TABLETS TEST. EINDE WINDOWS XP Wat nu? 40. Welke kies je en waarom? 46. Het antwoord op al je digitale vragen 8 TABLETS GETEST 46

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TABLETS TEST. EINDE WINDOWS XP Wat nu? 40. Welke kies je en waarom? 46. Het antwoord op al je digitale vragen 8 TABLETS GETEST 46"

Transcriptie

1 8 TABLETS GETEST 46 Het antwoord op al je digitale vragen TEST TABLETS Welke kies je en waarom? 46 EDITIE 274 FEBRUARI ,95 EINDE WINDOWS XP Wat nu? 40 Prof. Jeroen Jansz SERIOUS GAMING 54 Fotografie tips LICHT EN BELICHTING 28 Feiten en fabels HOE WERKT BITCOIN? 60 IN DIT NUMMER: Komt de stemcomputer terug? 10 Word vs Kladblok 78 Veilig mailen met certificaat 64 SSD inbouwen 34 Sportapps: tips van de expert 86 Oren printen in 3D 16 Scanner herschrijft documenten 20 HCC!commodore: oud maar nieuw 68 Thema s aanpassen in WordPress 72 BP

2 De dunste business Ultrabook TM ooit. De stijlvol ontworpen HP EliteBook Folio 1040 G1 Notebook PC, voorzien van een krachtige Intel Core TM i7 processor, is slechts 15,9 mm dun en weegt nog geen 1,5 kg. De HP EliteBook Folio 1040 beschikt over enterprise-klasse kenmerken zoals dockingfunctionaliteit en eersteklas beveiliging om de productiviteit hoog te houden en uw data te beschermen. Klaar voor uw organisatie. IT vriendelijk. Voor elke business ,- Excl. BTW Bestelnr.: H5F67EA Nieuw Kies met een HP Care Pack voor optimale garantie en service 1 3 jaar service op locatie, uiterlijk de volgende werkdag. 90,- Excl. BTW Bestelnr.: U4414E 1 De enige HP-garantie voor producten en diensten zijn vastgelegd in een expliciete garantieverklaring die bij dergelijke producten en diensten bijgevoegd is. Niets van hier mag worden opgevat als een aanvullende garantie. Ultrabook, Celeron, Celeron Inside, Core Inside, Intel, Intel Logo, Intel Atom, Intel Atom Inside, Intel Core, Intel Inside, Intel Inside Logo, Intel vpro, Itanium, Itanium Inside, Pentium, Pentium Inside, vpro Inside, Xeon, Xeon Phi, and Xeon Inside zijn handelsmerken van Intel Corporation in de Verenigde Staten en andere landen Hewlett-Packard Development Company, L.P. Alle rechten voorbehouden. Producten zijn afhankelijk van beschikbaarheid. Het is mogelijk dat de gefotografeerde producten niet overeen komen met de omschrijving. Prijs-, druk- en zetfouten voorbehouden.

3 UPDATE HCC Arda, wist je dat je nu de 3D-echo van je ongeboren kind ook in 3D uit kunt laten printen? 11:25 Echt waar? Ik zag ook dat er al raketten geprint worden met 3D. Kan de JSF wellicht goedkoper worden. 11:29 Jeroen Geelhoed hoofdredacteur PC-Active Of je nieuwe huis wordt volledig met de printer gemaakt. In dit nummer ook een mooie ontwikkeling met 3D in de medische wereld: oren uit de computer! 11:35 Arda Gerkens directeur/ bestuurder HCC 3D is een blijvertje. Hoe denk jij over die stemcomputers? Wil je een snelle uitslag, of 100% zekerheid? Het is toch raar dat we oren kunnen printen, maar met een potlood stemmen? 11:39 Je moet geen systemen invoeren omdat er dan gemak is en je later zorgen maken om de veiligheid. Ik wil een betrouwbaar systeem dat goed gecontroleerd is. Dan maar jaren onderzoek, net als bij de oorprinter. 11:45 Ja, ik denk ook dat we terughoudend moeten zijn. We blijven dit op de voet volgen, net als de opvolger van DigiD. Daar heb ik ook mijn twijfels bij. Ik snap dat het handig is, maar dan alleen voor de communicatie met de overheid. Eerst kijken of dat goed werkt. 11:50 En mocht dat niet zo zijn, dan kunnen we dat met afluisteren zo boven tafel krijgen. Oh nee, dat was juist niet de bedoeling ;-) Blijft allemaal een beetje twee stappen vooruit en weer eentje terug. Of ben ik nou te kritisch? 11:58 Nee, laten we vooral echt voorzichtig zijn en zorgen dat we zekerheid hebben. 12:10 Daar stem ik voor! 12:15 PC-ACTIVE 3

4 INHOUD TEST: TABLETS Tablets hebben sinds de introductie van de eerste ipad in 2010 een vlucht genomen. De keuze is inmiddels enorm en Apple, Android en Windows bieden voldoende mogelijkheden. Wil je een (nieuwe) tablet? Lees dan hier welke je moet hebben en waarom. 46 WAT ZIJN INFOLINKS? In de meeste artikelen in PC-Active vind je in de tekst verwijzingen naar Infolinks, bijvoorbeeld [1] of [3]. Dit nummer verwijst dan naar een website of bron, die relevant is voor het artikel. De Infolink kan ook verwijzen naar downloads of speciale acties. Aan het eind van het artikel staat een Infolink-blokje, dat verwijst naar de webpagina waar je alle Infolinks van dat artikel terug 54 kan vinden. Surf naar voor het overzicht van alle Infolinks uit deze editie van PC-Active. INFOLINK 274 voor de voetnoten bij dit artikel: Interview Jeroen Jansz Als Jeroen Jansz vijftien jaar geleden vertelde dat hij zich als serieuze wetenschapper bezighield met computerspelletjes, werd er een beetje schamper gelachen. Maar het fenomeen serious gaming is inmiddels explosief gegroeid en Nederland is wereldwijd koploper. 4 EDITIE 274

5 INHOUD PC-Active 274 Einde Windows XP Wat nu? Vanaf april 2014 biedt Microsoft geen ondersteuning meer voor Windows XP. Maak je nog gebruik van dit besturingssysteem, dan is het noodzakelijk om je computer te upgraden. Of kun je juist beter een nieuwe pc aanschaffen? Licht en belichting bij fotografie Het licht bepaalt vaak of een foto geslaagd is of niet. In dit artikel omschrijven we vier lichtsituaties met een concreet plan van aanpak. Zo leer je mee te denken met de camera en te anticiperen op verschillende omstandigheden. Reportage Nieuw oren uit 3D-printer Nieuw kraakbeen is essentieel voor reconstructie, maar beperkt beschikbaar en moeilijk in juiste vorm te krijgen. Arts-onderzoeker Ernst Jan Bos werkt aan de ontwikkeling van parametrische modellen, die op 16 termijn moeten leiden tot op maat gemaakte, 3D-geprinte implantaten. UPDATE 06 Inbox 14 Hardware 24 Apps 26 Prism-proof 28 Fotografie: licht en belichting 33 Stelling: digitale identificatie 40 Einde Windows XP, wat nu? 59 Gaming: Steam Machine 68 Commodore, net als vroeger 78 Word vs Kladblok 81 Gratis audiotools 90 Colofon REPORTAGE 10 Komt de stemcomputer terug? 16 Interview: nieuwe oren dankzij 3D-printer 54 Interview: serious gaming WORKSHOP 34 SSD inbouwen 64 Digitaal certificaat in de praktijk 72 WordPress: thema s aanpassen HCC 22 Word lid! 38 Dit is HCC 58 Kwartaalthema: domotica 71 Het digitale leven van Jan TECH 20 Abort, Retry, Fail: scanner onbetrouwbaar 60 Denkwerk: hoe Bitcoin werkt 76 Tweede wijzer van processorcontrole 83 Het Lab: papieren harddisk Denkwerk Hoe Bitcoin werkt Bijna dagelijks lezen we over de risico s of illegale praktijken van Bitcoin. Maar ook de voordelen en successen van deze virtuele munteenheid worden zeer regelmatig belicht. Hoe werkt Bitcoin nu eigenlijk? En wat zijn de fabels die circuleren? 60 COLUMN 23 Herbert Blankensteijn 45 Brenno de Winter 67 Wammes Witkop TEST 44 Leuk of Meuk: Bluetooth-keyboard 46 8 tablets getest 86 Sport-apps: hardlopen, fitness en fietsen PC-ACTIVE 5

6 DOOR: HENK VAN DE KAMER, FEMKE BERGVELT, BERT VAN DIJK INBOX Vragen van lezers 6 EDITIE 274

7 UPDATE Inbox TE VEEL APPS! Op mijn Android-tablet staan enorm veel apps. Ik gebruik er echter maar een paar en vind het zonde dat overbodige apps ruimte opeisen. Het lukt me niet om alle apps te verwijderen. Hebben jullie tips hierover voor mij? Eduardo Trengali De apps die je niet kunt verwijderen zijn standaard- of root -apps. Het is geen goed idee om deze te verwijderen. Je moet dan namelijk je tablet rooten : zo krijg je super user -toegang en kun je alle bestanden op je tablet beheren en dus ook verwijderen. Het is echter mogelijk dat je tablet kapot gaat als je dit niet goed doet. Wij raden het dus af! GESCHIEDENIS WEG Ik sluit Firefox meestal af met een serie openstaande tabbladen in de wetenschap dat ik de volgende keer een Restore previous session kan doen. Zojuist besloot Adobe Flash dat er een update was en opende Firefox. Ik ben nu dus mijn tabbladen van de vorige keer kwijt. Kan ik deze alsnog terughalen? Aykan Bloom De openstaande tabbladen worden bijgehouden in sessionstore.js, die te vinden is in je profile directory [1]. Bij het starten wordt een nieuwe sessie aangemaakt en de oude bewaard als sessionstore.bak. De inhoud van de oude sessie wordt geladen via de Restore previous session. Als je na afloop van de Flash-update een Ctrl-N geeft om het bekende venster met de hersteloptie voor je laatste sessie te krijgen, gaat het dus mis. Ook het opnieuw opstarten van Firefox, in de hoop dat alsnog de oude historie terug gehaald wordt, werkt niet. Want nu zal in de sessionstore.bak het tabblad van de Flashupdate, of ander programma dat de browser heeft gestart, staan. Voor de toekomst kan het geen kwaad om regelmatig een back-up te maken van sessionstore.js of bij afsluiten een bookmark van alle geopende tabbladen. PASPOORT BESCHERMEN In PC-Active 273 heb ik het artikel over het kraakbare paspoort gelezen en ik vind het onbegrijpelijk dat Europese paspoorten nog niet een kippengaas -beveiliging hebben, zoals in Amerika. Ik ben nu op zoek naar een manier om mijn paspoort tegen scannen te beschermen. Doet HCC hier iets mee? Marieke Vos Je kunt het beste een paspoorthoesje aanschaffen, of een tas met bescherming tegen NFC-communicatie. Daar gaan we in de volgende editie van PC-Active een artikel aan wijden. FOTOCURSUSSEN Ik vond het erg leuk dat ik als PC-Active lezer gratis PhotoDirector 4 kon downloaden. Helaas was ik alleen te laat om er zelf nog mooie kerstkaarten voor mijn familie en vrienden mee te maken. Dat zal ik de volgende keer wel doen! Zijn er nog meer fotocursussen die HCC verzorgt? Arend de Jong Als je de cursus die in PC-Active 273 stond hebt doorlopen, ben je al een heel eind op weg. Ben je helemaal enthousiast geworden over fotografie en foto s bewerken? Dan kun je je aansluiten bij HCC!digimedia. Deze Interessegroep organiseert regelmatig workshops en bijvoorbeeld fotostadswandelingen. Houd in de gaten voor alle activiteiten. DATADRAGER Het verhaal over de onsterfelijke datadrager deed mij denken aan de mysterieuze schijven PC-ACTIVE 7

8 Ook een vraag? Vragen kun je sturen naar Je krijgt alleen een antwoord als je vraag voor deze rubriek wordt geselecteerd. Voor een grotere kans op antwoord stel je je vraag in ons forum: Gegarandeerd een antwoord? Stel dan je vraag aan de HCC-helpdesk: (platina?) die pseudowetenschapper Erich von Däniken in de jaren zeventig noemde. Ze leken sterk op vinyl lp s en daarom dacht men dat er data op zou staan. De technici konden er niets mee. Het digitale tijdperk moest nog beginnen, de cd en de dvd zouden pas decennia later uitgevonden worden. Ik weet niet wat er sinds die tijd over die dingen gezegd is. Op internet kom ik alleen iets tegen over de Dropa-schijven [2]: graniet met een soort metaal bekleed. Bernard Verlaan In het boek The Gold of the Gods beschrijft Erich [3] een bezoek aan de kunstmatige tunnels onder de Cueva de los Tayos in Ecuador. Naast het nodige goud zou er ook een bibliotheek op metalen tabletten zijn gevonden. Later moest Erich toegeven dat hij het geheel nooit zelf heeft aanschouwd. Ook de Dropa-schijven uit China zijn omgeven door onduidelijkheden. Is er een beschaving in het verleden op dezelfde gedachte gekomen? Iets achterlaten voor het nageslacht is wel een menselijke eigenschap. COMBINATIES In de wiskundeles is onze leraar bezig met kansberekening. Vorig jaar hadden jullie hierover een artikel waarbij een spreadsheet werd gebruikt. Nu wil ik iets soortgelijks doen om te kijken of ik het snap. Weten jullie of er een formule bestaat waarmee ik het aantal combinaties bij kansberekening kan bepalen? Daan Kooy In de combinatoriek [4] zijn een viertal mogelijke tellingen, ofwel we hebben dus vier verschillende formules. In drie hiervan komt de faculteit voor; de uitkomst van het vermenigvuldigen van 1 x 2 x 3 maal tot en met het getal: 5! Dit is dus 120. In het spreadsheetprogramma van OpenOffice is dit de functie FACT. Voor de vierde optie is machtsverheffen nodig en dat is de functie POWER. Omdat het tellen van combinaties een vaker voorkomend probleem is, hebben de formules een eigen functie gekregen. Het trekken zonder terugleggen en niet letten op de volgorde is bijvoorbeeld de COMBIN-functie. Hoeveel verschillende ploegen van drie personen kunnen we samenstellen uit een groepje van 5? Het antwoord is 10 en komt overeen met het resultaat van COMBIN(5;3). In Excel 2010 kun je voor deze berekeningen terecht op de tab Formules. Kijk onder Meer functies, Statistisch, waar je onder andere de functie KANS vindt. ONTBREKENDE APP In het artikel over navigeren met open sourcegegevens mist een programma. Ik snap dat de ruimte beperkt is en er keuzes gemaakt moeten worden. Maar Navigator van de firma MapFactor had volgens mij niet mogen ontbreken. Hun sterkste kant zit in het feit dat, naast betaalde kaarten, ook de gratis OpenStreetMaps gebruikt kunnen worden. Omdat het kaartmateriaal lokaal wordt opgeslagen werkt de app volledig offline. Jan Kerkhof Van meerdere lezers kregen we aanvullingen. Bijvoorbeeld Oruxmaps door de heer of mevrouw Vile. Emile Kieboom mist juist apps voor het Windows-besturingssysteem. Maar zoals Jan al aangeeft, is de ruimte beperkt en proberen we als redactie een zo goed mogelijke keuze 8 EDITIE 274

9 UPDATE Inbox te maken. Omdat Android en ios momenteel verreweg de meest gebruikte mobiele platforms zijn, is hiervoor gekozen. VEILIGE CLOUD Gegevens opslaan in de cloud vertrouw ik nog niet. Liever sla ik al mijn bestanden op een externe harde schijf op. Is het niet zo dat Dropbox zijn servers in Amerika heeft staan? Ik wil eigenlijk niet dat de NSA mijn persoonlijke foto s en video s kan bekijken. Hoe ben ik er zeker van dat mijn bestanden veilig zijn in de cloud? Koos van de Velde Het klopt dat de servers van Dropbox in Amerika staan en dus onder de Amerikaanse wet vallen. Google Drive en SkyDrive zijn echter niet beter beschermd dan Dropbox. Voor extra veiligheid zou je je bestanden kunnen versleutelen. Werken met proxy s maakt het bovendien moeilijker voor een buitenstaander om te zien dat bestanden van jou zijn. Dit houdt in dat je je bestanden verstuurd via een extra server, die tussen jouw pc en de cloud-oplossing zit. Je kunt dit doen via bijvoorbeeld het TOR-project [5]. WIFI-WACHTWOORD Ik lees overal verhalen dat het inbreken op mijn wifi-verbinding erg gemakkelijk is. Klopt dit? En zo ja, wat kan ik doen om de verbinding beter te beveiligen? Kees de Windt andere keuzes zijn te misbruiken. Het beste kun je daarom WPA2 instellen omdat deze, voor zover wij weten, veilig is. Tenminste, als er een sterk wachtwoord wordt gebruikt. Wij stellen het geheel dan ook in met 63 random tekens. Inderdaad, niet te onthouden of in te tikken. Veel moderne apparaten hebben echter WPS om het wachtwoord uit te wisselen. Ook hierin zijn wat zwakke plekken, dus deze activeren we alleen als een nieuw apparaat het netwerk op moet. Gedurende twee minuten is ons netwerk dan iets onveiliger, maar de kans dat precies dan iemand inbreekt is klein. Wie veel gasten toegang wil geven, kan het beste een apart gastnetwerk opzetten. De wat duurdere routers bieden deze optie. KEYNOTE-BESTANDEN OPENEN De nieuwste Keynote-versie op mijn Mac slaat presentaties niet meer op in één key-bestand, maar als map met daarin meerdere bestanden. Hierdoor lukt het openen van mijn presentatie in Keynote op de ipad niet meer via de Dropboxapp. Enig idee hoe dit opgelost kan worden? Joris Hazebos Om je Keynote-bestanden te openen op ipad of iphone, maak je eerst van de map met daarin je presentatie een zipbestand. Selecteer de map en kies Archief, Comprimeer. Hernoem vervolgens het zipbestand, zodat de naam niet meer eindigt op.zip, maar op.key. Nu zal Keynote op je tablet of telefoon de map herkennen en alles openen. Een handige app om deze oplossing uit te voeren en bestanden te zippen, hernoemen en over te zetten naar ipad of iphone, is ifiles van Imagam. Een gratis alternatief zonder zipfunctie is de app Documents by Readdle. Antwoord via: In oudere apparaten wordt WEP gebruikt en die is inderdaad in korte tijd te kraken. Tegenwoordig gebruiken we dan ook WPA. De eerste versie heeft wat zwakheden, die afhankelijk van INFOLINK voor de voetnoten bij dit artikel: PC-ACTIVE 9

10 Komt de stemcomputer terug? 10 EDITIE 274

11 DOOR: HENK VAN DE KAMER REPORTAGE Komt de stemcomputer terug? Sinds 2008 stemmen we weer met het rode potlood. Volgens sommigen een achteruitgang en zij willen maar wat graag de stemcomputer terug. Onlangs bracht commissie Van Beek een positief advies uit [1]. Vreemd, want de onderliggende problemen bestaan nog steeds. PC-Active loopt deze langs. De stemcomputer [7] heeft al een lange geschiedenis (zie kader). Daarom even een opfriscursus, zodat je daarna met de juiste informatie het rapport Van Beek zelf kunt evalueren. In het stemhokje stond een paneel met voor elke kandidaat een knopje. Na een bevestiging telde een computer de uitgebrachte stem en na sluiting draaide het stembureau een soort van kassabon met de totale uitslag uit. Dat was dat. VERTROUWEN De beschreven stemcomputer is een zwarte doos. Bijna niemand kan controleren of het geheel wel correct werkt. Slechts een handjevol mensen op het toenmalig ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wisten redelijk precies hoe het systeem in elkaar zat. Redelijk, want sommige zaken waren bedrijfsgeheim. Natuurlijk laten we het geheel door een aantal experts grondig bekijken, met als resultaat een lijvig rapport dat alles in orde is. Deze experts moeten betaald worden en dat zal door de zittende regering worden geregeld. En daar zit de crux van het systeem: is dit alles wel te vertrouwen? In een democratie zijn de regels rondom het stemmen vergelijkbaar met de tien geboden. We houden verkiezingen om een nieuwe regering te krijgen. Als dat bijvoorbeeld door wantrouwen nodig is, moeten we zeker weten dat het stemproces wel is te vertrouwen. Een garantie van de zittende regering, die we dus niet meer vertrouwen, dat de apparatuur correct werkt, is dan onvoldoende. Gezien de belangen, mag er geen enkel spoortje van twijfel blijven bestaan. De stichting Wij vertrouwen stemcomputers niet, onder leiding van Rop Gonggrijp, [3] liet zien dat er wel degelijk gegronde twijfel bestond. Dit werd eind 2007 door de commissie Korthals Altes bevestigd. En dat was de doodsteek voor de toenmalige stemcomputer. RODE POTLOOD Omdat geen van de elektronische vervangers voldeed aan de nieuwe eisen, stemmen we sinds 2008 weer met het rode potlood. Tot ergernis van veel mensen die nog steeds niet snappen waarom. Om onduidelijke redenen hebben zij een grenzeloos vertrouwen in techniek. Dagelijks zien we dat de techniek op grote en kleine schaal faalt. Toch is techniek voor velen het nieuwe geloof. Burgemeesters en ambtenaren geloven dat de oude stemcomputer goed werkte. Maar zoals gezegd kon bijna niemand uitleggen waarom. Gezien het belang van stemmen willen we meer zekerheden dan blind geloof in techniek. Zet daar nu eens papier tegenover. Iedereen werkt hier zijn of haar hele leven mee. Niemand hoeft zich af te vragen hoe het werkt. Zonder nadenken kan iedereen een stemming (her)tellen. Terwijl velen aan de telefoon hangen zodra de computer een vreemde foutmelding geeft. Nog een voordeel van papier: de enige reden waarom we niet kunnen stemmen is als alle biljetten zijn verbrand. Met een computer kunnen vele dingen misgaan, iets wat iedere lezer van dit blad PC-ACTIVE 11

12 Historie In de aanloop van de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november 2006 [2] liet Rop Gonggrijp [3] in het tv-programma Eén Vandaag zien hoe gemakkelijk de stemcomputer van de firma Nedap gemanipuleerd kon worden [4, 5]. De reactie van de overheid liet zich raden: vertrouw ons, het geheel is absoluut veilig. Een paar dagen later demonstreerde Rop dat de stemcomputer was af te luisteren via de gelekte elektromagnetische straling [6]. Dat bleek de doodsteek te zijn: het stemgeheim is in de wet gegarandeerd. Sinds 2008 stemmen we dus weer met het rode potlood. volmondig zal beamen. Uiteraard proberen voorstanders van de stemcomputer het rode potlood belachelijk te maken. Bijvoorbeeld het trage tellen. Maar als we s avonds een uitslag met lijsttrekkersdebat willen, is de oplossing gewoon op zondag stemmen. In veel landen gebruikelijk, maar in Nederland onbespreekbaar. Of een systeem met eenvoudiger stembiljetten, waar we eerst een keuze voor de partij en daarop een eventuele voorkeursstem. Maar veel belangrijker: waarom willen we eigenlijk snel een uitslag? De formatie die volgt duurt vaak maanden. STEMGEHEIM Voor de groep mensen een beperking, bijvoorbeeld blindheid, kan de computer een uitkomst zijn. In de huidige opzet moeten zij hun stemgeheim opgeven om iemand te kunnen machtigen. Met de computer zijn alternatieve in- en uitvoer veel eenvoudiger te realiseren. De commissie Van Beek [1] die een herintroductie van de stemcomputer onderzocht, wil een lans breken voor deze groep van ruim driehonderdduizend stemmers. Even later wordt tussen de regels door de groep digibeten genoemd. Ruim een miljoen stemgerechtigden hebben moeite met techniek en zullen dus geholpen moeten worden. Of zij daarbij hun stemgeheim moeten opgeven is onduidelijk. Dat met deze groep fraude om de hoek ligt, mag duidelijk zijn. Het blijft lastig om het stemmen voor iedereen toegankelijk te maken. STEMPRINTER We noemden al een tweetal commissies die de stemcomputer hebben onderzocht. De eerste commissie, onder leiding van Korthals Altes, deed een hele serie aanbevelingen waaraan een eventuele nieuwe stemcomputer zou moeten voldoen. De belangrijkste is een controleerbare stemming: bij onenigheid moet een hertelling mogelijk zijn. Zoals gezegd voldeed geen enkele stemcomputer aan die eis en dat leidde dus tot opnieuw uitdelen van het rode potlood. Onder zware druk van met name de gemeentes werd vorig jaar de commissie Van Beek ingesteld, om uit te zoeken of een stemcomputer toch betrouwbaar en controleerbaar ingevoerd kan worden. Het idee dat beide commissies voorstellen heet nu stemprinter. Waarschijnlijk is de naam bewust misleidend, want het is gewoon een computer met printer maar zonder harddisk. Uit de printer komt een papiertje met daarop onze keuze. Er zijn verschillende methodes, maar als wij onze stem gemakkelijk moeten kunnen controleren is er maar één keuze: een OCR-font. Een font dat de computer zelf ook weer in kan lezen dus. Dat de computer hier wat meer problemen mee heeft, mag geen reden zijn om een onduidelijke barcode of nog erger te kiezen. Als alles in orde is, doen we het geheel in de stembus. Na sluiting worden alle biljetten door de computer geteld, zodat rond uur de uitslag bekend is. PROBLEMEN OPGELOST? Het idee klinkt goed, maar zijn alle problemen die de oude stemcomputer had nu echt opgelost? Laten we beginnen met de controleerbaarheid. De papieren biljetten zijn handmatig na te tellen en mits deze geen geheimzinnige code 12 EDITIE 274

13 REPORTAGE Komt de stemcomputer terug? bevatten, zal deze stap voor iedereen duidelijk zijn. We noemden al even dat de stemprinter geen harddisk of andere opslag mag hebben. Anders kan onze stem opgeslagen worden. En die volgorde, in combinatie met de lijsten van het stembureau, zou het stemgeheim schenden. Ook kan onze stem verstuurd worden om elders te worden opgeslagen. Kortom, iemand moet het geheel grondig nakijken en goedkeuren in een stevig rapport. Waarmee we weer terug zijn bij af: wij vertrouwen stemcomputers niet. Om het lastige probleem rondom het stemgeheim op te lossen adviseert de commissie om in het publieke debat te benadrukken dat het stemgeheim ook op andere manieren kan worden geschonden. Waarvan akte. Geen echte oplossing, maar gewoon de discussie vertroebelen! In 2006 liet Rop Gonggrijp zien hoe met aangepaste software het tellen gemanipuleerd kon worden. Ook in het nieuwe systeem blijft dat mogelijk. Hoe? Stel dat we een handmatige hertelling doen. Deze kan om meerdere redenen afwijken. Bij het handmatig tellen kunnen biljetten per ongeluk op de verkeerde stapel terechtkomen. En zelfs zonder kwade opzet kan de software een bug bevatten, waardoor elke honderdste stem bij de eerste partij wordt opgeteld. En daar zit een belangrijk verschil: computers zijn consequent, mensen niet. Tenzij ze zijn omgekocht. Maar alle medewerkers omkopen is heel wat lastiger dan de programmeur van de software. In de menselijke telling zal op het stapeltje van de VVD wat stemmen liggen die eigenlijk naar de PVDA hadden gemoeten. Maar op diens stapeltje liggen wat stemmen voor de VVD. Dit soort fouten middelen zich uit, zeker bij grote aantallen. Vanwege de afwijkingen bepalen we via een statisch model acceptabele foutmarges tussen beide. Bijvoorbeeld dat per honderd stemmen het verschil hooguit twee mag bedragen. Daarmee kan onze bug of bewuste manipulatie van één stem per honderd niet gedetecteerd worden. Er zijn twaalf miljoen stemgerechtigde Er is een blind geloof in techniek Nederlanders en gemiddeld draaft driekwart daarvan op. Met negen miljoen stemmen kunnen we negentig duizend aan, zeg, de regerende partij toekennen. Dat is anderhalve zetel. De laatste jaren hebben we vaak een close finish gezien. En dan kan dit een wereld van verschil maken... WEL OF NIET? Uiteraard zijn er nog andere nuances, waar we dit keer niet meer aan toekomen. Het rapport [8] plus de bijlages van alle gesprekken met verschillende belangengroepen is prima leesbaar, dus lees het ook vooral zelf. De commissie benoemt alle problemen, maar gaat vervolgens te gemakkelijk richting de gewenste eindconclusie: elektronisch stemmen kan betrouwbaar en controleerbaar. Wij wagen dat te betwijfelen, maar dat is niet belangrijk. Uiteindelijk moet iedereen de gebruikte stemprocedure vertrouwen. Heb je daar een mening over, laat het ons weten via mail of op het HCC!forum. PAPIEREN TUSSENSTAP De commissie erkent dat de computer fouten kan maken. Daarom is de papieren tussenstap essentieel: we kunnen handmatig hertellen. INFOLINK voor de voetnoten bij dit artikel: PC-ACTIVE 13

14 DOOR: FRANK EVERAARDTS HARDWARE Vanuit PC-Active s hardwarelab de laatste techniek Google s nieuwe benchmark De Nexus 5 is een Android-telefoon die, net als de Nexus 4, is gemaakt door LG en Google. Een smartphone met over het algemeen hele goede hardware. Jammer dat, in de versie die vooralsnog in Nederland te koop is, er niet meer dan 16 GB aan opslagruimte beschikbaar is. Je kunt de capaciteit ook niet uitbreiden. Het toestel komt met Android 4.4, de kale versie zoals Google het ontworpen heeft. De vaak onnodige extra laag die fabrikanten over Android heenbouwen, met veel eigen apps en andere snufjes, zit hier dus niet op. Nexus 5 Plus: Prijs/prestatie, uiterlijk, kale Android-versie Min: Magere opslagcapaciteit, geen microsd, camera Prijs: 399,- Mini-Windows 435 gram en toch een complete Windows-computer. De Toshiba Encore WT8-A-102 is een tablet met een 8 inch groot scherm. Daarmee speelt deze tablet mee in dezelfde categorie als bijvoorbeeld de Google Nexus 7 en de ipad Mini. Er is slechts 32 GB ingebouwd en daarvan wordt al de helft opgesoupeerd door het besturingssysteem en de standaard meegeleverde software. De quadcore Atom-processor maakt hem vlot, ook voor echte software. Bovendien een prima accuwerktijd: 8 uur voor gewoon gebruik. Elite Edition quadcopter Parrot bracht onlangs een nieuwe versie van haar AR.Drone 2.0 quadcopter op de markt. De Elite Edition wordt, net als de normale versie, geleverd met een kleine body om buitenshuis te vliegen. Daarnaast een grotere variant met bescherming rond de propellers, zodat ook veilig binnen gevlogen kan worden. Nieuw bij deze Elite Edition is de kleurstelling. In plaats van in felle kleuren is de nieuwe versie namelijk leverbaar in drie verschillende camouflagetinten. De besturing van de quadcopter gebeurt via een app voor ios of Android. Met die app kan de drone niet alleen bestuurd worden, maar zie je direct ook live beelden op het scherm van de telefoon of tablet. De Elite Edition biedt inhoudelijk niets nieuws, maar geeft de AR.Drone 2.0 wel een wat serieuzer uiterlijk. Toshiba Encore WT8-A-102 Plus: Vlotte prestaties, compact Min: 32 GB is te weinig, schaf direct een MicroSD geheugenuitbreiding aan Gemiddelde prijs: 299,- AR.Drone 2.0 quadcopter Elite Edition Plus: Redelijk goede 720p video, eenvoudige besturing Min: Licht toestel, gevoelig voor windvlagen Gemiddelde prijs: 289,- 14 EDITIE 274

15 UPDATE Hardware Gevaarlijk goed Netgear was er half 2012 heel vroeg bij met de eerste ac-router, de R6300, maar daarna was het lange tijd stil op het gebied van nieuwe topmodellen. De R7000, die door het leven gaat onder de stoere naam Nighthawk, is het resultaat van het lange wachten. Netgear heeft goed nagedacht over het gebruiksgemak. De WPS-knop zit bijvoorbeeld voorop, dus is goed bereikbaar. Verder zien we ook een usb 3.0-aansluiting aan de voorkant, handig als je even snel een usb-stick of externe harde schijf aan wilt sluiten. De Genie-software waarmee je de router kunt bedienen is eveneens zeer gebruiksvriendelijk. Het opvallendste aan de Nighthawk is echter niet hoe deze eruitziet, maar welke prestaties er worden neergezet. De draadloze snelheden zijn extreem goed en stabiel en ook de overdrachtssnelheid die mogelijk is via de usb 3.0-aansluiting is zeer hoog. Zowel bij het lezen als schrijven zit die rond de 60 MB/s. Dat zijn scores die zelfs niet zouden misstaan bij een instap NAS-apparaat. Nighthawk Plus: Prestaties, gedurfd uiterlijk, gebruiksgemak Min: Groot, prijs naar verwachting behoorlijk hoog Prijs: Nog niet bekend Harde schijf en SSD in één Een laptopschijf upgraden kan een dilemma betekenen: een klassieke harde schijf is voordelig, maar levert afgezien van meer ruimte weinig snelheidswinst op. Een moderne SSD is veel sneller, maar betekent doorgaans dat er ruimte moet worden ingeleverd. 500 GB is immers tegenwoordig wel standaard bij notebooks, maar SSD s met die omvang zijn nog behoorlijk aan de prijs. Western Digital heeft met de WD Black² een interessant alternatief: deze 2,5 inch drive omvat zowel een 1 TB harde schijf als een 120 GB SSD. Beide worden met één SATA600- verbinding aangesloten. In de praktijk ziet het besturingssysteem twee aparte stations. Dat is mogelijk dankzij speciale, meegeleverde software. Het werkt uitstekend, maar de prestaties zijn niet bijzonder goed vergeleken met afzonderlijke SSD s. Dat maakt de Black² bij uitstek geschikt voor (wat oudere) notebooks zonder msata-interface en dus alleen een 2,5 inch ruimte voor opslagmedia. Eenvoudig groots Een computer speciaal gemaakt voor het internet. Geen ingewikkeld besturingssysteem, niet veel meer dan een werkende internetbrowser. Dat is Chrome OS van Google, gemaakt voor webdiensten als Gmail, Google Docs en Drive en HP heeft daarvoor Chromebook 14 ontwikkeld. Een besturingssysteem dat gemaakt is voor gebruik met een internetverbinding, zonder zijn de mogelijkheden beperkt. Chromebook 14 is voorzien van een 14 inch scherm. Dat maakt hem groter, maar ook een stuk comfortabeler dan de kleine 11,6 inch schermen van concurrerende modellen van Samsung en Acer. Een fijne computer voor op de bank, die zelfs bij intensief gebruik 6,5 uur op de accu blijft werken. De specificaties (Intel Celeron, 2 GB werkgeheugen en 16 GB SSD) zijn niet bijzonder, maar door de beperkte eisen van Chrome OS is er toch prima mee te werken. WD Black² Plus: Perfecte upgrade voor notebooks met slechts één aansluiting voor vaste opslag Min: Duur en niet zo snel als veel andere SSD s Gemiddelde prijs: 282,- Chromebook 14 Plus: Goede accuwerktijd, comfortabel groot scherm Min: Relatief zwaar (1,9 kilo) Gemiddelde prijs: 299,- PC-ACTIVE 15

16 Nieuwe oren dankzij 3D-printer Veelbelovende ontwikkelingen in gezichtsreconstructie 16 EDITIE 274

17 DOOR: WALTER WIJNHOVEN REPORTAGE Nieuwe oren dankzij 3D-printer Een diepe verbranding van het aangezicht is vaak onherstelbaar verminkend. Nieuw kraakbeen is essentieel voor het reconstrueren van oren en neus, maar beperkt beschikbaar en moeilijk in de juiste vorm te krijgen. Artsonderzoeker Ernst Jan Bos werkt met zijn team aan een oplossing: de ontwikkeling van parametrische modellen. Die moeten op termijn leiden tot op maat gemaakte, biologisch afbreekbare implantaten uit de 3D-printer. Ernst Jan Bos: Onze groep, bestaande uit artsen en onderzoekers van het Brandwondencentrum Beverwijk en VU Medisch Centrum (VUMC), is er in geslaagd om kraakbeenweefsel te maken uit kraakbeencellen en vetstamcellen van de patiënt. Deze tissue engineering is nog in een experimenteel stadium. Hiermee de goede vorm creëren is erg lastig, de 3D-printer zou hierin de doorbraak kunnen betekenen. PROMOTIEONDERZOEK Het project staat onder leiding van plastisch chirurg professor Paul van Zuijlen, bijzonder hoogleraar Brandwondengeneeskunde aan het VUMC. Ernst Jan Bos voert het uit in het kader van zijn promotieonderzoek Kraakbeenregeneratie voor gezichtsreconstructie bij brandwondenslachtoffers. Dit vierjarige project is nu halverwege. We ontwerpen een geschikte mal en kweken cellen om hierin kraakbeen te laten vormen. De belangrijkste volgende stap is om deze onderdelen samen te brengen in het eindresultaat: oorkraakbeen van goede kwaliteit in de juiste vorm. We hebben uitgebreide ervaring opgedaan met basale 3D-printers. Het stadium is nu aangebroken voor een geavanceerd apparaat, waarmee we al onze kennis en ervaring optimaal kunnen benutten. DUURDERE 3D-PRINTER Wij printen eerst de vorm van het oor in een afbreekbaar polymeer en vullen dit met een gel bestaande uit kraakbeen en vetstamcellen. Als deze mal getransplanteerd is in de patiënt en bedekt met huid, geeft de buitenste laag van kunststof de steun en vorm, terwijl de cellen in de gel rustig de essentiële matrix kunnen maken. Zo hopen wij in de toekomst brandwondenslachtoffers beter te kunnen behandelen met op maat geprinte oren en Elk oor is uniek van vorm PC-ACTIVE 17

18 Arts-onderzoeker Ernst Jan Bos neuzen. Door de mogelijkheid een professionele 3D-printer aan te schaffen, is de focus op het oor komen te liggen. Juist voor zoiets complex driedimensionaals is een 3D-printer erg geschikt. Met behulp van crowdfunding en een gift van het 3M Fonds is deze kostbare aanschaf in zicht. We hebben nu scans van het oor geprint in gips, via eenvoudige 3D-printers. Dat moet uiteindelijk Laatste woord is aan chirurg met biologisch afbreekbaar materiaal gebeuren. En om dat in combinatie met hydrogel te kunnen printen, is die duurdere 3D-printer nodig. Deze printer heeft meerdere spuitkoppen, zodat je verschillende materialen door elkaar heen kunt Meer dan esthetiek Beschadiging van de oorschelp betekent niet alleen gehoorverlies. Het levert ook praktische problemen op. Je kunt geen bril meer opzetten bijvoorbeeld, of het haar achter de oren doen. Het gaat om veel meer dan esthetische aspecten alleen. printen. Wij hebben een bio-printer nodig die echt voor ons doel ontworpen is: een exemplaar van het Zwitserse regenhu. Ons exemplaar kost zo n ,- en is te moduleren, je kunt tot vier extra printkoppen tegelijkertijd gebruiken. HYDROGEL EN POLYCAPROLACTONE De groeibodem voor de celmix die wij ontwikkelen, hydrogel, moet een bepaalde druk in het implantaat geven om cellen te stimuleren kraakbeen te worden. Als je dat in een complexe 3D-vorm van het oor wilt hanteren en implementeren, moet je daaromheen een mal hebben die bescherming en vorm biedt. Dan komt de 3D-printer om de hoek kijken. Er zijn nog maar weinig gels en kunststoffen klinisch bewezen. Wij maken gebruik van polycaprolactone; dat lost goed op, de oplosproducten zijn nauwelijks schadelijk, en het is goedgekeurd voor bepaalde medische toepassingen. Bovendien is het gemakkelijk te printen en redelijk flexibel. In naar schatting een half jaar lost die kunststof op en worden de cellen in de gel in kraak been omgezet. Wat we overhouden is puur, lichaamseigen kraakbeen. PARAMETRISCH MODEL Iedereen is tegenwoordig dol op 3D-printers en verwacht daar alles van. Maar het is eigenlijk een soort broodbakmachine; hij maakt het wel 18 EDITIE 274

19 REPORTAGE Nieuwe oren dankzij 3D-printer STL-files Een STL-file is een computerbestand dat speciaal ontworpen is voor de stereolithografie en veel wordt toegepast in het rapid prototyping-proces. STL staat voor SurfaceTessellationLanguage of StandardTessellationLanguage. Letterlijk: beschrijving van het oppervlak door betegeling. In dit geval zijn de tegels vlakke driehoeken. Een STL-file beschrijft alleen de oppervlaktegeometrie van een vorm. De representatie van het oppervlak (materiaal, kleur en textuur) wordt niet beschreven. De STL-file kan in ASCIItekens of binair opgemaakt zijn. Binaire bestanden worden vaker toegepast omdat deze compacter zijn. Omdat een STL-file een vorm enkel beschrijft met driehoeken, is de beschrijving altijd een grove benadering van de werkelijkheid. Door de STL-file met een zo groot mogelijk aantal driehoeken te beschrijven wordt de afwijking kleiner. De nauwkeurigheid van het STL-model neemt dan toe. 3D-model van een oor maar het gaat erom wat je erin stopt. In ons geval verwerkt hij een STL-file om het model te krijgen van het oor dat je uiteindelijk wilt implanteren. Er zijn wel implantaten op de markt, maar die zijn niet biologisch afbreekbaar en hebben een standaardvorm die je moet bijsnijden/-buigen. Ons idee was om hiervoor een parametrisch model te ontwikkelen. Voor het holle implantaat, de mal (scaffold) die we willen printen, hebben we eerst CT-scans gemaakt van oren van overleden patiënten, die hun lichaam ter beschikking stelden aan de wetenschap. Deze DICOM-files (het standaard format van röntgenfoto s, CT s en MRI s) hebben we geconverteerd naar STL. dikker of dunner. Het implantaatmodel is vooral bedoeld om de juiste vorm terug te kunnen geven. Het standaardmodel van het oor dat we ontwikkeld hebben, wordt op de scan gelegd van het originele oor. Vervolgens wordt het dan parametrisch net zo lang verschoven tot het er helemaal inpast. Dit is het implantaat dat je overhoudt, dat geprint wordt en opgevuld met gel. En zo is het laatste woord aan de vertrouwde menselijke heelmeester : de chirurg. En die komt, voorlopig althans, nog niet uit een 3D-printer rollen. Daar komt aardig wat kennis bij kijken. Daarom ben ik erg blij met de hulp van studenten van de afdeling Industrieel Ontwerp van de TU Delft en de medewerkers van het 3D Innovation Lab in het VUMC. Er is op basis van een standaardmodel een parametrisch model ontwikkeld, inclusief alle hoeken, diktes en krommingen die de complexiteit van het oor kenmerken. ROL CHIRURG Bij dit alles zijn de technische vaardigheden die van de chirurg gevraagd worden nog steeds ontzettend belangrijk, want je moet het implantaat ook weer bedekken met huid. Zeker bij brandwonden is dat verlittekend, Geen donoren meer nodig? Betekent het 3D-printen op termijn het einde van het donorschap? Dat verwacht ik voorlopig niet. Kraakbeen bestaat uit één type cel en bevat geen bloedvaten of zenuwen, die zich tijdens je leven in het lichaam ontwikkelen. Zelfs als je zo n complex geheel als bloedvaten zou kunnen printen heb je slechts een tubetje van het weefsel, dat nooit de expanderende krachten van de bloedsomloop heeft gekend. Zoiets kan gemakkelijk scheuren. Het lijkt identiek maar dat is het in de praktijk niet. Hetzelfde geldt als je organen zou kunnen printen. Vergelijk het met een zandkasteel: dat kan exact dezelfde vorm krijgen als het origineel, maar niet dezelfde stevigheid. PC-ACTIVE 19

20 DOOR: KOEN VERVLOESEM Abort Retry Fail! SCANNER ONBETROUWBAAR De taak van een scanner lijkt eenvoudig: foto s en documenten scannen en omzetten naar pixels. Maar onder de motorkap zijn complexe processen aan de gang, waar weleens iets misloopt. Zo ontdekte een computerwetenschapper tot zijn schrik, dat zijn Xerox-scanner de afmetingen in een scan van een constructieplan aangepast had. De Duitse computerwetenschapper David Kriesel publiceerde in de zomer van 2013 een opvallend bericht op zijn blog [1]: enkele multifunctionals (printer, scanner en kopieerapparaat in één) van Xerox bleken bij het scannen van documenten cijfers aan te passen. Kriesel kwam hier heel toevallig achter bij het scannen en afdrukken van een constructieplan. Hij ontdekte de fout doordat de oppervlaktes die bij de kamers afgedrukt stonden in de kopie, niet leken te kloppen. Bij één kamer stond een oppervlakte van 22 m² vermeld, terwijl de duidelijk grotere kamer ernaast slechts 14 m² zou zijn. COMPRESSIEALGORITME BOOSDOENER De eerste gedachte bij het ontdekken van zo n probleem is dat de OCR (Optical Character Recognition) roet in het eten gooit en de cijfers verkeerd herkent. Maar dat kon het niet zijn: Kriesel had OCR uitgeschakeld en liet zijn Xerox een eenvoudige scan uitvoeren. Het probleem bleek in het compressiealgoritme JBIG2 [2] te liggen. Dit algoritme is speciaal ontworpen om gescande documenten met veel tekst, te comprimeren tot relatief kleine bestanden. JBIG2 legt een tabel aan van vakjes in de gescande afbeelding die op elkaar lijken. Vervolgens wordt in plaats van de oorspronkelijke vakjes een verwijzing opgenomen naar het erop lijkende standaardvakje in het bestand. Hierdoor wordt ruimte bespaard. Deze aanpak heeft één belangrijk nadeel: waar bij andere algoritmes de tekst doorgaans wazig wordt bij teveel compressie, gaat JBIG2 in deze situatie een symbool vervangen door een erop lijkend symbool. Als die soortgelijke symbolen voor ons een verschillende betekenis hebben, is dat problematisch. Het resultaat is bijvoorbeeld dat de cijfers 6 en 8 verwisseld worden, omdat het algoritme beide cijfers als een variant van hetzelfde symbool beschouwt. En dat is exact wat Kriesel ontdekte. 20 EDITIE 274

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what?. Keuzes maken Wanneer je een computer wilt aanschaffen denk je tegenwoordig niet meteen meer aan de desktop. De desktop is een "grote"

Nadere informatie

Altijd en overal online?

Altijd en overal online? Altijd en overal online? Smartphone Tablet E-Reader Netbook Notebook Chromebook Smartphones Bekende merken en types: Apple iphone 4 Samsung Galaxy S II HTC Desire HD Blackberry bold Steeds minder: Nokia

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Phone 8 Versie augustus 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Downloaden van KPN Opslag Online QR Code 4 2.2 Downloaden van KPN

Nadere informatie

CLOUD COMPUTING MAGAZINE

CLOUD COMPUTING MAGAZINE LACIE KOPPELT NAS AAN VEILIGE WUALA-CLOUD PRIVACY IS GEEN STRUIKELBLOK MEER TEKST: REDACTIE LaCie staat al jaren goed bekend als een fabrikant van externe harde schijven, kleine nas-systemen, maar ook

Nadere informatie

Handleiding Back-up Online

Handleiding Back-up Online Handleiding Back-up Online April 2015 2015 Copyright KPN Zakelijke Markt Alle rechten voorbehouden. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van KPN Zakelijke Markt mag niets uit dit document worden

Nadere informatie

utrecht Kantoor gebruik Tablets en Smartphones Anton Doornenbal

utrecht Kantoor gebruik Tablets en Smartphones Anton Doornenbal Kantoor gebruik Tablets en Smartphones Anton Doornenbal Agenda Introductie HCC regio Utrecht. E-mail- en agenda-beheer. Office toepassingen. Werken in de cloud. Internet browsen. Remote beheer (remote

Nadere informatie

Privacy instellingen in ios 9! Dit zijn de privacy instellingen van ios 9 die je moet weten.

Privacy instellingen in ios 9! Dit zijn de privacy instellingen van ios 9 die je moet weten. Privacy instellingen in ios 9! Dit zijn de privacy instellingen van ios 9 die je moet weten. 1 Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 2 Waarom hebben we dit gemaakt?... 3 De instellingen en de gevolgen

Nadere informatie

Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak

Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak Disclaimer: Ik ben niet verbonden aan Shakespeak of het bedrijf dat Shakespeak produceert. Deze handleiding is geschreven op basis van mijn eigen ervaringen

Nadere informatie

VOORDELIGE, PROFESSIONELE ALL-IN-ONE OPLOSSING VOOR BEDRIJVEN EN KANTOREN

VOORDELIGE, PROFESSIONELE ALL-IN-ONE OPLOSSING VOOR BEDRIJVEN EN KANTOREN VOORDELIGE, PROFESSIONELE ALL-IN-ONE OPLOSSING VOOR BEDRIJVEN EN KANTOREN www.brother.nl DE VOORDELIGE ALL-IN-ONE ZWART-WITLASERPRINTERS VAN BROTHER ZIJN COMPACT, VEELZIJDIG EN DAARDOOR ZEER GESCHIKT VOOR

Nadere informatie

TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN CLOUDDIENST

TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN CLOUDDIENST TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN CLOUDDIENST We hoeven niet meer met de poten in de klei te staan. Het is helemaal hip om met je hoofd in de wolken te zweven. Werken in de Cloud is normaal. Maar als je ooit

Nadere informatie

UW SPECIALIST TIP Beveilig uw laptop of PC met G Data software. De Computer Specialist Nu vanaf 15,-! 15,6 inch 500 GB HDD 14 inch 32 GB SSD 549,- 269,- 249,- Laptop R417SA-WX011T BLUE 14 1366x768 scherm.

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project laat ik zien wat de voor en nadelen zijn van werken in de Cloud. Ook laat ik zien hoe je met Google Drive kunt werken een totale beschrijving van aanmelden tot gebruiken en instaleren.

Nadere informatie

Introductie Workshop. Tom Hufkens Shopmanager Turnhout & Geel tom.hufkens@webstore.be

Introductie Workshop. Tom Hufkens Shopmanager Turnhout & Geel tom.hufkens@webstore.be Introductie Workshop Tom Hufkens Shopmanager Turnhout & Geel tom.hufkens@webstore.be Introductie in Android & Windows 8 Inhoud: DEEL 1: ANDROID Wat is het en hoe er mee werken? DEEL 2: WINDOWS 8 Wat zijn

Nadere informatie

Remote Back-up Personal

Remote Back-up Personal handleiding Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

Inleiding... 3. Het e-mailadres... 3. Hoe werkt e-mail?... 3. Je emailadres registreren... 4. Aanmelden bij Outlook... 7. Schermonderdelen...

Inleiding... 3. Het e-mailadres... 3. Hoe werkt e-mail?... 3. Je emailadres registreren... 4. Aanmelden bij Outlook... 7. Schermonderdelen... E-MAIL INHOUD Inleiding... 3 Het e-mailadres... 3 Hoe werkt e-mail?... 3 Je emailadres registreren... 4 Aanmelden bij Outlook... 7 Schermonderdelen... 8 Mailen... 10 Een mail lezen... 10 Een mail versturen...

Nadere informatie

Aanvullend bestand Meer doen met uw Samsung Galaxy Tab

Aanvullend bestand Meer doen met uw Samsung Galaxy Tab 1 Aanvullend bestand Meer doen met uw Samsung Galaxy Tab In dit aanvullende PDF-bestand staat een overzicht van wijzigingen van het boek in combinatie met een Samsung Galaxy tablet met Android 5 1 Foto

Nadere informatie

Handleiding OwnCloud voor SG de Overlaat

Handleiding OwnCloud voor SG de Overlaat Handleiding OwnCloud voor SG de Overlaat Je eigen wolk binnen de Overlaat Geschreven door: Maurice Heeren Datum: 10-12-2014 Versie 2.0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Toegang krijgen tot

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project stel ik een hele snelle computer samen voor het bedrijf Peer B.V.. Ook laat ik zien wat het grote verschil is tussen Windows 7 en Windows 8, de voor en nadelen laat ik zien. Ook

Nadere informatie

Stevig gebouwd: De rubberen afwerking van het lcd-scherm en de basis dempt de schokken en biedt zo de beste bescherming tegen vallen.

Stevig gebouwd: De rubberen afwerking van het lcd-scherm en de basis dempt de schokken en biedt zo de beste bescherming tegen vallen. Dell Chromebook 11 Superieure duurzaamheid en ontwerp Schoolbestendig: De Dell Chromebook 11 is MIL-STD (Amerikaanse militaire standaard) getest op duurzaamheid, druk, temperatuur, vochtigheid, schokken

Nadere informatie

Nieuwe cursussen. Ons aanbod in dit voorjaar 2016:

Nieuwe cursussen. Ons aanbod in dit voorjaar 2016: Eigen Herd is officieel erkend als leercentrum van Seniorweb voor het geven van computercursussen. Op www.seniorweb.nl/lessen/leercentra vindt u meer informatie over deze leercentra voor senioren. Onze

Nadere informatie

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus. 2015 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 10 TRAINING VOOR 50- PLUSSERS Inhoud opgave. Pagina 01-0 7

Nadere informatie

1. Uw tablet beveiligen

1. Uw tablet beveiligen 11 1. Uw tablet beveiligen Het risico op virussen of andere schadelijke software (malware genoemd) is bekend van pc s. Minder bekend is dat u ook op een tablet met malware geconfronteerd kan worden als

Nadere informatie

De Windows 8 Upgrade is níét te installeren als nieuw product: Er moet een legitieme, werkende Windows-versie aanwezig zijn op de computer.

De Windows 8 Upgrade is níét te installeren als nieuw product: Er moet een legitieme, werkende Windows-versie aanwezig zijn op de computer. Stappenplan installeren Windows 8 Door HCC in samenwerking met Kick de Wolff (zie www.hcchaaglanden.nl/w8 voor zijn uitgebreide versie en meer informatie en adviezen over de Upgrade Windows 8). Snel van

Nadere informatie

Handleiding Certificaat installeren

Handleiding Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 4 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 5 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

Google Drive: uw bestanden openen en ordenen

Google Drive: uw bestanden openen en ordenen Google Drive: uw bestanden openen en ordenen Gebruik Google Drive om vanaf elke gewenste locatie uw bestanden, mappen, Google-documenten, Google-spreadsheets en Google-presentaties op te slaan en te openen.

Nadere informatie

Inhoud Installatie en Setup... 5 IRISCompressor gebruiken... 13

Inhoud Installatie en Setup... 5 IRISCompressor gebruiken... 13 Gebruikshandleiding Inhoud Introductie... 1 BELANGRIJKE OPMERKINGEN... 1 Juridische informatie... 3 Installatie en Setup... 5 Systeemvereisten... 5 Installatie... 5 Activering... 7 Automatische update...

Nadere informatie

ZIEZO Remote Back-up Personal

ZIEZO Remote Back-up Personal handleiding ZIEZO Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND. Teach-IT

CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND. Teach-IT CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND Teach-IT 1. INHOUDSTAFEL 1. INHOUDSTAFEL 1 2. Inleiding 3 2.1. Wat is een Cloud? 3 2.2. Voordelen? 3 2.3. Nadelen? 4 2.4. Wie gebruikt voornamelijk clouds?

Nadere informatie

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden 1 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Wat doet een besturingsysteem, en hoe werkt het?... 3 Algemene informatie... 3 Taken van een besturingssysteem...

Nadere informatie

1 INLEIDING. 1.1 Inleiding. 1.2 Webbased. 1.3 Alle voordelen op een rij

1 INLEIDING. 1.1 Inleiding. 1.2 Webbased. 1.3 Alle voordelen op een rij 1 INLEIDING 1.1 Inleiding De cloud is een recent begrip en duidt op het opslaan en bewerken van informatie niet op je eigen pc, maar ergens op het internet (op een server). Het grote voordeel van het opslaan

Nadere informatie

Introductie Workshop

Introductie Workshop Introductie Workshop Introductie in Android & Windows 8 Inhoud: DEEL 1: WINDOWS 8.1 Wat zijn de belangrijkste veranderingen? DEEL 2: ANDROID Wat is het en hoe er mee werken? Inhoud DEEL 1: WINDOWS 8.1

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST Inhoudsopgave Inloggen... 3 Layout... 5 Interactie... 6 Benodigdheden... 8 Praktische tips... 8 Bijlage I : HELP... 9 2 Inloggen Om deel te nemen aan de webcast, moet

Nadere informatie

PCKeeper. Human Inside

PCKeeper. Human Inside PCKeeper Human Inside is een "alles-in-een"-programma dat de robotachtige precisie van een softwareproduct op unieke wijze combineert met menselijk inzicht. De Microsoft Certified Experts van PCKeeper

Nadere informatie

Cloud storage. Cloud storage 1/17

Cloud storage. Cloud storage 1/17 Cloud storage 1/17 Cloud storage Het internet wordt weleens voorgesteld als een wolk (Engels: cloud). En in die wolk kan je jouw gegevens bewaren. Maar waar worden die gegevens nu eigenlijk opgeslagen?

Nadere informatie

Android: beperkt houdbaar *

Android: beperkt houdbaar * Android: beperkt houdbaar * * en ze vertellen vooraf niet eens hoe lang 84% van alle Android-smartphones die we de afgelopen 2 jaar hebben getest, kunnen nu al niet meer draaien op de nieuwste software.

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie

Nadere informatie

Dienstverlening 1,- 35,- 0,90

Dienstverlening 1,- 35,- 0,90 Dienstverlening Euro per Minuut De DigiShop combineert het beste van twee werelden. Door aan de ene kant de hard- en software tegen een zo laag mogelijke prijs aan te bieden en aan de andere kant het advieswerk

Nadere informatie

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice SnelStart Stappenplan SBR btw-aangifte met SnelStart 12 Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Inleiding Vanaf 1 januari 2014 is het verplicht om de btw-aangifte te versturen volgens de Standard Business Reporting

Nadere informatie

Virgo + WPS Office. Tabletproject

Virgo + WPS Office. Tabletproject Virgo + WPS Office Tabletproject Melissa Havet September 2014 Beste collega s Enkele weken geleden gingen wij van start met een nieuw project: de tablet. Uiteraard is het voor vele onder ons nieuw, inclusief

Nadere informatie

HCC, de vereniging van computergebruikers telt momenteel zo n 75.000 leden.

HCC, de vereniging van computergebruikers telt momenteel zo n 75.000 leden. 1Welkom! HCC, de vereniging van computergebruikers telt momenteel zo n 75.000 leden. Veel van deze leden zijn actief in een regio en/of in één of meerdere interessegroepen. Om al onze leden te kunnen bereiken

Nadere informatie

Aan de slag met de ipad ios 7.X.X

Aan de slag met de ipad ios 7.X.X Aan de slag met de ipad ios 7.X.X Situering Desktop Computer Laptop Notebook Tablets Smartphone Tablets Windows 8 Android Mac ios voor ipad en ipad mini Windows 8 (Microsoft) Opvolger van MS Surface RT

Nadere informatie

Welkom bij Dropbox. Grote bestanden verzenden. Je bestanden veilig bewaren. Je spullen altijd bij de hand. Samenwerken aan bestanden

Welkom bij Dropbox. Grote bestanden verzenden. Je bestanden veilig bewaren. Je spullen altijd bij de hand. Samenwerken aan bestanden Aan de slag met Dropbox: 1 2 3 4 Je bestanden veilig bewaren Je spullen altijd bij de hand Grote bestanden verzenden Samenwerken aan bestanden Welkom bij Dropbox 1 Je bestanden veilig bewaren Je kunt met

Nadere informatie

Inleiding. Wil je hier meer over weten klik dan op de onderstaande link voor het introductie filmpje. http://www.youtube.com/watch?

Inleiding. Wil je hier meer over weten klik dan op de onderstaande link voor het introductie filmpje. http://www.youtube.com/watch? Inhoud Inleiding... 1 Aanmelden bij Office 365... 2 Werken met Office 365 Outlook... 2 Agenda delen... 2 Gedeelde agenda inzien... 2 Gedeelde postbus inzien... 2 Een handtekening instellen... 3 Conversatieweergave

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit verslag bekijk laat ik zien wat je nodig hebt en wat het kost om de PC te upgraden van Office XP naar Office 2007. Ik laat zien wat voor processor je nodig hebt en wat de systeemeisen

Nadere informatie

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Handleiding- CrashplanPRO - Online Backup Download de clients hier: Windows 32- bit: http://content.cloud2.nl/downloads/back01- cra.backupnoc.nl/crashplan_x86.exe Windows

Nadere informatie

De werkelijke namen en beschikbaarheid van menuopdrachten kunnen per mobiel platform verschillen. De stappen kunnen ook verschillen.

De werkelijke namen en beschikbaarheid van menuopdrachten kunnen per mobiel platform verschillen. De stappen kunnen ook verschillen. Handleiding Mobiel Printen via Xerox App 18-9-15 1. Voorwaarden - app vereist ios 7.0 of nieuwer - app vereist Android versie 4 of hoger. - er is momenteel nog geen app voor Windows Phone/MS Surface tablet.

Nadere informatie

Google Drive: uw bestanden openen en organiseren

Google Drive: uw bestanden openen en organiseren Google Drive: uw bestanden openen en organiseren Met Google Drive kunt u bestanden, mappen en Google documenten opslaan en openen, waar u ook bent. Wanneer u een bestand op internet, uw computer of een

Nadere informatie

Dienstverlening 25,- Prijs per min 0,90

Dienstverlening 25,- Prijs per min 0,90 Dienstverlening Buitendienst Heeft u thuis hulp nodig met uw netwerk, computer of andere apparaten? Neem contact op om een afspraak te maken voor het bezoek van een van onze servicemonteurs. Voorrij kosten

Nadere informatie

Internethandleiding Voor het verbinden met internet vanuit een SSHN-complex

Internethandleiding Voor het verbinden met internet vanuit een SSHN-complex Versie 1.4.12.21 Internethandleiding Voor het verbinden met internet vanuit een SSHN-complex in opdracht van Stichting Platform Huurdersbelangen Inhoudsopgave Terminologie... 2 Advies. 2 Instellen van

Nadere informatie

Back-up en herstel Gebruikershandleiding

Back-up en herstel Gebruikershandleiding Back-up en herstel Gebruikershandleiding Copyright 2007-2009 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Windows is een in de Verenigde Staten gedeponeerd handelsmerk van Microsoft Corporation. De informatie

Nadere informatie

Opzetten van een evenement

Opzetten van een evenement Opzetten van een evenement Inhoud Begrippenlijst... 3 Voor het evenement... 4 De wizard doorlopen:... 4 Wizard pagina: Welkom bij event-timing.nl... 4 Wizard pagina: Evenement gegevens... 4 Wizard pagina:

Nadere informatie

Looproute Microsoft OneNote 2010 versie 1.0. Looproute Microsoft OneNote 2010. Inleiding

Looproute Microsoft OneNote 2010 versie 1.0. Looproute Microsoft OneNote 2010. Inleiding 1 Looproute Microsoft OneNote 2010 Inleiding Dit document beschrijft de werking van het computerprogramma Microsoft OneNote (versie 2010) en is bedoeld voor docenten en leerlingen van het basis- en voortgezet

Nadere informatie

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE Via onze SonicWALL Secure Remote Access Appliance is het mogelijk om vanaf thuis in te loggen op de RDS omgeving van CuraMare. Deze handleiding beschrijft de inlogmethode

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING MAAKJETRAINING.NL 1

GEBRUIKERSHANDLEIDING MAAKJETRAINING.NL 1 GEBRUIKERSHANDLEIDING MAAKJETRAINING.NL 1 INHOUD 1 Inleiding 3 1.1 De drie categorieën 3 2 Inloggen op MaakJeTraining 4 2.1 Registreren op MaakJeTraining 4 2.2 Inloggen met account 5 2.3 Veranderingen

Nadere informatie

Handleiding mobiel printen/scannen voor Brother iprint&scan (ios)

Handleiding mobiel printen/scannen voor Brother iprint&scan (ios) Handleiding mobiel printen/scannen voor Brother iprint&scan (ios) Inhoudsopgave Voordat u uw Brother-machine gebruikt... Definities van opmerkingen... Handelsmerken... Inleiding... Brother iprint&scan

Nadere informatie

4.01.2 De computer, software

4.01.2 De computer, software 4.01.2 De computer, software Voor de werking van en met een computer zijn 3 dingen nodig 1. De computer zelf (hardware) 2. Programma's (software) 3. Randapparatuur(hardware) Opmerking vooraf In deze les

Nadere informatie

Installatiehandleiding

Installatiehandleiding Secure Backup Installatiehandleiding Handelsmerken en auteursrechten Handelsmerken Windows is een gedeponeerd handelsmerk van Microsoft Corporation in de Verenigde Staten en andere landen. Alle anderen

Nadere informatie

Een website omzetten naar WordPress

Een website omzetten naar WordPress 1 Een website omzetten naar WordPress Er zijn talloze programma s beschikbaar om websites te maken. In de titels Basisgids Websites maken met WordPress en Websites maken met WordPress voor senioren wordt

Nadere informatie

Introductie Werken met Office 365

Introductie Werken met Office 365 Introductie Werken met Office 365 Een introductie voor gebruikers Inhoud Inleiding... 4 Aanmelden bij Office 365... 4 Werken met Office 365 Outlook... 5 Werken met Outlook 2007/2010... 5 Werken met de

Nadere informatie

AppWriter NL. Handleiding. versie 3.4. I C T v o o r b e t e r l e z e n e n l e r e n!

AppWriter NL. Handleiding. versie 3.4. I C T v o o r b e t e r l e z e n e n l e r e n! AppWriter NL Handleiding versie 3.4 I C T v o o r b e t e r l e z e n e n l e r e n! Colofon Handleiding AppWriter NL Aantal pagina s: 13 Versie: versie 3.4 Voor meer informatie over deze handleiding,

Nadere informatie

Handleiding. Certificaat installeren

Handleiding. Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 3 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 3 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de

Nadere informatie

Gids De Telenet Wireless Modem gebruiken

Gids De Telenet Wireless Modem gebruiken Gids De Telenet Wireless Modem gebruiken In deze gids Je hebt je Telenet Wireless Modem reeds geinstalleerd en je verbinding met de modem ingesteld met behulp van het stappenplan. Krijg je de verbinding

Nadere informatie

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden.

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik Sense Desktop Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik, QlikTech, Qlik

Nadere informatie

Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows Phone 8 & 8.1 Versie september 2014

Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows Phone 8 & 8.1 Versie september 2014 Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows Phone 8 & 8.1 Versie september 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Bestellen van het Internet Veiligheidspakket 4 Hoofdstuk 3. Installatie

Nadere informatie

Een route invoeren en rijden met Sygic

Een route invoeren en rijden met Sygic Een route invoeren en rijden met Sygic 1. Eenmalig... 2 a. Instellen van Sygic routeplanning... 2 b. Maak een (korte) testroute en sla deze op... 3 2. De route naar je mobiele apparaat kopiëren.... 6 a.

Nadere informatie

Undo (ongedaan maken) in Picasa

Undo (ongedaan maken) in Picasa Undo (ongedaan maken) in Picasa De veranderingen in Picasa 3.6 en 3.8 spelen voor dit onderwerp geen rol - hoogstens zijn er kleine verschillen in de schermafbeeldingen. Zie Intro Picasa 3.6NL en Intro

Nadere informatie

Cursus Gmail. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs

Cursus Gmail. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs Cursus Gmail Lieve D Helft ICT in het basisonderwijs Auteur: Lieve D Helft Titel: Cursus Gmail April 2013 2013, Lieve D Helft Lieve.dhelft@telenet.be Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag

Nadere informatie

Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7.

Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7. Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7. versie 1.2 - februari 2014 Inleiding Voor u ziet u nu het document Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7. Dit document is u aangeleverd

Nadere informatie

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik Handleiding Office 2013 en Office 365 voor thuisgebruik Versie: augustus 2015 1 Inhoudsopgave 1. Wat is Office 365 en wat kun je ermee?... 3 2. Wat je moet weten voordat je gaat installeren?.... 13 3.

Nadere informatie

Activatiecode voor Kaspersky ONE voor 3 apparaten voor 1 jaar.

Activatiecode voor Kaspersky ONE voor 3 apparaten voor 1 jaar. Talen Nederlands Korte omschrijving Activatiecode voor Kaspersky ONE voor 3 apparaten voor 1 jaar. Omschrijving Universal Security Met Kaspersky ONE Universal Security bescherm je met maar één licentie

Nadere informatie

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling Hardware De computer in een oogopslag 1 / 11 Cursusontwikkeling Opslag Er worden verschillende apparaten gebruikt om gegevens op te slaan. Dit zijn de meest voorkomende apparaten. Harde schijf; CD / DVD;

Nadere informatie

Workshop B Hoe kan ik stemmen?

Workshop B Hoe kan ik stemmen? Workshop B Hoe kan ik stemmen? Workshop B - Hoe kan ik stemmen? Korte omschrijving werkvorm In deze workshop doorlopen de deelnemers de stemprocedure van A tot Z in een zo reëel mogelijke setting. Dit

Nadere informatie

Documenten scannen met OCR

Documenten scannen met OCR Documenten scannen met OCR Wat betekent OCR eigenlijk? OCR staat voor: "Optical Character Recognition" in het Nederlands optische tekenherkenning. Je kunt er papieren documenten mee scannen, die dan niet

Nadere informatie

Laat je kennis maken met. Augustus 2015 - Presentator

Laat je kennis maken met. Augustus 2015 - Presentator Laat je kennis maken met Augustus 2015 - Presentator 1 De visie van Microsoft is dat Windows op zoveel mogelijk apparaten moet kunnen draaien en dat ook touch-besturing steeds belangrijker wordt. Daarom

Nadere informatie

Over de FollowHub. Tip: Bewaar uw gebruikersnaam en wachtwoord zorgvuldig. U heeft ze vaker nodig om in te loggen.

Over de FollowHub. Tip: Bewaar uw gebruikersnaam en wachtwoord zorgvuldig. U heeft ze vaker nodig om in te loggen. Over de FollowHub De FollowHub helpt u bij het plannen en onthouden van dagelijkse activiteiten. U kunt de app voor uzelf gebruiken of voor een familielid, kennis of cliënt. U plant bijvoorbeeld een afspraak

Nadere informatie

F-Secure Mobile Security for S60

F-Secure Mobile Security for S60 F-Secure Mobile Security for S60 1. Installeren en activeren Vorige versie Installatie U hoeft de vorige versie van F-Secure Mobile Anti-Virus niet te verwijderen. Controleer de instellingen van F-Secure

Nadere informatie

Kenmerken Nomadesk Software

Kenmerken Nomadesk Software Kenmerken Nomadesk Software DATABEVEILIGING Versleutelde lokale schijf Nomadesk creëert een veilige virtuele omgeving, een Vault, op uw lokale harde schijf. Alle mappen en bestanden opgeslagen op de Vault

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online. voor Android. Versie februari 2014

Handleiding. Opslag Online. voor Android. Versie februari 2014 Handleiding Opslag Online voor Android Versie februari 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Opslag Online downloaden via QR-code 4 2.2 Opslag Online downloaden via

Nadere informatie

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen.

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen. Handleiding Scan+ Introductie Met Scan+ gaat een lang gekoesterde wens voor vele gebruikers van Unit 4 Multivers in vervulling: eenvoudig koppelen van documenten in relatiebeheer of documentmanagement

Nadere informatie

Bijlage 1: Aanvullende informatie over het gebruik van OSV ( Ondersteunende Software Verkiezingen )

Bijlage 1: Aanvullende informatie over het gebruik van OSV ( Ondersteunende Software Verkiezingen ) Bijlage 1: Aanvullende informatie over het gebruik van OSV ( Ondersteunende Software Verkiezingen ) 1. Inhoud cd-rom Op de cd-rom treft u het volgende aan: - Programma 4: Voor het invoeren van de gemeentelijke

Nadere informatie

Dell Venue 11Pro. Met Windows 8.1: voor een soepele, veelzijdige pc-ervaring. Veelzijdige productiviteit

Dell Venue 11Pro. Met Windows 8.1: voor een soepele, veelzijdige pc-ervaring. Veelzijdige productiviteit Dell Venue 11Pro Met Windows 8.1: voor een soepele, veelzijdige pc-ervaring. Veelzijdige productiviteit Met een mobiel toetsenbord op volledige grootte en een desktopdockingstation, kunt u eenvoudig schakelen

Nadere informatie

Laat je kennis maken met. Augustus 2015 - Presentator

Laat je kennis maken met. Augustus 2015 - Presentator Laat je kennis maken met Augustus 2015 - Presentator 1 De visie van Microsoft is dat Windows op zoveel mogelijk apparaten moet kunnen draaien en dat ook touch-besturing steeds belangrijker wordt. Daarom

Nadere informatie

Samsung Auto Backup FAQ

Samsung Auto Backup FAQ Samsung Auto Backup FAQ Installatie V: Ik heb het Samsung externe harde schijfstation aangesloten maar er gebeurt niets. A: Controleer de verbinding met de USB-kabel. Als het Samsung externe harde schijfstation

Nadere informatie

De aanmelding van uw zoon/dochter kan niet doorgaan als wij onderstaande gegevens niet hebben ontvangen.

De aanmelding van uw zoon/dochter kan niet doorgaan als wij onderstaande gegevens niet hebben ontvangen. Aan ouders/verzorgers van leerlingen uit groep 8 Betreft: Aanmelding schooljaar 2015-2016 Geachte ouders/verzorgers, De aanmelding van uw zoon/dochter kan niet doorgaan als wij onderstaande gegevens niet

Nadere informatie

Backup en herstel. Handleiding

Backup en herstel. Handleiding Backup en herstel Handleiding Copyright 2007 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Windows is een in de Verenigde Staten geregistreerd handelsmerk van Microsoft Corporation. De informatie in deze documentatie

Nadere informatie

AirPrint handleiding DCP-J562DW MFC-J480DW MFC-J680DW MFC-J880DW

AirPrint handleiding DCP-J562DW MFC-J480DW MFC-J680DW MFC-J880DW AirPrint handleiding DCP-J562DW MFC-J480DW MFC-J680DW MFC-J880DW Voordat u uw Brother-machine gebruikt Definities van opmerkingen Handelsmerken Belangrijke opmerking Definities van opmerkingen In deze

Nadere informatie

Ashampoo Rescue Disc

Ashampoo Rescue Disc 1 Ashampoo Rescue Disc Met de software kunt u een Rescue (Herstel) CD, DVD of USB-stick maken. Het rescue systeem (redding systeem) is voor twee typen situaties bedoeld: 1. Om een back-up naar uw primaire

Nadere informatie

het juiste adres voor uw computer of laptop APK... TIP Beveilig uw laptop of PC met G Data software. De Computer Specialist Nu vanaf 15,-! Het voordeel van de Computer Specialist Bij Vobis treft u naast

Nadere informatie

Cursus Google Drive. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs

Cursus Google Drive. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs Cursus Google Drive Lieve D Helft ICT in het basisonderwijs Auteur: Lieve D Helft Titel: Cursus Google Drive April 2013 2013, Lieve D Helft Lieve.dhelft@telenet.be Alle rechten voorbehouden. Niets van

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

Services Advies over Producten / Oplossingen 1,00 per minuut Reparatie in de Werkplaats 60,00 per uur Hulp op Afstand 0900-34447467 0,90 per minuut

Services Advies over Producten / Oplossingen 1,00 per minuut Reparatie in de Werkplaats 60,00 per uur Hulp op Afstand 0900-34447467 0,90 per minuut Services Advies over Producten / Oplossingen 1,00 per minuut Toe aan een nieuwe computer of televisie, maar u weet niet wat? Kom langs in de winkel voor een onafhankelijk advies. Wij adviseren u naar een

Nadere informatie

Workshop Tweede Kamerverkiezingen

Workshop Tweede Kamerverkiezingen Workshop Tweede Kamerverkiezingen Korte omschrijving workshop In deze workshop leren de deelnemers wat de Tweede Kamer doet, hoe ze moeten stemmen en op welke partijen ze kunnen stemmen. De workshop bestaat

Nadere informatie

Eerste stappen met Windows 10

Eerste stappen met Windows 10 Eerste stappen met Windows 10 Je hebt de upgrade naar Windows 10 met succes afgesloten. Nu kun je volledig profiteren van je nieuwe besturingssysteem. Als hulp bij je oriëntatie op jouw eerste stappen

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN Februari 2016 Opgesteld door: Jan-Willem Handleiding voor het maken van een online

Nadere informatie

Back-up en herstel Gebruikershandleiding

Back-up en herstel Gebruikershandleiding Back-up en herstel Gebruikershandleiding Copyright 2009 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Windows is een in de Verenigde Staten gedeponeerd handelsmerk van Microsoft Corporation. De informatie

Nadere informatie