Het kan in de streek. Advies van het Platform Uitvoering en Beheer van het Landschapsmanifest

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het kan in de streek. Advies van het Platform Uitvoering en Beheer van het Landschapsmanifest"

Transcriptie

1 Het kan in de streek Advies van het Platform Uitvoering en Beheer van het Landschapsmanifest April

2 Het kan in de streek Advies van het Platform Uitvoering en Beheer van het Landschapsmanifest. 1 Inleiding en verantwoording 1.1 Waarom dit advies Over inspanningen voor uitvoering en beheer zijn in het Akkoord van Apeldoorn twee afspraken gemaakt. De ondertekenaars spannen zich in voor - het wegnemen van knelpunten in de uitvoering van landschapsplannen; - een reële en duurzame betaling voor landschapszorg. In de afgelopen twee jaar hebben partners van het landschapsmanifest hier aantoonbaar in geïnvesteerd. Het Platform Uitvoering en Beheer heeft successen en knelpunten in de praktijk geïnventariseerd. Dat levert een beeld van de ontwikkeling op, waaruit kan worden geleerd. Verbreiding van die ervaringen en leerpunten en het benutten van kansen zijn het doel van dit advies. 1.2 Door de bril van de grondeigenaar In dit advies kijkt het platform naar de omgeving van de grondeigenaar die bereid is om zich in te spannen voor landschapszorg. Wat kom je dan tegen aan mogelijkheden en voorwaarden, en hoe kan dit zo aantrekkelijk mogelijk worden gemaakt. De Taskforce Financiering Landschap o.l.v. Alexander Rinnooy Kan wees er al op: het landschap wordt voor een groot deel beheerd door particulieren; boeren, burgers en buitenlui. Overheid en grondeigenaren zijn aangewezen op publiek-private samenwerking voor behoud en beheer van het landschap als maatschappelijke waarde. 1.3 Professioneel landschapsbeheer Nederland kent een rijk ontwikkeld vrijwillig landschapsbeheer, dat zich kenmerkt door het leveren van goede kwaliteit. Daar richt dit advies zich niet op. Dit advies gaat over grondeigenaren die bereid zijn om een professionele beheerprestatie te leveren tegen een reële kostenvergoeding. Onder beheer verstaan we hier ook aanleg en herstel van landschapselementen. 1.4 Landschap is overal Planologische erkenning en prioritering van waardevolle landschappen is één. Samenwerking voor landschapsbeheer op lokale schaal is twee, en doet zich overal voor. Realisatie van beleidsdoelen is één, trots zijn op je streek en actieve inzet daarvoor is twee. Vaak liggen beide in elkaars verlengde, maar soms ook niet. Beide komen we in dit advies tegen. 1.5 Advies aan streek en overheid Een grondeigenaar die zich wil inzetten voor landschapsbeheer krijgt met twee werelden te maken. De wereld van het eigen gebied en de zelforganisatie daarin. En de wereld van de overheid, met beleid, geld en regelingen. Beide werelden kennen eigen succesfactoren en belemmeringen. Daarop gaat dit advies in. En uiteraard ook op de verbinding tussen beide werelden: de publiek-private samenwerking. 1.6 Duizend bloemen bloeien Overal in het land zagen we de afgelopen jaren initiatieven ontstaan om professioneel landschapsbeheer ter hand te nemen. Aanvankelijk veelal op lokale schaal zoals het werkgebied van een enkele agrarische natuurvereniging. Deze verenigingen zien we steeds meer gaan samenwerken in koepels op bovenlokale schaal. Er zijn efficiënte werkorganisaties ontstaan in verschillende vorm, 2

3 met verschillende doelstellingen en met verschillende status: verenigingen, stichtingen, samenwerkingscoöperaties en gebiedswerkgroepen. In overheidsland is gelijktijdig een veelkleurig palet ontstaan van plannen. regelingen en verdeling van verantwoordelijkheden. Opmerkelijk zijn de ontstane verschillen tussen de provincies die begonnen zijn met het vergoeden van groenblauwe diensten. Voorbeeld: in Overijssel is de uitvoering bij een Stichting belegd, in Gelderland zijn de gemeenten centraal gesteld, en in Noord- Brabant voert de provincie haar regeling zelf uit. Hoewel er steeds meer contacten zijn tussen succesvolle streekorganisaties onderling, en tussen overheden onderling, zien we een diversiteit van aanpak ontstaan die enerzijds leerzaam is, anderzijds ook zorgen baart. Positief gezien echter: duizend bloemen bloeien. 1.7 Momentopname Het Platform Uitvoering en Beheer heeft een foto gemaakt van de ontwikkeling door het houden van interviews en het verzamelen van overige informatie uit geselecteerde gebieden. De selectie was arbitrair, niet uitputtend, gericht op het in beeld krijgen van de succesfactoren in gebieden die aan de weg timmeren : voorbeeldstellende samenwerkingen om van te kunnen leren. Het is slechts een momentopname omdat de ontwikkelingen dóórgaan. Of ze doorgaan en hoe ze doorgaan is momenteel mede afhankelijk van bezuinigingen bij de overheid. Wat wij in de praktijk zien zijn vooral efficiënte manieren om eigen doelen en overheidsdoelen te realiseren met voornamelijk overheidsgeld. Als deze middelen vervallen, lopen zelfs de meest succesvolle samenwerkingen gevaar om tot stilstand te komen. 1.8 Bronnen Het Platform heeft interviews gehouden in de volgende gebieden: Ooijpolder-Groesbeek; Water, land en dijken (Laag Holland); Noordelijke Friese Wouden; Noord-Limburg; Leidse Ommelanden; Park 21 Haarlemmermeer. Verdere informatie was beschikbaar uit onder meer het Groene Woud, Winterswijk, Midden Delfland en Twente. Een aantal van deze gebieden is momenteel pilotgebied voor de vraag: kan de streek zich zo organiseren dat er collectieve prestaties kunnen worden geleverd in het kader van het toekomstig gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU (GLB). 1.9 Oordeel en advies Voor wat het platform zag en beoordeelde is geen objectieve meetlat. Leden van het platform staan zelf ook middenin de ontwikkelingen, in verschillende rollen. Dat kleurt mede het advies. Het advies is opgesteld door leden verbonden aan de Federatie Particulier Grondbezit, Natuurlijk Platteland Nederland, provincie Gelderland, Natuurmonumenten, Stichting Beheer Natuur en Landelijk gebied, en Landschapsbeheer Nederland. Zij geven dit advies op persoonlijke titel. 3

4 Deel 1 Succesfactoren en knelpunten 4

5 1 Zelforganisatie in de streek 1.1 Trots en overtuiging Alle vormen van gebiedssamenwerking bij landschapsbeheer zijn klein begonnen, veelal in de vorm van een werkgroep of als vereniging. Initiatiefnemers komen uit het gebied. Het zijn vertrouwde gezichten in de streek, kennen de streek en de mensen. In de kiemfase van samenwerking hangt het succes af van de individuele kwaliteit en energie van één of enkele trekkers. Een boegbeeld uit de streek kan door overtuiging veel betrokkenheid losmaken bij grondeigenaren. Slechts zelden zijn overheidsdoelen of een planologische bedreiging de belangrijkste aanleiding om de krachten te bundelen. De meeste energie ontstaat door samen aan de slag te gaan met waar men iets voor over heeft: de kwaliteit van het eigen gebied, waar men trots op is. Verantwoordelijkheid hiervoor zit vaak al generaties lang in de genen. 1.2 Samen sterker We zien dat agrarische natuurverenigingen (ANV s) veelal samengaan in een coöperatieve samenwerking om op twee punten sterker te staan: bij de organisatie van het uitvoerend landschapsbeheer, en in de belangenbehartiging naar overheden. De krappe personele bezetting bij stichtingen en verenigingen heeft het hier druk mee, en is daardoor vooral op de eigen leden gericht. Men wil niet graag in tijdrovende vergadercircuits terecht komen. Samenwerking met terreinbeherende organisaties (TBO s) is low profile: ieder doet zijn ding in de streek, en dat bijt elkaar niet. Voorbeeld: Noordelijke Friese Wouden, waar Natuurmonumenten de wateroevers beheert, en de boeren de landschapselementen. Tegenover de landbouworganisaties zien we een ambivalente houding; deze voegen nog weinig toe aan wat men zelf heeft georganiseerd tussen boeren, landgoedeigenaren, buitenlui en andere grondeigenaren. Het gaat om dat laatste: het cement tussen diverse categorieën particuliere grondeigenaren, in de vorm van gezamenlijke acties en afspraken. 1.3 Een eigen gebied Het gebied waar men zich mee verbonden voelt is vaak klein en heeft een eigen landschappelijke karakteristiek. Een enkele polder, een enkele gemeente of een deel daarvan. Succesfactor is om binnen de uitvoerende coöperatieve samenwerking in koepels de lokale ANV s te laten voortbestaan om publiekgerichte activiteiten te organiseren en aan lokale belangenbehartiging te doen. Voorbeeld: Leidse Ommelanden, waar in de koepel De Groene Klaver vier ANV s samenwerken in een groot gebied van binnenduinrand tot aan het veenplassengebied. Zes ANV s in een eigen gebied zijn ook in de Noordelijke Friese Wouden het fundament voor de samenwerking in de koepelvereniging. 1.4 Een helder doel Succesvolle stichtingen en verenigingen hebben vaak een heldere focus. Bijvoorbeeld het elzensingel landschap in de Noordelijke Friese Wouden, en het weidevogel landschap in Laag Holland. Succesfactor is ook een met elkaar gedeelde visie op het gebied. Voorbeeld: Ooijpolder-Groesbeek waar het Landschapsontwikkelingsplan samen met de grondeigenaren werd opgesteld, en Groene Woud. In beide gebieden was er sprake van een wervende bestuurlijke houding bij gemeenten, die grondeigenaren over de streep trok en leidde tot publiek-privaat commitment over de gezamenlijke doelen. Inzet voor landschapsdoelen gaat vaak samen met collectieve inzet voor beleving en toegankelijkheid daarvan, zoals via boerenlandpaden. Soms wordt hiervoor een aparte stichting opgericht, zoals de Stichting Op de Kuierlatten in Flevoland, voor aanleg, beheer en promotie. 5

6 1.5 Ontzorgen Belangrijke succesfactor in het functioneren van samenwerkingen is het ontzorgen van de leden. Dat gebeurt door de administratieve last van de schouders van de grondeigenaren te halen en dat collectief en professioneel te doen met eigen medewerkers. Een lage communicatiedrempel, kennis van regelingen, en een efficiënte behandeling van procedures voor projecten en subsidieaanvragen zijn essentieel voor succes. Veel grondeigenaren overzien de complexiteit van regelingen niet; zij hebben wel wat over voor het landschap, maar willen er geen formulieren voor invullen. De organisatie ontzorgt dat. Goed georganiseerde koepels halen zo een actieve ledendeelname van 80% van het grondoppervlak in het gebied (Noordelijke Friese Wouden, en Water, Land & Dijken in Laag Holland). Zittingsdagen en keukentafelgesprekken brengen individuele plannen en wensen bij elkaar in een gebiedsaanvraag, of een gebiedsofferte. En tweede aspect van ontzorgen is het wegnemen van angsten en bezwaren. Zoals de overlast die men vreest van recreanten. De gebiedsorganisatie kan helpen om dit in reële proporties te zien, en praktische oplossingen aan te dragen. Gastheerschap en ricicobeheersing vragen collectieve aandacht. 1.6 Continuïteit Succesvol organiseren van landschapsbeheer en succesvolle belangenbehartiging staan of vallen door het werk dat erin gestoken kan worden, jaar in jaar uit. Contributies en donaties kunnen dit niet alléén garanderen. Bij weidevogelcollectieven worden coördinatiekosten vergoed uit de SNL. Voor de organisatie van landschapsbeheer bestaat zo n regeling niet. Grondeigenaren zijn echter bereid om voor het ontzorgen te betalen in de vorm van afdracht van een stukje van de ontvangen beheervergoeding aan de vereniging. Wanneer men dat ervaart als investering in waardevol verenigingswerk blijkt het geen beletsel voor lidmaatschap te zijn (Laag Holland, Noordelijke Friese Wouden). Deze werkwijze draagt bij aan continuïteit: de leden weten waar ze aan toe zijn en wat ze ervoor krijgen. De kwetsbaarheid is echter groot door de afhankelijkheid van regelingen, de jaarlijkse al dan niet - openstelling daarvan en het budget daarvoor. 1.7 Ambitie De ambitie van meerdere gebiedsorganisaties (verenigingen en stichtingen) is om ook de overheid te ontzorgen. Bij een toekomstig leveringsstelsel van diensten denkt de Vereniging Noardlijke Fryske Wâlden (NFW) aan een winkelwagen waarin door de grondeigenaar naar keuze prestaties en diensten worden verzameld. Het leveringsstelsel van de overheid moet prikkels bevatten om iets extra s te willen doen. NFW wil dit leveringsstelsel voor de overheid gaan beheren, daarvoor een prestatie-overeenkomst aangaan, en kunnen beschikken over een gebiedsbudget. Ook andere verenigingen geven aan meer mandaat van de overheid te willen hebben, en zeggen overeenkomsten te kunnen waarmaken. In Noord Limburg (gebied Klavertje 4) wordt daarvoor geïnvesteerd in het ontwikkelen van een Digitaal Offerteboek Groenblauwe Diensten door Innovatief Platteland / Arvalis. 6

7 1.8 Kwaliteit en controle Bij mandaat en vertrouwen hoort controle en verantwoording. Gebiedsorganisaties beseffen dit, en willen zich hiervoor laten certificeren. Men gaat voor resultaat met kwaliteit en schuwt het oordeel van onafhankelijke schouwcommissies niet. In collectieve beheerplannen wordt aangegeven welke kwaliteit men nastreeft. Gebiedscoördinatoren hebben een belangrijke rol in het vertalen van beleid naar een praktische, haalbare aanpak in het veld, met oog voor deze kwaliteit. 1.9 Statements uit de praktijk Het platform kwam bewezen prestaties en succesfactoren tegen, maar noteerde ook statements. Statements zijn stellingen en wensen over onder andere verdere ambities en randvoorwaarden door de bril van de gebiedsorganisaties. Hieruit spreekt visie en ambitie; het indiceert een mogelijke verdere ontwikkeling in de verhouding tussen overheid en gebiedsorganisatie. Wij noteerden in interviews het volgende. Over publiek-private verhoudingen: - de overheid heeft niet het monopolie op het publieke domein, en ook geen 100% zeggenschap. Zij is aangewezen op samenwerking met eigen wensen, eigen visie en eigen geld; - de publieke sector moet een betrouwbare partner zijn in publiek-private gebiedsontwikkeling. - risicomijdend overheidsgedrag leidt tot gedetailleerde subsidieregelingen, met onvoldoende oog voor doelmatigheid; dergelijke splinterbureaucratie is inefficiënt; - streef naar gelijkwaardigheid i.p.v. afhankelijkheid ten opzichte van de overheid. Over financiering van landschapsbeheer: - hoe het subsidiestelsel zich ook verder ontwikkelt, essentieel is een eenvoudig uitbetalingssysteem; - met een robuust systeem van financiering zonder vergaand detaillisme kan de uitvoering 40% goedkoper; - meer inzet van private middelen is denkbaar: loterij-inkomsten, belastingvoordelen bij private financiering, en groen investeren in een landschaps-cv. Over zelforganisatie: - de landbouw moet zich beter organiseren; niet alleen als belangenbehartiger maar ook als partij waarmee afspraken te maken zijn als terreinbeherende sector. TOP 3 successen bij zelforganisatie in de streek - het ontzorgen van grondeigenaren bij aanvragen en uitvoering - kwaliteit en kennis van trekkers en werkorganisatie - gedeelde visie en motivatie bij grondeigenaren TOP 3 knelpunten bij zelforganisatie in de streek - continuïteit in de financiering van de werkorganisatie - werkbelasting door bureaucratische en administratieve eisen - inflexibiliteit van uitvoeringsregelingen voor leveren van maatwerk 7

8 2 Overheid 2.1 Doelen en beleid Uitvoerend landschapsbeleid vindt een beleidsbasis in uiteenlopende plannen van provincies en gemeenten. Meestal zijn ze kaderstellend en niet vertaald in een gebiedsprogramma, met uitzondering van onder andere enkele nationale landschappen. De provinciale Natuurgebiedsplannen in het kader van de SNL zijn overwegend natuur gericht, met veelal grote zoekgebieden voor realisering van landschapsdoelen. Deze plannen leven in het algemeen niet bij de grondeigenaren; het zijn bureauplannen die door gebiedscoördinatoren naar de uitvoeringspraktijk en de keukentafel worden vertaald. De landschapsontwikkelingsplannen van gemeenten (LOP s) lenen zich beter voor een gerichte communicatie over de visie en wensen van streekbewoners. In de praktijk wordt echter vaak de kans onbenut om door communicatie en overleg de gebiedsbewoners mee te nemen in de visie van de gemeente. Dan blijft het een plan van de overheid in plaats van een plan van overheid en streek samen. Waar een LOP interactief is opgesteld, leidt dit tot begrip en draagvlak; een dergelijke investering is een succesfactor voor uitvoering; voorbeeld: Ooijpolder-Groesbeek. Een voorbeeld van een gemiste kans op tijdige interactie is Park21 Haarlemmermeer. 2.2 Regelingen De grondeigenaar ziet zich geconfronteerd met een ingewikkeld stelsel van regelingen en een scala van uitvoerende overheden. Voor de individuele grondeigenaar is dit niet meer te overzien. Dat is ook een probleem van de overheid zelf: de instrumentenkoffer is te veel gevuld met fijngevoelige, bureaucratische en detaillistische gereedschappen. De kosten van uitvoering zijn dan ook hoog, de resultaten onoverzichtelijk. Eigen provinciale en gemeentelijke regelingen vertonen onderling grote verschillen in definiëring van prestaties, titels voor vergoeding, cofinancieringseisen etc. Succesfactor is het samen met de streek creëren van een gebiedsloket waarin alle kennis gebundeld is, en van waar uit de veldcoördinatie kan plaatsvinden. In deze ingewikkeldheid kunnen overheden en particulieren niet zonder een intermediaire organisatie die kan helpen sturen op planmatige uitvoering en brede deelname. Vanuit de grondeigenaar bezien is er veel te zeggen voor een primaire verantwoordelijkheid van gemeenten voor landschapsbeheer: dicht bij de burger, gevoel voor couleur locale. In de praktijk zien we bij gemeenten dan wel een roep om heldere provinciale kaders en regelingen waarmee gewerkt kan worden. Er zijn ook provincies waar de cultuur is de gemeente is er voor de stad en de dorpen, en de provincie voor het platteland. Vanuit de grondeigenaar bezien vraagt dit van de provincie wel méér dan louter het openstellen van een regeling: oog voor organisatie- en coördinatielast in de streek, etc. 2.3 Geld en grond Beschikbaarheid van overheidsmiddelen is cruciaal in publiek-private samenwerking. Jarenlang waren bij rijk, provincies en gemeenten jaarlijkse budgetten beschikbaar voor vergoeding van landschapsbeheer. Dit heeft geleid tot gebiedsorganisaties die hierop hun werkzaamheden in hoge mate hebben gericht: het leveren van collectieve gebiedsprestaties op een hoog kwaliteitsniveau tegen zo laag mogelijke kosten van organisatie en overhead. Jaarlijkse budgetten konden soms worden aangevuld met specifieke projectmiddelen of met opbrengsten uit private acties (voorbeeld: landschapsveiling Ooijpolder-Groesbeek). 8

9 De overheidsmiddelen staan nu onder druk van bezuinigingen en herprioritering. Daardoor dreigt niet alleen de uitvoering van beleid te stokken, maar dreigt de overheid ook buiten de lijnen van het speelveld te raken: het gebied gaat dan zelf bepalen wat er wel en niet gebeurt en onderhouden wordt. Als de overheid geen marktpartij meer is voor prestaties voor maatschappelijke waarden, past het de overheid ook niet om hieraan nog eisen te stellen die verder gaan dan de wetgeving. Gelijktijdig met bezuinigingsafwegingen zien we bij de overheid bereidheid ontstaan om grondeigenaren marktconform te vergoeden en voor beheerprestaties ook lange termijn-afspraken te willen maken. Enkele provincies hebben al een eigen regeling voor groenblauwe diensten in werking. Eén van de fundamentele keuzes daarbij is de vorm van financiering. Succesfactor is om gelden onder te brengen in een lokaal of regionaal landschapsfonds dat ook gevoeld en beleefd wordt als fonds van de streek. Als dat fonds er is, blijkt dat voor de streek ook een stimulans om er andere dan overheidsmiddelen in onder te brengen, zoals de opbrengst van publieksacties, loterijgelden, etc. Over de herkomst van de overheidsmiddelen zien we bij grondeigenaren weinig meningen. Het wordt wel als positief en betrouwbaar gezien wanneer een gemeente per verordening een vereveningsmechanisme instelt dat leidt tot geregelde fondsbijdragen (gevoed uit bouwen, industrie en infrastructuur). Grondeigenaren weten dat de overheid op de achtergrond te maken heeft met grenzen die Europa stelt aan het verlenen van Staatssteun. Dat bij overschrijding daarvan de geldontvangende grondeigenaar een probleem heeft, is in abstracto bekend. Maar het leeft bij streekorganisaties niet als een risico waar men zelf ook verantwoordelijk voor is. Het wordt gezien als des overheids. Succesfactor om grondeigenaren te bewegen tot aanleg van nieuwe elementen is vergoeding van grondwaardedaling of het aanbieden van vergoeding voor opbrengstderving. Een derde manier is het aanbieden van vervangende grond bij omvangrijke landschapsinvesteringen. Dit vraagt om het vormen van een grondpot, waaruit kan worden overbedeeld bij vrijwillige kavelruil en bedrijfsontwikkeling met landschapsbeheer. 2.4 Publiek-private samenwerking De grondeigenaar ervaart de overheid nog weinig als marktpartij waarmee op gelijke voet kan worden onderhandeld over te leveren prestaties. Het uitbrengen van een gebiedsofferte mag (voorbeeld: Noord-Limburg), maar dat garandeert nog geen langdurige publiek-private samenwerking. De grondeigenaar ziet dat er een basis ligt voor reële vergoedingen (de Nederlandse Catalogus voor groenblauwe diensten), beseft dat budgetten van jaar tot jaar moeten worden afgewogen, maar wil vooral serieus genomen worden als zakelijke partij. Waarbij erop wordt gewezen dat overheidsvergoedingen niet worden gezien als beloning maar als onkostenvergoeding voor geleverd werk. Een beloning ontbreekt; in het veld wordt daarom gepleit voor een ondernemerstoeslag. Daar waar geld ontbreekt, kan het bieden van beleidsruimte leiden tot vergroting van de verdiencapaciteit en het vermogen om maatschappelijke belangen te dienen. Deze voor wat hoort wat benadering wint langzaam terrein. Bijvoorbeeld in de vorm van rood-voor-groen afspraken binnen landgoederen, en bij vergroting en herverkaveling van agrarische bedrijven. De grondeigenaar moet economisch in staat worden gesteld om ook een niet-vermarktbare maatschappelijke prestatie binnen de bedrijfsvoering te leveren. Voor de grondeigenaar is dit nog grotendeels onontgonnen terrein, maar de grondhouding lijkt positief. 9

10 Een nieuwe vorm van publiek-private samenwerking zien wij bij zogenaamde gebiedsbranding; voorbeeld: Groene Woud en Maashorst. Bij gebiedsbranding werken ondernemingen, overheden en maatschappelijke organisaties samen aan profilering en vermarkting van de streek. Economische impulsen en ontwikkeling van gebiedskwaliteit gaan daarbij samen. De eigenheid en landschappelijke karakteristiek van het gebied, gecombineerd met de marktvraag en investeringskracht vanuit de omliggende steden, bieden hiervoor kansen. 2.5 Communicatie Naast uitvoerende taken heeft de overheid ook handhavende en toezichthoudende taken. De grondeigenaar ervaart dit als een samenhangend geheel. Een onbegrepen beleid of als rigide ervaren wetgeving zoals bijvoorbeeld ten aanzien van Natura 2000 vormt een rem op de bereidheid om zich in te zetten voor landschapsbeheer. De gedachte leeft dat door aanleg en goed beheer men zijn eigen probleem kan scheppen wanneer zich daar rode lijst soorten in gaan vestigen. Wanneer een heldere communicatie hierover ontbreekt is dit een wezenlijk knelpunt voor grondeigenaren. 2.6 Verantwoordelijkheid van de stad voor het platteland Wij zien enkele succesfactoren en knelpunten in de overheidshouding t.a.v. stad en platteland. Succesfactor is wanneer een stad laat blijken bij te willen dragen in een landschapsfonds voor haar stedelijk uitloopgebied, ook al ligt dat in een andere gemeente. Voorbeelden: Nijmegen en Ooijpolder-Groesbeek, en Midden Delfland. Succesfactor is ook wanneer een grote gemeente het voortouw neemt in planontwikkeling en uitvoeringsafspraken in een samenwerking met kleinere gemeenten in het gebied; deze ontberen vaak de nodige kennis en formatie. Voorbeeld: Leiden in de samenwerking Leidse Ommelanden. Knelpunt in de stad-land relatie is dat steden veelal wel als doel hebben om het platteland recreatief aantrekkelijk en toegankelijk te maken, maar dat er geen budgetten zijn voor duurdere voorzieningen zoals fietspaden. Het blijft dan bij boerenlandpaden voor de happy few. TOP 3 successen bij de overheid - interactief opstellen van landschapsontwikkelingsplan - instellen van een landschapsfonds - de stad financieel betrekken bij het platteland TOP 3 knelpunten bij de overheid - te veel gedetailleerde en ingewikkelde regelingen - financieel onbetrouwbare partij - taakverdeling tussen overheidslagen 10

11 Deel 2 Advies 11

12 Advies aan de zelforganisatie in de streek Initiatieffase Besteed bij het oprichten van een gebiedsorganisatie veel tijd aan communicatie met de beoogde toekomstige leden. Wees helder in verwachtingen, en wees daarin reëel. Zorg voor trekkerschap door bekende, vertrouwde gezichten in de streek. Begin als vereniging met leden, later kan eventueel als rechtspersoon een stichting worden opgericht. Investeer in kennis, in de organisatie en bij de leden. Bespreek weerstanden en vooroordelen bij de grondeigenaren. Vergroot hun bewustzijn over de streek en de verdiencapaciteit in de streek. Ontwikkel een gezamenlijke visie op het gebied. Leg in een vroeg stadium contact met de overheid op lokaal bestuurlijk niveau. Maak duidelijk dat je koerst op professioneel landschapsbeheer, daarvoor steun vraagt en in gesprek wil over gebiedsdoelen. Haak hierbij aan op de uitvoering van landschapsontwikkelingsplannen en ander beleid. Stel een gebiedsofferte voor landschapsbeheer in het vooruitzicht. Oriënteer je in deze fase op het bredere speelveld en samenwerkingskansen. Laat je adviseren door organisaties als Natuurlijk Platteland en de provinciale Stichting Landschapsbeheer, en overleg ook met streekpartners (zoals TBO s en waterschap) over je plannen en ambities. Zorg dat het runnen van de vereniging niet beperkt blijft tot vrijwilligerswerk in de avonduren. Geef de werkzaamheden vorm als projecten (communicatie-project, inventarisatie-project, ledenwervings-project, business case-project, gebiedsofferte-project etc.) en vraag hiervoor subsidies aan. Een project moet een helder resultaat opleveren op korte termijn en zowel profijtelijk zijn voor de leden als voor de overheid als bouwsteen / voorbereiding van publiek-private samenwerking. Opschaling Schaal de activiteiten op zodra daarvoor voldoende draagvlak en deelname bij de leden is. Ga samenwerken met andere initiatieven in de streek, en bouw samen een uitvoeringsorganisatie die in staat is om projectintake bij de leden te doen en collectieve aanvragen te verzorgen. Vraag van de leden een geldelijke bijdrage die recht doet aan wat de uitvoeringsorganisatie aan administratief en organiserend werk voor een lid verzet. Vermeng de inspanningen voor honorering van landschapsbeheer niet met andere activiteiten zoals planologische beroepsprocedures e.d. Profileer de uitvoeringsorganisatie als deskundig en zakelijk, en focus de overheidscontacten op geld, regelingen en voorwaarden. Focus niet alleen op overheidsgeld. Betrek ook private financiers bij het werk van de organisatie, zoals het regionale bedrijfsleven en de bank (streekrekening). 12

13 Professioneel uitvoerder Zodra het jaarlijks te realiseren projectenvolume omvangrijk is, en de ledendeelname in grondoppervlak meer dan 50% is geworden, kan de organisatie een vuist gaan maken als onmisbare uitvoerder van overheidsbeleid (naast de eigen ledenmotivatie en de eigen verenigingsdoelen). In deze fase kan de organisatie vertrouwen en mandaat vragen om overheidsregelingen uit te voeren op een wijze die bij het gebied past. Dat betekent onder meer de vrijheid om als organisatie maatwerkafspraken te maken met de grondeigenaren en daar flexibiliteit in te mogen toepassen. Overheidsmandaat Dit mandaat kan zover gaan, dat een organisatie als rechtspersoon de verantwoordelijkheid krijgt om overheidsmiddelen zelf weg te zetten in privaat-private contracten met de grondeigenaren. Deze professionaliseringsslag vraagt het vermogen om uitvoeringskwaliteit te borgen, onafhankelijke controles uit te laten voeren (schouw) en om staatssteunrapportages te maken. In deze situatie vormt de organisatie niet alleen het organiserend loket voor uitvoering van overheidsbeleid, maar voert zij een overheidstaak volledig uit. Deze figuur is ontwikkeling en in discussie; het vraagt een goede bestuurlijke oriëntatie en contact leggen met andere gebieden om van elkaar te leren en elkaar te helpen. Wanneer gebiedsorganisatie en overheid dit niveau van onderling vertrouwen en samenwerking hebben bereikt, kan de gebiedsorganisatie vanuit haar praktijkervaring een belangrijke rol gaan spelen bij het verbeteren en verbreden van overheidsregelingen: pakketten, vergoedingen, puntensystemen etc. Daarbij kan de organisatie ook in praktische zin vooruitkijken naar ontwikkelingen zoals de kansen van een nieuw Europees gemeenschappelijk landbouwbeleid. 13

14 Advies aan de overheid Visie en plan Gebruik het gemeentelijk landschaps ontwikkelingsplan (LOP) als het kader waarin de doelen van rijk, provincie en gemeente samenkomen in een voor de streek heldere taal. Ontwikkel deze visie interactief met de organisaties en grondeigenaren in het gebied, als basis voor uitvoeringscommitment. Het plan moet enerzijds helder zijn over wat karakteristiek en waarde bepalend is; anderzijds mag het niet de creativiteit doodslaan die o.a. ANV s hebben over aanleg en herstel. Van plan naar programma Om een LOP in uitvoering te krijgen moet er energie in worden gestoken. Neem hiertoe het initiatief, ga in overleg met plaatselijke organisaties en grondeigenaren, en maak samen een programma. Dit valt verre te verkiezen boven passieve openstelling van een regeling en dan afwachten of er individuele belangstelling voor is. Besef dat de uitvoering valt of staat met een actieve veldcoördinatie en een goede administratieve begeleiding van deelnemers. Overweeg kritisch of je deze rol als overheid aankunt; stel anders een intermediaire organisatie daartoe financieel in staat. Betrouwbare partner Het diep gewortelde beeld van een onbetrouwbare overheid is een handicap voor de overheid als marktpartij in publiek-private samenwerking. Door tussentijdse wijziging van beleidsprioriteiten, spelregels en budgetten werpt de overheid zelf belemmeringen op voor een goedlopende beleidsuitvoering. Advies is om termijnen te verbinden aan plannen en programma s, en daaraan vast te houden. Kortlopende successen in projecten en pilots kunnen worden geoogst, maar dit moet wel transparant worden geplaatst in een langere termijn perspectief. Naar de grondeigenaren is een eerlijk en helder verwachtingenmanagement nodig. Inspelen op doelgroepen Er zijn grondeigenaren die tevreden zijn met een voorbijkomend koepelproject voor het wegwerken van achterstallig onderhoud. Er zijn ook eigenaren die overwegen om een vaste inkomenscomponent uit landschapsbeheer te halen. Op zo n ondernemersafweging moet de overheid kunnen inspelen door het aanbieden van lange termijn contracten. Daarnaast zijn er ook eigenaren die kunnen leven met een zesjarige zekerheid van een beheervergoeding. De bewoning van het platteland is pluriform: boeren, burgers en buitenlui. Zij hebben uiteenlopende wensen en verschillende bereidheid tot eigen inspanningen. Niet alles is van overheidsgeld afhankelijk. De kunst is om in één transparante uitvoeringsregeling dit scala van bereidheid op maat te bedienen. Dat vraagt van de provincies initiatief om SNL en eigen regelingen beter op elkaar te laten aansluiten en samen te voegen, en in de praktijk aantrekkelijk combineer te maken met gemeentelijke regelingen. 14

15 Colofon Dit advies van het Platform Uitvoering en Beheer werd opgesteld door: Gerrit-Jan van Herwaarden Landschapsbeheer Nederland George Laeijendecker Provincie Gelderland Wubbo de Raad Stichting Beheer Natuur en Landelijk gebied (SBNL) Jos Roemaat Natuurlijk Platteland Nederland (NPN) Johan Wytema Federatie Particulier Grondbezit (FPG) Titia Zonneveld Natuurmonumenten Zij danken de volgende geïnterviewden voor hun tijd en openhartigheid: Douwe Hoogland en Ingrid van Huizen (Noordelijke Friese Wouden) Janine Pijl en Tiny Wigman (Ooijpolder-Groesbeek) Joke Stoop (Laag Holland) Joep Hermans (Noord Limburg) Rob van Aerschot, Erwin van Liempt, Petra Kort, Marianne van Arkel, Ton van Schie (Park 21 Haarlemmermeer) Jeroen Traudes (Leidse Ommelanden) Het Platform Uitvoering en Beheer heeft ervoor gekozen om van dit advies geen uitputtend handboek te maken. Aan de basis van dit advies ligt een grote hoeveelheid kennis en casuïstiek, die in de praktijk van pas kan komen. Leden van het platform zijn bereid om met deze bagage op uitnodiging mee te denken en te adviseren over initiatieven en ontwikkelingen. Johan Wytema is daarvoor eerste contactpersoon. Landschapsmanifest April

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2 Vanaf 1 januari 2016 gaat Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb2016) van start. Vanuit een collectieve aanpak van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer willen overheid, koepels en collectieven

Nadere informatie

AGRARISCH NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER EN STARING ADVIES

AGRARISCH NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER EN STARING ADVIES AGRARISCH NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER EN STARING ADVIES De provincies willen waardevolle landbouwgebieden en natuurterreinen verder ontwikkelen. Staring Advies kan eigenaren van agrarische bedrijven en

Nadere informatie

Welkom. Douwe Hoogland, voorzitter Ingrid van Huizen, algemeen secretaris

Welkom. Douwe Hoogland, voorzitter Ingrid van Huizen, algemeen secretaris Welkom Douwe Hoogland, voorzitter Ingrid van Huizen, algemeen secretaris Inhoud presentatie 1. Introductie Vereniging NFW 2. Hervorming Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) 3. Gebiedspilot GLB in de

Nadere informatie

Concept natuurbeheerplan 2016 bijna gereed

Concept natuurbeheerplan 2016 bijna gereed November 2014 Nieuwsbrief 6 De ontwikkeling van agrarische collectieven is volop aan de gang in Gelderland en Overijssel. Dat raakt de agrarische natuurverenigingen. Via deze nieuwsbrief geeft Natuurlijk

Nadere informatie

Agrarisch natuur- en landschapsbeheer 2016. Henk Menninga IPO, Vitaal Platteland

Agrarisch natuur- en landschapsbeheer 2016. Henk Menninga IPO, Vitaal Platteland Agrarisch natuur- en landschapsbeheer 2016 Henk Menninga IPO, Vitaal Platteland Inhoud Kern agrarisch natuurbeheer 2016 Eén stelsel, drie bouwstenen Doelrealisatie: prov. natuurbeheerplan Interactieve

Nadere informatie

Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015)

Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015) Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015) 4.2 Natuur en landschap in Gelderland De provincie en haar partners streven samen naar een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Natuur Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Subsidieregeling Groen Blauw Stimuleringskader

Subsidieregeling Groen Blauw Stimuleringskader Subsidieregeling Groen Blauw Stimuleringskader De boer als groen-blauwe dienstverlener Het Brabantse landschap is vandaag de dag een uniek en divers geheel. Een geheel dat niet tot stand zou zijn gekomen

Nadere informatie

GESPREKSNOTITIE OVER VERSTERKING VAN HET SALLANDSE LANDSCHAP DOOR AANLEG, HERSTEL EN BEHEER VAN LANDSCHAPSELEMENTEN. in de periode

GESPREKSNOTITIE OVER VERSTERKING VAN HET SALLANDSE LANDSCHAP DOOR AANLEG, HERSTEL EN BEHEER VAN LANDSCHAPSELEMENTEN. in de periode GESPREKSNOTITIE OVER VERSTERKING VAN HET SALLANDSE LANDSCHAP DOOR AANLEG, HERSTEL EN BEHEER VAN LANDSCHAPSELEMENTEN in de periode 2014-2015 (versie 3 mei 2014) situatie per 31-12-2013 SAMEN STERKER Werkgroep

Nadere informatie

Inleiding. Uitgangspunten Groenblauw Stimuleringskader. Aanleiding stimuleringskader. Provinciale stimuleringsregeling buiten de EHS

Inleiding. Uitgangspunten Groenblauw Stimuleringskader. Aanleiding stimuleringskader. Provinciale stimuleringsregeling buiten de EHS Inleiding Aanleiding Groenblauw Stimuleringskader Systematiek, pakketten, vergoedingen Start veldcoördinatie Het landschap verandert zichtbaar Morgen en verder De Agrarische Natuurverenigingen Raamvallei

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Prins Clauslaan 8 Den Haag Postbus 20401 2500 EK Den Haag www.minlnv.nl

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Het agrarisch natuur-en landschapsbeheer vanaf 2016

Het agrarisch natuur-en landschapsbeheer vanaf 2016 Het agrarisch natuur-en landschapsbeheer vanaf 2016 Voorstellen Jos van Maanen (Agrarisch) makelaar/taxateur Van Maanen Vastgoed Adviseur onteigening / pacht Buro Loevesteijn Tot 2008 melkveehouder Voorzitter

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Registratienummer: GF Datum: 11 januari 2011 Agendapunt: 8

Registratienummer: GF Datum: 11 januari 2011 Agendapunt: 8 Aan de gemeenteraad Registratienummer: GF11.20007 Datum: 11 januari 2011 Agendapunt: 8 Portefeuillehouder: de heer S. Siebenga Behandelend ambtenaar: Rene Vree Egberts Onderwerp: Stichting Lânskipsfûns

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling van Het Groene Woud

Duurzame ontwikkeling van Het Groene Woud Duurzame ontwikkeling van Het Groene Woud Veldloket Groenblauwe Diensten door de Agrarische Natuurvereniging Het Groene Woud Streekrekening Het Groene Woud door Stichting Streekrekening Het Groene Woud

Nadere informatie

Geef de particulier de ruimte! Pleidooi voor een sterke rol van de particuliere eigenaar bij de uitvoering van het beleid voor natuur en landschap

Geef de particulier de ruimte! Pleidooi voor een sterke rol van de particuliere eigenaar bij de uitvoering van het beleid voor natuur en landschap Geef de particulier de ruimte! Pleidooi voor een sterke rol van de particuliere eigenaar bij de uitvoering van het beleid voor natuur en landschap Geef de particulier de ruimte! Pleidooi voor een sterke

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich daar voor inzetten:

Nadere informatie

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi!

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi! De Stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel De stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel is opgericht door Landschap Overijssel en Natuurlijk Platteland Oost (de koepelorganisatie van Agrarische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 576 Natuurbeleid Nr. 17 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

De opmaat naar professionalisering van regionale collectieven

De opmaat naar professionalisering van regionale collectieven De opmaat naar professionalisering van regionale collectieven Agrarisch natuurbeheer in discussie Uitvoeringslasten te hoog Tegenvallende effectiviteit (tegenover kommer en kwel staan succesverhalen) Leren

Nadere informatie

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Johannes Kramer welkom en opening bijeenkomst Als gebiedsgedeputeerde van Noordoost Fryslân wil ik u, mede namens

Nadere informatie

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het eigenlijk allemaal? Veel ondernemers werken met passie aan hun product of dienst. Dan komt het weleens voor dat ondernemers

Nadere informatie

Agrarische Natuurvereniging Brabantse Wal. (Agrarisch) natuurbeheer in ons ANV gebied: activiteiten, resultaten en kansen

Agrarische Natuurvereniging Brabantse Wal. (Agrarisch) natuurbeheer in ons ANV gebied: activiteiten, resultaten en kansen Agrarische Natuurvereniging Brabantse Wal (Agrarisch) natuurbeheer in ons ANV gebied: activiteiten, resultaten en kansen ALV 14 april 2016 Ernst Verwer Gebiedscoördinator Inhoud van de presentatie 1) Missie

Nadere informatie

RESULTATEN LANDGOEDERENBELEID

RESULTATEN LANDGOEDERENBELEID Deze folder is opgesteld door OPG en adviesbureau Wing en is gefinancierd door de provincie Overijssel. Het geeft een indicatief beeld van de resultaten van het landgoederenbeleid van de provincie Overijssel

Nadere informatie

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Aan de deelnemers van de bijeenkomst is gevraagd aan te geven wat de gewenste rol is van de publieke partijen (Rijk, Provincie

Nadere informatie

Selectief maar voortvarend investeren in effectief agrarisch natuurbeheer

Selectief maar voortvarend investeren in effectief agrarisch natuurbeheer Selectief maar voortvarend investeren in effectief agrarisch natuurbeheer De breedte van het speelveld Betaald beheer (SNL): 179.000 ha, 64 mln. (excl. ganzen) 13.500 bedrijven = 27% van grondgebonden

Nadere informatie

Subsidiestelsel Natuur en Landschap

Subsidiestelsel Natuur en Landschap Subsidiestelsel Natuur en Landschap Nederland is rijk aan waardevolle natuur- en cultuurlandschappen. De provincies zijn in Nederland verantwoordelijk voor het natuurbeheer en willen de natuurwaarden in

Nadere informatie

KENNISBEHOEFTE GERAADPLEEGD TIJDENS WERKCONFERENTIES IN 2013

KENNISBEHOEFTE GERAADPLEEGD TIJDENS WERKCONFERENTIES IN 2013 Als eerste stap op weg naar het nieuwe stelsel voor het agrarisch natuur- en landschapsbeheer dat in 2016 van start gaat, zijn in de eerste helft van 2013 tien werkconferenties georganiseerd met betrokkenen:

Nadere informatie

Verslag Workshop Groene diensten

Verslag Workshop Groene diensten Verslag Workshop Groene diensten Groene diensten Groenbeheer, landschapsbeheer, natuur. Opbouw workshop Er zijn twee workshops gehouden, aan het eind van de ochtend en begin van de middag. De beide workshops

Nadere informatie

Rol van intermediairs bij zelforganisatie

Rol van intermediairs bij zelforganisatie Rol van intermediairs bij zelforganisatie Mentoren als begeleiders van werkdagen in het groen Studiedag Zelforganisatie is beter voor de natuur, Wageningen 21 maart 2013 Maurice Kruk, Landschapsbeheer

Nadere informatie

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Even terugkijken Successen van de afgelopen tijd Uniek systeem voor duurzaam beheer Zelfstandige Landschapsfondsen Betrokkenheid ANV s en andere lokale partijen Voorbeeld

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame toekomst. Dat is het idee.

Samen werken aan een duurzame toekomst. Dat is het idee. Samen werken aan een duurzame toekomst. Dat is het idee. Financiering in een Nationaal Landschap 27 oktober 2010 Rabobank. Een bank met ideeën. Rianka Habraken Agenda Rabobank en MVO Rabobank Streekrekening

Nadere informatie

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007 K a n s e n voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t Onderzoeksrapport Mei 2007 Opdrachtgever: Uitvoerenden: In samenwerking met: Provincie Noord-Brabant Brabants Landschap Brabants Particulier

Nadere informatie

www.salland.ltonoord.nl

www.salland.ltonoord.nl Workshop Gebiedscoalities door Ben Haarman voorzitter LTO Salland en Herman Menkveld voorzitter ANV Salland LTO Salland Beter samen Ondernemen Dan samen Ondergaan! ltosalland1@gmail.com www.salland.ltonoord.nl

Nadere informatie

JAARVERSLAG Inhoud. 1. Stichting Part-Ner. 2. Belangrijkste werkzaamheden Samenwerking met andere organisaties. 4.

JAARVERSLAG Inhoud. 1. Stichting Part-Ner. 2. Belangrijkste werkzaamheden Samenwerking met andere organisaties. 4. JAARVERSLAG 2015 Inhoud 1. Stichting Part-Ner 2. Belangrijkste werkzaamheden 2015 3. Samenwerking met andere organisaties 4. Vooruitblik 1 1. Stichting Part-Ner Na afronding van het project certificering

Nadere informatie

J^ J. provmcie ~^^^ groningen

J^ J. provmcie ~^^^ groningen J^ J. provmcie ~^^^ groningen 13 maart 2012 Corr.nr. 2012-11.623, LGW Nummer 6/2012 Zaaknr. 385833 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten over deelname aan RaboStreekrekeningen en de

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting Groene en Blauwe Diensten

Beleidsplan Stichting Groene en Blauwe Diensten Beleidsplan Stichting Groene en Blauwe Diensten Inleiding Overijssel heeft prachtige landschappen; landschappen die de identiteit van de streken van Overijssel in belangrijke mate bepalen, zoals Salland,

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Plan van Aanpak Groenblauwe Schakels

Plan van Aanpak Groenblauwe Schakels Plan van Aanpak Groenblauwe Schakels Samenwerkende Projectpartners GBS 30 mei 2013, Samenwerkende Projectpartners GBS Samenwerkende Projectpartners Groenblauwe Schakels: Waarom deze samenwerking? Provincie:

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Raadsvoorstel Vergadering: : 28 april 2008 Agendanummer : 7 Opiniërende vergadering : 14 april 2008 Portefeuillehouder : L.C.J. Lijmbach Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Aan de raad,

Nadere informatie

9 februari 2016 Corr.nr , LGW Nummer 13/2016 Zaaknr

9 februari 2016 Corr.nr , LGW Nummer 13/2016 Zaaknr 9 februari 2016 Corr.nr. 2016-03833, LGW Nummer 13/2016 Zaaknr. 614826 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over het voornemen voor het verstrekken van leningen aan de

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 1 September 2015 Collectief Agrarisch Natuurbeheer West-Brabant

Nieuwsbrief nr. 1 September 2015 Collectief Agrarisch Natuurbeheer West-Brabant Voorwoord Nieuwsbrief nr. 1 September 2015 Collectief Agrarisch Natuurbeheer West-Brabant Beste lezer, Na eerdere informatie in bijeenkomsten, brieven en e-mails ontvangt u hierbij de eerste nieuwsbrief

Nadere informatie

Training effectief en efficiënt besturen

Training effectief en efficiënt besturen Training effectief en efficiënt besturen Aan deze training hebben in totaal 44 mensen deelgenomen van 28 collectieven. In deze notitie heb ik de belangrijkste indrukken opgenomen van de 4 bijeenkomsten.

Nadere informatie

Omgevingswet en de raad

Omgevingswet en de raad Omgevingswet en de raad Inhoud Waarom de Omgevingswet? Wat is de omgevingswet? Wat verandert er door de omgevingswet Wat vraagt dit van u als raad. Samen met de samenleving Budget reserveren Vrije (beleids)ruimte

Nadere informatie

Kwaliteitsimpuls voor natuur en landschap. Subsidie voor investering en functieverandering

Kwaliteitsimpuls voor natuur en landschap. Subsidie voor investering en functieverandering Kwaliteitsimpuls voor natuur en landschap Subsidie voor investering en functieverandering 1 De subsidie U heeft grond in gebruik en wilt deze geschikt maken voor (agrarisch) natuurbeheer. Of u beheert

Nadere informatie

Motie Ondersteuning Standaardisatie Uitvoeringsprocessen. voor BALV 17 november 2014

Motie Ondersteuning Standaardisatie Uitvoeringsprocessen. voor BALV 17 november 2014 Motie Ondersteuning Standaardisatie Uitvoeringsprocessen voor BALV 17 november 2014 Gemeente Zaanstad namens gemeenten Zwolle, Leeuwarden, Amersfoort, Haarlemmermeer, Rotterdam, Utrecht, Enschede en Apeldoorn

Nadere informatie

IGP Laarakkerse Waterleiding: nieuw perspectief

IGP Laarakkerse Waterleiding: nieuw perspectief Nieuwsbrief IGP Laarakkerse Waterleiding: nieuw perspectief Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van het Integraal Gebiedsprogramma (IGP) Laarakkerse Waterleiding. In deze brief vindt u informatie over een

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 1 December 2015 Coöperatief Collectief Agrarisch Natuurbeheer Oost-Brabant

Nieuwsbrief nr. 1 December 2015 Coöperatief Collectief Agrarisch Natuurbeheer Oost-Brabant Nieuwsbrief nr. 1 December 2015 Coöperatief Collectief Agrarisch Natuurbeheer Oost-Brabant Voorwoord Beste lezer, Na eerdere informatie in bijeenkomsten, brieven en e-mails ontvangt u hierbij de eerste

Nadere informatie

LEADER in POP3. Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt alvast aan de slag* Ochtend programma

LEADER in POP3. Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt alvast aan de slag* Ochtend programma *Deze presentatie wordt gedurende 2014 geactualiseerd zodra nieuwe informatie beschikbaar is LEADER in POP3 Ochtend programma Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt

Nadere informatie

Doelstellingen De missie van de stichting wordt gerealiseerd middels de volgende doelstellingen:

Doelstellingen De missie van de stichting wordt gerealiseerd middels de volgende doelstellingen: Samenvatting Ondernemingsplan SVO De stichting heeft tot doel: het bevorderen van de ambachtelijke, cultuurhistorische, tuinbouwkundige, ecologische, waterschapskundige, museale, natuur en milieueducatieve,

Nadere informatie

Groene verdienmodellen? Wat doet de provincie eraan?

Groene verdienmodellen? Wat doet de provincie eraan? Groene verdienmodellen? Wat doet de provincie eraan? PAL-lezing Hans Koot, strategisch adviseur Groen 25 oktober 2013 Nieuw groenbeleid en meer netwerksturing Nieuwe doelen en Meer netwerksturing Financieringsstrategie:

Nadere informatie

Een kijkje in de SNL-keuken

Een kijkje in de SNL-keuken Een kijkje in de SNL-keuken Unit Natuurinformatie en Natuurbeheer BIJ12 Herman Cohen Stuart en Karin Cox 1 Twitter met ons mee! #Hogeschool_VHL #BIJ12 #SNL #ANLb2016 Over BIJ12 3 Even een testje! Voordat

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

Streekrekening Het Groene Woud Rekening houden met de streek

Streekrekening Het Groene Woud Rekening houden met de streek Streekrekening Het Groene Woud Rekening houden met de streek De kern van het verhaal Nationaal Landschap Het Groene Woud Aantrekkelijk natuur-, cultuur- en recreatiegebied tussen Den Bosch, Eindhoven en

Nadere informatie

Notitie Beheer en eigendom van natuur

Notitie Beheer en eigendom van natuur Notitie Beheer en eigendom van natuur 1. Inleiding De manifestpartijen en provincies / IPO hebben in het kader van het Natuurpact een overeenkomst gesloten om de handen ineen te slaan om de uitdagingen

Nadere informatie

Verslag informatiebijeenkomsten vernieuwd stelsel agrarisch natuurbeheer. Erik Lubberink, IPO Vitaal Platteland en René Wouters, Ministerie van EZ

Verslag informatiebijeenkomsten vernieuwd stelsel agrarisch natuurbeheer. Erik Lubberink, IPO Vitaal Platteland en René Wouters, Ministerie van EZ Verslag informatiebijeenkomsten vernieuwd stelsel agrarisch natuurbeheer IPO / de twaalf provincies en ministerie van Economische Zaken 27 juni in Den Bosch, 2 juli in Utrecht en 4 juli in Assen en Zwolle

Nadere informatie

Overheadkosten agrarisch collectief i.r.t. taken en omzet

Overheadkosten agrarisch collectief i.r.t. taken en omzet STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER Overheadkosten agrarisch collectief i.r.t. taken en omzet Elk agrarisch collectief doet middels een gebiedsaanvraag een aanbod aan de provincie waarin het collectief

Nadere informatie

Meer biodiversiteit door samenwerking

Meer biodiversiteit door samenwerking Carel van Dijck (Gemeente Oirschot) en Eric Sessink (Stichting Food4Bees) Is Oirschot biodivers? 1 Inhoud Geschiedenis / Projecten Biodiversiteitsactieplan Oirschot Rol van de gemeente Nieuwe kansen en

Nadere informatie

Beuningen maken we samen. Een reis naar de toekomst

Beuningen maken we samen. Een reis naar de toekomst Beuningen maken we samen Een reis naar de toekomst Oktober 2013 1 Waarom nu een visie? Een visie maak je niet zomaar. Een visie maak je ook niet vaak. Maar op dit moment zijn wij toe aan nieuwe inspiratie,

Nadere informatie

Aanpak Omgevingsbeleid. Wij werken aan ons IMAGO Omgevingsbeleid

Aanpak Omgevingsbeleid. Wij werken aan ons IMAGO Omgevingsbeleid Wij werken aan ons IMAGO Omgevingsbeleid 1 Inhoudsopgave 1. Aanleiding en doel van de aanpak 2. Uitgangspunten 3. De werkwijze 4. De planning Bijlage: Voorbeeld Overzicht Modulair Omgevingsbeleid; het

Nadere informatie

BESTUURSOVEREENKOMST GROND. EZ Provincies

BESTUURSOVEREENKOMST GROND. EZ Provincies BESTUURSOVEREENKOMST GROND EZ Provincies September 2013 BESTUURSOVEREENKOMST GROND Ondergetekenden: A. de staatssecretaris van Economische Zaken B. de gedeputeerden Vitaal Platteland van alle provincies

Nadere informatie

Toekomstig kennisnetwerk Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. Conny Clazing (DLG) Productteamleider kennis

Toekomstig kennisnetwerk Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. Conny Clazing (DLG) Productteamleider kennis Toekomstig kennisnetwerk Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Conny Clazing (DLG) Productteamleider kennis Aanleiding Brief staatssecretaris (juni 2013) Effectiviteit en efficiency verbeteren Hoofdlijnen

Nadere informatie

OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN

OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN Deze notitie behandelt enkele conclusies op hoofdlijnen, gebaseerd op de 36 inzendingen die zijn ingediend voor de pilot woonconcepten voor EU-arbeidsmigranten. Positieve

Nadere informatie

(Vrijwillige) toetsing natuurbeheerplannen 2014

(Vrijwillige) toetsing natuurbeheerplannen 2014 (Vrijwillige) toetsing natuurbeheerplannen 2014 Kenmerken levering 20 juli 2013 12 provincies 12 x Beheergebied Vergelijking begrenzing collectieve gebieden 2013 versus 2014 In juli 2013 heeft DR van het

Nadere informatie

Beheercontract agrarisch natuur- en landschapsbeheer NFW en beheerder

Beheercontract agrarisch natuur- en landschapsbeheer NFW en beheerder Beheercontract agrarisch natuur- en landschapsbeheer NFW en beheerder Kader De overheid geeft een beschikking voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer af aan het collectief, te weten vereniging Noardlike

Nadere informatie

www.landschapsbeheergelderland.nl Twitter: @SLGelderland Startavond Klompenpad Beekbergen Stichting Landschapsbeheer Gelderland Programma Uitleg klompenpaden (wat, waarom, hoe) Ervaringen Gerard Nijhof

Nadere informatie

Ons kenmerk: EW Groningen, 22 juni 2016 Betreft: Noord-West 380 kv hoogspanningsverbinding Eemshaven - Vierverlaten

Ons kenmerk: EW Groningen, 22 juni 2016 Betreft: Noord-West 380 kv hoogspanningsverbinding Eemshaven - Vierverlaten Gemeente Zuidhorn t.a.v. de gemeenteraad email: gemeente@zuidhorn.nl Ons kenmerk: 16-032-EW Groningen, 22 juni 2016 Betreft: Noord-West 380 kv hoogspanningsverbinding Eemshaven - Vierverlaten Geachte heer,

Nadere informatie

De toekomst van bedrijventerreinen?

De toekomst van bedrijventerreinen? De toekomst van bedrijventerreinen? Prof. dr. Erwin van der Krabben Radboud Universiteit Nijmegen University of Ulster, Belfast (NI) SKBN / Platform31 Seminar Tilburg 16 juni 2016 Inhoud 1. Is veroudering

Nadere informatie

Jaar in beeld Wat deed SCAN in 2014 voor de collectieven?

Jaar in beeld Wat deed SCAN in 2014 voor de collectieven? Jaar in beeld Wat deed SCAN in 2014 voor de collectieven? 2014: het was voor SCAN een vruchtbaar jaar vol dynamiek en resultaat. Er is veel werk verzet, zowel voor als achter de schermen. De professionalisering

Nadere informatie

Het nieuwe GLB en de positie van agrarisch natuurbeheer en ANV s

Het nieuwe GLB en de positie van agrarisch natuurbeheer en ANV s Het nieuwe GLB en de positie van agrarisch natuurbeheer en ANV s Paul Terwan Drachten, 14-12-2011 ALV BoerenNatuur Belangrijkste veranderingen EU-geldstroom naar NL neemt iets af, vooral in eerste pijler

Nadere informatie

Omgevingsgericht ondernemen met natuur en landschap. Boeren met Natuur 23 maart 2016 Midden Limburg

Omgevingsgericht ondernemen met natuur en landschap. Boeren met Natuur 23 maart 2016 Midden Limburg Omgevingsgericht ondernemen met natuur en landschap Boeren met Natuur 23 maart 2016 Midden Limburg Maarten Vrolijk Livestock Research Earth overshoot day Earth Overshoot Day = dag waarop we alle bronnen

Nadere informatie

De Raad en de Omgevingswet

De Raad en de Omgevingswet De Raad en de Omgevingswet Stelling Ik ben tevreden met de huidige werkwijze en instrumenten voor de fysieke leefomgeving! Inhoud Waarom de Omgevingswet? Wat is de Omgevingswet? Wat verandert er door de

Nadere informatie

Het wordt mooier als u meedoet! Voorbeeld van samenwerking : Een Landschapscoördinator, (hoe) werkt dat???

Het wordt mooier als u meedoet! Voorbeeld van samenwerking : Een Landschapscoördinator, (hoe) werkt dat??? Het wordt mooier als u meedoet! Voorbeeld van samenwerking : Een Landschapscoördinator, (hoe) werkt dat??? Gemeente Houten 14 december 2010 Koen Helling Afdeling RBL Werk in uitvoering De Landschapscoördinator

Nadere informatie

Eindrapportage. Project Verbreding augustus 2008 juli 2012

Eindrapportage. Project Verbreding augustus 2008 juli 2012 Vereniging voor verbrede landbouw De Frisse Wind Eindrapportage Project Verbreding augustus 2008 juli 2012 POP/ILG projectnummer: 2008-41517-32609 Contact: Westfriesedijk 164 1767 CV Kolhorn info@defrissewind.nl

Nadere informatie

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen,

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen, Zaterdag 17 september 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Toespraak Bosgroepen Oost-Vlaanderen - Wachtebeke Dames en heren, Beste gedeputeerde(n), Beste

Nadere informatie

Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf

Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf Visie POC Noord Nederland Visie op de participatiewet en gevolgen sociaal akkoord van de gezamenlijke ondernemingsraden van de SW- bedrijven van

Nadere informatie

De Raad en de Omgevingswet

De Raad en de Omgevingswet De Raad en de Omgevingswet Inhoud - Wat is de Omgevingswet? - Wat betekent deze wet voor de gemeenten - Wat is de rol en de invloed van de raad op de wet - Waar liggen de kansen van de raad en waar moet

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

ECO² Landschappelijke buffering in de Gentse Kanaalzone

ECO² Landschappelijke buffering in de Gentse Kanaalzone 1 ECO² Landschappelijke buffering in de Gentse Kanaalzone 28 januari 2010 Stefan De Brabander Sylvie Fosselle 1 Inhoud Situering Fundamenten Landschapsontwikkeling in ECO² Financiering landschapsontwikkeling

Nadere informatie

Verslag discussies denktankbijeenkomst

Verslag discussies denktankbijeenkomst Verslag discussies denktankbijeenkomst 'Samen of liever alleen? Samenwerking tussen burgerinitiatieven en zorgorganisaties Tijdens de denktankbijeenkomst op 10 juni 2015 werd in groepjes gediscussieerd.

Nadere informatie

Nieuwe kansen voor intermediairs

Nieuwe kansen voor intermediairs 1 Bemiddeling van werkzoekenden met een arbeidsbeperking Nieuwe kansen voor intermediairs De komende jaren is het aan werk helpen van werkzoekenden met een arbeidsbeperking een groot thema. In 2026 moet

Nadere informatie

Coöperatie verbindend leiden

Coöperatie verbindend leiden Coöperatie verbindend leiden Document ter oprichting Versie 01-01-2016 Visie De verhouding van burgers tot de overheid, van werknemers tot hun werkgevers en van het individu ten opzichte van het collectief

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Op pad met... Riet Dumont in de Ooijpolder

Op pad met... Riet Dumont in de Ooijpolder Op pad met... Riet Dumont in de Ooijpolder Drs. M.J. Dumont 1970-1978 Studie Biologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen (nu Radboud Universiteit) 1978-1980 wetenschappelijk medewerker Milieukunde

Nadere informatie

Daarnaast zijn er subsidies voor het versterken van de landschapskwaliteit binnen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en de Nationale Landschappen.

Daarnaast zijn er subsidies voor het versterken van de landschapskwaliteit binnen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en de Nationale Landschappen. Informatie subsidies particulier natuurbeheer Natuurbeheer wordt in Nederland uitgevoerd door terreinbeherende organisaties en particulieren. De overheid wil het beheer van natuur door particulieren, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Voor de kwaliteit van Limburg. Nationaal landschap Zuid-Limburg POL 2014 Regiobijeenkomst 3 april 2014

Voor de kwaliteit van Limburg. Nationaal landschap Zuid-Limburg POL 2014 Regiobijeenkomst 3 april 2014 Voor de kwaliteit van Limburg Nationaal landschap Zuid-Limburg POL 2014 Regiobijeenkomst 3 april 2014 Prioriteit provinciale belangen Regio s van provinciaal belang: Nationaal Landschap Zuid-Limburg Maasdal

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Agenda workshop De vrijetijdssector en gebiedsontwikkeling

Agenda workshop De vrijetijdssector en gebiedsontwikkeling Agenda workshop De vrijetijdssector en gebiedsontwikkeling 1. Voorstelronde 2. Presentatie Rob Berkers: theoretisch 3. Presentatie Lennert Langerak: praktisch 4. Discussie 5. Afsluiting De vrijetijdssector

Nadere informatie

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap 1 De Nieuwe Hollandse Waterlinie Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt midden door Nederland: van Muiden tot aan de Biesbosch. Vroeger waren de

Nadere informatie

Gebiedsofferte Winterswijk

Gebiedsofferte Winterswijk 16 juni 2013 In samenwerking met Praktijknewerk: GLB brengt variatie in het landschap: Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland GLB-pilot Winterswijk Algemeen

Nadere informatie

Samenwerkingsstructuur Natuur- en Landschapsbeheer Limburg. Hein Kicken Erik Meijs Guido Claessens 28 januari 2014

Samenwerkingsstructuur Natuur- en Landschapsbeheer Limburg. Hein Kicken Erik Meijs Guido Claessens 28 januari 2014 Samenwerkingsstructuur Natuur- en Landschapsbeheer Limburg Hein Kicken Erik Meijs Guido Claessens 28 januari 2014 Aanleiding/legitimatie herijking structuur nieuw provinciaal beleid Nota Natuurlijk eenvoudig

Nadere informatie

Subsidies in de regio

Subsidies in de regio Subsidies in de regio Noord Nederland Subsidies in de regio -- Noord-Nederland Om bepaalde regio s binnen Nederland direct of indirect te versterken zijn er verschillende regionale, nationale en Europese

Nadere informatie

In de Visie is beschreven waar SGL in de toekomst voor wil staan, rekening houdend met ontwikkelingen die op dit moment aan de orde zijn.

In de Visie is beschreven waar SGL in de toekomst voor wil staan, rekening houdend met ontwikkelingen die op dit moment aan de orde zijn. Bijlage 1 meerjarenbeleidsplan Missie, visie en kernwaarden SGL In dit document vindt u de hernieuwde Missie, Visie en kernwaarden. In de Missie is beschreven wat SGL uit wil dragen naar buiten. Daarbij

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Werksessie VBG. 15 juni 2011. ZLTO gebouw Den Bosch. Dr. Henk C. van Latesteijn

Werksessie VBG. 15 juni 2011. ZLTO gebouw Den Bosch. Dr. Henk C. van Latesteijn Werksessie VBG 15 juni 2011 ZLTO gebouw Den Bosch Dr. Henk C. van Latesteijn De Brandende Vraag Welke rol kunnen gemeenten spelen bij het vormgeven van een nieuwe relatie tussen stad en platteland? 1 Inspiratie

Nadere informatie

Stichting GO! Groen Ondernemersnetwerk s-hertogenbosch e.o. Bevindingen inspiratiebijeenkomst Lokale Duurzame Energie Brabant (LDEB)

Stichting GO! Groen Ondernemersnetwerk s-hertogenbosch e.o. Bevindingen inspiratiebijeenkomst Lokale Duurzame Energie Brabant (LDEB) Bevindingen inspiratiebijeenkomst Lokale Duurzame Energie Brabant (LDEB) Datum : Donderdag 20 oktober 2011 Locatie Aan Van : Kloosterhotel ZIN, Vught : Deelnemers van de inspiratiebijeenkomst : Lili Mostard,

Nadere informatie

Wij zijn ING. En wij hebben samen een doel: mensen in staat stellen een stap voor te blijven, in het leven en in zaken.

Wij zijn ING. En wij hebben samen een doel: mensen in staat stellen een stap voor te blijven, in het leven en in zaken. The Orange Code Wij zijn ING. En wij hebben samen een doel: mensen in staat stellen een stap voor te blijven, in het leven en in zaken. De Orange Code is ons manifest waarin we hebben vastgelegd hoe we

Nadere informatie