Economische Berichten nr september 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economische Berichten nr. 20 29 september 2014"

Transcriptie

1 Economische Berichten nr september 214 Duurzaam beleggen, de hype voorbij? De voorbije twee decennia is het maatschappelijk en ecologisch bewustzijn zowel bij ondernemingen als bij beleggers sterk toegenomen. Dat heeft geleid tot een groeiende belangstelling voor duurzaam beleggen. Het kapitaal in duurzame beleggingsproducten bereikte in België in 211 een piek van om en bij 13 miljard euro, of 3,8% van de totale spaar- en beleggingsmarkt. De jaren nadien kregen zowel het belegd volume als het marktaandeel van duurzame beleggingsproducten een behoorlijke klap toegediend door de financiële crisis. In Europees perspectief blijft België niettemin een van de koplopers inzake duurzaam beleggen. De verwachting is dat de integratie van niet-financiële informatie rond milieu-, sociale en governance-aspecten in het beleggingsproces de komende jaren alsmaar meer gemeengoed zal worden. Het onderscheid tussen duurzame en gewone beleggingen zal daardoor mettertijd vervagen. De vaststelling dat duurzame beleggingsproducten niet significant slechter of beter presteren dan traditionele beleggingen zal daartoe bijdragen. Traditioneel wordt van ondernemingen in een vrijemarkteconomie verwacht dat zij een zo groot mogelijke bedrijfseconomische winst nastreven. Het is dan een taak voor de overheid om mogelijke uitwassen daarvan, zoals sociale uitbuiting of verwaarlozing van het leefmilieu, via gepaste regelgeving te voorkomen of te corrigeren. Mede door de internationalisering van het bedrijfsleven heeft de overheid de voorbije decennia echter als behoeder van sociale of ecologische normen aan belang ingeboet. Tegelijk zijn ondernemingen zelf zich op deze vlakken meer verantwoordelijk beginnen voelen. Steeds meer nemen zij eigen initiatieven ter vrijwaring van sociale waarden of uit zorg voor het milieu, en dit zonder dwingende regulering vanwege de overheid. Naast winstverwachtingen van hun financiële aandeelhouders, krijgen ondernemingen bovendien in toenemende mate af te rekenen met druk vanwege maatschappelijke stakeholders. Naast direct betrokkenen zoals werknemers, klanten en leveranciers, zijn dat onder meer consumentenverenigingen, milieuorganisaties en omwonenden van de onderneming. Deze maatschappelijke druk heeft ertoe geleid dat een groeiend aantal bedrijven het concept van duurzaam ondernemen hoog in het vaandel voert. Dit concept dekt een hele lading van bedrijfsstrategieën, -beslissingen en -attitudes die niet alleen op de huidige behoeften van de markt inspelen, maar tegelijk aandacht hebben voor de vrijwaring en ontwikkeling van het menselijke kapitaal en de natuurlijke hulpbronnen die de toekomstige productie moeten garanderen. Duurzaam ondernemen beoogt winstmaximalisatie op korte termijn te verzoenen met randvoorwaarden opgelegd door sociale en ecologische normen. Soms wordt dit samengevat met de drie p s van people, planet en profit. Op sociaal vlak (people) behelst dat onder meer de juiste omgang van het bedrijf met zijn personeel, via geregeld sociaal overleg, respect voor de gezinssituatie van werknemers e.d., of de verbetering van de arbeidsvoorwaarden in ontwikkelingslanden, bijvoorbeeld door kinderarbeid te weren. Op milieuvlak (planet) gaat het onder meer over zuinig omgaan met energie en grondstoffen, afvalverwerking of aandacht voor de mobiliteitsproblematiek. Daarnaast gaat het om een correcte omgang van het bedrijf met zijn cliënten en leveranciers, de overheid en belangengroepen, bijvoorbeeld door een juiste en transparante com- 1

2 Economische Berichten municatie met consumenten, het garanderen van een hoge productkwaliteit en -veiligheid, respect voor fiscale regels, enz. Al deze duurzaamheidscriteria sluiten niet uit dat ook de bedrijfseconomische winstmaximalisatie (profit) een belangrijke ondernemingsdoelstelling blijft. Het uitgangspunt van de drie p s is immers juist dat sociale, ecologische, morele of governance-principes niet noodzakelijk op gespannen voet met bedrijfseconomische winstgevendheid hoeven te staan. Investeren in een duurzaam beleid is integendeel op lange termijn ook voor de onderneming zelf rendabel. De opbouw van een duurzaam imago maakt het eenvoudiger om medewerkers en klanten langdurig aan zich te binden, het zorgvuldiger omgaan met gronden hulpstoffen of verpakkingsmateriaal, of het verminderen van risico s op ongevallen brengt belangrijke kostenbesparingen met zich mee, investeren in menselijk kapitaal vergroot de toekomstige groeimogelijkheden van het bedrijf, enz. Beleggingssfeer Het inzicht dat winstgevendheid en duurzaamheid elkaar niet uitsluiten, heeft ook bij beleggers de aandacht voor duurzaamheidscriteria als maatstaf voor hun beleggingsbeslissing doen toenemen. In dat opzicht doken in de loop der tijd een reeks termen op, gaande van ethisch tot groen, alternatief, maatschappelijk verantwoord of duurzaam beleggen. De term duurzaam verdient daarbij de voorkeur, omdat die de breedste lading dekt. Oorspronkelijk hield het vooral in dat beleggers onethisch geachte sectoren zoals de tabaks-, alcohol- of wapenindustrie meden. In een ruim perspectief betekent het dat beleggers ondernemingen ook gaan toetsen aan aspecten als mensen- en dierenrechten, milieu, arbeidsvoorwaarden of sociale integratie. Duurzaam beleggen berust dus niet alleen op een bedrijfseconomische afweging van rendement en risico, maar brengt ook ecologische, sociale en governance-criteria expliciet in rekening. In de Angelsaksisch georiënteerde financiële wereld spreekt men over ESG-factoren (Environmental, Social, Governance). Historisch ontstond de belangstelling voor duurzaam beleggen in de Angelsaksische landen. Al op het einde van de 18e eeuw lieten religieuze groeperingen in de VS zich bij hun beleggingen leiden door morele principes. Het was op hun verzoek dat in 1928 in de VS het eerste ethische beleggingsfonds werd opgericht. Niet toevallig gebeurde dat tegen de achtergrond van een langdurige beurshausse. De creatie van zo n fonds bood hen toen een uitgelezen kans om zich nadrukkelijk ethisch te profileren en tegelijk toch een graantje van de stijgende beurskoersen mee te pikken. Lange tijd bleef het ethische segment van de beleggingsmarkt in de VS overigens vrijwel volledig in handen van deze religieuze organisaties, die daarmee vooral beleggingen in zondige activiteiten wilden uitsluiten. Pas in Duurzaam beleggen berust niet alleen op een bedrijfseconomische afweging van rendement en risico, maar brengt ook ecologische, sociale en governance-criteria expliciet in rekening. de jaren 6 groeide de belangstelling bij een ruimer publiek, o.a. onder invloed van de publieke afkeer van de militaire interventie in Vietnam, het apartheidsregime in Zuid-Afrika en de autoritaire regimes in Latijns-Amerika. Onder invloed van het Amerikaanse voorbeeld doken in de jaren 7 ook in het VK de eerste ethische beleggingsproducten op, aanvankelijk eveneens vanuit een overwegend religieuze inspiratie. De grote doorbraak, ook buiten de Angelsaksische landen, kwam er vanaf de jaren 9. Een belangrijke factor daarbij was het toenemend maatschappelijk en ecologisch bewustzijn onder invloed van enkele grote rampen (de chemische ramp in het Indiase Bhopal, het vergaan van olietankers, ) of onduldbare praktijken (schending van de mensenrechten, geknoei met de voedselkwaliteit, ). Bovendien vergrootte de wereldwijde zichtbaarheid van deze thema s door de toenemende mediainvloed en opkomst van belangenorganisaties, zoals consumentenverenigingen, milieuactivisten of vakbonden, die steeds vaker via het internet wereldwijd informatie gingen uitwisselen en hun acties coördineren. Verder speelden in verschillende landen een stimulerende wetgeving of fiscaal voordelige maatregelen een rol. In Europa namen het VK en Nederland daarin het voortouw. Ten slotte werd de belangstelling voor duurzaam beleggen ook gevoed door de toenemende populariteit van de beurshandel en beleggingsfondsen. Daarbij speelde het besef dat beleggen op de beurs best verenigbaar is met ethische motieven, zonder dat dit noodzakelijk in lagere rendementen dan bij traditionele beleggingen hoeft te resulteren (zie verder). Producten en selectie De verschillende ontwikkelingsstadia zijn ook terug te vinden in de aard van de beleggingsproducten. Duurzame beleggingen worden daarbij vaak ingedeeld in generaties. Bij zerogeneratieproducten doet de belegger gedeeltelijk afstand van zijn financieel rendement ten voordele van specifieke sociale of ecologische projecten. In feite gaat het hier om producten die dichter bij een schenking dan bij een belegging staan. Producten van de eerste generatie hanteren negatieve uitsluitingscriteria om beleggers te garanderen dat hun kapitaal niet terechtkomt bij ondernemingen met activiteiten die zij afkeuren, zoals wapenhandel, kernenergie, genetische manipulatie, dierproeven, Producten van de tweede generatie beleggen in ondernemingen die op een welomschreven terrein een uitdrukkelijke meerwaarde leveren, bijvoorbeeld inzake sociale integratie van gehandicapten, afvalvermindering, recyclage e.d. Men spreekt hier ook van thematische producten. Producten van de derde generatie gaan nog een stap verder door enkel te investeren in ondernemingen die een globaal duurzaam beleid voeren en zichtbare inspanningen leveren op het vlak van milieuzorg, personeelsbeleid en algemene maatschappelijke betrokkenheid. Meestal worden daarbij de ondernemingen gekozen die in hun 2

3 bedrijfstak tot de beste behoren (best in class-benadering). Bij vierdegeneratieproducten vindt daarenboven een actieve dialoog plaats met maatschappelijke aandeelhouders. De interactieve aanpak die deze producten kenmerkt, geeft een ruimer en genuanceerder beeld van het duurzame-bedrijfskarakter dan wat alleen uit informatie over het bedrijf zelf kan blijken. De betrokkenheid neemt soms de vorm aan van een zeer actief aandeelhouderschap, waarbij beleggers op aandeelhoudersvergaderingen druk uitoefenen op de onderneming. Over wat nu juist duurzaam is, kunnen de meningen natuurlijk verschillen. Beleggers geven een persoonlijke inhoud aan het begrip en hanteren eigen prioriteitenschalen. Bovendien is hun informatie over de niet-financiële doelstellingen van ondernemingen beperkt. Anders dan de bedrijfseconomische resultaten, laten die zich minder makkelijk meten met behulp van kwantitatieve, controleerbare indicatoren zoals winst- en omzet groei, cashflow of winst per aandeel. Bovendien is de informatie die bedrijven zelf daarover verstrekken niet altijd representatief of betrouwbaar. Dat verhoogt de zoekkosten op de financiële markt voor wie duurzaam wil beleggen. Daarom wordt de selectie van duurzame ondernemingen meestal aan derden overgelaten. Vaak zijn dat vermogensbeheerders of distributeurs van beleggingsproducten. De voorbije jaren hebben die heel wat eigen deskundigheid inzake duurzaamheidsanalyse opgebouwd. Het onderzoek en de evaluatie van de ondernemingen gebeurt er los van de financiële analyse en wordt doorgaans door externe experten bewaakt. Het onderzoeks- en selectieproces is evenwel tamelijk specialistisch en tijdrovend. Daarom besteden ook heel wat vermogensbeheerders dit uit aan daarin gespecialiseerde ondernemingen. Die publiceren maatstaven (benchmarks) die ondernemingen vergelijken op hun duurzaam karakter. Internationaal toonaangevende benchmarks voor duurzame beleggingsfondsen zijn de Dow Jones Sustainability World Index, de FTSE4Good Global Index en de MSCI KLD 4 Social Index. Hun rol is te vergelijken met het onderzoek naar de kredietwaardigheid van ondernemingen door gespecialiseerde ratingbureaus, die daarover periodiek een rating publiceren. Het voorbije decennium zijn duurzame beleggingen naast aandelen ook alsmaar vaker obligaties gaan inhouden. Dat kunnen bedrijfsobligaties zijn, maar ook overheidsobligaties of obligaties uitgegeven door internationale en supranationale banken, zoals de Europese Investeringsbank of de Wereldbank. Zo startte de Wereldbank in 28 bijvoorbeeld met de uitgifte van klimaatobligaties om klimaatvriendelijke projecten te financieren. Net als voor ondernemingen wordt ook van nationale overheden verwacht dat ze in hun sociaal-economisch beleid belang hechten aan duurzaam handelen. In de praktijk gaat men bij de screening van overheidsobligaties landen eerst rangschikken op basis van indicatoren zoals de kwaliteit van overheidsinstellingen, de gezondheidszorg, milieuprestaties en -beleid e.d., en vervolgens voor de selectie de best in classselectiebenadering hanteren. Als specifiek product maakten binnen de activaklasse van de obligaties de jongste jaren ook Social Impact Bonds (SIB s) opgang. Dat zijn contracten waarbij beleggers hun geld investeren in private projecten met een maatschappelijke insteek. De overheid verbindt zich ertoe de investeerders te bezoldigen wanneer de beoogde maatschappelijke resultaten worden behaald. Een specifieke eigenschap van wat men ook missie-gerelateerd investeren noemt, is dat een meetbaar resultaat wordt nagestreefd. De eerste SIB zag in 21 het levenslicht in het VK. Via de private sector werd er geld opgehaald om een project te financieren dat het recidivisme bij voormalige gedetineerden wil verminderen. Intussen wordt in heel wat landen, onder meer de VS en Nederland, volop ervaring opgedaan met deze nieuwe investeringsconstructie. Dit voorjaar werd ook in België de eerste SIB gelanceerd. Drie partners stelden zich daarbij als doel de jeugdwerkloosheid bij migranten in Brussel terug te dringen, namelijk beleggers (bijeengebracht door Kois Invest) die het project financieren, de non-profitorganisatie Duo for a Job die het project uitwerkt en het Brusselse werkgelegenheidsagentschap Actiris dat de beleggers hun kapitaalinleg plus een rendement betaalt indien de vooropgestelde doelstelling wordt bereikt. Omvang duurzaam kapitaal Aangezien de afbakening van duurzaam beleggen zowel qua concept als qua methodologie inzake selectie niet uniform vastligt, zijn de beschikbare cijfers over de duurzame beleggingsmarkt moeilijk vergelijkbaar. De Global Sustainable Investment Alliance (GSIA), een internationaal samenwerkingsverband voor duurzaam beleggen, schatte de omvang van de wereldwijde markt begin 213 op 14 biljoen dollar. Europa neemt daarvan 65% voor rekening, Noord-Amerika 32% (grafiek 1). De markt zou bijna 22% vertegenwoordigen van het wereldwijd totaal professioneel beheerd kapitaal. Het grote marktaandeel wijst op een zeer ruime interpretatie van het begrip duurzaam beleggen door de GSIA. Bijna twee derde van de duurzame beleggingen zoals door de GSIA gemeten, betreft namelijk een eer Grafiek 1 - Wereldwijd duurzaam belegd kapitaal (*) (in %, eind 212) Europa VS Canada Afrika Australië & Nieuw-Zeeland Azië (excl. Japan) Japan Aandeel in wereldtotaal Aandeel in totaal regionaal beheerd kapitaal (*) with reference to environmental, social and/or governmental factors in the selection and management of the investments Bron: GSIA (213) 3

4 Economische Berichten ste generatie -strategie van uitsluiting. In Europa sluiten circa 5% van de professioneel beheerde activa bepaalde wapens uit, meestal clustermunitie en antipersoonsmijnen. Door die ruime invulling wordt het marktaandeel van duurzaam beleggen uiteraard fel opgedreven. Voor de Europese markt publiceert het Italiaans studiebureau Vigeo Rating jaarlijks cijfers over het beheerd kapitaal in het deelsegment van de duurzame beleggingsfondsen (1). In 213 bedroeg de omvang daarvan 18 miljard EUR, bijna het tienvoudige van 1999 (grafiek 2). Tijdens de recente financiële crisis zijn de activa onder beheer in de Europese duurzame fondsen blijven aangroeien. Hierdoor steeg hun marktaandeel tussen 27 en 213 van,8% tot 1,7% van de activa onder beheer in alle fondsen. De veel lagere inschatting van de Europese markt door Vigeo, vergeleken met de GSIA-cijfers, houdt verband met de engere benadering, waarbij enkel beleggingsfondsen worden in rekening gebracht met een actieve screening op ethische, sociale en/of milieuaspecten. Het aantal duurzame fondsen in Europa is sinds 21 wel gestagneerd rond 9, komende van 16 eind jaren 9. België heeft zijn koppositie voor wat het aantal duurzame fondsen betreft, sinds 212 afgestaan aan Frankrijk. In termen van beheerd duurzaam kapitaal is Frankrijk met ruime voorsprong koploper in Europa. Het land vertegenwoordigt 35% van de Europese markt, gevolgd door het VK met 17%. België zag zijn aandeel in de groep van Europese landen de voorbije jaren stelselmatig krimpen. Tussen 1999 en 29 was het opgelopen van 4% tot 19%, maar daarna kelderde het tot 9% in 213. Dat de Europese markt voor duurzame fondsen tijdens de crisis relatief goed heeft stand gehouden, is te danken aan Frankrijk en vooral Nederland. In beide landen nam het marktaandeel ervan sterk toe. Zwitserland en België daarentegen zagen het belang van duurzame fondsen in hun totale fondsenmarkt verminderen (grafiek 3). Belgische markt In België dateren de eerste duurzame spaarproducten van het midden van de jaren 8. Financiële instellingen lanceerden toen in samenwerking met niet-gouvernementele organisaties zoals Netwerk Vlaanderen en Hefboom een reeks producten, waarbij spaarders een deel van hun renteopbrengst afstonden om, via banken als tussenpersoon, ecologisch en sociaal verantwoorde projecten van de genoemde organisaties te ondersteunen. De echte doorbraak volgde pas vanaf 1992, toen Ethibel als onafhankelijk studie- en adviesbureau rond duurzaam beleggen werd opgericht en de eerste duurzame beleggingsfondsen op de Belgische markt werden geïntroduceerd. Met het milieufonds Ecofund vervulde KBC bij het begin van de jaren 9 trouwens een pioniersrol inzake duurzaam beleggen. Op dat ogenblik bedroeg de omvang van het duurzaam belegd spaaren beleggingskapitaal in België nog maar enkele tientallen miljoenen euro s. In 2 werd de kaap van 1 miljard EUR gerond Grafiek 2 - Belegd kapitaal in duurzame beleggingsfondsen in Europa en vanaf 24 brak een periode aan van explosieve groei. Die werd vooral gedreven door een sterke toename van het kapitaal belegd in duurzame fondsen. Volgens Ethibel-cijfers bereikte de omvang daarvan in 21 een piek van 11 miljard EUR, goed voor 9% van de totale fondsenmarkt (2). Meer dan een kwarteeuw na het ontstaan ervan, blijft het duurzame sparen in depositovorm evenwel bescheiden in termen van volume en marktaandeel (grafieken 4 en 5). De voorbije jaren kreeg de Belgische markt van duurzame fondsen een harde klap. Volgens BEAMA, de Belgische vereniging van Asset Managers, viel het belegd kapitaal in duurzame beleggingsfondsen (ICB s) tussen 21 en het eerste kwartaal van 214 met ruim 4% terug (d.i. 3,4 miljard EUR). Het marktaandeel kromp overeenkomstig met 2,8 procentpunten. Los van waarderingseffecten, kromp ook het aantal fondsen met 85 eenheden. Dat had hoofdzakelijk te maken met eindvervaldagen, de datum waarop een fonds terugbetaald en gesloten Aandeel in totaal belegd kapitaal in UCITS (in %, rechtse schaal) In miljard EUR (linkse schaal) Bron: Vigeo Rating (213), BEAMA Grafiek 3 - Aandeel duurzame beleggingsfondsen (in % totaal belegd kapitaal in UCITS) Frankrijk VK Duitsland België Zwitserland Nederland Bron: Vigeo Rating (213) (UCITS, juni-cijfers) In miljard EUR (linkse schaal) Aandeel in totaal belegd kapitaal in UCITS (in %, rechtse schaal) 1,8 1,6 1,4 1,2 1,,8,6,4,2, 4

5 14 Grafiek 4 - Duurzaam belegd kapitaal in België (in miljoen EUR) 14 1 Grafiek 5 - Aandeel duurzame beleggingsmarkt in totaal belegd kapitaal in België (in % van totale spaar- respectievelijk fondsenvolume) Groei totaal t.o.v. vorig jaar (in %, rechtse schaal) Spaarrekeningen (linkse schaal) Beleggingsfondsen (linkse schaal) Bron: Ethibel (213) Beleggingsfondsen Spaarrekeningen Bron: Ethibel (213) wordt, in combinatie met het stilvallen van het lanceringstempo van nieuwe duurzame beleggingsfondsen. Alles bij elkaar is de duurzame-beleggingsmarkt in België niettemin vrij goed ontwikkeld en hoogkwalitatief voor wat de inhoudelijke afbakening betreft. De meeste producten ondergaan een ruime duurzaamheidstoets en kunnen worden ingedeeld bij de derde of vierde generatie. De markt wordt wel sterk door een beperkt aantal spelers gedomineerd. Bij de duurzame fondsen is KBC Asset Management marktleider met een aandeel van ruim 5%, gevolgd door Candriam Asset Management (het Alles bij elkaar is de duurzame-beleggingsmarkt in België Spaarrekeningen vrij goed ontwik- gen Beleggingsfondsen Groei totaal t.o.v. vorig jaar (rechtse as) keld en hoogkwalitatief voor wat de inhoudelijke afbakening betreft. vroegere Dexia Asset Management) met een kleine 2% en BNP Paribas Fortis met ruim 1%. Voor het duurzame sparen domineren Triodos Bank en Van Lanschot Bankiers de markt met beide een aandeel van bijna 5%. Net als elders in Europa komt de vraag naar duurzame beleggingen in België voornamelijk van institutionele beleggers, vooral pensioenfondsen. De Belgische markt bestaat momenteel voor ruim drie kwart uit institutioneel vermogen en een klein kwart uit retailbeleggingen. Dat laatste is wel beduidend hoger dan voor de hele Europese markt, waar het aandeel van retailbeleggingen minder dan 1% bedraagt. Een algemeen wetgevend kader rond duurzaam beleggen ontbreekt nog altijd in België. Wel werden een aantal specifieke overheidsinitiatieven genomen. In 23 besliste de regering om in het kader van de democratisering van de tweedepensioenpijler aan pensioenfondsen een transparantieverplichting op te leggen. Die houdt onder meer in dat beheerders van pensioenfondsen jaarlijks een verslag moeten opmaken waarin wordt toegelicht in welke mate zij bij hun beleggingsbeleid rekening houden met sociale, ethische en milieuaspecten. Eenzelfde vereiste werd in 24 van toepassing voor de prospectussen en verslagen van beleggingsfondsen (ICB s). De nieuwe wet bepaalt evenwel zelf niet wat onder de vermelde aspecten van duurzaamheid moet worden verstaan, zodat enig ijkpunt ontbreekt. Verder vervulde België een voortrekkersrol in het bannen van controversiële wapens. In 27 keurde het parlement een wet goed die de directe en indirecte financiering van de productie, het gebruik en bezit van antipersoonsmijnen en clustermunitie verbiedt. De wet is niet beperkt tot duurzame producten, maar geldt voor alle spaar- en beleggingsvormen. In 29 werd de wet uitgebreid tot het bannen van investeringen in wapens op basis van verarmd uranium. Beleggingsfondsen De voorbije jaren is er in België discussie gevoerd over de wenselijkheid van een minimale norm over wat onder duurzaam beleggen dient te worden verstaan. Enerzijds zorgt normering voor een grotere duidelijkheid voor beleggers over een verplichte minimale kwaliteit van duurzame producten. Daar staat tegenover dat de invulling van het concept duurzaamheid niet evident is omdat het meestal de persoonlijke visie van individuele beleggers weerspiegelt. Een en ander leidde in 212 tot een aanbeveling inzake duurzame financiële producten van Febelfin, de koepelfederatie voor de Belgische financiële sector. Die houdt in dat de leden zich engageren om geen producten te commercialiseren onder de noemers duurzaam, ethisch of maatschappelijk verantwoord, tenzij die aan de aanbeveling voldoen. Er werd voor de aanbeveling voortgebouwd op reeds bestaand werk van BEAMA, de Belgische vereniging van Asset Managers, en een consultatie gehouden met relevante stakeholders, waaronder ngo s en academici. De aanbeveling handelt niet alleen over de inhoudelijke en methodologische invulling van duurzaamheid, maar beschrijft ook hoe de audit en controle van duurzame producten in de praktijk worden gebracht. 5

6 Economische Berichten Rendement en beleggingsrisico Men zou verwachten dat wie duurzaam belegt, bereid is tot op zekere hoogte financieel rendement in te leveren, juist als gevolg van zijn principiële keuze om naast dit rendement ook een maatschappelijke of ecologische meerwaarde na te streven. Enquêtes leren evenwel dat dit slechts bij een minderheid van de beleggers het geval is (3). De meerderheid beschouwt de sociale of ecologische meerwaarde eerder als een gewenst surplus bovenop een normaal financieel rendement en vergelijkt het rendement van duurzame beleggingen met dat van traditionele. Institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen, kunnen zich op lange termijn trouwens geen inlevering van financieel rendement veroorloven. Hun doelstelling bestaat erin om toekomstige pensioenuitkeringen te garanderen. Een lager rendement betekent ofwel dat de bijdragen van de deelnemers aan aanvullende pensioenplannen moeten worden verhoogd, ofwel dat hun toekomstige uitkeringen moeten worden verlaagd en dat pensioenfondsen m.a.w. niet ten volle hun rol zouden spelen om meer middelen voor de toekomstige oudere generaties beschikbaar te stellen. Dat kan de noodzakelijke solidariteit tussen generaties, waartoe de vergrijzing in de komende jaren zal dwingen, nog verscherpen, en zou zelf moeilijk met het criterium van duurzaamheid verenigbaar zijn. Soms gaan duurzaam ondernemen en financieel rendement hand in hand. Ondernemingen die bijvoorbeeld milieuzorg verwaarlozen of gezondheidsrisico s veroorzaken, kunnen met schadeclaims af te rekenen krijgen, wat hun rendement negatief beïnvloedt. Als deze ondernemingen bovendien systematisch uit duurzame-beleggingsselecties worden geweerd, weegt dat op hun aandelenkoers en verhoogt dat hun kapitaalkosten. Omgekeerd blijken ondernemingen die veel aandacht hebben voor de veiligheid, opleiding en carrièreplanning van hun medewerkers op de beurs gemiddeld beter te presteren (4). Anderzijds veroorzaakt het selecteren en volgen van duurzame ondernemingen bijkomende onderzoeks- en informatiekosten, die het rendement in vergelijking met traditionele beleggingen kunnen verminderen. Vermogensbeheerders houden bij de samenstelling van hun portefeuilles niet alleen rekening met het verwachte rendement, maar ook met het risico. Daarom streven zij een brede diversificatie van hun beleggingen na. Duurzaamheidscriteria leggen evenwel bijkomende, nietfinanciële restricties op aan hun investeringsbeslissingen. Dat beperkt hun diversificatiemogelijkheden en vergroot, ceteris paribus, het risico van beleggingsportefeuilles. Uit een 3-tal studies blijkt dat een overgrote meerderheid van de onderzochte duurzame fondsen geen statistisch significant verschillende prestaties opleverden vergeleken met een relevante benchmark. en moeten worden genuanceerd. De prestaties van duurzame beleggingen laten zich immers moeilijk vergelijken met die van hun klassieke tegenhangers. Ze vertrekken niet alleen van een smallere selectiebasis, maar beleggen ook relatief meer of minder in een bepaald soort aandelen (bijv. small caps) en over- of ondervertegenwoordigen bepaalde sectoren. Het vinden van een positieve relatie tussen duurzaam ondernemen en financiële prestaties zegt bovendien niets over het oorzakelijke verband. Het kan zijn dat goede financiële prestaties bedrijven aanzetten tot investeren in duurzaamheid, en niet omgekeerd. In tabel 1 lijsten we de resultaten van een 3-tal studies op die sinds eind jaren 9 rond de relatieve prestaties van duurzaam beleggingsfondsen zijn gepubliceerd. Het betreft alles samen een kleine 1 fondsen. Per saldo blijkt dat een overgrote meerderheid van de onderzochte duurzame fondsen geen statistisch significant verschillende prestaties opleverden vergeleken met een relevante benchmark. Het aandeel duurzame fondsen met een significante underperformance ligt beperkt hoger dan het aandeel met een significante outperformance. Een specifiek probleem bij onderzoek naar het relatieve rendement van duurzame beleggingsfondsen is dat het eventueel positief effect van de duurzame selectie op de prestaties interfereert met de opdracht van de fondsbeheerder om een goed financieel resultaat neer te zetten. Dat probleem stelt zich niet wanneer we het relatief rendement van internationaal gezaghebbende duurzame-aandelenindexen onder de loep nemen. Grafiek 6 toont het koersverloop van drie dergelijke indexen sinds 1996, namelijk de Dow Jones Sustainability World Index (DJSI), de FTSE4Good Global Index (FTSE4G) en de MSCI KLD 4 Social Index (KLD4). De KLD4 is als een van de eerste duurzame indexen reeds sinds 199 operationeel, oorspronkelijk onder de naam Domini 4 Social Index. Terwijl de DJSI Grafiek 6 - Koersverloop van duurzame-aandelenindexen (in EUR, juli 1996 = 1) Hoe duurzame beleggingen zich inzake rendement en risico juist tegenover klassieke beleggingen verhouden, is uiteindelijk een empirische kwestie. Over die vraag zijn al veel studies gepubliceerd. De resultaten spreken elkaar evenwel vaak tegen Dow Jones Sustainability World Index MSCI KLD 4 Social Index FTSE4Good Global Index Bron: Thomson Financial Datastream 6

7 Tabel 1 - Studies inzake de financiële prestaties van duurzame beleggingsfondsen (cijfers betreffen het aantal onderzochte fondsen) Jaar publicatie studie Significante underperformance Geen statistisch significante verschillen Significante outperformance Totaal Gregory, Matatko, Luther Goldreyer, Ahmed, Diltz Statman Schroeder Bauer, Koedijk, Otten Bello Kreander, Gray, Power, Sinclair Scholtens Baurer, Otten, Rad Benson, Brailsford, Humphrey Baurer, Derwall, Otten Bollen Gregory, Whitaker Koellner, Suh, Weber, Moser, Scholz Liedekerke, Moor, Walleghem Stenström, Thorell Amene, Sourd Kempf, Osthoff Magnier, Luchet, Schaff Renneboog, Horst, Zhang Cortez, Silva, Areal Derwall, Koedijk Sanchez, Sotorrio Spekl Chang, Witte Gil-Bazo, Ruiz-Verdu, Santos Humphrey, Lee Kryzanowski, Ayadi, Ben-Ameur Sourd Totaal Aandeel 11 11,1% 86 81,6% 72 7,3% 988 1% en de FTSE4G wereld-indexen zijn, behelst de KLD4 een volledig Amerikaanse aandelenselectie. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, wordt de duurzaamheid van bedrijven in de KLD4 niet enkel getoetst op sociale, maar ook op milieu- en ethische criteria. De DJSI en FTSE4G bestaan pas sinds 1999 respectievelijk 21 en werden in de grafiek over de jaren voordien tot 1996 terug berekend. Terwijl de DJSI en de KLD4 de best in class-selectiemethode hanteren, toetst de FTSE4G bedrijven aan een absolute meetlat van standaarden. De prestaties van de drie duurzame-aandelenselecties kunnen worden vergeleken met die van een gewone belegging in een ruimer universum door ze te toetsen aan het koersverloop van een vergelijkbare, ruime benchmark. De DJSI, de FTSE4G en de KLD4 putten hun selectie hoofdzakelijk uit de DJGL- en FTSE-wereldindexen respectievelijk de MSCI USA-index van de Amerikaanse beurs. De vergelijking van de duurzame-aandelenindexen met deze benchmarks leert dat het gemiddelde jaarlijkse rendement van de duurzame beleggingen over de periode afgerond zo n 4 basispunten hoger lag voor de FTSE4G en KLD4. De DJSI steeg gemiddeld jaarlijks iets minder dan zijn benchmark (zie tabel 2). Het surplusrendement dat de FTSE4G en de KLD4 vertonen tegenover hun respectieve benchmark ging echter wel gepaard met een hoger risico. Dat blijkt uit de standaarddeviatie van de rendementen, d.i. een maatstaf voor de volatiliteit of het absolute risico, die bij de duurzame indexen (ook de DJSI) in de tabel boven deze van de benchmarks uitstijgt. Net als bij de rendementen, zijn de verschillen evenwel niet bijzonder groot. Of het wat hogere rendement van de FTSE4G en de KLD4 tegen dit hogere risico opweegt, kan worden getoetst met behulp van de Sharpe-ratio, d.i. de verhouding tussen het surplusrendement boven de risicovrije rente en het risico van een belegging. Deze ratio ligt voor de FTSE4G en de KLD4 weliswaar iets hoger dan voor hun benchmark, maar het verschil is zo goed als verwaarloosbaar (5). Het hogere gemiddelde rendement van de beide duurzame beleggingen in de tabel wordt m.a.w. 7

8 Economische Berichten grotendeels verklaard door hun wat hogere risico (6). Het totale of absolute risico van een aandelenportefeuille heeft een systematische en niet-systematische component. Deze laatste is bedrijfsspecifiek en kan worden uitgeschakeld door diversificatie, d.w.z. door meer aandelen aan de portefeuille toe te voegen. Het systematische risico, dat de gevoeligheid van de portefeuille ten opzichte van de markt weergeeft, kan niet worden weggediversifieerd. Volgens de theorie van het Capital Asset Pricing Model (CAPM) wordt enkel dit niet-diversifieerbare risico, voorgesteld door ß, beloond. Voor de hele markt, in ons geval voorgesteld door de benchmarks, is ß per definitie gelijk aan 1. Met een gemiddelde ß boven 1 blijken duurzame beleggingen niet alleen in absolute termen, maar ook relatief gezien volatieler dan traditionele beleggingen (zie tabel 2). In de praktijk maken vermogensbeheerders, eerder dan van ß, gebruik van de tracking error om het relatieve risico van hun portefeuille tegenover een benchmark te bepalen. Het betreft hier de volatiliteit van de rendementsverschillen tussen de portefeuille en de benchmark. Institutionele beleggers zijn niet vaak geneigd een tracking error van meer dan 5% tegenover een afgesproken benchmark te aanvaarden. De tracking error van de drie door ons beschouwde duurzame indexen lag sinds 1996 ten opzichte van hun benchmark gemiddeld beneden die 5%. Dit toont aan dat de duurzame-aandelenselecties regionaal en sectoraal voldoende ruim gediversifieerd zijn om de tracking error binnen voor institutionele beleggers aanvaardbare limieten te houden. In het licht van de CAPM-theorie verslaat een vermogensbeheerder de markt als hij een rendement bovenop de risicovrije rente realiseert dat hoger ligt dan kan worden verwacht op basis van het systematische of relatieve risico van zijn portefeuille. Een indicatie hierover geeft de Jensen-maatstaf, die met behulp van een eenvoudige regressieanalyse het verschil tussen het werkelijk verkregen en het theoretisch verwachte rendement berekent. In de tabel wordt deze maatstaf voorgesteld door de coëfficiënt α. Deze α blijkt voor de FTSE4G en de KLD4 positief, maar niet significant. Dit betekent dat het al of niet duurzame karakter van beleggingen op zich dus geen significante impact heeft op hun rendement. Als een duurzame-aandelenportefeuille beter of slechter presteert dan een vergelijkbare klassieke portefeuille, dan heeft dat minder te Tabel 2 - Vergelijking rendement en risico van duurzame indexen met hun benchmarks ( ) Gemiddeld jaarlijks rendement (in EUR, in %) Gemiddelde jaarlijkse volatiliteit (standaarddeviatie, in %) Duurzame index (benchmark) Duurzame index Benchmark Duurzame index Benchmark DJSI World (DJGL World) 4,58 4,65 4,58 4,65 FTSE4Good Global (FTSE World) 5,19 4,82 5,19 4,82 MSCI KLD 4 (MSCI USA) 6,4 5,94 6,4 5,94 Sharpe-ratio Duurzame index (benchmark) Duurzame index Benchmark prestaties dragen ertoe bij dat de integratie van extra-financiële informatie rond milieu-, sociale en governanceaspecten in het beleggingsproces in de toekomst wellicht alsmaar meer gemeengoed zal worden. De verwachting is dan ook dat de grens tussen duurzame en gewone beleggingen mettertijd zal vervagen. Op zijn beurt effent dat de weg naar een geïntegreerde rapportering door ondernemingen, waarbij zowel financiële als extra-financiële indicatoren en cijfers verenigd worden in één globaal verslag. Dat heeft als voordeel dat ondernemingen duidelijk kunnen aantonen in welke mate duurzaamheid daadwerkelijk geïntegreerd is in de bedrijfsstrategie en gedragen wordt door het topmanagement. Duurzaam beleggen vervelt op die manier van een hype tot een vanzelfsprekendheid. Jensenmaatstaf (α) (*) Systematisch risico (β) (**) Tracking error (in %) DJSI World (DJGL World),21,21 -,1 1,5 3,65 FTSE4Good Global (FTSE World),25,23,45 1,54 2,98 MSCI KLD 4 (MSCI USA),31,29,53 1,32 2,68 (*) Coëfficiënten niet-significant (betrouwbaarheid van 95%) (**) Coëfficiënten significant (betrouwbaarheid van 95%) Bron: Eigen berekeningen o.b.v. data van Dow Jones, FTSE en MSCI Alles wel beschouwd, kunnen we besluiten dat duurzame beleggingsproducten niet manifest slechter of beter presteren dan traditionele beleggingen. maken met het aspect duurzaamheid dan met factoren als de aard van de geselecteerde sectoren en bedrijven en de daaraan gekoppelde risicokarakteristieken. Alles wel beschouwd, kunnen we besluiten dat duurzame beleggingsproducten niet manifest slechter of beter presteren dan traditionele beleggingen. Voor de verdere ontwikkeling van de markt is dat een belangrijk gegeven, aangezien het gros van de beleggers enkel duurzaam belegt als het rendement er niet onder lijdt. De marktconforme Johan Van Gompel 8

9 (1) De cijfers beperken zich tot de volgende landen: het VK, Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, Nederland, België, Oostenrijk, Zwitserland, Denemarken en Zweden. Zij hebben betrekking op zogenoemde UCITS (Undertakings for Collective Investment in Transferable Securities). De term refereert aan een richtlijn van de Europese Unie, die vaststelt waaraan een in de Unie gevestigd beleggingsfonds moet voldoen. (2) Naast ICB s (Instellingen voor Collectieve Beleggingen) neemt Ethibel in de cijfers over duurzame fondsen ook andere types van duurzame financiële beleggingen op, waaronder levensverzekeringsproducten (tak21, tak 23) en notes (verhandelbare leningen met een korte looptijd). (3) Zie onder meer Bendheim Center for Finance (28). (4) Zie bijvoorbeeld Bassi e.a. (24). (5) De meting van de Sharpe-ratio is gebaseerd op maandelijkse rendementen en de 1-maandse BIBOR als risicovrije rente. (6) Een ruimer onderzoek van Schroeder (27) op 29 duurzame aandelenindexen komt tot een gelijkaardige conclus Referenties Bassi, L., Harrison, J. en D. McMurrer (24), The impact of US firms investments in human capital on stock prices, Working Paper, Federal Reserve Board of Governors and Georgetown University. Bendheim Centre for Finance (28), The promise of Socially Responsible Investing, Princeton Roundtable on SRI. Ethibel (213), Duurzaam sparen en beleggen in België: actualisatie tot 212, studie uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij, MIRA/213/8. Global Sustainable Investment Alliance (213), 212 Gobal Sustainable Investment Review. Schroeder, M. (27), Is there a difference? The performance characteristics of SRI equity indices, Journal of Business Finance and Accounting, 34, p Vigeo Rating (213), Green, Social and Ethical Funds in Europe 213 Review. Onze webstek houdt u op de hoogte van alle analyses en vooruitzichten van de KBC-economisten. Voor vragen i.v.m. de inhoud van deze publicatie kunt u terecht bij: Johan Van Gompel (32) () Verantwoordelijke uitgever: Johan Van Gompel, Havenlaan 2, B-18 Brussel Correspondentieadres & abonnementenbeheer: KBC Groep NV, Global Services, GCE, Havenlaan 2, 18 Brussel, Deze publicatie komt tot stand op de Chief Economist Department van KBC Groep. Noch de mate waarin de voorgestelde scenario s, risico s en prognoses de marktverwachtingen weerspiegelen, noch de mate waarin zij in de realiteit zullen tot uiting komen, kunnen worden gewaarborgd. De prognoses zijn indicatief. De gegevens in deze publicatie zijn algemeen en louter informatief. Ze mogen niet worden beschouwd als beleggingsadvies conform de Wet van 6 april 1995 inzake secundaire markten, het statuut van en het toezicht op beleggingsondernemingen, de bemiddelaars en beleggingsadviseurs. KBC kan niet aansprakelijk worden gesteld voor de juistheid of de volledigheid ervan. Alle historische koersen, statistieken en grafieken zijn actueel tot en met 25 augustus 214, tenzij anders vermeld. De beschreven meningen en vooruitzichten zijn die zoals ze gelden op 25 augustus 214.

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders?

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Carolus van de Ven Hoofd vermogensadvies 18 december 2006 Agenda - Definitie duurzaam beleggen - Hoofdvormen - Historie / Huidige situatie - Corporate

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Zitting 2006-2007 25 oktober 2006 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Ludo Sannen betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Dit voorstel van resolutie

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V.

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Algemeen 1. Waarom wordt Robeco Life Cycle Funds N.V. geliquideerd? 2. Waarheen wordt het geliquideerde vermogen overgebracht?

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

1 BNP PARIBAS FORTIS AG INSURANCE SMART INVEST BON SRI EUROPE AANKONDIGING VAN CERTIFICATIE Aan de intekenaars, Aan het publiek, Forum ETHIBEL vzw i werd aangesteld door AG Insurance SA en BNP Paribas

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro Top speler in Europa BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro 1 Wij denken dat dit een goed moment is om in Europese ondernemingen te beleggen en wel om de volgende redenen: Ze zijn momenteel sterk: ondanks

Nadere informatie

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA)

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA) Wat betekent k/boekwaarde (koers/boekwaarde)- of K/B-ratio? Een ratio die de marktwaarde van een aandeel vergelijkt met zijn boekwaarde. De ratio wordt berekend door de actuele slotkoers van het aandeel

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Beleggen met een goed gevoel

Beleggen met een goed gevoel Beleggen met een goed gevoel Verschenen in Economische Statistische Berichten (ESB), 13 april 2001 Rogér Otten Kees Koedijk In een recente bijdrage aan dit tijdschrift schetsen L.J.R. Scholtens en P. Sprengers

Nadere informatie

Kosten 14. Zijn er kosten verbonden aan de ontbinding? 15. Blijven de doorlopende kosten hetzelfde?

Kosten 14. Zijn er kosten verbonden aan de ontbinding? 15. Blijven de doorlopende kosten hetzelfde? Algemeen 1. Waarom wordt Robeco Duurzaam Aandelen N.V. gefuseerd? 2. Heeft het vertrek van de voormalige fondsmanager invloed gehad op het besluit tot fuseren? 3. Hoe zal de fusie worden uitgevoerd? 4.

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext.

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Inleiding 3 2. Wat zijn de voordelen van een beleggingsfonds? 4 3. Hoe uw rendement

Nadere informatie

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Amsterdam, 21 januari 1997 Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in 1996 gegroeid

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Capital Life Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Situatie op 31/10/2014 Capital Balanced Benchmark obligaties: EuroMTS Global Index Datum Performance (%) Sterren NIW Info oprichting 1 maand 3 maanden

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

Het beste scenario voor uw belegging

Het beste scenario voor uw belegging db Best Strategy Notes Het beste scenario voor uw belegging gegarandeerd de beste strategie een gediversifieerde belegging een coupon van maximum 25% bruto* op vervaldag een korte looptijd van 2,5 jaar

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium Hoe te beleggen in turbulente tijden? 2 april 2016 Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016 2014 Morningstar. All Rights Reserved. Agenda Morningstar Duurzaam Beleggen Introductie Morningstar

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer Uitkomen voor de beste resultaten DB Star Performer Gestimuleerd rendement Voordelen Hoe het werkt Simulatie aan de hand van historische gegevens geeft consistente resultaten op lange termijn Voordelen

Nadere informatie

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten 8 oktober 2015 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Oprichter

Nadere informatie

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Amsterdam, 29 maart 2006 Nederlanders zijn het best bekend met duurzame beleggingsfondsen. Dat blijkt uit onderzoek

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Basisstrategieën 2 2. Voorbeelden van toepassingen 2 3. Grafische

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten.

Verder zien. Meer weten. Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

JAARVERSLAG. Stichting Depositofonds C.V. De Volharding

JAARVERSLAG. Stichting Depositofonds C.V. De Volharding JAARVERSLAG Stichting Depositofonds C.V. De Volharding Inhoud Inleiding 3 Jaarverslag Stichting Depositofonds 4 C.V. De Volharding UA Toelichting jaarverslag Stichting Depositofonds 5 C.V. De Volharding

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Financiële infofiche levensverzekering voor tak 23

Financiële infofiche levensverzekering voor tak 23 Financiële infofiche levensverzekering voor tak 23 Securex Life Select One 1 Type levensverzekering Nettopremie Waarborgen Levensverzekering met een rendement dat gekoppeld is aan het tak 23 beleggingsfonds

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Rendement versus risico:

Rendement versus risico: Rendement versus risico: Een belangrijke keuze! 1. Uw risicoprofiel is de hoeksteen van een goed beleggingsadvies Het gepersonaliseerd beleggingsadvies dat u van KBC krijgt is gebaseerd op uw risicoprofiel.

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Investeren met Impact

Investeren met Impact 1 Investeren met Impact 2 Hoe uw vermogen financieel én maatschappelijk kan renderen. 3 Vergrijzing: 19,2% van de Belgische bevolking zal in 2020 ouder zijn dan 65 (vandaag is dat 17,9%). 1 Milieu: 6%

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE jaargang 2 tweede kwartaal 2013 NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE 1. BELEGGINGSFONDSEN: DRAMA S 2. RENDEMENTEN INDEX CAPITAL 2013 3. INDEX CAPITAL IN DE MEDIA 4. OP WEG NAAR VIJF STERREN! 5. MACRO-ECONOMISCHE

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

KBC-Life Alternative Selector

KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments 1 is een tak23-levensverzekering, waarvan het rendement verbonden is met beleggingsfondsen. Type levensverzekering

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

Jaarverslag 2011 van de interne fondsen

Jaarverslag 2011 van de interne fondsen TwinStar Jaarverslag 31/12/2011-1 / 6 Jaarverslag 2011 van de interne fondsen twinstar Inhoudsopgave 1 Omschrijving...2 2 Beleggingsbeleid van de interne fondsen...2 2.1 Equity 50...2 2.2 Equity 100...2

Nadere informatie

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland?

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? 1. In het politieke debat in Nederland (en overigens ook in andere Europese landen) is beleggen in eigen land een hot topic. Dat is ongetwijfeld

Nadere informatie

Ruilverhouding fondsen

Ruilverhouding fondsen Ruilverhouding fondsen Dit document dient enkel ter informatie en is 1) geen voorstel of aanbod tot het aankopen of verhandelen van de financiële instrumenten hierin beschreven en 2) geen beleggingsadvies.

Nadere informatie

FONDSHUIS PERFORMANCE ANALYSE. Armgard Investment Management. 31 december 2011

FONDSHUIS PERFORMANCE ANALYSE. Armgard Investment Management. 31 december 2011 Specialist in Vermogensbeheer PERFORMANCE ANALYSE feb-02 aug-02 feb-03 aug-03 feb-04 aug-04 feb-05 aug-05 feb-06 aug-06 feb-07 aug-07 feb-08 aug-08 feb-09 aug-09 feb-10 aug-10 feb-11 aug-11 Beleggingsstrategie

Nadere informatie

AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014

AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014 AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014 1 1 16/12/2013 2 16/12/2013 Kapitaalsbescherming: 100% Index van 30 aandelen geselecteerd op basis van zowel ethische als financiële criteria

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

het investeringsdomein is niet meer sectorgebonden, maar beslaat in potentie het geheel van de sectoren van de MSCI Europe index.

het investeringsdomein is niet meer sectorgebonden, maar beslaat in potentie het geheel van de sectoren van de MSCI Europe index. BRIEF AAN DE AANDEELHOUDER VAN HET GBF 'AMUNDI ETF MSCI EUROPE IT UCITS ETF' Parijs, 2 januari 2014 Mevrouw, Mijnheer, Hierbij delen we u, als aandeelhouder van het Gemeenschappelijk Beleggingsfonds 'AMUNDI

Nadere informatie

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Informatie ABN AMRO 0900-00 24 (lokaal tarief) Zakelijk beleggen www.abnamro.nl Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Volledig zelf beleggen Beleggen met advies van ABN AMRO Uw vermogen

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? -

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - Jeroen Derwall Erasmus Universiteit Rotterdam Nationaal Sustainability Congres Bussum, 16 Maart 23 AGENDA Introductie Duurzaam Ondernemen

Nadere informatie

Ambassador Investments Fondsen

Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Vanaf het vierde kwartaal 2013 is het voor beleggers mogelijk te participeren in de beleggingsstijl van Ambassador Investments door zelfstandig

Nadere informatie

BNP Paribas L1 Equity USA Small Cap afgekort tot BNPP L1 Equity USA Small Cap

BNP Paribas L1 Equity USA Small Cap afgekort tot BNPP L1 Equity USA Small Cap Equity USA Small Cap Presentatie van de Vennootschap BNP Paribas L1 is opgericht in Luxemburg op 29 november 1989 voor een onbeperkte duur in de vorm van een beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Rendement bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Rendement bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2008 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door Loyalis

Nadere informatie

de ICBE/het Fonds: de BEVEK naar Luxemburgs recht, genaamd BNP PARIBAS L1. Dit Fonds wordt beheerd door BNP PARIBAS INVESTMENT PARTNERS LUXEMBOURG.

de ICBE/het Fonds: de BEVEK naar Luxemburgs recht, genaamd BNP PARIBAS L1. Dit Fonds wordt beheerd door BNP PARIBAS INVESTMENT PARTNERS LUXEMBOURG. Aanvullende informatie bij de Essentiële Beleggersinformatie in het kader van de distributie in België van aandelen van instellingen voor collectieve belegging in effecten vallend onder het recht van een

Nadere informatie

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Trends Finance Day Brussel, 24 mei 2014 Ronald van Genderen, CFA Fund Analyst Morningstar Benelux 2013 Morningstar, Inc. Alle rechten voorbehouden. Overzicht Morningstar

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) De Islam beperkt de mogelijkheden voor Moslims om te beleggen in aandelen. Zij kunnen namelijk alleen in zogenoemde Shariah compliant aandelen beleggen (hierna, Islamitische

Nadere informatie

Février 2011. Trends Finance Day June 1st 2013

Février 2011. Trends Finance Day June 1st 2013 Février 2011 Trends Finance Day June 1st 2013 STATE BANKRUPTCY POSITIVE CONSUMPTION More responsible More ethical More social More ecological More respect Van MVI tot Impact Financing Het Belgisch landschap

Nadere informatie

l Discipline in aandelen l

l Discipline in aandelen l AandelensERVICE l l Waarom in aandelen beleggen? Aandelen leveren op langere termijn een hoger rendement op dan obligaties. Op één voorwaarde: dat u niet alle eieren in één mand legt. Op langere termijn

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Crelan Fund EconoFuture: altijd de juiste richting.

Crelan Fund EconoFuture: altijd de juiste richting. Compartiment van de Belgische bevek Crelan Fund N.V. Crelan Fund EconoFuture: altijd de juiste richting. Crelan Fund EconoFuture heeft een doordachte langetermijnvisie Geert Noels -Bestuurder van Crelan

Nadere informatie

BELEGGINGSPROFIEL. Naam cliënt: Cliëntnummer: Rekening nummer: Datum: Referentie:

BELEGGINGSPROFIEL. Naam cliënt: Cliëntnummer: Rekening nummer: Datum: Referentie: BELEGGINGSPROFIEL Naam cliënt: Cliëntnummer: Rekening nummer: Datum: Referentie: Beleggingsadvies impliceert in de eerste plaats dat wij een voldoende inzicht krijgen in uw risico-profiel, uw kennis en

Nadere informatie

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Informatiewijzer Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Beleggen op een manier die bij u past! Aangenomen mag worden dat beleggen een voor u een hoger rendement

Nadere informatie

Active Share. De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer

Active Share. De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer Active Share De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer MSc. A.M. Koen Portfolio Management Ostrica BV 11 juni 2012 MSc. P.C.M. Snoek Portfolio Management Ostrica BV Samenvatting Ostrica

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 7

Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Opgave 1 Rendement Een beleggingsadviseur heeft de keuze uit de volgende twee beleggingsportefeuilles: Portefeuille a Portefeuille b Verwacht rendement 12% 12% Variantie 8% 10%

Nadere informatie

Persbericht Triodos beleggingsfondsen in eerste halfjaar 2014

Persbericht Triodos beleggingsfondsen in eerste halfjaar 2014 Persbericht Triodos beleggingsfondsen in eerste halfjaar 2014 Sterke groei voor Triodos Sustainable Funds Zeist, 28 August 2014 De Triodos Sustainable Funds (Triodos SICAV I) hebben in het eerste halfjaar

Nadere informatie

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd.

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Beleggen

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie