtigheid een einde te maken heeft de toenmalige minister van VWS in 2003 de 1 Een kwalificatieniveau is een aanduiding van een niveau van beroepsuitoefening, gebaseerd op de mate van verantwoordelijkheid, complexiteit en transfer. (18) 17

18 Algemene Vergadering van Verpleegkundigen en Verzorgenden (AVVV) 2 de opdracht gegeven de regierol op zich te nemen in het ontwikkelen van een Verpleegkundige Beroepenstructuur en Opleidingscontinuüm (VBOC). Halverwege 2006 was naar aanleiding van het project VBOC het rapport Verpleegkundige toekomst in goede banen, samenhang en samenspel in de beroepsuitoefening (19) een feit. De stuurgroep VBOC adviseert het verpleegkundig beroep verticaal in tweeën te splitsen; de verpleegkundige (zoals bedoeld in de wet BIG, art. 3) en de verpleegkundig specialist (wet BIG, art. 14). Hiermee vervalt ook de term (en het in de praktijk ontstane tussenniveau ) gespecialiseerd verpleegkundige/specialistisch verpleegkundige. Inmiddels heeft de huidige minister van VWS het advies van de VBOC stuurgroep overgenomen en heeft V&VN 3 opdracht gekregen om, in overleg met het College voor de Beroepen en Opleidingen in de Gezondheidszorg (CBOG), een implementatieplan te maken. Het plan van aanpak hiertoe omvat drie projecten: De verpleegkundig specialist (besluit Minister van VWS, februari 2009) (zie verder ook paragraaf 4.3.7) De vervolgopleidingen (gestart 2007, lopend) De samenhang tussen beroep en opleidingen op initieel niveau Naast de hierboven omschreven voorgestelde verticale beroepsstructuur is er ook sprake van een horizontale functiegerichte indeling in deelgebieden. Deze deelgebieden zijn: preventieve zorg, acute zorg, intensieve zorg en chronische zorg. Per deelgebied wordt een tweeledig onderscheid gemaakt, namelijk somatisch en psychisch/gedragsmatig. Dit onderscheid wordt gemaakt op basis van de aard van de aandoening van de zorgvrager. somatisch psychisch/ somatisch psychisch/ Somatisch psychisch/ somatisch psychisch/ gedragsmatig gedragsmatig gedragsmatig gedragsmatig verpleegkundig specialist artikel 14 Wet BIG verpleegkundige artikel 3 Wet BIG preventieve zorg acute zorg intensieve zorg chronische zorg Schema: overzicht van de verpleegkundige beroepenstructuur (VBOC 2006) In deze nieuwe beroepsstructuur is palliatieve zorg niet als functiegericht deelgebied genoemd. In een gesprek met een woordvoerder van V&VN (20) wordt aangegeven dat palliatieve zorg in alle vier deelgebieden aandacht kan krijgen, maar vooral wordt gezien als aandachtgebied in het deelgebied chronische zorg. De Minister van VWS heeft, in navolging van de besluiten van het College van Specialismen Verpleegkunde, in februari 2009 (21) groen licht gegeven voor vier verpleegkundig specialismen bij somatische aandoeningen, te weten: het verpleegkundig specialisme acute zorg, het verpleegkundig specialisme 2 De koepelorganisatie AVVV is in augustus 2006 gefuseerd met 15 van haar lidorganisaties tot Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN). In december 2006 kwamen daar door een tweede fusie nog eens zeventien beroepsverenigingen bij. 3 V&VN stelt zich tot doel om de beroepsgroepen verpleging en verzorging op een krachtige manier te positioneren als kerndisciplines in de Nederlandse gezondheidszorg. De vereniging zet zich daarnaast in voor excellente zorgverlening. Ook wil de vereniging de belangen van verpleegkundige en verzorgende beroepsbeoefenaren behartigen in de meest ruime zin van het woord. 18

19 chronische zorg, het verpleegkundig specialisme preventie en het verpleegkundig specialisme intensieve zorg. (22) In juni 2009 is vervolgens het verpleegkundig specialisme geestelijke gezondheidszorg door de minister erkend. (23) Erkenning van specialismen houdt tevens in dat eisen voor de opleiding, registratie, herregistratie van verpleegkundig specialisten zijn vastgelegd naast een systeem voor de erkenning van opleiders, opleidingsinstellingen en praktijkinstellingen. In geen van de besluiten omtrent de verpleegkundig specialismen van het College Specialismen Verpleegkunde (CVS), wordt palliatieve zorg als aandacht- of competentiegebied benoemd DE ORGANISATIE VAN HET ONDERWIJS VAN V&V BEROEPEN Basisopleiding De MBO-opleidingen tot verzorgende (niveau 3) en verpleegkundige niveau 4 worden gegeven aan en door de Regionale Opleidingscentra (ROC s) (ongeveer 50 in Nederland). De Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) biedt ook een opleiding tot verzorgende aan. Deze opleiding wordt in samenwerking met het ROC Midden Nederland gegeven. De opleiding verzorgende kan op twee manieren worden gevolgd: via de beroepsopleidende leerweg (BOL; school en stage) of via de beroepsbegeleidende leerweg (BBL; werken en leren). De beroepspraktijkvorming is een belangrijk onderdeel van de opleiding tot verzorgende. De opleiding bestaat uit verplichte onderdelen en één (van vier) verplicht keuzeonderdeel. Er kan ook worden gekozen voor de deelkwalificatie Verplegende Elementen die recht geeft op het diploma verzorgende Individuele Gezondheidszorg (verzorgende IG). De titel Verzorgende is niet door de Wet BIG beschermd. Op grond van de Wet in de beroepen op de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) artikel 34 is bij algemene maatregel van bestuur (24) de opleiding tot verzorgende IG geregeld. In de praktijk betekent dit dat er een titelbescherming is voor verzorgende IG. Net zoals de opleiding tot verzorgende kent de MBO-opleiding Verpleegkundige (niveau 4) een beroepsopleidende leerweg (BOL) en een beroepsbegeleidende leerweg (BBL). En ook hier is de beroepspraktijkvorming een belangrijk onderdeel van de opleiding. HBO-Verpleegkundigen (kwalificatieniveau 5) worden opgeleid op HBO s (hiervan zijn er 9). Verpleegkundigen hebben ongeacht het kwalificatieniveau waarop ze gediplomeerd zijn, op grond van artikel 3 van de Wet BIG recht op dezelfde beschermde titel verpleegkundige. Om tot professional op een bepaald kwalificatieniveau (voor deze inventarisatie dus kwalificatieniveaus 3, 4 & 5) opgeleid te worden, wordt in het verloop van de opleiding gewerkt aan het behalen van bepaalde deelkwalificaties. 4 Deze deelkwalificaties (in totaal 51, beschreven in generieke en specifieke deelkwalificaties) vallen op hun beurt uiteen in expliciet omschreven eindtermen. 5 4 Een deelkwalificatie is een combinatie van eindtermen, vastgesteld voor een bepaalde beroepsopleiding, die in het licht van de uitoefening van het beroep waarop de opleiding is gericht een zelfstandige betekenis hebben. (18) 5 Eindtermen zijn zodanig omschreven kwaliteiten op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden en in voorkomende gevallen beroepshoudingen, waarover degene die de opleiding voltooit, met het oog op het maatschappelijk en beroepsmatig functioneren dient te beschikken, en die in voorkomende gevallen betekenis hebben voor de doorstroming naar vervolgonderwijs. (18) 19

20 De aanbieders van opleidingen hebben voor de bepaling van de exacte inhoud van hun opleidingen, naast deze eindtermen nog te maken met een aantal ander factoren en actoren, namelijk: de wet BIG (1997). Heeft alleen betrekking op de niveaus 4 & 5 en gaat met name in op voorbehouden handelingen, titelbescherming en globale eindtermen & competenties; het beroepscompetentieprofiel MBO t.b.v. onderwijsexperimenten (2007); (25) het veld. Zij worden beschreven als een belangrijke actor, maar niet omschreven is wie dit dan zijn. In de praktijk blijkt het te gaan om de aanbieders van opleidingen en de HBO-raad 6 met gebruikmaking van het rapport gekwalificeerd voor de toekomst (18) van het ministerie van OC&W. In de brede kwalificatiestructuur is gekozen voor de mogelijkheid van verschillende differentiaties 7 in de laatste fase van de opleiding. Studenten kunnen aan een differentiatie beginnen, wanneer zij de generieke en specifieke beroepsgerichte deelkwalificaties hebben verworven. Tegenwoordig kunnen studenten ook kiezen tot het volgen van een minor, een niet verplichte differentiatie. Bij de indeling van differentiaties voor de opleidingen tot verpleegkundige (kwalificatieniveaus 4 & 5) en verzorgende (kwalificatieniveau 3) wordt uitgegaan van zorgcategorieën. Zorgcategorieën omvatten meerdere groepen zorgvragers, die voor een deel overeenkomstige en daarnaast verschillende kenmerken hebben die relevant zijn voor verpleging en/of verzorging. Een voorbeeld van een zorgcategorie is zorg voor chronisch zieken. Met de invoering van de Bachelor-Master structuur 8 vanaf het studiejaar 2002/2003 is de verpleegkundige opleiding op HBO-niveau (kwalificatieniveau 5) als bachelor opleiding erkend Vervolgonderwijs In het kader van dit onderzoek vallen onder de noemer vervolgonderwijs de volgende begrippen: vervolgopleidingen: deskundigheidsbevorderende activiteiten met een beroepsverdiepend karakter voor BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren, gericht op specialisatie in het kader van de uitoefening van het beroep, beslaan meer dan 6 maanden; bij- en nascholing: alle deskundigheidsbevorderende activiteiten die niet tot de categorie opleidingen behoren, maar die met regelmaat worden aangeboden in een programma dat drie of meer dagdelen beslaat; overige deskundigheidsbevorderende activiteiten: al die activiteiten die niet voldoen aan de criteria voor opleiding of bij- en nascholing. In het vervolgonderwijs voor V&V is sprake van een grote aanboddiversiteit van opleidingen, cursussen, bij- en nascholingen, trainingen, leergangen, themabijeenkomsten etc. Vervolgopleidingen zijn toegankelijk voor beroepsbeoefenaren met een BIG-registratie. Wat betreft de beroepsgroep V&V zijn dit dus uitsluitend verpleegkundigen (kwalificatieniveau 4/5) en niet verzorgenden (kwalificatieniveau 3). Indien verzorgenden zich verder willen bekwamen, kunnen ze een nieuwe studie gaan doen in aansluiting op hun initiële (kwalificatieniveau 3) opleiding. Voor hen zijn binnen het V&V vakgebied dan de volgende stappen mogelijk: het volgen van de MBO- of HBO opleiding verpleegkundige; het volgen van de opleiding Verzorgende IG. Daarnaast kunnen verzorgenden zich aanmelden voor allerhande bij- en nascholingen. Voor verpleegkundigen, kwalificatieniveau 4 (MBO), bestaat er de mogelijkheid om na de MBOopleiding de HBO-opleiding Verpleegkundige niveau 5 te volgen. Ook kunnen diverse vervolgopleidingen of bij- 6 Waarin onder andere vertegenwoordigd zijn de hogescholen en de sociale partners 7 Een verdieping in een onderdeel of aspect van het beroep als onderdeel van de initiële opleiding die aansluit op verschillende werksituaties in de beroepspraktijk. 8 Verklaring van Bologna, Europese Bachelor-Master (BAMA)-structuur. In 1999 hebben 29 Europese landen afspraken gemaakt om te komen tot een meer uniform systeem van hoger onderwijs. 20

Eindelijk VS en andere belangrijke zaken.

Eindelijk VS en andere belangrijke zaken. Waar staan we nu? Eindelijk VS en andere belangrijke zaken., MANP (bestuurslid ) NP nu 12 jaar in Nederland 26 maart 2010 eerste Verpleegkundig Specialisten geregistreerd in art. 14 BIG-register Alleen

Nadere informatie

Sport en Welzijn. Advanced Nursing Practice Masteropleiding Amsterdam

Sport en Welzijn. Advanced Nursing Practice Masteropleiding Amsterdam Gezondh Sport en Welzijn Advanced Nursing Practice Masteropleiding Amsterdam Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Verpleegkundig Specialist De masteropleiding Advanced Nursing Practice (ANP) leidt

Nadere informatie

Besluit van. Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, kenmerk ;

Besluit van. Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, kenmerk ; Besluit van houdende tijdelijke regels inzake de zelfstandige bevoegdheid tot het verrichten van voorbehouden handelingen van verpleegkundig specialisten (Besluit tijdelijke zelfstandige bevoegdheid verpleegkundig

Nadere informatie

Raamplan Artsopleiding 2009

Raamplan Artsopleiding 2009 Raamplan Artsopleiding 2009 Prof. dr. Roland Laan UMC St Radboud Nijmegen Onderwerpen - Historie en Doel - Student wordt Arts; wordt Specialist - Rollen en competenties - Kennis, vaardigheden en attitudes

Nadere informatie

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland September 2011 Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland Beleidsplan : Samenwerken aan Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg I. Achtergrond De palliatieve zorg ontwikkelt

Nadere informatie

De Kamer Verpleegkundige Vervolg Opleidingen en de Kamer Medisch Ondersteunde Opleidingen zijn vanaf 2011 samengevoegd.

De Kamer Verpleegkundige Vervolg Opleidingen en de Kamer Medisch Ondersteunde Opleidingen zijn vanaf 2011 samengevoegd. IN DIT NUMMER : Eerste erkenning Cardiac Care Informatiebijeenkomst FZO contactpersonen Kamer en College Innovatieprijs Prijswijzigingen 2011 Erkenningen Benoemingen Eerste erkenning Cardiac Care In april

Nadere informatie

Sport en Welzijn. Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam

Sport en Welzijn. Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam Gezondh Sport en Welzijn Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Physician Assistant De Physician Assistant (PA) is een hoogopgeleide medische professional

Nadere informatie

Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum. Opleiding tot verpleegkundige

Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum. Opleiding tot verpleegkundige Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum Opleiding tot verpleegkundige Máxima Medisch Centrum Inleiding In deze brochure vind je informatie over de verpleegkundige opleidingen en de daarop

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven:

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: 10 FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit Gezondheidszorg A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: Artikel 20 Inschrijving voor cursussen 3A De student is zelf

Nadere informatie

Wat maakt je kinderdiëtist? discussie

Wat maakt je kinderdiëtist? discussie Wat maakt je kinderdiëtist? discussie Kinderdiëtist, specifieke deskundigheid of specialisatie? Geen nieuw onderwerp! In 2010 ook op de agenda. met als onderwerp groei Aantal leden gegroeid, ook dit jaar

Nadere informatie

16 augustus 2014. Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg

16 augustus 2014. Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg 16 augustus 2014 Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

ONDERWIJSCONGRES GEZONDHEIDSZORG Paramaribo, Suriname 20/21 maart 2013

ONDERWIJSCONGRES GEZONDHEIDSZORG Paramaribo, Suriname 20/21 maart 2013 ONDERWIJSCONGRES GEZONDHEIDSZORG Paramaribo, Suriname 20/21 maart 2013 TRENDS IN HET VERPLEEGKUNDIG ONDERWIJS COVAB In de spiegel van een voorbij wandelende PUM expert André Kurvers PUM Netherlands senior

Nadere informatie

1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V

1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V 1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V 1.1 V&V 2020 heeft op basis van: de rondetafelgesprekken met vele honderden beroepsbeoefenaren; de achtergrondstudies met een review van wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Leerlijnen voor verpleegkundigen

Leerlijnen voor verpleegkundigen Diakonessenhuis Leerlijnen voor verpleegkundigen Loopbaanontwikkeling in het Diakonessenhuis Bij- en nascholing Coaching Communicatie Experimenteren met nieuw gedrag Leren en werken Oefenen in de praktijk

Nadere informatie

V&VN Geriatrie. Jaarplan 2014-2015. Inleiding. Missie

V&VN Geriatrie. Jaarplan 2014-2015. Inleiding. Missie V&VN Geriatrie Jaarplan 2014-2015 Inleiding Dit jaarplan beschrijft de activiteiten die de afdeling V&VN Geriatrie voornemens is uit te voeren in 2014 en 2015. Deze activiteiten zijn gebaseerd op de missie

Nadere informatie

I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL

I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL 1 I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL 2 ONDERWERPEN Aansprakelijkheid Titelbescherming wet BIG Voorbehouden handelingen Experimenteerartikel

Nadere informatie

Geadresseerde: Victor Stöcker, projectleider masterplan Dutch Clinical Trial Foundation Gedetacheerd door VWS Email: v.stocker@minvws.

Geadresseerde: Victor Stöcker, projectleider masterplan Dutch Clinical Trial Foundation Gedetacheerd door VWS Email: v.stocker@minvws. Geadresseerde: Victor Stöcker, projectleider masterplan Dutch Clinical Trial Foundation Gedetacheerd door VWS Email: v.stocker@minvws.nl 10 september 2014 Onderwerp: erkenning van het beroep researchverpleegkundige/clinical

Nadere informatie

Adriaan Visser, assitant lector

Adriaan Visser, assitant lector Adriaan Visser, assitant lector Kenniscentrum Zorginnovatie, Lectoraat transities in zorg, Hogeschool Rotterdam a.p.visser@hr.nl en adriaan.visser@planet.nl Daarover is onderzoek gedaan! Betreft m.n.

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Verpleegkundige functies Op zoek naar grenzen

Verpleegkundige functies Op zoek naar grenzen 24 mei 2005 Jaarbeurs Utrecht Verpleegkundige functies Op zoek naar grenzen Drs. M. de Wee Verpleegkundig hoofd Oncologie TweeSteden ziekenhuis Tilburg Aanleiding tot taakherschikking Tekort aan medisch

Nadere informatie

FEBRUARI 2010 IN DIT NUMMER:

FEBRUARI 2010 IN DIT NUMMER: IN DIT NUMMER: HBO ontwikkelingen operatieassistent en anesthesiemedewerker Cursus Toetsen in de praktijk wordt voor de derde maal georganiseerd Innovatieprijs Indienen van erkenningsaanvraag INTR OC Erkenningen

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Factsheet Verpleegkundig Specialisten

Factsheet Verpleegkundig Specialisten en Utrecht, maart 2012 Sinds 1 januari 2012 zijn de wettelijke regelingen rondom de verpleegkundig specialist door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport erkend. In dit document worden de belangrijkste

Nadere informatie

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 2 januari 2015 Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

VS en PA op eigen benen

VS en PA op eigen benen VS en PA op eigen benen De wettelijke regeling van bevoegdheden per 1-1-2012 Context Toenemende en complexer wordende zorgvraag, groeiende personeelstekorten, groeiende behoefte aan kostenbeheersing en

Nadere informatie

-----------------------------------------------------

----------------------------------------------------- IN DIT NUMMER: Naamswijziging CZO Erkenningsaanvragen op juridische entiteit Samenvoegen Kamers Aanpassing diplomaregistratie Start Jos Rutting Cursus Toetsen in de praktijk Erkenningen Benoemingen -----------------------------------------------------

Nadere informatie

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 2 januari 2015 Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige

Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied intensive

Nadere informatie

Herregistratie Verpleegkundigen in het BIG-register Scholingseis en gelijkstelling van werkzaamheden

Herregistratie Verpleegkundigen in het BIG-register Scholingseis en gelijkstelling van werkzaamheden Herregistratie Verpleegkundigen in het BIG-register Scholingseis en gelijkstelling van werkzaamheden Presentatie MBO Raad / GDW Leden 20 mei 2010 Jenny Drost, GDW Kerngroeplid Toinny Grϋndemann, Senior

Nadere informatie

Activiteitenplan 2012

Activiteitenplan 2012 Activiteitenplan 2012 Inleiding De netwerken palliatieve zorg maken, samen met stichting Agora, IKNL en kenniscentra palliatieve zorg, onderdeel uit van de ondersteuningsstructuur. Ten aanzien van de taken

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst CENTRAAL COLLEGE MEDISCHE SPECIALISMEN BESLUIT CCMS no. 5-2000 OPLEIDINGSEISEN PATHOLOGIE 1 Het Centraal College Medische Specialismen,

Nadere informatie

12-12-2012. College Zorg Opleidingen: een kijkje j in de keuken. Hier istie dan: de keuken van het CZO. De nieuwe etage van het CZO

12-12-2012. College Zorg Opleidingen: een kijkje j in de keuken. Hier istie dan: de keuken van het CZO. De nieuwe etage van het CZO College Zorg Opleidingen: een kijkje j in de keuken Marian Baardwijk MSM a.i. directeur Hier istie dan: de keuken van het CZO De nieuwe etage van het CZO 1 Daar waar: 13 CZO ers werken 6 beleidsadviseurs

Nadere informatie

Wat als ik niet meer beter word...

Wat als ik niet meer beter word... Wat als ik niet meer beter word... 1 Deze folder is bedoeld voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn en voor hen die betrokken zijn bij een ziek familielid of een andere zieke naaste waarvan het levenseinde

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het ZGT

Palliatieve zorg in het ZGT 30 oktober 2014 Mw. Dr. I.M. Oving Internist-Oncoloog Palliatieve zorg in het ZGT Op het juiste moment en de juiste plaats Namens het palliatief consult team Palliatieve zorg, op het juiste moment en de

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 14 april 2014 Betreft Beroep en opleiding verpleegkundige

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 14 april 2014 Betreft Beroep en opleiding verpleegkundige > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland Mantelzorgbeleid ZAB Nederland 1. Inleiding Mantelzorg is een thema dat momenteel veel aandacht krijgt in onze samenleving. Het gaat om zorg die noodzakelijkerwijs langdurig, onbetaald en vanuit een persoonlijke

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied van de dialyse

Nadere informatie

Actieplan Professionalisering Jeugdzorg: de resultaten

Actieplan Professionalisering Jeugdzorg: de resultaten Actieplan Professionalisering : de resultaten Professionele jeugdzorg met uitstekend opgeleide hulpverleners, een overzichtelijke beroepenstructuur, versterking van de beroepsregistratie, doordachte beroepsethiek

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34306 10 december 2013 Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 2 december 2013, 2013-0000167945,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Bijlage: Beroepsverenigingen

Bijlage: Beroepsverenigingen Accreditaties MI Basistraining (3 dagen) Accreditaties MI Vervolgtrainingen Mi Expert training (6 dagen) Verdiepingsdag Weerstand (1 dag) Verdiepingsdag Verandertaal (1 dag) Bijlage: Beroepsverenigingen

Nadere informatie

Opleidingscentrum UMC Utrecht A.A. Hijmans van den Bergh gebouw

Opleidingscentrum UMC Utrecht A.A. Hijmans van den Bergh gebouw Bij- en nascholingen Palliatieve zorg voor verpleegkundigen Tineke Aantjes Senior opleider/ adviseur Opleidingscentrum UMC Utrecht Opleidingscentrum UMC Utrecht A.A. Hijmans van den Bergh gebouw BijBij-en

Nadere informatie

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Servicedocument Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Plaats: Bunnik Datum: 13-10-2014 Calibris, 2014 kenniscentrum voor leren in de praktijk in zorg, welzijn en sport Postbus 131 3980 CC Bunnik

Nadere informatie

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Aanleiding nieuw Beroepsprofiel Zorg met ingang van 2020 Grote fragmentatie van de zorg, beroepen en opleidingen (Kaljouw, 2015). meer dan 2400 verschillende

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied

Nadere informatie

Sites voor de intramurale fysiotherapie

Sites voor de intramurale fysiotherapie Sites voor de intramurale fysiotherapie In bijgaand document een overzicht van sites waarop informatie is te vinden over onderwerpen die van belang kunnen zijn voor de intramuraal werkende fysiotherapeut.

Nadere informatie

WERKVELDCONFERENTIE BACHELOR NURSING 2020

WERKVELDCONFERENTIE BACHELOR NURSING 2020 WERKVELDCONFERENTIE BACHELOR NURSING 2020 Over Beroepsprofiel. Opleidingsprofiel. en Functieprofiel van Verpleegkundigen 13 oktober 2015 Johan Lambregts, projectleider BN 2020 Bureau Lambregts WERKVELDCONFERENTIE

Nadere informatie

Basisarts, en dan. Mastering your future 24 oktober 2015 Victor Slenter, arts M&G

Basisarts, en dan. Mastering your future 24 oktober 2015 Victor Slenter, arts M&G Basisarts, en dan. Mastering your future 24 oktober 2015 Victor Slenter, arts M&G 1 Disclosure Sinds 2013 lid Dagelijks Bestuur Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten 2 Inhoud presentatie Wat doet

Nadere informatie

HERREGISTRATIE WET BIG RESEARCH PROFESSIONALS

HERREGISTRATIE WET BIG RESEARCH PROFESSIONALS HERREGISTRATIE WET BIG RESEARCH PROFESSIONALS Saskia Danen de Vries WET BEROEPEN INDIVIDUELE GEZONDHEIDS- ZORG, HOE ZAT HET OOK AL WEER? 1986: Parlement 1993: Wetsvoorstel aangenomen 1995 1997: gefaseerd

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112 Beleid mantelzorg Herzieningsdatum 031112 Mantelzorgbeleid Cederhof Mantelzorg kan worden gedefinieerd als de extra zorg en begeleiding die mensen, vrijwillig, langdurig en onbetaald, verlenen aan personen

Nadere informatie

Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011

Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011 Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011 Inleiding Door het toenemende belang van echoscopisch onderzoek in de zwangerschap en de invoering van prenatale screening in Nederland, wordt het

Nadere informatie

Naar een agenda voor het hoger gezondheidszorgonderwijs I de betekenis van de zorgopleidingen voor de zorgarbeidsmarkt

Naar een agenda voor het hoger gezondheidszorgonderwijs I de betekenis van de zorgopleidingen voor de zorgarbeidsmarkt Naar een agenda voor het hoger gezondheidszorgonderwijs I de betekenis van de zorgopleidingen voor de zorgarbeidsmarkt Sectoraal adviescollege hoger gezondheidszorgonderwijs HBO-raad 1. De opleidingen

Nadere informatie

De Zorgmodule Palliatieve Zorg

De Zorgmodule Palliatieve Zorg De Zorgmodule Palliatieve Zorg - wat betekent dit voor de professional en zijn werkveld?- 2e regionale symposium palliatieve zorg s Hertogenbosch, 2 oktober 2014 Drs. Jaap R.G. Gootjes Alg. directeur /

Nadere informatie

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten MES-6 / 2 14 A6 A6 Informatie voor en over Coassistenten A5 A5 A4 A4 Informatie voor en over Coassistenten Medisch Spectrum Twente Medisch Spectrum Twente (MST) behoort tot de grootste niet-academische

Nadere informatie

Scholingen Najaar 2015

Scholingen Najaar 2015 Scholingen Najaar 2015 verpleegkundigen en verzorgenden Expertisecentrum Palliatieve Zorg Basiscursus Palliatieve Zorg verpleegkundigen De basistraining Palliatieve Zorg voor verpleegkundigen besteedt

Nadere informatie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie Deelnemer 1 Colofoon Deze training is vanuit een subsidie van het innovatiefonds voor zorgverzekeraars door de projectgroep palliatieve terminale zorg ontwikkeld binnen Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 maart 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 maart 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Juridische aspecten taken verpleegkundig specialist. 29 september 2011 Paula Boshouwers/Margriet Crijns Van Doorne

Juridische aspecten taken verpleegkundig specialist. 29 september 2011 Paula Boshouwers/Margriet Crijns Van Doorne Juridische aspecten taken verpleegkundig specialist 29 september 2011 Paula Boshouwers/Margriet Crijns Van Doorne 1 De Wet BIG Doel van de Wet BIG: Het bevorderen van kwaliteit van zorg die beroepsbeoefenaren

Nadere informatie

Jaarverslag COLLEGE GENEESKUNDIGE SPECIALISMEN (CGS)

Jaarverslag COLLEGE GENEESKUNDIGE SPECIALISMEN (CGS) Jaarverslag 2010 COLLEGE GENEESKUNDIGE SPECIALISMEN (CGS) Voorwoord Eén jaar CGS. Een jaar waarin vooral achter de schermen veel gebeurde. Zo is de vertrouwde structuur verlaten waarin de specialismen

Nadere informatie

Van basisarts tot aios. Victor Slenter, arts M&G 25 november 2015 LUMC

Van basisarts tot aios. Victor Slenter, arts M&G 25 november 2015 LUMC Van basisarts tot aios Victor Slenter, arts M&G 25 november 2015 LUMC 1 Inhoud presentatie Wat doet het Capaciteitsorgaan? Wat doen basisartsen als zij zijn afgestudeerd? Aantal sollicitaties naar opleidingsplekken

Nadere informatie

Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg. Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt!

Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg. Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt! 1 Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt! Ans Verdonschot Beleidsmedewerker IKNL Jopke Kruyt Zorginnovatie en begeleiding PROGRAMMA Waar

Nadere informatie

Verlenging erkenningen opleidingen Operatieassistent en Anesthesiemedewerker. Opleiding Cardiac Care verpleegkundige toegevoegd

Verlenging erkenningen opleidingen Operatieassistent en Anesthesiemedewerker. Opleiding Cardiac Care verpleegkundige toegevoegd April 2010 I N D I T N U M M E R : Verlenging erkenningen opleidingen Operatieassistent en Anesthesiemedewerker Opleiding Cardiac Care verpleegkundige toegevoegd Jaarverslag 2009 Fontys stopt Verpleegkundige

Nadere informatie

Leergang Praktijkondersteuner in de huisartsenpraktijk

Leergang Praktijkondersteuner in de huisartsenpraktijk Leergang Praktijkondersteuner in de huisartsenpraktijk Deze éénjarige leergang bereidt u voor op de functie van praktijkondersteuner/-verpleegkundige in de huisartsenpraktijk (POH). Het lesprogramma sluit

Nadere informatie

Saxion@ 2020. Alice Bomers Coördinator Master Advanced Nursing practice 12 mei 2011. http://www.youtube.co m/watch?v=rqeq7wa4 YBE&feature=related

Saxion@ 2020. Alice Bomers Coördinator Master Advanced Nursing practice 12 mei 2011. http://www.youtube.co m/watch?v=rqeq7wa4 YBE&feature=related Saxion@ 2020 R3 Kom verder. Saxion. Alice Bomers Coördinator Master Advanced Nursing practice 12 mei 2011 http://www.youtube.co m/watch?v=rqeq7wa4 YBE&feature=related Dia 1 R3 Leuke titel, maar moer er

Nadere informatie

Stewardessen doen het beter

Stewardessen doen het beter Stewardessen doen het beter BIR Themadag 25 april 2012 Hoe serieus nemen wij onszelf als professionals? Bas Vogel, verpleegkundige Hoofd Registers V&VN Doel Informeren over wet- en regelgeving in relatie

Nadere informatie

Specialisten of generalisten? Bachelor of Master?

Specialisten of generalisten? Bachelor of Master? Presentatie, 9 december 2004 Specialisten of generalisten? Bachelor of Master? Dr. Marieke Schuurmans Zij studeerde Gezondheidswetenschappen, afstudeerrichting erplegingswetenschap, aan de Universiteit

Nadere informatie

Beleidsplan 2012-2017

Beleidsplan 2012-2017 TERMINALE THUISHULP NOORDWEST OVERIJSSEL Beleidsplan 2012-2017 Pagina 1 van 5 Inhoud 1. Inleiding 2. De missie van de Stichting Terminale Thuishulp NWO 3. Beleidsdoelen Stichting Terminale thuishulp Noordwest

Nadere informatie

IN DIT NUMMER: SEPTEMBER

IN DIT NUMMER: SEPTEMBER IN DIT NUMMER: Ambulancezorg Nederland sluit aan Mandatering afgeven erkenningen Decentralisering vooropleidingseis Ziekenhuishygiënist FZO Feestelijke bijeenkomst OLVG Registratie Erkenningen Benoemingen

Nadere informatie

Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen 2012, nr. 2

Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen 2012, nr. 2 Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen 2012, nr. 2 Nog steeds veel behoefte aan extra scholing levenseindezorg In 2002 is het landelijke Panel

Nadere informatie

> HELPENDE ZORG & WELZIJN > VERZORGENDE > MBO-VERPLEEGKUNDIGE

> HELPENDE ZORG & WELZIJN > VERZORGENDE > MBO-VERPLEEGKUNDIGE > gereformeerd mbo Zwolle 2015-2016 Heb jij: talent voor organiseren, een flexibele instelling en hart voor mensen? Kom dan bij ons studeren! Gezondheidszorg > HELPENDE ZORG & WELZIJN > VERZORGENDE > MBO-VERPLEEGKUNDIGE

Nadere informatie

Intro 1. Waarom is taakherschikking zo belangrijk? Voor VWS en naar mijn mening voor de samenleving.

Intro 1. Waarom is taakherschikking zo belangrijk? Voor VWS en naar mijn mening voor de samenleving. Toespraak drs. H.C.M. Middelplaats (hoofd afdeling Beroepen, Opleidingen en Arbeidsmarkt van het ministerie van VWS) ten behoeve de opening NAPAcongres INVEST 2012 d.d. 9 november 2012. Intro - Het ministerie

Nadere informatie

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns & In de Bres biedt 'Eerstelijns Kortdurende Hulp' en 'Tweedelijns Specialistische Zorg', maar wat is het verschil? In Nederland ziet de zorgstructuur er

Nadere informatie

Alumni-enquête opleiding HBO-Verpleegkunde De Haagse Hogeschool

Alumni-enquête opleiding HBO-Verpleegkunde De Haagse Hogeschool Alumni-enquête opleiding HBO-Verpleegkunde De Haagse Hogeschool Gepubliceerd van 10.05.2011 tot 21.06.2011 Uitgenodigd = 141 Respons = 49 (35%) Functies icu verpleegkundige i.o Gespecialiseerd verpleegkundige

Nadere informatie

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE 1. Deskundigheidsgebied van de intensive care verpleegkundige blad 2 van 11 2. Eindtermen voor de opleiding intensive care verpleegkundige blad 6 van 11 LRVV Deel

Nadere informatie

NVK richtlijn Leontien Kremer Recht op leven Recht op zorg. @leontienkremer l.c.kremer@amc.uva.nl april 2014

NVK richtlijn Leontien Kremer Recht op leven Recht op zorg. @leontienkremer l.c.kremer@amc.uva.nl april 2014 NVK richtlijn Leontien Kremer Recht op leven Recht op zorg @leontienkremer l.c.kremer@amc.uva.nl april 2014 In Nederland Per jaar: Overlijden 1400 kinderen Krijgen 5000 kinderen te maken met een levensbedreigende

Nadere informatie

zorgaanbieders die geneeskundige zorg aanbieders zoals psychiaters of psychotherapeuten die bieden.

zorgaanbieders die geneeskundige zorg aanbieders zoals psychiaters of psychotherapeuten die bieden. NADERE REGEL Regeling verplichte publicatie wachttijden somatische zorg Gelet op artikel 38 lid 4 juncto 7 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de volgende

Nadere informatie

Ervaring in palliatieve zorg

Ervaring in palliatieve zorg De psychologische invalshoek in de palliatieve zorg Wie doet wat? Dr. Judith Prins klinisch psycholoog Medische Psychologie Congres NPTN 2 november 2006 1 Ervaring in palliatieve zorg 1986-1990 1992-1996

Nadere informatie

Beleidsplan. Er zijn. Zorg in de laatste levensfase. VPTZ Kaag en Braassem Beleidsplan 2013 2016

Beleidsplan. Er zijn. Zorg in de laatste levensfase. VPTZ Kaag en Braassem Beleidsplan 2013 2016 Beleidsplan 2013 2016 Er zijn. Zorg in de laatste levensfase Pagina 1 Inleiding Al meer dan 20 jaar wordt door vrijwilligers in onze gemeenschap aanvullende zorg geboden aan mensen in hun laatste levensfase.

Nadere informatie

Profielschets lid College Specialismen Gezondheidszorgpsycholoog en Psychotherapeut

Profielschets lid College Specialismen Gezondheidszorgpsycholoog en Psychotherapeut Profielschets lid College Specialismen Gezondheidszorgpsycholoog en Psychotherapeut Ex. artikel 4 van de Regeling Gezondheidszorgpsycholoog en Psychotherapeut, basisberoep en specialismen. Algemeen Het

Nadere informatie

Trends in tevredenheid (2003/2009)

Trends in tevredenheid (2003/2009) NFU NEDERLANDSE FEDERATIE VAN UNIVERSITAIR MEDISCHE CENTRA Trends in tevredenheid (2003/2009) Samenvatting van het derde onderzoek naar tevredenheid van patiënten in Universitair Medische Centra Trends

Nadere informatie

Cursussen en Themabesprekingen

Cursussen en Themabesprekingen Cursussen en Themabesprekingen voor NPV-Thuishulpafdelingen en voor Kerkelijke Thuishulpprojecten Cursussen en Themabesprekingen Cursussen en Themabesprekingen NPV-Thuishulp De NPV-Thuishulp richt zich

Nadere informatie

Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente

Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente p/a Livio, afdeling Stafzorg Postbus 379, 7500 AJ Enschede Tel: 053-4881200 Email: h.mulder@livio.nl Website: http://palliatieftwenteoost.ikcnet.nl

Nadere informatie

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen BIJLAGE 1 Vragenlijst Vragen die betrekking hebben op de borging van de kwaliteit van de zorg. A. Algemeen Ik werk momenteel als arts

Nadere informatie

Werkplan 2007 Netwerk Palliatieve Zorg Hoeksche Waard Vastgesteld 28 februari 2007

Werkplan 2007 Netwerk Palliatieve Zorg Hoeksche Waard Vastgesteld 28 februari 2007 Werkplan 2007 Netwerk Palliatieve Zorg Hoeksche Waard 1. Inleiding In 2005 is het Netwerk Palliatieve Zorg Hoelsche Waard (NPZ HW) gestart met als doel het optimaliseren van de kwaliteit van de palliatieve

Nadere informatie

verenigingen BIG-registratie Andere of aanvullende registers Periode en kosten AC-HOP n.v.t. n.v.t. n.v.t. AVBZ (Artikel 34)

verenigingen BIG-registratie Andere of aanvullende registers Periode en kosten AC-HOP n.v.t. n.v.t. n.v.t. AVBZ (Artikel 34) Pagina 1 van 7 Overzicht kosten (her)registratie in (kwaliteits)registers en BIG-registers van de FBZ-verenigingen, 4 maart 2015 AC-HOP n.v.t. n.v.t. n.v.t. AVBZ - Optometrist en Orthoptist - Kwaliteitsregister

Nadere informatie

SPELREGELS TOEWIJZINGSVOORSTEL 2016 VOOR DE ZORGOPLEIDINGEN DIE WORDEN BEKOSTIGD DOOR MIDDEL VAN EEN BESCHIKBAARHEIDBIJDRAGE (SPELREGELDOCUMENT 2016)

SPELREGELS TOEWIJZINGSVOORSTEL 2016 VOOR DE ZORGOPLEIDINGEN DIE WORDEN BEKOSTIGD DOOR MIDDEL VAN EEN BESCHIKBAARHEIDBIJDRAGE (SPELREGELDOCUMENT 2016) SPELREGELS TOEWIJZINGSVOORSTEL 2016 VOOR DE ZORGOPLEIDINGEN DIE WORDEN BEKOSTIGD DOOR MIDDEL VAN EEN BESCHIKBAARHEIDBIJDRAGE (SPELREGELDOCUMENT 2016) Januari 2015 1. Inleiding Dit document bevat de spelregels

Nadere informatie

Letseldiagnostiek bij kinderen

Letseldiagnostiek bij kinderen Letseldiagnostiek bij kinderen Informatie voor verwijzers Letseldiagnostiek bij kinderen De Forensische Polikliniek Kindermishandeling (FPKM) verricht letseldiagnostiek bij 0- tot 18-jarigen. Dit gebeurt

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

Deze brochure biedt u een overzicht van de opleidingen waarmee wordt toegewerkt naar een ERKEND DIPLOMA: MBO Verpleegkunde (MBO niveau 4)

Deze brochure biedt u een overzicht van de opleidingen waarmee wordt toegewerkt naar een ERKEND DIPLOMA: MBO Verpleegkunde (MBO niveau 4) Deze brochure biedt u een overzicht van de opleidingen waarmee wordt toegewerkt naar een ERKEND DIPLOMA: MBO Verpleegkunde (MBO niveau 4) Applicatie Verzorgende IG (MBO niveau 3) Applicatie Maatschappelijke

Nadere informatie

Thesaurus: afkortingenlijst Versie 4.3a

Thesaurus: afkortingenlijst Versie 4.3a Thesaurus: afkortingenlijst Versie 4.3a NIVEL 13 mei 2013 Colofon Dit is een rapport van het Capaciteitsorgaan Postbus 20051 3502 LB Utrecht info@capaciteitsorgaan.nl www.capaciteitsorgaan.nl T 030-2823840

Nadere informatie

Body of Knowledge. Kwalificatiedossier Verpleegkundige mbo. Werkversie 0.1. 1/12 Verpleegkundige mbo v0.1

Body of Knowledge. Kwalificatiedossier Verpleegkundige mbo. Werkversie 0.1. 1/12 Verpleegkundige mbo v0.1 Body of Knowledge Kwalificatiedossier Verpleegkundige mbo Werkversie 0.1 1/12 Verpleegkundige mbo v0.1 Inhoud 1 Verpleegkundige MBO basis... 3 1.1 Menselijk functioneren... 3 1.2 Methodisch handelen...

Nadere informatie

NOTITIE PALLIATIEVE TERMINALE ZORG VOOR DE REGIO S DWO EN NWN. Februari 2009. Zorgkantoor DWO/NWN

NOTITIE PALLIATIEVE TERMINALE ZORG VOOR DE REGIO S DWO EN NWN. Februari 2009. Zorgkantoor DWO/NWN NOTITIE PALLIATIEVE TERMINALE ZORG VOOR DE REGIO S DWO EN NWN Februari 2009 Zorgkantoor DWO/NWN Inhoudsopgave Voorwoord 2 Hoofdstuk 1: Wat is palliatieve terminale zorg? 3 Hoofdstuk 2: Uitgangspunten palliatieve

Nadere informatie

titel ISBNnummer prijs

titel ISBNnummer prijs Traject V&V Nieuw Traject V&V Persoonl Basiszorg 1 niveau 3 978 90 06 92493 0 p.b.v.* Traject V&V Persoonl BasisZorg 2,niveau 3 978 90 06 92494 7 p.b.v.* Traject V&V Verpleegtechn handelingen, niv 3 978

Nadere informatie

projectplan Centrum voor Levensvragen Noord-Kennemerland en Kop van Noord-Holland Organisatie: Netwerk Palliatieve Zorg Noord-Kennemerland

projectplan Centrum voor Levensvragen Noord-Kennemerland en Kop van Noord-Holland Organisatie: Netwerk Palliatieve Zorg Noord-Kennemerland projectplan Centrum voor Levensvragen Noord-Kennemerland en Kop van Noord-Holland Organisatie: Netwerk Palliatieve Zorg Noord-Kennemerland en Kop van Noord-Holland Auteur: Patricia Appeldoorn Datum: Maandag

Nadere informatie

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh Opgesteld door: Bijlage: Albert Tahaparij Eveline Stehouwer Ellen van den Bosch Folder Mantelzorg Vastgesteld MT d.d. 10 september 2013 Opgesteld

Nadere informatie

College voor Huisartsgeneeskunde, Verpleeghuisgeneeskunde en medische zorg voor verstandelijk gehandicapten

College voor Huisartsgeneeskunde, Verpleeghuisgeneeskunde en medische zorg voor verstandelijk gehandicapten KONINKLIJKE NEDERLANDSCHE MAATSCHAPPIJ TOT BEVORDERING DER GENEESKUNST College voor Huisartsgeneeskunde, Verpleeghuisgeneeskunde en medische zorg voor verstandelijk gehandicapten Besluit van 21 augustus

Nadere informatie

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief September 2013 Pieter Langers Laurens Pronk ZorgDomein, 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 Aanleiding... 3 Doel onderzoek... 3 Werkwijze

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied

Nadere informatie