AZLPE RSPEC TIEF 2 Magazine voor relaties van AZL jaargang 22 september 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AZLPE RSPEC TIEF 2 Magazine voor relaties van AZL jaargang 22 september 2013"

Transcriptie

1 AZLPE RSPEC TIEF 2 Magazine voor relaties van AZL jaargang 22 september 2013

2 Foto voorpagina Hans Veltman, bestuurslid Stichting Pensioenfonds TNO. Profiel AZL AZL heeft ruim 40 jaar ervaring met pensioenbeheer. In deze tijd heeft het bedrijf uitgebreide expertise opgebouwd op het gebied van advies en pensioen administratie. De pensioenwereld is altijd in beweging. AZL vormt daarin al jaren een baken van stabiliteit voor pensioenfondsen. Sinds 2007 als Centre of Excellence binnen de ING Groep. Advies en beheer AZL adviseert pensioenfondsbesturen over wetgeving, actuariële zaken, communicatie en risicobeheer. De pensioenadministratie vormt de basis van AZL s dienstverlening. Bestuurders kunnen zich dan ook volledig richten op hun kerntaak: het besturen van het pensioenfonds. De kennis en ervaring van AZL en ING op het gebied van balansmanagement zijn gebundeld in ING Implemented Client Solutions. Precies AZL levert haar diensten inmiddels aan meer dan zestig Nederlandse pensioenfondsen die de hoogwaardige, integrale dienstverlening in hoge mate waarderen. AZL werkt nauwkeurig en loodst pensioenfondsen door roerige tijden. Hierdoor hebben besturen van pensioenfondsen maximale greep op hun financiële situatie. Dat bedoelt AZL met de claim Precies!. IN HO UD 4 Op de zeepkist en door de knieën Ivo Slikkerveer (foto), Kick van der Pol, Ron van der Jagt en Arthur van der Wal over het herstel van vertrouwen in de pensioensector. Colofon Uitgever AZL N.V. / Postbus 4471 / 6401 CZ Heerlen T / F / E I Redactie Harry Lindelauf (hoofdredacteur), Ans Slangen (eindredacteur), Rob Könings, Elke Op het Veld. Vormgeving Marion Kramer, Margot Senden. Tekst Pastoor Tekst BV, AZL Marketing & Communicatie. Fotografie Annemiek Mommers, Frank Zwinkels Oss. Disclaimer Hoewel deze editie van AZL Perspectief uiterst zorgvuldig is samengesteld, kunnen aan de inhoud ervan geen r echten worden ontleend. Auteursrecht Overname van artikelen is toegestaan met bronvermelding. 7 Drie pensioenstelsels? Naast het nominale en het reële pensioencontract wil staatssecretaris Klijnsma een tussenvariant. Zit Nederland daarop te wachten? Rob ten Wolde niet. 2 / AZL Perspectief # twee

3 12 Vier kwesties in de pensioenpolder Minder opbouw, nieuwe regels, investeren in Nederland en (weer) een andere rekenrente. Wie vindt wat? En gaan we volgens bijzonder hoogleraar Mark Heemskerk (foto) de goede kant op? 8 Kleurrijk beleidsplan Samen ontwikkelden Gert de Ruiter (bestuurslid Pensioenfonds Openbare Bibliotheken) en Robert Mulders (AZL, foto) het integraal dynamisch beleidsplan. 16 Kennis uitbreiden: interessant Alleen door AZL-medewerkers voortdurend op te leiden, kunnen zij deelnemers de juiste antwoorden geven. Madeloes Mertens en Bas Rozeman (foto) volgen de interne opleidingen graag Invaarpilot brengt nuances Pensioenfonds TNO deed mee aan de invaarpilot. Hans Veltman (foto) en Joop Ruijgrok delen hun ervaringen: Gaandeweg de pilot zijn we genuanceerder gaan denken over het reële contract. Pensioenfonds MSD Portret van een fonds dat verdrievoudigde door te fuseren. Marij van Onzenoort (foto) licht toe hoe harmonisering van arbeidsvoorwaarden leidde tot één pensioenfonds voor iedereen. AZL Perspectief # twee / 3

4 Op de zeepkist en door de Het vertrouwen in de pensioen sector holt achteruit. Dat is bekend. Maar wat gaan we eraan doen? AZL Perspectief ging hierover aan tafel met vier professionals. Het resultaat: een optimistisch gesprek over het terugwinnen van vertrouwen. Met van links naar rechts Kick van der Pol (bestuursvoorzitter Pensioenfederatie), Ron van der Jagt (partner Reputatiegroep en voor zitter Logeion, beroepsorganisatie van communicatieprofessionals), Arthur van der Wal (CEO AZL) en Ivo Slikkerveer (adviseur pensioenen bij De Unie en bestuurder diverse fondsen). De zere plek is snel gevonden. Kick van der Pol: We hebben het beeld opgebouwd dat we het beste pensioenstelsel ter wereld hebben. Veel mensen rekenen nog steeds op grofweg zeventig procent van hun laatstverdiende loon, terwijl we al jaren weten dat de ambities van de fondsen en de risico s die ze lopen op gespannen voet staan met elkaar. Er heeft altijd een automatisch vertrouwen geheerst in het pensioen, vult Ron van der Jagt aan. De sector heeft De sector heeft geen traditie in open communicatie. 4 / AZL Perspectief # twee

5 knieën echter geen traditie in een open manier van communiceren met de samenleving. Daardoor is er een enorme verwachtingskloof ontstaan. Nu de zeepbel is gesprongen, met al het slechte nieuws van de afgelopen tijd, zijn mensen verontwaardigd. Arthur van der Wal erkent dat het Zwitserleven-gevoel stevig is neergezet: Dat zit nog in veel hoofden. Van der Pol ziet echter dat veel mensen in hun verwachting van het pensioen nu juist doorslaan naar de andere kant: Ze gaan ervan uit dat de pot leeg is als ze zelf met pensioen gaan. Ivo Slikkerveer waarschuwt dat de eisen die de AFM aan communicatie stelt, het probleem niet oplossen: De fondsen doen keurig wat valt onder hun zorgplicht, maar dat zorgt er niet voor dat mensen een goed beeld hebben van hun pensioen. Juridische volledigheid ondergeschikt Volgens Van der Wal is een eerste vereiste dat fondsen rigoureus beter gaan communiceren en hun deelnemers helder uitleggen hoe hun pensioen in elkaar zit, desnoods ten koste van juridische volledigheid. Van der Pol: Dat gaat ons lukken. AZL Perspectief # twee / 5

6 Ik heb de laatste tijd al veel warme communicatie gezien. De Pensioenfederatie ontwikkelt Pensioen123, een nieuw pensioenbericht dat deelnemers aanspreekt met eenvoudige taal. Dat stuit nog wel op weerstand, ook bij de AFM, maar eenvoud is een must. Van der Wal: Fondsen die hun taal versimpelen laten betere resultaten zien in het terugwinnen van vertrouwen. Paternalisme en de inperking van vrijheid voor pensioenfondsen ondermijnen dit streven. Slikkerveer: Tuurlijk, helder communiceren is belangrijk, maar het vertrouwensprobleem zit dieper. Al zit er nog zo n mooie brief in de envelop van een pensioenfonds, veel mensen zijn niet eens bereid de envelop open te maken. Van der Jagt beaamt dat dat het probleem is en dat de oplossing dus verder gaat: De eerste voorwaarde is: de geloofwaardigheid van de afzender. Je moet niet gaan roepen dat transparantie belangrijk is, je moet werkelijk transparant zijn. Broodnodige dialoog Van der Wal: De timing is natuurlijk vrij beroerd: de tijden zijn lastig en de mensen zijn niet erg ontvankelijk voor pensioenfondsen, terwijl we nú het vertrouwen moeten herstellen. Daarvoor moeten we de dialoog aangaan met de deelnemers: hoeveel risico wil iemand lopen met zijn pensioen? Hoe denken we over solidariteit? Dat zijn de vraagstukken waar we nu voor staan. En dan zonder in de verdediging te schieten, vult Slikkerveer aan. We moeten ervan af om pas iets te ondernemen als de AFM nieuwe regels stelt. Het wordt tijd dat de bestuurder op de zeepkist gaat staan. En dan door de knieën om werkelijk contact te maken met de deelnemer. Van der Pol wijst erop dat er de afgelopen tijd aan dat vertrouwen al hard gewerkt wordt: Nederland loopt voorop met goede afspraken over de langere levensverwachting. Dat was een groot vraagstuk dat we in 2010 maatschappelijk hebben opgelost. Maar kijk ook eens naar de manier waarop de verlagingen zijn uitgelegd aan deelnemers. Ik ben bij enkele bijeenkomsten geweest waar bestuurders aan deelnemers uitleggen wat er moet gebeuren. Dan is er ook direct begrip. De heren zijn het erover eens dat sommige fondsen al op de goede weg zijn, omdat bestuurders persoonlijk met deelnemers in gesprek gaan. Zorg en Welzijn, de metaalsector en veel kleine fondsen laten zien dat ze door direct en persoonlijk te communiceren het vertrouwen terugwinnen. De bestuurder en zijn pettenprobleem Van der Pol: Het is geweldig dat veel fondsen nu met hun achterban discussies voeren. Die stap moeten we ook echt zetten. De inrichting van het stelsel ligt echter primair bij de sociale partners. Van der Wal: Het wekt in elk geval vertrouwen als een bestuurder het dilemma voorlegt, want voor een deelnemer is het helemaal niet duidelijk hoe het werkt. Dus moeten bestuurders uitleggen waar hun rol ligt, en waar die ophoudt. Het pettenprobleem maakt het bovendien lastig om als fondsbestuur een publiek debat te voeren, want die bestuurder is ook vaak deelnemer aan de cao-tafel. Van der Jagt: Toch mag de samenleving verwachten dat de pensioensector als stem bijdraagt aan het maatschappelijk debat. Dat kan ook, vindt Van der Wal: Het is goed om dat debat te voeren en om de cao-tafel te beïnvloeden, want je wilt dat de mening van de deelnemer gehoord wordt. Er staat een hek, maar daar mag je af en toe overheen springen. Van der Pol: Binnen de beperkte ruimte die bestuurders hebben, gaan ze verstandig met dit lastige probleem om. Het is in elk geval helder dat we het maatschappelijke debat over risicoprofielen en keuzevrijheid moeten voeren; hek of geen hek en met welke pet op dan ook. Het is cruciaal dat ook de sociale partners dit oppakken. De goede kant op Alle vier benadrukken zij dat er veel ontwikkelingen zijn die bijdragen aan het hernieuwen van vertrouwen: bijvoorbeeld dat bestuurders communicatie steeds meer als kerntaak zien. Van der Wal: Het is goed dat het aantal bestuursfuncties per persoon wordt beperkt. Dat kan ook niet anders, communicatief leiderschap is immers een kerntaak voor bestuurders en dat kost veel tijd. Bovendien moet het bestuur een afspiegeling zijn van de deelnemers, voegt Van der Pol toe. Praktische bezwaren? Dat is dan maar zo. De honderd jongeren van het PensioenLab moeten eind van het jaar in vertegenwoordigingen zitten. Dat is pas goed voor het vertrouwen. 6 / AZL Perspectief # twee

7 O Rob ten Wolde PI NIE Alstublieft, geen drie pensioenstelsels! Staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid mocht van de ministerraad, vlak voordat de politiek met zomerreces ging, toch haar wetsvoorstel over een nieuw aanvullend pensioenstelsel voor commentaar naar de pensioensector sturen. Maar wel met het voorbehoud dat haar voorstellen nog eens goed worden doorgerekend op de premie-effecten. Zo gaan de komende maanden tenminste niet verloren. Die tijd heeft de staatssecretaris ook om een andere reden nodig. Want ze wil nog de juridische en financiële mogelijkheden onderzoeken van een tussenvariant. Niet bestand tegen financiële schokken Het huidige nominale pensioencontract is niet bestand tegen financiële schokken en de kosten van de steeds verder stijgende levensverwachting. Sociale partners, verenigd in de Stichting van de Arbeid (STAR), komen daarom in juni 2010 dus inmiddels ruim drie jaar geleden unaniem tot een akkoord over de contouren voor een nieuw type contract, het zogenaamde reële pensioencontract. Dat men toen niet de regering heeft gevraagd om dit wettelijk te regelen, is een historische vergissing. Het reële pensioencontract werd slechts als een alternatief gepresenteerd voor het nominale contract, waarmee de urgentie van een brede pensioenhervorming werd afgezwakt. Ook de overheid toonde, uit angst voor allerlei rechtszaken tegen de staat vanwege mogelijke schending van het eigendomsrecht, zwakke knieën door het reële pensioencontract niet wettelijk verplicht te stellen. Hiermee verviel tevens het algemeen belang van de pensioenhervorming. Een schier onmogelijke opdracht Dus koersen de cao-partijen in de bedrijfstakken en ondernemingen af op de opdracht om een keuze te maken tussen handhaving van het nominale dan wel overgang op het reële pensioencontract. Een schier onmogelijke opdracht schreef ik al in het Financieele Dagblad van 20 juli Nu nota bene een derde variant ( nominaal plus ) wordt onderzocht en uitgewerkt, wordt die keuze nog lastiger. Zitten we in Nederland te wachten op drie aanvullende pensioenstelsels? Aan beide contracten kleven nadelen Aanvankelijk bestond de opvatting dat het nominale en reële contract enkele, duidelijk van elkaar onderscheidende kenmerken moesten hebben. Dan valt er tenminste wat te kiezen, was de stelling. In het kader van het Sociaal Akkoord stelde de STAR echter dat een rigide scheiding tussen beide contracten moet worden voorkomen. In de afgelopen periode, zo stelt de staatssecretaris nu, is gebleken dat aan beide contracten nadelen kleven. In het huidige nominale contract worden pensioenfondsen door het hanteren van een vaste herstelperiode geconfronteerd met een beleggingsspagaat. Het reële contract heeft daar geen last van, maar biedt fondsen daarentegen weinig keuze wat betreft de indexatieambitie, omdat die tenminste gelijk moet zijn aan de prijsontwikkeling. Haast vanzelf komt de staatssecretaris in het midden uit met haar oordeel dat in het nominale contract bij negatieve financiële schokken eigenlijk dezelfde spreidingsmethodiek voor de hand ligt als in het reële contract. Staatssecretaris, doe nu een ferme stap Zou het presenteren van een midden-variant, met kenmerken van beide contracttypen ofwel the best of both worlds, niet het psychologische effect hebben dat sociale partners en besturen van de meeste pensioenfondsen zullen gaan kiezen voor die variant? Moet de voorbereiding van en dure investeringen in de uitvoering, rekening houdend met drie systemen, door gaan als straks blijkt dat merendeels de midden-variant in de praktijk zal worden gevolgd? Staatssecretaris, doe nu een ferme stap en stel nominaal plus verplicht. U bent bij machte die historische fout alsnog te herstellen. AZL Perspectief # twee / 7

8 8 / AZL Perspectief # twee

9 Kleurrijk beleidsplan biedt optimaal overzicht Bestuurlijk op alle fronten in control zijn: ga er maar aan staan. Hoe zorg je voor maatregelen rondom financiën, governance en risico s die inspelen op de toekomst van pensioenen? Hoe houd je overzicht? Met deze vragen in het achterhoofd ontwikkelden Pensioenfonds Openbare Bibliotheken en AZL het integraal dynamisch beleidsplan. Daarin zijn alle beleidsterreinen tegelijk in beeld en bestuurbaar. Gert de Ruiter (foto) trad zeven jaar geleden toe tot het bestuur van Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken (POB). Eerder had hij twee periodes in de deelnemersraad gezeten. Ik merkte dat ik behoefte had aan meer overzicht. Natuurlijk doorliepen we als bestuurders de beleidscyclus en probeerden we zo goed mogelijk in te spelen op de ontwikkelingen. Maar het kon beter, vond ik. Hij stelde toen een meerjarig beleidsplan voor aan zijn medebestuurders. Het integraal dynamisch beleidsplan werd geboren. Het is niet vreemd dat juist in het fonds voor het bibliotheekwezen deze manier van beleid maken ontstaan is, zegt De Ruiter. Bibliothecarissen hebben van nature een hang naar ordening. Bij POB hebben we de slag gemaakt van achteraf controleren naar voortdurend in control zijn. Onze horizon is vijf jaar. Intussen is het integraal dynamisch beleidsplan voor ons een beproefd systeem. Doorontwikkeling Voor de uitwerking van het beleidsplan, de toetsing aan de pensioenpraktijk, automatisering en verdere verfijning klopte POB bij AZL aan. AZL-bestuursadviseur Robert Mulders zorgde voor deze doorontwikkeling. Taken en verantwoordelijkheden zijn binnen het bestuur verdeeld. Er zijn zeven aandachtsgebieden, zoals beleggingen, communicatie en governance die bestuurders gezamenlijk in het oog houden, maar per gebied zorgen commissies van twee bestuursleden jaarlijks voor de voortgang. De afgelopen jaren is dit systeem (zie kader) steeds verder uitgebreid. De samenwerking tussen Mulders en De Ruiter leidde er ook toe dat documenten uniform en digitaal beschikbaar werden. Mulders bedacht bovendien een systeem met kleuren en symbolen om thema s en fasering van beleid overzichtelijk te maken. Dit sloot naadloos aan bij de behoefte van De Ruiter aan een helikopterblik. De bestuurders zien nu nog sneller dwarsverbanden en kunnen ook heel eenvoudig een begroting genereren, of meerjarenplannen. Bijvoorbeeld in de fase van beleidsanalyse: elke bestuurder levert zijn bijdrage, en een muisklik verder heb je een totaalbeeld van sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen. Doordat we symbolen en kleuren gebruiken, zoom je gemakkelijk in- en uit. Als verantwoordelijk bestuurder kun je snel diep in de materie duiken. Wil je weten hoe het ervoor staat bij je collega-bestuurders, dan heb je in een mum van tijd een overzicht van hun In één oogopslag aandachtsgebieden. De taakverdeling zorgt ervoor dat niemand achterover leunt. Spelenderwijs Het idee voor de gekleurde symbolen ontstond enkele maanden geleden bij Robert Mulders thuis. Hij had blokjes met verschillende vormen en kleuren willekeurig door elkaar op tafel gezet. Tot zijn tevredenheid zag de AZLadviseur dat zijn kinderen spelenderwijs binnen een half uur alles op vorm en kleur hadden gegroepeerd. Dat was voor mij het moment om een soortgelijke ordening in het integraal dynamisch beleidsplan aan te brengen. Mensen hebben behoefte aan orde in de chaos. Symbolen helpen daarbij. Het systeem dat De Ruiter en Mulders uitdokterden, is universeel toepasbaar en past bij ontwikkelingen als papierloos vergaderen. Dat doen ze bij POB dan ook, via Boardroom van AZL. De Ruiter: We merken daarnaast dat onze manier van werken als voordeel heeft dat nieuwe eisen van toezichthouders, zoals scherpere risico-analyses, goed inpasbaar zijn. De politiek legt steeds meer focus op beheersing van risico s en sterkere governance. Precies de thema s waar wij al een hele tijd mee bezig zijn. POB en AZL ontwikkelden het integraal dynamisch beleidsplan samen. Hierin doorlopen de bestuurders voortdurend de beleidscyclus: verkenning en analyse van omgeving en problemen worden gevolgd door beleidsontwikkeling, implementatie en evaluatie van maatregelen. Door kleuren en symbolen zien de bestuurders in één oogopslag wie met welk beleidsonderwerp bezig is, in welke fase dit beleidsonderdeel zich bevindt en met welke gebieden het samenhangt. De ontwikkelaars bestuderen of en hoe andere pensioenfondsen deze manier van werken kunnen overnemen. AZL Perspectief # twee / 9

10 Pilot brengt nuance in keuze voor reële contract Het pensioencontract dat meebeweegt op beursrendement en levensverwachting komt dichterbij. Het omzetten van opgebouwde rechten naar dit reële kader ligt voor deelnemers gevoelig. Een invaarpilot met Pensioenfonds Zorg en Welzijn en acht andere fondsen in een schaduwgroep, waaronder het fonds van TNO, bereidde de weg voor een soepele en zorgvuldige overgang. TNO ers Hans Veltman en Joop Ruijgrok delen hun ervaringen. Tests uitvoeren is dagelijkse kost voor TNO. Allerlei bewegingssimulatoren voor veiligheid op de weg en in de lucht staan opgesteld in de vestiging van het wetenschapsinstituut in Soesterberg. Een toepasselijke plek dus om twee ervaringsdeskundigen over de invaarpilot aan het woord te laten: Joop Ruijgrok, directeur van pensioenfonds TNO, en Hans Veltman, voorzitter van de ondernemingsraad en vicevoorzitter van het fondsbestuur. Ze vertellen dat ook in een ander opzicht een praktijktest met invaren hier op de juiste plaats is: in 2009 zette het fonds enkele oude regelingen om in één nieuwe. Ervaring met invaren had u dus al? Hans Veltman: We wilden toen het nabestaandenpensioen veranderen. Enkele jaren eerder was de regeling al gewijzigd. Door bijgestelde levensverwachtingen bleek dat er teveel werd opgebouwd, waardoor de premie te sterk steeg. We wilden voorkomen dat er door een nieuwe wijziging drie verschillende regelingen ontstonden. Door omzetting van de bestaande rechten is dat voorkomen. We hebben toen wel geleerd dat je zo n invaarproces goed moet voorbereiden en besluiten moet uitleggen en motiveren. Vanwaar dan de deelname aan de pilot? We wilden onze ervaringen delen en meer weten over wat er op ons af komt. Al vroeg heeft ons bestuur een commissie ingesteld om de ontwikkelingen rond de nieuwe pensioencontracten bij te houden. Vorig jaar leek voor ons het reële contract de beste keus. Dat zou opnieuw invaren betekenen. De Pensioenfederatie formeerde toen een groep pensioenfondsen die meedeed aan de door het ministerie van SZW gestarte invaarpilot. We gingen graag op de uitnodiging in. Wat is de uitkomst? Joop Ruijgrok: Als resultaat is er een praktische handleiding gekomen voor het invaarproces. Met daarin duidelijk omschreven hoe de verantwoordelijkheden moeten worden verdeeld en hoe het proces juridisch en administratief in elkaar steekt. Als fondsbestuurders zijn we gaandeweg de pilot trouwens wel genuanceerder gaan denken over het reële contract. Het nominale contract is weer in beeld? Onze mening is gaandeweg gaan schuiven. Aanvankelijk leek een keuze tussen nominaal en reëel behoorlijk zwart-wit. We dachten dat we alleen in het reële contract ons beleggingsbeleid min of meer zouden kunnen voortzetten. Zoals het er nu naar uit ziet, hoeven ook in het nominale contract beleggingsrisico s niet van tafel. Waardoor het rendement behouden kan blijven. Hoe nu verder? Veltman: We streven voor eind dit jaar een bestuursadvies bij de raad van bestuur en de ondernemingsraad, onze sociale partners, te hebben. Daarnaast betrekken we de vereniging van gepensioneerden erbij. We willen het optimale contract voor al onze deelnemers. De nieuwe pensioenwet zegt dat het invaren van bestaande rechten alleen mag, als je de redenen goed kunt motiveren. Anders dreigen er juridische claims. Het zijn de sociale partners die formeel een keuze moeten maken over de contractsvorm, maar het bestuur is juridisch aansprakelijk voor de uitwerkingen. Vandaar dat wij het voortouw hebben genomen. Hoe creëer je invaardraagvlak? We geven via workshops zoveel mogelijk geledingen informatie. In mei was de eerste, over de achtergronden van de veranderingen. In september bepalen we in het bestuur de voorkeur voor de nieuwe contractsvorm. Vanaf oktober organiseren we weer een aantal workshops om hierover de dialoog aan te gaan met onze deelnemers. Aan het eind van dit jaar evalueren we hun reacties en komen we met een definitief advies aan de sociale partners. We streven naar een breed gedragen advies. We hebben er niets aan als een belangengroep zich tegen ons keert. TNO is gelukkig een overzichtelijke organisatie. Maar ook voor andere fondsen heb ik de tip: neem het initiatief bij het bepalen van een voorkeur en probeer zoveel mogelijk alle belangengroepen te bereiken. Sociale robot TNO helpt kinderen 10 / AZL Perspectief # twee

11 AZL Perspectief # twee / 11

12 Vier kwesties in de pensioenpolder Bijzonder hoogleraar Mark Heemskerk over actualiteiten stelsel 12 / AZL Perspectief # twee

13 Er buitelen steeds nieuwe feiten en standpunten over pensioenen over elkaar heen. Op deze pagina s vier actuele kwesties, met duiding van bijzonder hoogleraar pensioenrecht Mark Heemskerk. Volgens hem schuilt de weg naar een beter stelsel in solidariteit in de polder. Als jong en oud samen in gesprek gaan, kunnen ze een oplossing vinden waarin het goede van het pensioenstelsel behouden blijft en oneffen heden zijn weggepoetst. Een prachtig startpunt voor een betere toekomst. Kwestie 1 Lagere pensioenopbouw: versobering of vuurproef? Het wetsvoorstel is door de Tweede Kamer aangenomen: vanaf 1 januari 2015 is de pensioenopbouw voor middelloonregelingen per jaar maximaal 1,75% van het inkomen. Nu mogen deelnemers jaarlijks 2,25% opzij zetten voor later. Het pensioengevend inkomen wordt verder gemaximeerd op De Eerste Kamer moet dit nog goedkeuren. Het kabinet gaat er vanuit dat het toch mogelijk blijft genoeg op te bouwen voor later. Want de pensioenleeftijd stijgt, waardoor langer pensioen opbouwen mogelijk is. Wie vindt wat? Oppositiepartij GroenLinks vindt de nieuwe wet onacceptabel, omdat er onvoldoende mogelijkheid overblijft voor pensioenopbouw. De partij stelt een pensioenopbouw van 2% voor. Dat is haalbaar als het pensioengevend inkomen gemaximeerd wordt op Ouderenbond ANBO vreest dat de kloof tussen jong en oud groeit, omdat gepensioneerden konden rekenen op het oude opbouwpercentage, terwijl de jongere generatie te maken krijgt met een lagere opbouw. De versobering zal de overgang naar een nieuw pensioenstelsel extra bemoeilijken. ANBO maakte eerder al afspraken met de ouderenbonden, FNV Jong en CNV Jongeren over een toekomstbestendig en generatieproof pensioen. Het centrale idee hiervan is de pensioenrisico s eerlijker te verdelen en een dreigend generatieconflict over de pensioenen in de kiem te smoren. Mark Heemskerk: Een lagere pensioenopbouw is vooral een bezuiniging; het geld moet ergens vandaan komen. Maar deze maatregel stelt ons pensioenstelsel flink op de proef. Het aftoppen van GroenLinks trekt een arbitraire grens en is uitvoeringstechnisch lastig. Lang niet iedereen zal tevreden zijn met een aanvullend pensioen gebaseerd op een halve ton inkomen. Het goede van de aanpak van de ANBO is dat jong en oud in gesprek gaan, op zoek naar een oplossing die oneffenheden wegpoetst en het goede behoudt. Ik zie het als een prachtig startpunt: de pensioenpolder voor alle generaties. Hoe de pensioenopbouw ook uitpakt: hier zien we de contouren van het nieuwe stelsel. Voor volgende generaties wachten lagere pensioenen, dat is zeker. Verbazingwekkend genoeg hebben jonge mensen nog steeds de hoogste verwachtingen, blijkt uit enquêtes. Dat je als 35-jarige niet dagelijks over je pensioen nadenkt, snap ik. Maar twintig jaar later in de pot kijken is te laat. Het pensioen is minder zeker en zeker minder, dat is de boodschap. Hier ligt nog een schone taak voor pensioenfondsen. Kweek pensioenbewustzijn, nu het nog kan. Kwestie 2 Nieuwe pensioenregels: polderen of revolutie? Er ligt een kabinetsvoorstel voor nieuwe pensioenregels die vanaf 2015 moeten gaan gelden. In de nieuwe regels wordt de premie die werknemers en werkgevers voor het pensioen betalen niet meer via een vaste rekenrente berekend, maar meer marktconform. Het plan is de sociale partners te laten kiezen tussen twee verschillende pensioenen: de huidige regeling (nominaal pensioen) of het nieuwe reële contract. Consultatie over de nieuwe pensioenregels is intussen afgerond. Uitvoerders en pensioenfondsen hebben hun zienswijze bij het kabinet aangegeven. Het streven is dat er met Kerst een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ligt. Wie vindt wat? De Pensioenfederatie stelt dat fondsen de gelegenheid moeten krijgen om alle indexatieambities binnen één financieel toetsingskader (FTK) te realiseren. Het is heel goed mogelijk dat de consultatie tot zo n tussenvorm leidt. De JOVD, Jonge Socialisten en Jonge Democraten (jongerenafdelingen van VVD, PvdA en D66) zijn voor meer keuzevrijheid. Zij kwamen met een tienpuntenplan: werknemers en zzp ers moeten zelf een pensioenuitvoerder kunnen kiezen. De overheid verplicht in dit plan het sparen voor een pensioen, waarbij de premie op een persoonlijke pensioenrekening komt. Uitvoerders zorgen vervolgens voor beleggingen en dat gebeurt collectief. De politieke jongerenorganisaties willen op deze manier een einde maken aan de generatiestrijd binnen het huidige stelsel. Voor ouderen kan het risico geminimaliseerd worden, terwijl voor jongeren, met het oog op een hoger rendement op de lange termijn, meer risico s genomen kunnen worden. Mark Heemskerk: Zo n combicontract waar de Pensioenfederatie op duidt, kan bestaan uit een vaste kern met meer zekerheid met daarnaast een pensioendeel dat uit risicovollere beleggingen bestaat. De economen spreken elkaar tegen of dit wel of niet goed zal werken. Het is het onderzoeken waard. Verbazingwekkend dat dit nog niet is gebeurd. De sociale partners gingen in het Pensioenakkoord voor het reële contract. Een combicontract past mooi in het pensioenpoldermodel, zeker voor pensioenfondsen. Die kunnen, uitgaand van hun populatie, meer maatwerk leveren. AZL Perspectief # twee / 13

14 Het tienpuntenplan van de jongerenafdelingen klinkt sympathiek, maar is te veel een pensioenrevolutie. Niet de overheid, maar de sociale partners gaan over pensioenvoorwaarden. Keuzevrijheid lijkt mooi, maar dit plan kon wel eens leiden tot de ontmanteling van bedrijfstakpensioenfondsen. Dat legt een bom onder de solidariteit. Kwestie 3 Investeren in BV Nederland: goed idee of niet? Het kabinet ziet geld het liefst rollen. Als iedereen meer besteedt, helpen we de Nederlandse economie er weer bovenop. Ook pensioenfondsen kunnen een rol spelen. Bijvoorbeeld door te investeren in de aanleg van wegen en in de hypotheekmarkt. Eén van de ideeën in Den Haag is om alle hypotheken met een Nationale Hypotheekgarantie onder te brengen in een nieuwe instelling, de Nederlandse Hypotheek Instelling. Pensioenfondsen moeten daarin dan kunnen investeren. Wie vindt wat? De Pensioenfederatie geeft aan dat fondsen al aan het bekijken zijn hoe ze nog meer in Nederland kunnen investeren. Maar daarbij staat het belang van de pensioendeelnemer voorop; een investering moet voldoende rendement en niet te veel risico opleveren. Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) vindt investeren in Nederland een goed idee. Nu beleggen fondsen 15% binnenlands, terwijl dit eind jaren negentig nog de helft van de beleggingen betrof. Hij vindt wel dat de overheid voorzichtig moet zijn met het geven van garanties als pensioenfondsen in hypotheken investeren. Zeker omdat in de recente geschiedenis de staat al garant stond voor banken en stabiliteit van de euro. Mark Heemskerk: De vraag is: van wie is het pensioengeld? Volgens de wet staat het belang van aanspraakgerechtigden voorop. Pensioengeld is geen economisch speeltje voor het oplossen van problemen op de huizenmarkt. Als je er een win-winsituatie mee bereikt, is dat prachtig, maar is een nieuwe rol voor fondsen als investeerder in het belang van deelnemers en gepensioneerden? Als jurist vind ik: beleggen doe je als fonds in het belang van je klant. Punt. Kwestie 4 Rekenrente (weer) aanpassen: stabiliteit of extra risico? Vorig jaar is de Ultimate Forward Rate, UFR, ingevoerd, voor een stabielere rekenrente voor pensioenfondsen. Wie vindt wat? De Sociaal Economische Raad (SER) stelde in april voor om te komen tot een meer stabiele macrodiscontovoet die past bij het nieuwe reële contract. Dit zou kunnen door de inflatieverwachtingen en de risicopremie te laten afhangen van de macro-economische omstandigheden. Bij laagconjunctuur is er dan een lage inflatieafslag en een hoge risicoopslag. Dan gelden er lage nominale rentes, lage inflatieverwachtingen en hoge risicopremies. Bij een hoogconjunctuur zou dit andersom kunnen zijn. Het verwachte gevolg: een stabielere rekenrente. De vormgeving is onderwerp voor nadere studie, aldus de SER. Belangrijk zijn de bestuurlijke uitvoerbaarheid en het voorkomen van onbedoelde verdelingseffecten tussen generaties. Hoogleraar risicomanagement Theo Kocken (Vrije Universiteit Amsterdam) is kritisch over het voorstel van de SER. Een risicopremie die varieert noemt hij een onhaalbaar concept dat vol wensdenken zit. Een dalende rente hoeft niet te leiden tot een hogere risicopremie, zegt Kocken. Hij is ervan overtuigd dat het idee van de SER het vertrouwen in het collectieve stelsel definitief wegneemt. Een variërende risicopremie past in de traditie van de polder, maar niet in de maatschappelijke trend om transparant en objectief met spaargeld om te gaan in een collectief stelsel. Mark Heemskerk: Je ziet dat de economen elkaar tegenspreken. Allemaal maken ze inschattingen. Wat wijsheid is, weet ik niet. Goed monitoren is in ieder geval noodzaak. De rekenrente beïnvloedt de dekkingsgraad, en die heeft direct gevolgen voor de uitkeringen. Dat hebben we gezien. Mensen voelen een verandering daarmee snel in hun portemonnee. Een krantenkop over de UFR vond ik wel geestig: Rekentruc lost het tekort niet op. De weg naar een beter pensioenstelsel ligt elders, denk ik. Er gaat iets gebeuren, een evolutie in pensioenland. We staan op de dam te kijken wat er aan komt, maar het zicht is nog niet optimaal. In 2015 heeft de regering als het goed is de overstap naar nieuwe contracten gefaciliteerd en is er duidelijkheid. Sommige fondsen zijn al druk bezig met de invoering, zoals Zorg en Welzijn. Dus misschien is er binnenkort al een schaap veilig over de dam. Dan volgen er ongetwijfeld meer. 14 / AZL Perspectief # twee

15 K O RT AZL bespreekt nieuw FTK met bestuurders Zeer gewenst: één stelsel, snelle besluiten en dito duidelijkheid. Zeer ongewenst: premieschokken. Zo vatte AZLactuaris Jos Gubbels donderdag 29 augustus 2013 na afloop de discussie samen over het nieuwe FTK. Dertig bestuurders van pensioenfondsen waar AZL voor werkt stelden hun vragen en gaven hun mening over het consultatiedocument van staatssecretaris Jetta Klijnsma. Meermalen werd aangegeven dat er geen behoefte is aan een situatie met meerdere stelsels. Het moet simpel, efficiënt en communiceerbaar zijn, vond M. Frankort, voorzitter van het Pensioenfonds van de Nederlandse Bisdommen. AZL reageert op consultatiedocument Arthur van der Wal spreekt tijdens pensioenseminar DNB AZL heeft gebruik gemaakt van de mogelijkheid om te reageren op het nieuwe FTK waar het kabinet aan werkt. Wij hebben naar de plannen gekeken vanuit onze rol en verantwoordelijkheid voor een goede administratie. Uitvoerbaarheid en communiceerbaarheid zijn voor ons belangrijke begrippen, aldus directeur Joost de Winter van AZL. In de AZL-reactie zijn ook de opvattingen opgenomen van pensioenfondsen waar AZL voor werkt. Die opvattingen werden onder meer tijdens de bijeenkomst van 29 augustus ingewonnen. De reactie van AZL vindt u op de website: Arthur van der Wal, CEO van AZL, was woensdag 11 september één van de sprekers tijdens het pensioenseminar van De Nederlandsche Bank (DNB). Voor een gehoor van fondsbestuurders gaf Arthur van der Wal tijdens een inleiding aan welke administratieve gevolgen een verandering van de pensioenregeling heeft. Hij ging met name ook in op de gevolgen en risico s van de invoering van een nieuw pensioencontract in Van pensioenvermogen 14% in Nederland belegd Nederlandse pensioenfondsen hebben 134,9 miljard van hun 960 miljard in eigen land belegd. Dat is 14% van hun totale vermogen, zo heeft De Nederlandsche Bank (DNB) uitgerekend. Het kabinet wil pensioenfondsen met fiscale maatregelen verleiden meer geld in Nederland te investeren, als stimulans voor de economie. Gesprekken daarover zijn al enige tijd gaande. Van de Nederlandse beleggingen is 12,7 miljard in hypotheken geïnvesteerd en 1 miljard in het midden- en kleinbedrijf. Kies nog in 2013 uw bestuursmodel Pensioenfondsen moeten eind 2013 hebben beslist welk bestuursmodel zij willen. Dat is nodig om per 1 april 2014 het hele pakket aan wijzigingen in de besturing van het fonds naar DNB te kunnen sturen. DNB geeft dan vóór 1 juli 2014 antwoord. Dan hebben fondsbesturen duidelijkheid over de vraag of zij op tijd aan de nieuwe Wet versterking bestuur pensioenfondsen voldoen. DNB wijst in een nieuwsbrief op de werving van nieuwe bestuurders die vaak volgt uit de invoering van een bestuursmodel. DNB zal de nieuwe bestuurders vooraf toetsen op geschiktheid en betrouwbaarheid. AZL Perspectief # twee / 15

16 Kennis uitbreiden Kennis van pensioenen is essentieel voor hoogwaardige dienstverlening in deze branche. Onder andere door personeel voortdurend te scholen borgt AZL de kennisontwikkeling. Maar hoe houd je het vuur brandend bij de werknemers? Jonge medewerkers Madeloes Mertens en Bas Rozeman en intern opleider Rob Könings over de basiscursus, verdiepingsslagen en kennisquizzen. Voor ik hier kwam werken, had ik vrijwel geen kennis van pensioenen. Nu absoluut wel, verzekert Madeloes Mertens, die begin dit jaar bij AZL kwam en net de Opleiding Collectieve Pensioenen heeft afgerond. Deze opleiding is minimaal vereist om in de pensioenuitvoering te kunnen werken; nieuwe werknemers starten er dan ook direct mee. Rob Könings geeft naast deze opleiding ook andere cursussen van SPO bij AZL. Mertens: Ik zat nog in het studeerritme, want ik was net klaar met mijn hbo-managementopleiding. De lessen waren interessant; zeker niet schools maar juist praktisch. Iedereen in de groep had ook hetzelfde doel: via studie nog beter worden in je werk. Dat gaf een prettige sfeer en saamhorigheid. Het naadje van de kous weten, dat is wat Mertens drijft om zich te blijven ontwikkelen. Ik ben van de details, ik houd ervan om dingen helemaal uit te zoeken. Daarom wilde ik ook bij AZL werken. Daarbij vind ik het interessant om mijn kennis uit te breiden. Iedereen in het bedrijf heeft op enig moment met interne scholing te maken gehad en weet dus waar het over gaat. Breekt de examentijd aan, dan merk je de steun van oudere collega s, aldus Mertens. Examen doen blijft spannend, dat vond ik op school ook al. Maar op de werkvloer leefde iedereen met me mee. Dieper gaan Bas Rozeman werkt al wat langer bij AZL en volgde begin dit jaar een verdiepingscursus. Ik vond het wel tijd om dieper te gaan. Opleidingen volgen, jezelf ontwikkelen, dat hoort voor mij bij werken. Hiervoor werkte ik in de bankensector, daar zijn interne opleidingen ook heel gewoon. Volgens Rozeman heerste er een gezonde prestatiedrang onder de cursisten bij AZL. Iedereen wil slagen natuurlijk. Onze groep voelde behoorlijke druk, want de groep vóór ons was in één keer voor 100% geslaagd. Dat wilden we wel evenaren. Gelukkig lukte dat. Rozeman was bovendien één van de twee AZL ers die een nominatie kreeg voor het essay dat hij schreef, als onderdeel van de examinering. Er waren 106 essays ingediend bij SPO. Mooi dat we die vermeldingen kregen. Fanatiek Er is ook wat lichtvoetiger aandacht voor het bijschaven van kennis. Könings organiseert jaarlijks een pensioenquiz voor medewerkers. Op de ochtend van de quiz is het stil bij de koffieautomaat. Rozeman deed alweer voor de tweede keer mee. Ik won niet, maar mijn score was wel alweer hoger. De quiz prikkelt de leergierigheid in de organisatie. Könings ziet de quiz ook als een handig middel om leemten in de aanwezige pensioenkennis te meten. Op dat terrein kan hij dan via een nieuwsbrief of een korte training weer kennis overdragen. Effect Mertens gaat haar debuut nog maken als quizdeelnemer. Het effect van de interne opleiding merkt ze intussen dagelijks. Ik weet heel wat meer van pensioenen en kan de materie ook op 16 / AZL Perspectief # twee

17 is interessant Mooi dat vrienden nu met pensioenvragen bij mij komen. een makkelijke manier uitleggen. Het fijne aan mijn vakgebied vind ik het uitpluizen van ingewikkelde kwesties. Ik houd ervan om in details te duiken. Mooi om te zien dat vrienden nu met pensioenvragen bij mij komen. Bijvoorbeeld als ze hun UPO bij de post hadden. Ook Rozeman merkt dat hij de expert op pensioengebied is geworden in zijn vriendenkring. En op kantoor ben ik door alle scholing helemaal bij de les. Ik ben zekerder van mijn zaak. Ik weet nog dat ik in het begin veel moest navragen bij collega s. Na de eerste cursus gaf ik gewoon zelf antwoord. Het is natuurlijk fijn voor onze klanten om ze snel en goed te kunnen helpen, en uiteindelijk is dat het beste voor de deelnemer. Bij AZL hoort intern opleiden erbij. Könings: Het is heel gewoon. Ik merk het ook aan de aanmeldingen voor de verdiepingscursus. Soms is die verplicht voor een functie, maar er zijn ook collega s die zelf aankloppen. Ze willen de cursus volgen om nog deskundiger te worden op pensioengebied. AZL Perspectief # twee / 17

18 PO Stichting Pensioenfonds MSD R TRET 18 / AZL Perspectief # twee

19 Als bestuur blijven we liever klein Het pensioenfonds van Schering- Plough (SPPF) werd geïntegreerd en dat betekende dit jaar een verdrievoudiging van Pensioenfonds MSD. Marij van Onzenoort is Director Human Resources van MSD Nederland en namens de werkgever bestuurslid van Pensioenfonds MSD. Zij vertelt over de overname en over de vertrouwensbasis die daarvoor nodig is binnen een bestuur: We weten wie we zijn en wat we kunnen. We hoeven als bestuur niet evenredig mee te groeien met de omvang van het fonds. Het kleintje nam de grote over en werd ineens drie keer zo groot? Inderdaad, drie keer zoveel deelnemers en drie keer zoveel vermogen om te beheren. Het was een hectische tijd, want terwijl veel aandacht gaat naar het samenvoegen en de nieuwe regeling voor de overgenomen medewerkers, loopt de eigen regeling gewoon door. Ook daar wijzigen zaken en moet je beslissingen nemen. Dit fusietraject liep er als extra dagtaak naast. Zo n overname, hoe werkt dat precies? Onderdeel van de bedrijvenfusie was een volledige harmonisering van de arbeidsvoorwaarden, dus ook de pensioenregeling. SPPF wordt geliquideerd en alle mensen en opgebouwde waarden worden overgebracht naar het MSD-pensioenfonds. Voor de pensioenen betekende dat dat de dekkingsgraad van het SPPF opgewaardeerd moest worden naar het niveau van MSD. Dat gebeurt door een zeer significante storting door sponsor Merck, ons moederbedrijf. Vervolgens moet je veel formele stappen nemen: due diligence op alle mogelijke ge bieden, ALM-studies, verzoeken van De Nederlandsche Bank en de AFM en de transitie van de beleggingen naar het pensioenfonds MSD. En het belangrijkst: het contract waarin je de collectieve waardeoverdracht overeenkomt. Op de transitie van de beleggingen na is dat nu allemaal afgerond. Hoe weet je als bestuur of je zo n traject aan kunt? Dat weet je nooit zeker, maar we zijn het met een open vizier, vooral naar elkaar toe, aangegaan. De visitatiecommissie liet zelfs weten dat het hen opviel hoe goed de samenwerking binnen het bestuur is. Hoeveel vertrouwen elk bestuurslid heeft in de kennis en kunde van de anderen. En in dit traject zijn we ook heel open geweest naar elkaar toe: je moet durven toegeven dat je iets nog niet weet. Dan voer je de juiste discussies en zo wisten we allemaal precies wat we aan het doen waren. We hebben allemaal onze eigen expertise en competenties en we merkten tijdens dit proces dat we als team kunnen opereren. Is het uitbreiden van het bestuur nu een logische volgende stap? Als je kijkt naar de groei in deelnemers en kapitaal zou dat misschien logisch zijn. Maar we hebben al wel geconcludeerd dat we flexibel en slagvaardig moeten blijven en dus geen groot bestuur willen. Bovendien willen we de grote betrokkenheid van het bestuur bij het fonds waarborgen. We komen alle zes vanuit het bedrijf zelf en hebben veel vertrouwen opgebouwd. Deelnemers zijn positief en zien dat we hier met de goede intenties zitten. Het toevoegen van een professionele, externe, bestuurder wordt geëvalueerd, maar is voor ons dus geen vanzelfsprekendheid. AZL Perspectief # twee / 19

20 Dus als alles anders wordt, maken jullie veranderen simpeler? Precies! Het nieuwe pensioenstelsel klopt op de deur. Een beetje is zeker, veel nog niet. Vast staat wel dat de veranderingen uw pensioen en de administratie stevig zullen veranderen. Wij staan voor continuïteit daarom zijn wij alvast aan de slag gegaan. Op zoek naar slimme oplossingen die voor uw fonds de veranderingen in de administratie op tijd en betaalbaar regelen. En met het nieuwe Configuratiemodel voor de eigen Compas Suite hebben we zo n slimme oplossing al voor u klaar. AZL is onderdeel van ING

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen,

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen, Inleiding Maarten Camps DNB seminar 12 september 2012 Dames en heren, Ik ben met plezier naar Bussum gekomen, maar dacht wel even: jammer dat dit seminar niet een week later wordt gehouden. Dan had ik

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel

Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel AZL April 2013 Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel De pensioenadministratie verandert ingrijpend door de komst van het nieuwe pensioenstelsel. Begrijpelijk dat bij pensioenfondsen zorgen leven:

Nadere informatie

Actualiteiten pensioen

Actualiteiten pensioen Actualiteiten pensioen Stichting Pensioenfonds Thales Nederland 20 juni 2013 2013 Towers Watson. All rights reserved. Wat speelt er allemaal? Sociaal akkoord AOW-leeftijd gaat omhoog AOW-gat Nominaal versus

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar 2013

DNB Pensioenseminar 2013 DNB Pensioenseminar 2013 Workshop: Invaren Tomas Wijffels & Wim Witjes (Pensioenfederatie) Peter Borgdorff (PFZW) DNB 1 Workshop Invaren: Transitie naar een nieuwe pensioenregeling Tomas Wijffels / Wim

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Betreft Kamervragen van het lid Krol Hierbij zend ik u de

Nadere informatie

Pensioenfonds Update April 2014

Pensioenfonds Update April 2014 Pensioenfonds Update April 2014 1. Van de Voorzitter nr 17 april 2014 pagina 1 INHOUD 1. Van de voorzitter 1 2. Dekkingsgraad gestegen in eerste twee maanden 2014 2 3. Interview met Roy Braem en Klaas

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

68 De Pensioenwereld in 2014

68 De Pensioenwereld in 2014 09 68 De Pensioenwereld in 2014 Pensioenregeling 69 Aanpassingen van het fiscale (Witteveen-)kader Auteurs: Ivar Sintemaartensdijk en Jan Stigter Pensioenen mogen zich nog altijd verheugen in de warme

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2014

Verkort Jaarverslag 2014 Verkort Jaarverslag 2014 Het bestuur: de pensioenwereld blijft in beweging Ook in 2014 stond de pensioenwereld niet stil. Het bestuur volgde alle actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen op

Nadere informatie

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Nieuw pensioencontract DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Kernpunten 1. Eén ftk met twee soorten contracten (nominale contract en reële contract) 2. Contracten

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

PensionPro Seminar16 juni 2016. Pensioen in een wereld van verandering

PensionPro Seminar16 juni 2016. Pensioen in een wereld van verandering PensionPro Seminar16 juni 2016 Pensioen in een wereld van verandering Het is standaard geworden om te zeggen dat we in bijzondere tijden leven. Sinds het uitbreken van de crisis in 2008, volgt de ene unieke

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. #8 december 12

Pensioen Nieuws. #8 december 12 Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #8 december 12 1 AVEBE Pensioenfonds doet het goed in spannende tijden 2 Wolter Bouwmeester stopt als bestuurslid Nieuwe uitvoerder Pensioenspaarregeling

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen.

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. De Bazel 24 mei 2012 Het Pensioenakkoord Drie delen: - De AOW-leeftijd - Pensioen in de tweede pijler - Ouderenparticipatie Wat is de aanleiding?

Nadere informatie

Heerlen, 5 september 2013. Onderwerp: Reactie AZL op voorontwerp wet herziening FTK. Bijlage: 1. Hooggeachte mevrouw Klijnsma,

Heerlen, 5 september 2013. Onderwerp: Reactie AZL op voorontwerp wet herziening FTK. Bijlage: 1. Hooggeachte mevrouw Klijnsma, Heerlen, 5 september 2013 Onderwerp: Reactie AZL op voorontwerp wet herziening FTK Bijlage: 1 Hooggeachte mevrouw Klijnsma, Met interesse hebben wij kennis genomen van het voorontwerp van wet herziening

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p info@nyenrode.nl

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Het PWRI is er voor ons

Het PWRI is er voor ons Het PWRI is er voor ons Populair jaarverslag 2013 106 102 1.104 2.707 40.937 39.915 Gepensioneerden Werkgevers Voormalige deelnemers Actieve deelnemers WIW SW 98.364 33.926 Onderweg zijn Het PWRI is op

Nadere informatie

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin.

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin. pensioen Hoe warm loop jij voor het onderwerp pensioen? Informatie over uw pensioen Minder kans op verlaging, ook minder kans op indexatie Bpf HiBiN kiest voor online en digitaal Waar houdt het bestuur

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

De stabiliteit van ons pensioenstelsel

De stabiliteit van ons pensioenstelsel De stabiliteit van ons pensioenstelsel Het Nederlands pensioenstelsel wordt internationaal gezien als één van de beste stelsels ter wereld. Toch zijn de berichten van de afgelopen periode zeer verontrustend.

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

Belastingregels beperken pensioenopbouw

Belastingregels beperken pensioenopbouw Februari 2015 Newsflash Pensioenfonds Abbott Nederland Belastingregels beperken pensioenopbouw Onze pensioenregeling is met ingang van 1 januari 2015 op enkele punten aangepast. De werkgever heeft je daarover

Nadere informatie

Versterking bestuur pensioenfondsen: het vervolg

Versterking bestuur pensioenfondsen: het vervolg Versterking bestuur pensioenfondsen: het vervolg De kritiek op het wetsvoorstel versterking bestuur pensioenfondsen van februari 2012 was niet mals. In de Nota naar aanleiding van het Verslag van juni

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

134 De Pensioenwereld in 2015

134 De Pensioenwereld in 2015 14 134 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 135 Het nieuwe FTK: oude wijn in nieuwe zakken? Auteurs: Gijs Hoedemaker, Machiel Koper en Alexander van Stee Na de crisis leek er een

Nadere informatie

P O S I T I O N P A P E R

P O S I T I O N P A P E R Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl P O S I T I O N P A P E R KvK Haaglanden

Nadere informatie

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK 2 De essentie: Eerlijke verdeling van lasten en lusten tussen generaties krijgt volop aandacht; Er worden twee contracten voorgesteld. Beide behoeven verdere

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Datum 3 juni 2016 Betreft Kamervraag van het lid Lodders (VVD) over het bericht Pensioenfondsen verhuizen naar België

Datum 3 juni 2016 Betreft Kamervraag van het lid Lodders (VVD) over het bericht Pensioenfondsen verhuizen naar België > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Pensioen in beweging Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam door Peter Janssen 27 september 2012 2012 Towers Watson.

Nadere informatie

reëel financieel toetsingskader (FTK2)

reëel financieel toetsingskader (FTK2) nominaal financieel toetsingskader (FTK1) - bestaande contract - nominale contract - uitkeringsovereenkomst - onderscheid tussen nominale opbouw en indexatie - 2,5% onderdekkingskans maatstaf voor nominale

Nadere informatie

P O S I T I O N P A P E R

P O S I T I O N P A P E R Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl P O S I T I O N P A P E R KvK Haaglanden

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Ik heb nog steeds geen antwoord op mijn vraag over

Ik heb nog steeds geen antwoord op mijn vraag over 1 1. De zgn. risicovrije rente is niet stabiel en dus niet risicovrij zei ik in het debat 2 weken geleden. Het is goed nu te zien dat onze mening nu ook in de Tweede Kamer en door de staatssecretaris wordt

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Algemene ledenvergadering BPOA. 26 maart 2015

Algemene ledenvergadering BPOA. 26 maart 2015 Algemene ledenvergadering BPOA 26 maart 2015 Agenda 1. Opening 2. Mededelingen 3. Benoeming bestuursleden SPOA 4. Statutenwijziging 5. Pensioenregeling openbare apothekers 2015 6. Blik op de toekomst 7.

Nadere informatie

van het pensioenstelsel moet verbeteren en de procyclische werking ervan moet verkleinen.

van het pensioenstelsel moet verbeteren en de procyclische werking ervan moet verkleinen. 12 september 2013 Verklaring van de Stichting van de Arbeid, de Pensioenfederatie, FNV-Jong, CNV Jongeren, CSO (Unie KBO, PCOB, NVOG en Noom), ANBO, KNVG en FNV Senioren over de verdere uitwerking van

Nadere informatie

Ik doe wat gedaan moet worden. minister henk kamp. VERZEKERD! nummer 6, december 2011

Ik doe wat gedaan moet worden. minister henk kamp. VERZEKERD! nummer 6, december 2011 Ik doe wat gedaan moet worden minister henk kamp 10 VERZEKERD! nummer 6, december 2011 Hij staat bekend als doortastend. Een man die recht op zijn doel afgaat. Dat uitgerekend onder het bewind van minister

Nadere informatie

P O S I T I O N P A P E R

P O S I T I O N P A P E R Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl P O S I T I O N P A P E R KvK Haaglanden

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 043 Toekomst pensioenstelsel Nr. 231 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Fiscale hervorming pensioenopbouw 2015

Fiscale hervorming pensioenopbouw 2015 Fiscale hervorming pensioenopbouw 2015 De parlementaire behandeling van de fiscale hervorming van de pensioenen is afgerond. Op dinsdag 27 mei is de Eerste Kamer in meerderheid akkoord gegaan met de plannen

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen?

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Casper van Ewijk, Netspar & University of Amsterdam KNAW Symposium, 9 januari 2014, Amsterdam Agenda Wat is een pensioen? Goed pensioen is een risicovol pensioen

Nadere informatie

Pensioen. Inhoud. Nieuws. Pagina 2. Dit zijn wij. Pagina 3. Ontwikkelingen bij Pensioenfonds UWV. Pagina 4. Het jaarplan 2015.

Pensioen. Inhoud. Nieuws. Pagina 2. Dit zijn wij. Pagina 3. Ontwikkelingen bij Pensioenfonds UWV. Pagina 4. Het jaarplan 2015. nummer 5 - maart 2015 Pensioen &u Inhoud Pagina 2 Nieuws Pagina 3 Dit zijn wij Pagina 4 Ontwikkelingen bij Pensioenfonds UWV Pagina 6 Het jaarplan 2015 Pagina 7 Veelgestelde vragen aan de Pensioendesk

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling Waardeoverdracht: zinvol voor u? Gefeliciteerd, u hebt een nieuwe baan! Dit betekent nogal wat voor uw persoonlijke situatie. Nieuwe taken, verantwoordelijkheden en andere collega

Nadere informatie

Wijziging pensioenregeling

Wijziging pensioenregeling Stichting Pensioenfonds TNO Wijziging pensioenregeling 2014 Wat vindt u in deze brochure? In deze brochure vindt u een overzicht van de wijzigingen van de pensioenregeling per 1 januari 2014. Introductie

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds KIX code Nieuwsbrief van uw pensioenfonds Deelnemers Pensioenreglement II Zeist, december 2013 1. Wilt u de nieuwsbrief van het PNB blijven ontvangen? Meld u aan

Nadere informatie

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 1 Doel van deze bijeenkomst Toelichting waarom overstap naar nieuwe pensioenuitvoerder Toelichting waarom nieuwe pensioenregeling per 1-1-2015

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over?

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over? Nieuwsbrief oktober 2015 Herstelplan In de nieuwsbrieven van juli (over o.a. het nieuwe Financieel ToetsingsKader nftk ) en augustus 2015 (over beleggen) informeerden we u al eerder over de eisen die De

Nadere informatie

Bijna met pensioen? U heeft allerlei keuzes. APR2016 KIEZEN VOOR UW PENSIOEN

Bijna met pensioen? U heeft allerlei keuzes. APR2016 KIEZEN VOOR UW PENSIOEN Informatie voor deelnemers en gepensioneerden van Stichting Pensioenfonds voor Dierenartsen (SPD) APR2016 In deze uitgave 2 Wanneer krijgt u AOW? 3 Pensioenplanner 4 Blij dat de Vereniging er is 5 Meld

Nadere informatie

Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 12 november 2013

Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 12 november 2013 Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 12 november 2013 Kerkrade, 12 november 2013 Pensioen INVISTA (Nederland) BV Uitvoering door December 2008 in onderdekking. Maart 2009 korte termijnherstelplan

Nadere informatie

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7 Jaarbericht 2014 Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3 2014 in cijfers 5 Wijzigingen in de pensioenregeling 7 De organisatie Pensioenfonds Forbo 8 Kerncijfers 11 2014 stond vooral in het teken van gewijzigde

Nadere informatie

Pensioen vanaf morgen.

Pensioen vanaf morgen. Pensioen vanaf morgen. Over partijen en stellingen die (n)ooit bewaarheid worden Vereniging voor pensioenrecht Utrecht, 12 september 2012 Mr. C.P.R.M. Dekker Inhoudsopgave Wat achtergrondinformatie Uw

Nadere informatie

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014 De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds mei, 2014 1 Beste DNB er Hartelijk dank voor jouw deelname aan en/of interesse in dit deelnemersonderzoek onder (ex)werknemers van DNB. Van

Nadere informatie

WELKOM! 22 april, NBC Congrescentrum, Nieuwegein

WELKOM! 22 april, NBC Congrescentrum, Nieuwegein WELKOM! 3061504048 Agenda: Algemene situatie pensioenland Wat betekent dit voor het BPF Textielverzorging? Herstructureringstraject Volgende bijeenkomst 23 juni 2 Algemene situatie pensioenland 3 Of verhoogt

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Xerox

Stichting Pensioenfonds Xerox Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Xerox Verslag Huidige vergadering Volgende vergadering Datum Duur Datum Duur 26 maart 2015 17:00 19:00 Locatie Voorzitter Locatie Voorzitter Bedrijfsrestaurant

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 16 > JAARGANG 12 > APRIL 2015 INHOUD > Hoe is de nieuwe pensioenregeling tot stand gekomen? [p.1] Fiscaal kader per 1 januari 2015 [p.2]

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

14 augustus 2014 Behandeling Wet BL1408038 aanpassing financieel. Geachte leden van de Kamercommissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid,

14 augustus 2014 Behandeling Wet BL1408038 aanpassing financieel. Geachte leden van de Kamercommissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Vaste Kamercommissie Sociale zaken en werkgelegenheid p/a cie.szw@tweedekamer.nl 14 augustus 2014 Behandeling Wet BL1408038 Maarten Hendriks aanpassing financieel m.hendriks@anbo.nl toetsingskader Geachte

Nadere informatie

Herziening pensioenstelsel

Herziening pensioenstelsel Herziening pensioenstelsel Het pensioenstelsel staat al een tijdje onder druk. Dat geldt niet alleen voor de AOW, maar ook voor de tweede pijler. De toenemende vergrijzing en de stijging in de levensverwachting

Nadere informatie