LEVE SKWALITEIT VA DRUGAFHA KELIJKE JO GVOLWASSE E A AFLOOP VA EE LA GDURIGE RESIDE TIELE BEHA DELI G

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LEVE SKWALITEIT VA DRUGAFHA KELIJKE JO GVOLWASSE E A AFLOOP VA EE LA GDURIGE RESIDE TIELE BEHA DELI G"

Transcriptie

1 Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen Academiejaar LEVE SKWALITEIT VA DRUGAFHA KELIJKE JO GVOLWASSE E A AFLOOP VA EE LA GDURIGE RESIDE TIELE BEHA DELI G Masterproef ingediend tot het behalen van de graad van Master in de Pedagogische Wetenschappen, afstudeerrichting Orthopedagogiek Elien DESENDER ( ) Promotor: Dr. Wouter Vanderplasschen

2 Inhoudstafel 1. Inleiding 5 2. Literatuurstudie De impact van drugafhankelijkheid op het leven van een persoon Positieve gevolgen van druggebruik Negatieve gevolgen van druggebruik Behandeling van drugafhankelijkheid Drughulpverlening in Vlaanderen Langdurige residentiële behandelingen Het ontstaan van de Therapeutische Gemeenschap Doelstellingen van de hedendaagse Therapeutische Gemeenschap Doelgroep van de hedendaagse Therapeutische Gemeenschap Werkwijze van de hedendaagse Therapeutische Gemeenschap Langdurige residentiële behandelingsprogramma s en hun effect op het leven van een drugafhankelijke persoon Trend naar meer evidence-based werken binnen de drughulpverlening De methodologie van effectiviteitsonderzoek Wat wordt er gemeten? Hoe worden uitkomsten gemeten? Wanneer wordt er gemeten? Bevindingen van effectiviteitsonderzoek bij langdurige residentiële behandelingen voor drugafhankelijke personen De impact van langdurige residentiële behandeling op het leven van de cliënt Predictoren van de mate van succes van de langdurige residentiële behandeling Methodologie Setting: het Kortdurend Therapeutisch Programma (KTP) De Kier Het ontstaan van KTP De Kier als alternatief voor een Therapeutische Gemeenschap

3 Doelstellingen 27 Vergelijking van de doelstellingen van De Kier met deze van de hedendaagse TG Doelgroep...28 Vergelijking van de doelgroep van De Kier met deze van de hedendaagse TG Werkwijze..29 Vergelijking van de werkwijze van De Kier met deze van de hedendaagse TG Participanten Instrument Procedure Dataverzameling Data-analyse Resultaten Levenssituatie van de (voormalige) bewoners Levenssituatie bij opname Huidige levenssituatie Levenstevredenheid van de voormalige bewoners Wat heeft een significante impact op deze levenstevredenheid Wat heeft een significante impact op herval? Toetsen van enkele hypotheses: de impact van retentie, het afwerken van het programma en justitiële druk bij opname Retentie Gegradueerden vs drop-outs Justitiële druk bij opname Discussie De levenssituatie van de (voormalige) bewoners De levenstevredenheid van de voormalige bewoners Wat heeft een significante impact op deze levenstevredenheid? Wat heeft een significante impact op herval?.56 3

4 5.5. Toetsen van enkele hypothesen: de impact van retentie, het al dan niet afwerken van het programma en justitiële druk bij opname De impact van retentie en het afwerken van het programma Justitiële druk bij opname Beperkingen onderzoek Suggesties voor de toekomst Aanbevelingen voor verder onderzoek Beleid en praktijk.63 Referentielijst.64 Bijlagen

5 1. Inleiding Uit onderzoek blijkt dat drugafhankelijkheid een complex en langdurig probleem is dat vaak gepaard gaat met problemen op verschillende levensproblemen zoals werkeloosheid, financiële problemen, criminaliteit, dakloosheid, relationele problemen, psychische en lichamelijke klachten, sociale uitsluiting, (Brindis & Theidon, 1997; Geenens, Vanderplasschen, Broekaert, De Ruyver, & Alexander, 2005; Lamkaddem, 2008; McLellan, Arndt, Metzger, Woody, & O Brien, 1993). Tijdens mijn stage vorig jaar op de crisisafdeling van vzw Kompas ervoer ik zelf dat drugafhankelijkheid zo een enorme impact kan hebben op de levenssituatie van een individu en ook op de personen uit diens nabije omgeving. Daarnaast heeft drugafhankelijkheid ook een significante impact op de maatschappij en kan het dus ook als een maatschappelijk probleem beschouwd worden. Druggebruikers zijn namelijk onder meer verantwoordelijk voor een belangrijk aandeel van de totale gepleegde criminaliteit (Bennett, 2000; Best et al., 2001; De Ruyver et al., 2009; Hannon, Kelleher & Friel, 2000; Grann & Fazel, 2004; Inciardi, 1981; Lamkaddem, 2008; Lo & Stephens, 2000; Massaro & Pepper, 1994; Millar, O Dwyer & Finnegan, 1998). Er werden in België in 2007 alleen al bijna proces-verbalen opgesteld naar aanleiding van het gebruik, bezit of de handel in illegale middelen (Lamkaddem, 2008). Daarnaast kan druggebruik ook een rol spelen in het plegen van geweldsdelicten (Grann & Fazel, 2004; Petersilia, Greenwood & Lavin, 1977; Steadman et al., 1998), aangezien ontwenningsverschijnselen in verband kunnen worden gebracht met een toegenomen agressiviteit (Hoaken & Stewart, 2003) en vermogensdelicten (Farabee, Joshi & Anglin, 2001; Hutchinson, Gore, Taylor, Goldberg & Frischer, 2000; Wilson & Abrahamse, 1992), aangezien vele druggebruikers niet over de nodige middelen beschikken om zelf hun druggebruik te kunnen financieren. Druggerelateerde criminaliteit is echter niet de enige vorm van overlast waar de maatschappij mee geconfronteerd wordt (Decorte et al., 2004; Korf, Bless & Nottelman, 1998; Renn & Lange, 1996; Snippe, Naayer & Bieleman, 2006). Snippe et al. (2006) spreken onder meer ook van openbare orde overlast, bijvoorbeeld door rondzwervende spuiten en druggebruikers, en van audiovisuele overlast, bijvoorbeeld door hinderlijk gedrag van druggebruikers en dealers en de verwaarlozing van drugpanden. 5

6 Daarnaast lopen druggebruikers ook meer risico om een auto-ongeval te veroorzaken wanneer ze rijden onder invloed van psychoactieve stoffen (Chipman, Macdonald & Mann, 2003; Drummer et al., 2004; Longo, Hunter, Lokan, White & White, 2000). 85% van alle druggebruikers geeft aan al ooit onder invloed achter het stuur gezeten te hebben. 70% van hen schat dan ook de pakkans zeer klein tot klein in (Scheers, Verstraete, Adriaensen, Raes, & Tant, 2006). Tenslotte worden vele drugafhankelijke personen door hun werkeloosheid en/of hun financiële problemen genoodzaakt om een beroep te doen op overheidssteun (werkeloosheidsuitkering, leefloon, collectieve schuldbemiddeling, ) om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Deze en nog andere factoren zorgen ervoor dat heel wat Vlamingen drugproblemen bij jongeren als het belangrijkste probleem in de samenleving zien wat sociale zaken betreft, belangrijker nog dan onzekerheid over pensioen en werkeloosheid (Studiedienst van de Vlaamse Regering, 2007). Ook de overheid is van mening dat drugafhankelijkheid een belangrijk maatschappelijk probleem is en investeert dan ook al jaren heel wat middelen in de aanpak van dit probleem. In 2004 bijvoorbeeld werd ruim 297 miljoen euro geïnvesteerd, wat neer komt op 28,57 euro per inwoner of 0,10% van het Bruto Binnenlands Product. Meer dan de helft van deze middelen (56,24%) gaat naar veiligheid, iets minder dan 40% (39,58%) wordt in de hulpverlening geïnvesteerd en ongeveer 4% in preventie (3,82%) (De Ruyver et al., 2004). Ondanks het feit dat er jaarlijks heel wat middelen geïnvesteerd worden in de gespecialiseerde hulpverlening voor problematische druggebruikers, werden de verschillende hulpverleningsvormen in België nog weinig getoetst op hun werkzaamheid. De zeldzame follow-up onderzoeken die werden uitgevoerd, richtten zich bovendien voornamelijk op de effectiviteit van specifieke harm reductionprogramma s en van de therapeutische gemeenschappen. De Kortdurende Therapeutische Programma s in Vlaanderen, namelijk het behandelingsprogramma van Adic en De Kier, werden tot nu toe nog niet op hun werkzaamheid getoetst. 6

7 De focus binnen effectiviteitsonderzoek in de drughulpverlening ligt doorgaans op objectieve, sociaal wenselijke indicatoren van verandering, zoals druggebruik, tewerkstelling, criminaliteit, en vaak worden uitkomstindicatoren die belangrijk zijn voor druggebruikers zelf (levenskwaliteit, tevredenheid over de behandeling, ) genegeerd (De Maeyer, Vanderplasschen, & Broekaert, 2009). Binnen deze masterproef wordt er gepoogd om zowel een beeld te vormen van de objectieve levenssituatie als de subjectieve levenstevredenheid van de voormalige bewoners. Er wordt ook nagegaan welke factoren een significante impact hebben op de ervaren levenskwaliteit en welke factoren samen hangen met herval. Er worden eveneens enkele hypotheses getoetst, die geformuleerd werden op basis van een literatuurstudie van effectiviteitsonderzoek bij langdurige residentiële behandelingen. Maar vooraleer de resultaten beschreven worden en er dieper ingegaan wordt op de implicaties en beperkingen van dit onderzoek, wordt eerst een neerslag van de literatuurstudie aangeboden en een beschrijving van de gebruikte methodologie. 7

8 2. Literatuurstudie 2.1. De impact van drugafhankelijkheid op het leven van een persoon Positieve gevolgen van druggebruik Er wordt vanuit gegaan dat mensen drugs gebruiken omdat deze het normale functioneren van het centrale zenuwstelsel veranderen en zo ook het bewustzijnsniveau beïnvloeden (Brick & Erickson, 1998; Kerssemakers, 2008; Niesinck, Jaspers & Kortnet, 1998; van Epen, 1997; Watson, 1992). Wanneer men drugs gebruikt, denkt men anders, gedraagt men zich anders, voelt men zich anders en neemt men de zaken om zich heen op een andere manier waar (Dom, 2000, geciteerd in Broekaert et al., 2005, p. 309). Sommigen opteren voor verdovende middelen, omdat deze kalmerend en ontspannend werken. Ze helpen mensen op die manier om de minder prettige dingen van alledag even te vergeten, geen pijn meer te voelen, het gevoel te krijgen alles aan te kunnen en een gevoel van veiligheid en tevredenheid te ervaren (Niesinck et al., 1998). Anderen gebruiken stimulerende middelen om hun energieniveau te verhogen en om een zelfzeker gevoel te krijgen (Dom, 2000). Tenslotte zijn er ook de bewustzijnsveranderende middelen, zoals LSD en cannabis, die ervoor zorgen dat men de wereld om zich heen op een heel andere manier waarneemt en die de stemming beïnvloeden (Broekaert et al., 2005). Het gebruiken van drugs brengt naast het korte termijn effect op de waarneming en emotie, ook andere positieve gevolgen op lange termijn met zich mee die door gebruikers gewaardeerd worden. Uit onderzoek van Decorte, Muys en Slock (2003) blijkt bijvoorbeeld dat vele Vlaamse cannabisgebruikers van mening zijn dat ze door hun gebruik zichzelf beter hebben leren kennen, dat ze meer plezier in het leven en voor mooie dingen meer waardering hebben gekregen Negatieve gevolgen van druggebruik Het gebruik van illegale drugs of alcohol kan echter ook nadelige effecten met zich mee brengen, zowel op korte als op lange termijn. Eerst en vooral werden er tal van effecten op de lichamelijke gezondheid vastgesteld (Adgey, Johnston & McMechan, 1995; Kerssemakers, 2008; Stein, 1999; van der Stel, 2007; Wilson & Saukkonen, 2004). Lichamelijke complicaties die bijvoorbeeld geassocieerd worden met het gebruik van cocaïne op 8

9 regelmatige basis zijn onder meer: oververmoeidheid en uitputting, gewichtsverlies, hartritmestoornissen, hoge bloeddruk, hersenbloeding, hartinfarct, overdosis, (Kerssemakers, 2008; Kloner, Hale, Alker & Rezkalla, 1992; Mittleman et al., 1999; Stein, 1999). Bovendien brengt ook elke gebruikerswijze specifieke risico s met zich mee. Zo neemt de kans op spuitabcessen en infectieziektes zoals HIV en hepatitis B en C, toe wanneer men spuiten of ander gebruikersmateriaal deelt met anderen (Aceijas, Stimson, Hickman & Rhodes, 2004). Wanneer cocaïne bijvoorbeeld gesnoven wordt, kunnen de neusslijmvliezen ontsteken en wanneer men cannabis of een andere drug rookt, neemt onder andere de kans toe op ademhalingsproblemen, bepaalde vormen van kanker en hart- en vaataandoeningen. Tenslotte kan het gebruik van drugs bij zwangere vrouwen ook een negatief effect hebben op de ontwikkeling van hun ongeboren kind (Bell & Lau, 1995; Kuczkowski, 2007). Druggebruik brengt niet enkel negatieve effecten op vlak van lichamelijke gezondheid met zich mee, maar ook vlak van de psychische gezondheid (Patton et al., 2002; Satel & Edel, 1991; Williamson et al., 1997; Winstock, 1991; Zammit, Allebeck, Andreasson, Lundberg & Lewis, 2002). Zo wordt bijvoorbeeld ernstig cocaïnegebruik in verband gebracht met wanen, zoals de achtervolgingswaan die kan leiden tot hevige agressieve ontladingen gericht op de vermeende belagers (Kerssemakers, 2008). Langdurig gebruik houdt bovendien het risico in op lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid, wat heel wat problemen met zich mee brengt. Zo moet men een steeds grotere hoeveelheid van het middel gebruiken om het gewenste effect te bereiken (tolerantie) en krijgt men steeds vlugger last van onthoudingsverschijnselen (American Psychiatric Association [APA], 1994). Vaak slagen druggebruikers er dan na verloop van tijd ook niet meer in om met hun eigen financiële middelen hun gebruik te bekostigen en worden ze in het criminele milieu of de prostitutie gedreven, wat ervoor zorgt dat ze een hoger risico lopen om in contact te komen met politie en justitie, of zetten ze hun directe omgeving onder druk zodat ze van hen geld krijgen, wat hun sociale relaties zeker niet ten goede komt. Vaak worden belangrijke sociale, beroepsmatige of recreatieve activiteiten opgegeven of verminderd door en voor het middelengebruik. Daarnaast hebben sommige onderzoekers een negatieve impact van het gebruik van psychoactieve drugs op de kwaliteit van leven van gebruikers aangetoond (Stein, Mulvey, 9

10 Plough & Samet, 1998; Smith & Larson, 2003; Ventegodt & Merrick, 2003). Het blijft echter onduidelijk of dit effect te wijten is aan het druggebruik zelf of aan de negatieve levensgebeurtenissen die mogelijks aan de basis van het gebruik liggen. Ook de sterke comorbiditeit met tal van psychiatrische symptomen zorgt ervoor dat er onvoldoende bewijs voorhanden is om een lage levenskwaliteit als een rechtstreeks gevolg van middelenmisbruik te wijten (De Maeyer, et al., 2009). Uit onderzoek van De Maeyer et al. (2009) blijkt dat volgende zaken volgens druggebruikers zelf een positieve impact hebben op hun levenskwaliteit: een ondersteunend persoonlijk netwerk waarvan ze affectie en respect krijgen, een veilige leefomgeving zonder druggebruikers in de buurt waar ze voldoende privacy hebben, zich thuis kunnen voelen en zich ontspannen, werk hebben en appreciatie krijgen voor wat ze doen, korte en lange termijn doelen vastleggen, de kans om hun eigen mogelijkheden te ontwikkelen, toegang tot gezondheidszorg, minstens over basiscomfort beschikken, Vele druggebruikers ondervinden echter heel wat hindernissen om opnieuw te participeren in de samenleving en zo hun levenskwaliteit te verhogen. Vaak wordt (ex) gebruikers na het breken met hun vroegere vrienden geconfronteerd met gevoelens van eenzaamheid. Daarnaast hebben velen ook een negatief zelfbeeld, onder andere doordat ze de gestigmatiseerde identiteit die anderen hen geven (bv. druggebruikers zijn onbetrouwbaar, manipulatief, ongemotiveerd en echte leeglopers) internaliseren. Het zoeken naar werk blijkt ook vaak niet evident te zijn: de meesten zijn namelijk niet gekwalificeerd omdat ze hun middelbare school niet hebben afgemaakt of hebben een strafblad. Bijna alle (ex) druggebruikers ondervinden daarnaast moeilijkheden met betrekking tot dagbesteding: velen vervelen zich vaak, terwijl het gebruik hen voorheen 24 u op 24 bezig hield. De meesten voelen dan ook de nood om hun druggebruik te vervangen door een sport, hobby of een andere vorm van recreatie. Deze activiteiten creëren bovendien kansen om nieuwe mensen te leren kennen. Druggebruikers verlangen ernaar om eindelijk opnieuw onafhankelijk te zijn, eigen keuzes te kunnen maken en voor zichzelf te kunnen zorgen. Vroeger waren velen namelijk vaak afhankelijk van iemand anders voor geld, drugs, een slaapplaats, Innerlijke rust vinden is eveneens voor velen zeer belangrijk. Hiertoe dienen de nodige copingvaardigheden te ontwikkelen om met gevoelens van angst en depressie, met tegenslagen en met sociale druk om te gaan. Tenslotte moeten de meesten, na jarenlang druggebruik, hun eigen identiteit terug opbouwen (De Maeyer et al., 2009). 10

11 2.2. Behandeling van drugafhankelijkheid Drughulpverlening in Vlaanderen Mensen die er niet zelfstandig in slagen hun middelengebruik onder controle te krijgen, kunnen in Vlaanderen een beroep doen op een gevarieerd zorg- en hulpaanbod. De welzijnsen gezondheidssector biedt zowel gespecialiseerde (categoriale) als niet-gespecialiseerde hulpverlening en ondersteuning aan in een dikwijls moeizaam proces van gedragsverandering (Vereniging voor Alcohol en andere Drugproblemen [VAD], 2006a) Binnen de gespecialiseerde hulpverlening kan men onder andere terecht bij ambulante revalidatiecentra die voornamelijk functioneren in groepsverband (bijvoorbeeld dagcentra), ambulante centra die voornamelijk individuele begeleiding aanbieden (sessiecentra of Medisch Sociale Opvangcentra), residentiële crisisopvangcentra en therapeutische gemeenschappen (Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering [RIZIV], 2000). Tussen inrichtingen die een zelfde soort revalidatieprogramma aanbieden kunnen er grote verschillen zijn, wegens de concrete therapeutische keuzen die door de betrokken inrichtingen zijn gemaakt. Die verschillen tussen inrichtingen maken mee de rijkdom van de revalidatiesector uit, die aldus een waaier biedt van verzorging die aangepast is aan de diverse behoeften van de betrokken patiënten (RIZIV, 2000). Er kan evenwel een onderscheid gemaakt worden tussen interventies die gericht zijn op abstinentie, substitutie of schadebeperking (harm reduction). Case management kan hierbij een aanvullende en integrerende werkvorm zijn (Broekaert et al., 2005). Naast de gespecialiseerde of categoriale drughulpverlening, spelen mantelzorg, zelfhulp en eerstelijnsvoorzieningen een belangrijke rol in vroegtijdige signalering, opvang en begeleiding van personen met problematisch middelengebruik (VAD, 2006a) Langdurige residentiële behandelingen De opzet van dit onderzoek is de impact nagaan van het Kortdurend Therapeutisch Programma De Kier op de leefsituatie en levenskwaliteit van de voormalige bewoners. De KTP s behoren, in tegenstelling tot wat hun naam doet vermoeden, tot het gamma van de langdurige residentiële behandelingsprogramma s, aangezien de cliënten er een vijftal 11

12 maanden residentieel worden opgenomen. In Vlaanderen bestaan er slechts twee KTP s: het behandelingsprogramma van het Antwerps Drug InterventieCentrum (Adic) in Antwerpen en De Kier in Kortrijk. Deze behandelingsvorm is, net zoals nagenoeg alle andere langdurige residentiële behandelingen, gebaseerd op het programma van een therapeutische gemeenschap, maar werd aangepast aan de specifieke noden van bepaalde druggebruikers. In wat volgt, wordt dieper ingegaan op het ontstaan van de therapeutische gemeenschap (TG), de doelstellingen die er nagestreefd worden, de doelgroep waarop men gericht is en de werkwijze die er gehanteerd wordt Het ontstaan van de Therapeutische Gemeenschap Doorgaans wordt er een onderscheid gemaakt tussen de democratische therapeutische gemeenschap en de gestructureerde drugvrije therapeutische gemeenschap. De drugvrije TG was in tegenstelling tot de democratische TG initieel gericht op en ontwikkeld ten behoeve van drugverslaafden. De AA-beweging van Bill en Bob en de Synanon beweging van Dederich hadden een grote impact op het ontstaan van deze drugvrije TG (Broekaert et al., 2005). Terwijl beide vormen van therapeutische gemeenschappen tot 1970 als duidelijk te onderscheiden werden beschouwd, is er sinds de eerste wereldconferentie van TG s in Zweden echter een integratiebeweging gaande, vooral onder impuls van Mowrer en Jones (Broekaert et al., 2005). Broekaert, Vandevelde, Soyez, Yates en Slater (2006) spreken dan ook van een derde generatie van therapeutische gemeenschappen die het levenslicht zagen tussen eind jaren 60 en midden jaren 80. Hetgeen volgt heeft betrekking op deze derde generatie TG s in Vlaanderen Doelstellingen van de hedendaagse Therapeutische Gemeenschap De therapeutische gemeenschap is hoofdzakelijk abstinentiegericht (Broekaert et al., 2005). Dit betekent dat er binnen het TG gestreefd wordt naar het (definitieve) einde van het middelengebruik. Volgens Broekaert et al. (2005) is het algemene doel van een therapeutische gemeenschap het ontwikkelen van de persoon met moeilijkheden tot een volwassen individu dat in staat is om te overleven in de samenleving. Men vertrekt met andere woorden vanuit de optimale doelstelling om druggebruikers te ontwennen en drugvrij te re-integreren in de maatschappij (VAD, 2006a). Voor deze reïntegratie is onder meer het volgende vereist: het 12

13 verkrijgen van een positieve levensstijl waarbij het individu in staat is om met stress om te gaan, een positief zelfbeeld, het eigen maken van adequaat probleemoplossend gedrag, het kunnen onderhouden van intieme en bevredigende (vrienden) relaties en het kunnen genieten van het leven (Kooyman, 1993) Doelgroep van de hedendaagse Therapeutische Gemeenschap De therapeutische gemeenschappen in Vlaanderen richten zich tot mannen en vrouwen tot ongeveer 40 jaar die verslaafd zijn aan illegale drugs, al dan niet in combinatie met alcohol en/of medicatie. Volgens De Leon (2000) zijn de bewoners van een therapeutische gemeenschap een heel diverse groep. De cliënten hebben naast een ernstige drugsproblematiek ook vaak te kampen met complexe sociale en psychologische problemen. Doorgaans hebben ze een laag zelfbeeld en hebben ze geen vertrouwen in zichzelf en in anderen (Kooyman, 1993). Een opname in een TG gebeurt steeds op vrijwillige basis, soms onder gerechtelijke druk. Om in een TG te worden opgenomen, dienen de patiënten meestal reeds vóór hun opname fysiek ontwend te zijn - in een TG wordt normaliter geen gebruik gemaakt van substitutiemedicatie - en vrij sterk gemotiveerd te zijn om hun leven te veranderen en een einde te maken aan hun middelenmisbruik. Aan beide voorwaarden kan gewerkt worden binnen een crisiscentrum. Aan de meeste therapeutische gemeenschappen is dan ook een crisiscentrum verbonden. De laatste jaren hebben vele TG s hun actieveld uitgebreid tot de zorg voor mensen met psychische stoornissen, verslaafde moeders, kinderen van verslaafden, adolescenten, mensen met gedragsstoornissen, migranten en minderheidsgroepen, (De Leon, 1997) Werkwijze van de hedendaagse Therapeutische Gemeenschap Essentiële componenten van de visie van een therapeutische gemeenschap zijn volgens Broekaert et al. (2005): geloof in de potentiële groeikracht en mogelijkheid tot zelfrealisatie van elk individu; geloof in waarden als arbeid, creativiteit, inzet en ontmoeting; geloof in de andere als bouwsteen van het zelf en geloof in de uiteindelijke stabilisatie, als volwassen individu, gereïntegreerd in de samenleving. 13

14 De therapeutische gemeenschap onderscheidt zich duidelijk van andere behandelingsvormen (Broekaert et al., 2005; De Leon, 1989; Woodhams, 2001). Het meest unieke en essentiële element is waarschijnlijk community as method (De Leon, 2000). Het leven in groep staat binnen de TG centraal en de gemeenschap wordt als één van de belangrijkste hefbomen tot verandering gezien. Ze wordt er gebruikt als een methode om de levensstijl van de bewoners te veranderen en individuen leren er, onder andere met behulp van de encounter groepen, steeds meer en meer over zichzelf (De Leon, 2000). Ze identificeren zich meer en meer met oudere bewoners en personen die het programma al hebben afgerond (social learning). Een bewoner van een TG draagt dus niet enkel de verantwoordelijkheid over zijn eigen groeiproces (zelfhulp), maar neemt ook de zorg op voor het herstel van zijn medebewoners (De Leon, 2000). Wederzijdse steun en hulp (responsible concern) worden dan ook als essentiële componenten beschouwd van een succesvol behandelingsprogramma. Daarnaast zijn eerlijkheid, openheid, inzet, dagelijkse arbeid, ontspanning en studie fundamentele waarden binnen een TG die een belangrijke rol spelen in het veranderingsproces van een bewoner (Broekaert et al., 2005). Doorgaans bestaat een opname binnen een therapeutische gemeenschap uit verschillende fasen: een introductiefase (onthaal), een behandelingsfase en een re-integratiefase (Broekaert et al., 2005; De Leon, 2000). Elke fase gaat gepaard met bepaalde specifieke verwachtingen en doelen die nagestreefd worden. Tijdens de eerste fase wordt er voornamelijk van de bewoner verwacht dat hij of zij zich aanpast aan de nieuwe leefomgeving, contact legt met de andere bewoners en deelneemt aan de activiteiten die aangeboden worden. Tijdens de behandelingsfase klimt de bewoner steeds hoger op de hiërarchische ladder en neemt hij of zij steeds meer verantwoordelijkheden op zich. Tijdens de re-integratiefase tenslotte komen de bewoners steeds meer en meer weer in contact met de buitenwereld en dienen ze wat ze tijdens hun behandeling geleerd hebben, in het echte leven toe te passen. Doorgaans gaan de cliënten niet rechtstreeks over van de therapeutische gemeenschap naar de buitenwereld, maar maken ze een tussenstap via een zogenaamd tussenhuis of halfweghuis. Wanneer de cliënten dan uiteindelijk opnieuw zelfstandig gaan wonen, wordt er meestal ook nog ambulante nazorg aangeboden. 14

15 2.3. Langdurige residentiële behandelingsprogramma s en hun effect op het leven van een drugafhankelijke persoon In deze paragraaf wordt eerst en vooral dieper ingegaan op de huidige trend naar meer evidence-based werken binnen de drughulpverlening (2.3.1.). Deze trend zorgt er onder meer voor dat langdurige residentiële behandelingsprogramma s steeds meer en meer het onderwerp worden van effectiviteitsonderzoek. In staan we stil bij de methodologie die doorgaans gehanteerd wordt bij dit soort onderzoeken. Er wordt onder meer gepoogd een antwoord te bieden op de vraag wat er doorgaans wordt gemeten ( ), hoe deze uitkomstvariabelen doorgaans gemeten worden ( ) en wanneer deze doorgaans gemeten worden ( ). Tenslotte wordt er een overzicht geboden van de resultaten van effectiviteitsonderzoek met betrekking tot langdurige residentiële behandelingsprogramma s (2.3.3.) Trend naar meer evidence-based werken binnen de drughulpverlening Er worden de laatste jaren steeds meer en meer vragen gesteld bij de effectiviteit van de verschillende behandelingsmodellen en strategieën waar middelenafhankelijke personen een beroep op kunnen doen om hen te helpen bij het opnieuw onder controle krijgen van hun druggebruik. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de drop-out percentages binnen de drughulpverlening relatief hoog zijn (Claus & Kindleberger, 2002) en dat veel cliënten na het stopzetten van de behandeling een terugval kennen (Gossop, Stewart, Browne, & Marsden, 2002). Heel wat cliënten hebben bovendien al een lange behandelingsgeschiedenis achter de rug en sommigen staan dan ook bekend als draaideurcliënten (Hser, 1997). Tal van behandelingsprogramma s in België en de rest van Europa zijn dan ook intussen het onderwerp van evaluatieonderzoek geworden (European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction [EMCDDA], 1999). Dit soort onderzoek wil zo eenduidig mogelijk vaststellen wat de aard en de omvang van de resultaten zijn en in hoeverre deze toe te schrijven zijn aan een bepaalde interventie. De laatste jaren wordt er in de drughulpverlening steeds vaker gesproken over evidencebased werken. Deze term werd afgeleid van het begrip evidence based medicine (EBM) (Evidence Based Medicine Working Group, 1992). Dit is een stroming die binnen de geneeskunde is ontstaan onder impuls van artsen, onderzoekers en professoren die de 15

16 toepassing van resultaten uit wetenschappelijk onderzoek in de praktijk wilden versnellen en verbeteren (Haynes, Sackett, Gray, Cook, & Guyatt, 1996). Men wenste met andere woorden de kloof tussen onderzoek en praktijk steeds meer en meer overbruggen. Druginterventieprogramma s dienen hiertoe regelmatig geëvalueerd te worden op hun effectiviteit, zodat ze ten gepaste tijde kunnen bijgestuurd worden en hierdoor steeds meer kwaliteitsvol worden. Meer kwaliteit zou de cliënt, die de best geëvalueerde diagnostische en therapeutische interventies en technieken tot zijn beschikking gesteld krijgt, ten goede moeten komen (Autrique, Vanderplasschen, Pham, Broekaert, & Sabbe, 2007). Daarnaast plukt ook de maatschappij de vruchten van evidence based practice, aangezien de middelen die voorhanden zijn op deze manier zo efficiënt mogelijk ingezet kunnen worden en de gezondheidszorg zo toegankelijk blijft voor zoveel mogelijk mensen (Lemiengre, 1998 & Van Driel et al., 2003, geciteerd in Autrique et al., 2007, p. 3). Deze laatste gedachte kan gekaderd worden binnen het economische of marktgerichte denken, dat binnen de hulpverlening steeds meer en meer in opmars komt (Hatziandreou, 1999). Het is verleidelijk om als beleidsmaker enkel middelen te investeren in de behandelingsformule waarvan uit wetenschappelijk onderzoek blijk dat deze de meeste verdiensten heeft. Het ideeëngoed van evidence based medicine, dat voortvloeit uit de gezondheidszorg, kan echter niet zomaar toegepast worden op de drughulpverlening. Er moet namelijk rekening gehouden worden met de eigenheid van de problematiek waarmee men in deze setting geconfronteerd wordt. Middelenafhankelijkheid is een complexe stoornis die veroorzaakt wordt door het al even complexe samenspel van mens, middel en milieu gerelateerde factoren die elkaar voortdurend beïnvloeden (Broekaert et al., 2005). Bovendien gaat het om een problematiek die vaak gepaard gaat met andere problemen, zoals werkeloosheid, financiële problemen, contacten met politie en justitie, dakloosheid, relationele problemen, psychische en lichamelijke klachten, (Brindis & Theidon, 1997; McLellan et al., 1993). Deze complexiteit zorgt ervoor dat het niet evident is om de effectiviteit van interventies te onderzoeken. Randomised Controlled Trials (RCT s), die als de gouden standaard binnen de geneeskunde gelden en die de werkzaamheid van een interventie meten (efficacy), worden uitgevoerd onder ideale en gecontroleerde omstandigheden. Deze efficacy garandeert echter geen effectiveness (effectiviteit) in de dagdagelijkse praktijk van de bestaande behandelingsprogramma s binnen de drughulpverlening. Men pleit dan ook voor het aanwenden van een mix van verschillende 16

17 methoden van evaluatieonderzoek, waarbij ook gebruik gemaakt wordt van kwalitatief onderzoek (Saan & de Haes, 2005). Bovendien is het niet omdat de werking van iets niet bewezen is, dat het niet werkt. Not everything that counts can be counted, and not everything that can be counted counts (Cameron, 1963, p.13). Alle bovenstaande factoren verklaren samen mede de kloof die in de drughulpverlening nog steeds bestaat tussen wetenschappelijk onderzoek en de praktijk (VAD, 2006b). Evidence is echter slechts één element binnen evidence based werken. De meest recente definitie luidt namelijk als volgt: Evidence-based medicine is het gewetensvol, expliciet en oordeelkundig gebruik van het huidige beste bewijsmateriaal om beslissingen te nemen voor individuele patiënten. De praktijk van evidence-based medicine impliceert het integreren van individuele klinische expertise met het beste externe bewijsmateriaal dat vanuit systematisch onderzoek beschikbaar is. De voorkeuren, wensen en verwachtingen van de patiënt spelen bij die besluitvorming een centrale rol. (Offringa, Assendelft, & Scholten, 2008, p. 22) Om een geschikte interventie voor een specifieke cliënt te ontwikkelen dient men dus niet enkel rekening te houden met de wetenschappelijke evidentie die voor een bepaalde interventie voor handen is, maar dient men deze onder andere te integreren met de eigen ervaringen, vaardigheden en attitudes. Deze expertise kan onder meer gebruikt worden om de kwaliteit van bestaand onderzoek te beoordelen. Daarnaast dient men in het evidence-based werken rekening te houden met de specifieke problemen, sterktes, socioculturele context, wensen, waarden en noden van de cliënt of doelgroep met wie men werkt, en, die te integreren met de expertise van de praktijkwerker en de beschikbare evidence. Evidencebased werken gebeurt tenslotte natuurlijk steeds in een bepaalde context. De samenleving en de omgeving waarin gewerkt en geleefd wordt, dient dus ook in rekening gebracht te worden. Wat de samenleving als een probleem aanziet, beïnvloed immers wat ze zal verkiezen eraan te doen (qua middelen en mankracht), welke interventies ze inzet en welke uitkomsten ze belangrijk acht (VAD, 2006b). 17

18 (VAD, 2006b) Het gaat met andere woorden bij evidence based practice om maatwerk en men mag zich dus niet beperken tot de vraag of een interventie goede resultaten boekt of niet. Eén ding staat evenwel vast: gezien de complexiteit is een snelle en definitieve oplossing voor een drugproblematiek niet steeds realistisch. Middelenafhankelijkheid wordt meer en meer beschouwd als een chronic relapsing disorder/disease (Hser, Hoffman, Grella, & Anglin, 2001; McLellan, Lewis, O Brien, & Kleber, 2000; Miller, Zweben, & Johnson, 2005; Vanderplasschen, Colpaert, Lievens, & Broekaert, 2003): een chronische aandoening die gekenmerkt wordt door regelmatig herval, waarbij herstel echter mogelijk is. In de praktijk blijkt dan ook dat één enkele behandeling voor de meeste druggebruikers onvoldoende is om van hun problemen af te geraken. Er is wel sprake van een mogelijks cumulatief effect van verschillende behandelingsepisodes. Onderzoek binnen de drughulpverlening is echter meestal eenzijdig gericht op het effect van één bepaalde interventie (Vanderplasschen et al., 2003). Naast de motivatie tot gedragsverandering op dat specifiek moment, spelen onder andere ook het tijdstip van de interventie, de hulpvraag, de hulpverleningsgeschiedenis en de mogelijkheden van de cliënt een rol bij het bepalen van welke interventies het meest aangewezen zijn. De heersende opvatting binnen de drughulpverlening in Vlaanderen is dan ook dat alle bestaande programma s bepaalde verdiensten hebben voor bepaalde cliënten, in een bepaalde fase van hun verslavingsproblematiek (VAD, 2006a). Veeleer dan dat één formule de andere overbodig maakt, kan men dan ook de diverse formules als complementair beschouwen (RIZIV,2000). De laatste jaren zijn steeds meer drughulpvoorzieningen in Vlaanderen hiervan overtuigd en bieden ze een gedifferentieerd zorgaanbod aan. 18

19 Ook wanneer men ervan uitgaat dat alle bestaande programma s hun verdiensten hebben voor bepaalde cliënten, kan evidence based practice een meerwaarde bieden. Zo biedt EBP onder meer de mogelijkheid om meer continuïteit en meer eenvormigheid in de zorg te realiseren, geeft ze een meer rationele basis voor het nemen van beleidsbeslissingen, biedt ze de mogelijkheid om een gemeenschappelijk begrippenkader te ontwikkelen voor de evaluatie van wetenschappelijk onderzoek, kan ze een nieuwe basis vormen voor opleiding en navorming en zorgt zij voor meer duidelijkheid over bestaande lacunes in de bestaande wetenschappelijke kennis. Een degelijke wetenschappelijke onderbouwing van interventies is tenslotte ook nodig omdat werken met mensen een subjectieve aangelegenheid is. Een goede intuïtie, al dan niet op basis van jarenlange ervaring, is hierin belangrijk, maar lang niet voldoende. Onderzoek kan nieuwe perspectieven openen en voorkomt dat men op dezelfde manier doorgaat, alleen omdat men het altijd al zo gedaan heeft (VAD,2006b) De methodologie van effectiviteitsonderzoek Wat wordt er gemeten? Druggebruik, werk en criminaliteit zijn de drie klassieke uitkomstmaten binnen de verslavingszorg (Broekaert & Vanderplasschen, 2008). Daarnaast wordt er ook vaak gepeild naar andere factoren of levensdomeinen die beïnvloed worden door het middelengebruik: fysieke en mentale gezondheid, sociaal functioneren, risicogedrag gerelateerd aan het druggebruik, onthoudingsverschijnselen, en welke factoren een impact hierop hebben: retentie (het in het programma blijven), niveau van motivatie, geslacht, leeftijd, een al dan niet gerechtelijke doorverwijzing, Doorgaans worden enkel klinische uitkomsten in rekening gebracht. Sporadisch wordt daarnaast eveneens gepeild naar de tevredenheid van de cliënt over de behandeling, diens huidige levenskwaliteit of wordt de behandelingskost mee in rekening genomen Hoe worden uitkomsten gemeten? Er werd een heel scala van meetinstrumenten ontwikkeld die onderzoekers helpen bij het verzamelen van de nodige informatie op een gestructureerde manier. De meetinstrumenten die het vaakst worden gebruikt zijn: de European Addiction Severity Index (Kokkevi & Hartgers, 1995), het Meetinstrument bij Addictie voor Triage en Evaluatie (Schippers & Broekman, 2007) en de Maudsley Addiction Profile (Marsden et al., 1998). 19

20 Wanneer wordt er gemeten? Wanneer men de mate van verandering wil meten, bijvoorbeeld verandering in de ernst van de problematiek of in de ervaren kwaliteit van leven van de cliënt, dient men minstens twee metingen uit te voeren waarvan de resultaten vergeleken kunnen worden. Naast de meting bij opname, kan een tweede meting direct bij de afsluiting van de behandeling uitgevoerd worden. Voordelen hiervan zijn dat het een indicatie geeft van het onmiddellijke resultaat van de behandeling. De tevredenheid kan meteen bevraagd worden en men hoeft hierbij dus geen beroep te doen op herinneringen. Het is echter ook interessant en misschien wel een meer accurate maat van effectiviteit als er ook een meting is enkele maanden na afsluiting van de behandeling, aangezien men dan een duidelijker beeld heeft over het patroon van de verandering. Idealiter vinden er dus op drie momenten een meting plaats: voor de behandeling, direct na de behandeling en enkele maanden later (Spits & Schippers, 2008). Het blijkt echter vaak niet haalbaar om deze metingen bij elke cliënt uit te voeren. Met name de meting direct na de behandeling blijkt vaak praktisch niet haalbaar. Niet iedereen sluit namelijk de behandeling af, wat ervoor kan zorgen dat de interessante groep cliënten die vroegtijdig het programma verlaat, gemist wordt. Om deze reden opteert men vaak voor een meer praktische oplossing met betrekking tot de meetmomenten en opteert men ervoor om enkel een follow-up meting te doen en de meting direct na het afsluiten van het programma achterwege te laten (Spits & Schippers, 2008). Follow-up studies lopen doorgaans over een periode van 3 maanden, 6 maanden, 12 maand of 24 maand en zelden worden uitkomsten gemeten na vijf jaar of meer Bevindingen van effectiviteitsonderzoek bij langdurige residentiële behandelingen voor drugafhankelijke personen Bij het doornemen van de onderzoeksliteratuur kan er vastgesteld worden dat er al heel wat onderzoek werd gevoerd naar het effect van langdurige residentiële programma s op de levenssituatie van de cliënt. Deze onderzoeken kunnen grotendeels in twee categorieën ingedeeld worden. Enerzijds zijn er de kleinschalige studies die het effect van één enkel programma, doorgaans een therapeutische gemeenschap, nagaan op het leven van de voormalige bewoners, zoals de evaluatiestudies van Collier en Hijazi (1974), Coombs (1981), De Leon, Wexler en Jainchill (1982), Fernández-Montalvo, López-Goñi, Illescas, Landa, & Lorea (2008), Morral, McCaffrey, & Ridgeway (2004), Page en Mitchell (1988), Raes (1997), Ravndal (2001), Soyez en Broekaert (2009) en van de Velde, Schaap, & Land (1998). Anderzijds zijn er de grootschalige studies die methodologisch goed onderbouwd zijn. Het merendeel daarvan zijn Amerikaanse studies, zoals de DARP-studie (Simpson & Sells, 1982), 20

Herstel van verslaving? Conceptualisering door individuen in herstel

Herstel van verslaving? Conceptualisering door individuen in herstel Herstel van verslaving? Conceptualisering door individuen in herstel Vlaamse hersteldagen 2015, 18.11.2015 Doctoranda: Anne Dekkers Doctoraat: Wegen naar herstel van verslaving: de rol van individueel

Nadere informatie

Hieronder vindt u een overzicht van de verschillende werksoorten binnen de alcohol- en drughulpverlening.

Hieronder vindt u een overzicht van de verschillende werksoorten binnen de alcohol- en drughulpverlening. WEGWIJS IN DE DRUGHULPVERLENING Mensen die er niet in slagen hun middelengebruik onder controle te krijgen, kunnen een beroep doen op een gevarieerd zorg- en hulpaanbod. De welzijns- en gezondheidssector

Nadere informatie

Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving

Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving De Kiem biedt hulp aan personen die problemen ervaren door het gebruik van drugs en aan mensen uit hun omgeving. Het residentiële luik van het

Nadere informatie

De Sociale plattegrond. Inhoudstafel

De Sociale plattegrond. Inhoudstafel De Sociale plattegrond Sector: Verslaving Spreker: Marc Tack (CAT CGG Eclips) Inhoudstafel I. Kenmerken van problematisch alcoholen middelengebruik II. Implicaties voor de hulpverlening III. Overzicht

Nadere informatie

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Deel 1: Wet op de gedwongen opname Deel 2: problematisch middelengebruik Toetsing van de wet bij verslaving Geesteszieke

Nadere informatie

Voorstelling Team Verslavingszorg

Voorstelling Team Verslavingszorg 27/05/2015 Voorstelling Team Verslavingszorg Ivo Vanschooland Doelgroep De afdeling staat open voor mannen en vrouwen uit gans Vlaanderen en Nederland met problemen gekoppeld aan misbruik of afhankelijkheid

Nadere informatie

Geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg Samenwonen of een LAT-relatie

Geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg Samenwonen of een LAT-relatie Geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg Samenwonen of een LAT-relatie Frieda Matthys, MD, PhD Historiek 19 de eeuw Gezondheids zorg Liefdadigheid Politie Justitie Historiek 20ste eeuw Gezondheids

Nadere informatie

DE TIPI Onderzoek naar de leefsituatie en huidige kwaliteit van leven van ouders en kinderen die het Tipi-programma hebben doorlopen

DE TIPI Onderzoek naar de leefsituatie en huidige kwaliteit van leven van ouders en kinderen die het Tipi-programma hebben doorlopen DE TIPI Onderzoek naar de leefsituatie en huidige kwaliteit van leven van ouders en kinderen die het Tipi-programma hebben doorlopen Jachna Beck Evelien Van Rompaye Promotor: Prof. Dr. Wouter Vanderplasschen

Nadere informatie

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening 1 INHOUD PRESENTATIE I. Belgisch drugbeleid II. O.M. en problematisch druggebruik III.De rechtbank en problematisch

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

De opleiding start op 16 februari 2016. Het volledige programma met de data wordt bekend gemaakt in het najaar 2015.

De opleiding start op 16 februari 2016. Het volledige programma met de data wordt bekend gemaakt in het najaar 2015. Vooraankondiging Tweejarige opleiding tot hulpverlener bij alcohol- en drugproblemen (2016-2017) In samenwerking met de Vlaamse Vereniging van Behandelingscentra en Verslaafdenzorg (VVBV) De opleiding

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

35 jaar De Kiem. Uitdagingen voor de toekomst. 29 maart 2012. Gent. Eric Broekaert

35 jaar De Kiem. Uitdagingen voor de toekomst. 29 maart 2012. Gent. Eric Broekaert 35 jaar De Kiem Uitdagingen voor de toekomst 29 maart 2012 Gent Eric Broekaert Therapeutische gemeenschappen: Onderzoek in Europa, overzicht en conclusies ERIC BROEKAERT WOUTER VANDERPLASSCHEN MIEKE AUTRIQUE

Nadere informatie

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

KOMPAS vzw. JUBILEUM 25j WERKING. PERSTEKST.

KOMPAS vzw. JUBILEUM 25j WERKING. PERSTEKST. BEHANDELINGSCENTRUM VOOR DRUGGEBRUIKERS KOMPAS vzw. JUBILEUM 25j WERKING. PERSTEKST. INLEIDING. 19/08/1987 om 10h15. Na een 10-tal dagen wachttijd in een kliniek wordt Franky V. opgenomen in het Crisisprogramma

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Permanente vorming European Studies in Substance Misuse Academiejaar 2005-2006

Permanente vorming European Studies in Substance Misuse Academiejaar 2005-2006 Permanente vorming European Studies in Substance Misuse Academiejaar 2005-2006 1. Achtergrond en motivering Drugmisbruik is een wereldwijd probleem dat geen enkele maatschappij of land onaangetast laat.

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN Evidence-Based Nursing Bart Geurden, RN, MScN Trends in Verpleegkunde Jaren 1980: Systematisch werken Focus op proces Jaren 1990: Verpleegkundige diagnostiek Focus op taal Aandacht verschuift van proces

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Workshop. Drughulpverlening voor verslaafde ouders met kinderen

Workshop. Drughulpverlening voor verslaafde ouders met kinderen Workshop Drughulpverlening voor verslaafde ouders met kinderen 1 Verloop Voorstelling Tipi-werking Follow-up onderzoek Een uitwisseling over de uitdagingen voor de toekomst 2 Vzw De Kiem RESIDENTIEEL AMBULANT

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Ontwenningskliniek De Pelgrim

Ontwenningskliniek De Pelgrim Ontwenningskliniek De Pelgrim Historiek VZW 1972 I.A.T. CAT Gent 1 januari 1973 KLINIEK DE PELGRIM T.G. De Kiem AUTONOOM 1978 Historiek VZW 1992 VZW DE KIEM VZW DE PELGRIM 2006 NIEUWBOUW 2002 NIEUWBOUW

Nadere informatie

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen Samenvatting Jeugdcriminaliteit vormt een ernstig probleem. De overgrote meerderheid van de jeugdigen veroorzaakt geen of slechts tijdelijk problemen voor de openbare orde en veiligheid. Er is echter een

Nadere informatie

Housing First. Housing First juli 2013 Pag. 1 van 5. Wat is Housing First?

Housing First. Housing First juli 2013 Pag. 1 van 5. Wat is Housing First? Housing First Wat is Housing First? Het aanbieden van een individuele woonst én langdurige begeleiding aan mensen die chronisch dakloos zijn en kampen met een verslavings en/of psychiatrische problematiek.

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving F A M I L I E B R O C H U R E

Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving F A M I L I E B R O C H U R E Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving F A M I L I E B R O C H U R E Beste ouder en familie, Als je voelt dat er iets aan de hand is en je hebt het vermoeden of je weet dat jouw kind

Nadere informatie

Onderzoek naar de effectiviteit van de residentieel geïntegreerde behandeling voor patiënten met een dubbeldiagnose

Onderzoek naar de effectiviteit van de residentieel geïntegreerde behandeling voor patiënten met een dubbeldiagnose Onderzoek naar de effectiviteit van de residentieel geïntegreerde behandeling voor patiënten met een dubbeldiagnose Prof. Sabbe (CAPRI UA) Malone Maureen (CAPRI UA) Overzicht Definities Onderzoeksvragen

Nadere informatie

Hulpverlening in de politiecel. Medewerking SODA aan Fortuna-acties 17 juni 2009

Hulpverlening in de politiecel. Medewerking SODA aan Fortuna-acties 17 juni 2009 Hulpverlening in de politiecel Medewerking SODA aan Fortuna-acties 17 juni 2009 Hulpverlening in politiecel - Wat is het doel van Fortuna-acties - Ervaring in het buitenland - Voorbereiding - Aanbod SODA

Nadere informatie

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind Psychiatriseren = Het moeilijke kind stelt de volwassene vragen: Wie is de volwassene is die hem of haar zo moeilijk vindt? Met welke ver(w)achtingen

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

DEFINIERING EN METING VAN DRUGGERELATEERDE CRIMINALITEIT. Coördinator Prof. Dr. B. De Ruyver (UGent, IRCP)

DEFINIERING EN METING VAN DRUGGERELATEERDE CRIMINALITEIT. Coördinator Prof. Dr. B. De Ruyver (UGent, IRCP) DEFINIERING EN METING VAN DRUGGERELATEERDE CRIMINALITEIT SAMENVATTING WEBSITE Coördinator Prof. Dr. B. De Ruyver (UGent, IRCP) Promotoren Prof. Dr. A. Lemaître (ULg) Prof. Dr. M. Born (ULg) Onderzoekers

Nadere informatie

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen Achtergrond symposium Criminaliteit heeft grote gevolgen voor samenleving: -Fysieke verwondingen -Psychische klachten -Materiële schade -Kosten:

Nadere informatie

Drugvrij Therapeutisch Programma

Drugvrij Therapeutisch Programma Drugvrij Therapeutisch Programma Erkenningsnummer P702012 België-Belgique P.B. 9890 Gavere 3/3505 Tijdschrift van de Kiem v.z.w. Driemaandelijks Jaargang 15 Juli, augustus, september 2007 Nr. 3 Voorwoord

Nadere informatie

Face it, Work it. Overzicht

Face it, Work it. Overzicht Face it, Work it Dr. H. Peuskens Psychiater Psychiatrische kliniek Broeders Alexianen Tienen Overzicht Middelengebruik in Vlaanderen CAO 100 Middelengerelateerde problematiek Expertise in residentiële

Nadere informatie

DRUGVERSLAAFDE OUDERS MET JONGE KINDEREN:

DRUGVERSLAAFDE OUDERS MET JONGE KINDEREN: DRUGVERSLAAFDE OUDERS MET JONGE KINDEREN: Draaiboek voor opvoedingsondersteuning in een residentiële setting Ilse Derluyn, wetenschappelijk medewerkster De Kiem Het laatste decennium is er in het werkveld

Nadere informatie

Motivatie versus dwang in de drughulpverlening bij minderjarigen

Motivatie versus dwang in de drughulpverlening bij minderjarigen Motivatie versus dwang in de drughulpverlening bij minderjarigen Sonja Paesbrugge en Joris Cracco RKJ De Sleutel Zuidmoerstraat 165 9900 Eeklo Tel 09 377 25 26 Fax 09 377 78 64 www.desleutel.be You can

Nadere informatie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw B.A.A.S. Congres 27 februari 2015 Neder-over-Heembeek Inhoud 1. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Wat is een

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel Diagnostiek fase Samenvattingskaart WANNEER, HOE? 1. Diagnostiek middelengebruik 2. Vaststellen problematisch middelengebruik en relatie met delict Aandacht voor interacties psychische problemen en middelengebruik

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Huisvesting Cliënt heeft eigen adres maakt geen gebruik van een adres via Maaszicht.

Huisvesting Cliënt heeft eigen adres maakt geen gebruik van een adres via Maaszicht. Aanbod Maaszicht Toelichting per product: Opsporing en toeleiding Maaszicht krijgt regelmatig aanmeldingen van en voor jongeren voor wie niet direct duidelijk is voor welke zorg zij nodig hebben. Dit kan

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE

PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE OVERZICHT VAN DE CONVENTIES ONDER DE VLAAMSE OVERHEID RESSORTEREND: PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE EN VERSLAVINGSZORG Elke Frans en Tineke Oosterlinck - beleidsmedewerkers Zorg en Gezondheid PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE

Nadere informatie

Samenvatting. Psychische gezondheid en urbanisatie

Samenvatting. Psychische gezondheid en urbanisatie Samenvatting Psychische gezondheid en urbanisatie Een onderzoek naar verschillen tussen stad en platteland en naar verschillen binnen de stad in het voorkomen van psychiatrische stoornissen Inleiding In

Nadere informatie

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand.

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Theoretische achtergrond: - Miller en Rollnick De motivering van cliënten en het verminderen van weerstand zijn centrale thema's.

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie Doelgroepen kasteelplus Ontwennen meer dan stoppen. Hoe helpen we mensen om te veranderen? dag van de zorg 17/03/2013 Patrick Lobbens Hoofdverpleegkundige verslavingszorg kasteelplus Kasteelplus 1 : mensen

Nadere informatie

Tweejarige opleiding tot hulpverlener bij alcohol- en drugproblemen (2016-2017)

Tweejarige opleiding tot hulpverlener bij alcohol- en drugproblemen (2016-2017) Tweejarige opleiding tot hulpverlener bij alcohol- en drugproblemen (2016-2017) In samenwerking met de Vlaamse Vereniging van Behandelingscentra en Verslaafdenzorg (VVBV) Doelgroep hulpverleners werkzaam

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Onderzoek naar de ergotherapeutische behandeling van patiënten met de Ziekte van Huntington

Onderzoek naar de ergotherapeutische behandeling van patiënten met de Ziekte van Huntington 1 Onderzoek naar de ergotherapeutische behandeling van patiënten met de Ziekte van Huntington De Ziekte van Huntington is een erfelijke aandoening die geleidelijk de hersenen beschadigt en de zieke zowel

Nadere informatie

Alcohol- en druggebruikers bij Parnassia Verslavingszorg onder de loep; Den Haag 1999-2001

Alcohol- en druggebruikers bij Parnassia Verslavingszorg onder de loep; Den Haag 1999-2001 2 epidemiologisch bulletin, 2004, jaargang 39, nummer 3 Alcohol- en druggebruikers bij Parnassia Verslavingszorg onder de loep; Den Haag 1999-2001 T. van Batenburg-Eddes, P. Blanken, I. Burger en V.M.

Nadere informatie

Evidence Based Care coaching Ann Van den Bruel Academic Clinical Lecturer, University of Oxford

Evidence Based Care coaching Ann Van den Bruel Academic Clinical Lecturer, University of Oxford Evidence Based Care coaching Ann Van den Bruel Academic Clinical Lecturer, University of Oxford Evidence Based Medicine 1 Evidence Based Medicine Levels of Evidence for Eminence-based medicine Level I:

Nadere informatie

Sint-Norbertus. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l

Sint-Norbertus. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l Sint-Norbertus Stationsstraat 22c 2570 Duffel tel : 015 30 40 30 pcsintnorbertushuis@emmaus.be www.pz-duffel.be Geachte lezer, Deze brochure laat u in kort

Nadere informatie

OPEN MINDS Congres geestelijke gezondheid 26-27 mei 2016 / The Egg Brussel

OPEN MINDS Congres geestelijke gezondheid 26-27 mei 2016 / The Egg Brussel OPEN MINDS Congres geestelijke gezondheid 26-27 mei 2016 / The Egg Brussel De sociale kost van verslaving: iedereen betaalt, iedereen draagt zorg Freya Vander Laenen Structuur Opwarmen: U komt bij de huisarts

Nadere informatie

1. Kwartiermaken. Kwartiermakenvoor mensen met een psychische kwetsbaarheid. PsycEvent Duffel 7 mei 2015

1. Kwartiermaken. Kwartiermakenvoor mensen met een psychische kwetsbaarheid. PsycEvent Duffel 7 mei 2015 1. Kwartiermaken Kwartiermakenvoor mensen met een psychische kwetsbaarheid PsycEvent Duffel 7 mei 2015 1 Inhoudstafel 1. Kwartiermaken?? 2. Hoeveel plaats is er nodig 3. Hoe moet de plek eruit zien 4.

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Hulpverlening bij middelenmisbruik (verslavingszorg)

Hulpverlening bij middelenmisbruik (verslavingszorg) Dit rapport is bedoeld voor intern gebruik De info per dienst is beperkt om het volledige landschap overzichtelijk in beeld te brengen Als echter gegevens onjuist of gedateerd zijn, il dan correcties mailen

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

Rehabilitatie in de forensische psychiatrie, een schijnbare tegenstrijdigheid een zicht op de visie van een forensischpsychiatrische

Rehabilitatie in de forensische psychiatrie, een schijnbare tegenstrijdigheid een zicht op de visie van een forensischpsychiatrische Rehabilitatie in de forensische psychiatrie, een schijnbare tegenstrijdigheid een zicht op de visie van een forensischpsychiatrische PVT Steven Degrauwe U.P.C. Sint- FRT, een visie gebaseerd op rehabilitatie

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Deze studie onderzocht seksueel risicogedrag van homoseksuele mannen in vaste relaties, voornamelijk onder mannen die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studies onder Homoseksuele

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken Ervaringen uit het veld Overzicht programma Wie ben ik: - Philip Stein - masterstudent sociologie - afgerond A&O-psycholoog Programma: - half uur presentatie,

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

Supported Employment modelgetrouwheid in Vlaamse arbeidsrehabilitatieprogramma s Knaeps J. & Van Audenhove Ch. GGZ-congres, 2012 Overzicht Inleiding Onderzoek Onderzoeksvragen Methode Analyse Resultaten

Nadere informatie

For k what is in a name?

For k what is in a name? For k what is in a name? Dirk Deboutte Collaborative Antwerp Psychiatric Research Institute - Department youth mental health ZNA Universitair Centrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie Het Antwerps project 1995-2005:

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 Inhoud Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10 Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 1 Inleiding 14 1.1 Wat is evidence-based handelen? 14 1.2 Evidentie in de logopedie

Nadere informatie

Bijlage 1: Programma van Eisen

Bijlage 1: Programma van Eisen Bijlage 1: Programma van Eisen Functie: Stichting Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid afdeling Jeugd < 18 jaar Toegangscriteria 1. Karakteristieken van het kind: De algemene karakteristieken

Nadere informatie

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas ELSITAS WWW.DIKINORDE.BE WWW.ELSVERCRUYSSE.EU M +32 (0)495 45 90 22 HET KOMT DIK IN ORDE Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas Onze visie: een lichaam in balans We streven

Nadere informatie

LVB en verslaving nu en in de toekomst

LVB en verslaving nu en in de toekomst LVB en verslaving nu en in de toekomst Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus Inhoud Middelengebruik en LVB Signaleren en bespreken Zorgmogelijkheden LVG en Verslaving QUIZZZ Alcohol is schadelijker

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie Kennislacunes Kennislacunes 1. Het nut van screening naar depressie bij mensen met een chronische somatische aandoening in de (noot 15-16). 2. De 4DKL als instrument om het verloop van de (ernst van de)

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De afgelopen jaren is uit rapportages van het voormalige Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) en de daarna opgerichte Dopingautoriteit gebleken dat in ons land

Nadere informatie

(Forensische) ACT en FACT voor verslaafden

(Forensische) ACT en FACT voor verslaafden Improving Mental Health by Sharing Knowledge (Forensische) ACT en FACT voor verslaafden Congres sociale verslavingszorg 12 juni 2013 Laura Neijmeijer Doelgroep: mensen met langdurende of blijvende ernstige

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Zedendelicten vormen een groot maatschappelijk probleem met ernstige gevolgen voor zowel het slachtoffer als voor de dader. Hoewel de meeste zedendelicten worden gepleegd door

Nadere informatie

Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers

Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers Overzicht Situering onderzoek Voorstelling vragenlijsten Resultaten Samenstelling doelgroep: leeftijd en geslacht Frequentie symptomatologie Evolutie

Nadere informatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Eveline Bleiker Minisymposium Oncologische Creatieve therapie in ontwikkeling 26 mei 2015 Achtergrond Even voorstellen Creatieve

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst KKC

Netwerkbijeenkomst KKC Netwerkbijeenkomst KKC Samen voorbereid op de toekomst Breda, 26 maart 2015 Dr. Sandra W. Geerlings Psycholoog, projectleider zorginnovatie Saffier De Residentiegroep s.geerlings@saffierderesidentie.nl

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld van de drugs 2e herziene druk Samsom Stafleu Alphen aan den Rijn/Brussel 1988 Woord vooraf 1 Algemene gezichtspunten 1.1 Definitie van het begrip drug 1.2

Nadere informatie

Inhoud. deel i de omvang en aard van het probleem 19. Voorwoord 1 1

Inhoud. deel i de omvang en aard van het probleem 19. Voorwoord 1 1 Voorwoord 1 1 deel i de omvang en aard van het probleem 19 1 Psychiatrische comorbiditeit van verslaving in relatie tot criminaliteit 2 1 Arne Popma, Eric Blaauw, Erwin Bijlsma 1.1 Inleiding 2 2 1.2 Psychiatrische

Nadere informatie

PK Broeders Alexianen Tienen

PK Broeders Alexianen Tienen PROGRAMMA 09u30 Ontvangst Koffie 10u00 Verwelkoming en inleiding Ivo Vanschooland Dr. H. Peuskens Getuigenis Pauze Getuigenis Herman Hacour 12u00 Aperitief en lunch 14u00 Werkgroepen begeleid door: Hacour

Nadere informatie

Kwetsbare ouderen gevolgd. Een jaar later: thuis, of naar het rusthuis? Bram Vermeulen Prof. dr. Anja Declercq

Kwetsbare ouderen gevolgd. Een jaar later: thuis, of naar het rusthuis? Bram Vermeulen Prof. dr. Anja Declercq Kwetsbare ouderen gevolgd. Een jaar later: thuis, of naar het rusthuis? Bram Vermeulen Prof. dr. Anja Declercq Opzet Vlaamse Ouderen Zorg Studie VoZs bevraagt kwetsbare ouderen: - die thuiszorg gebruiken

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De nadelige gezondheidsrisico s/gevolgen van roken en van depressie en angststoornissen zijn goed gedocumenteerd, en deze aandoeningen doen zich vaak tegelijkertijd voor. Het doel

Nadere informatie