EINDRAPPORT STUDIE BOEKHOUDKUNDIGE VERWERKING CONFORM BBC, IPSAS EN ESR95 VAN BEPAALDE SOORTEN PUBLIEK-

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EINDRAPPORT STUDIE BOEKHOUDKUNDIGE VERWERKING CONFORM BBC, IPSAS EN ESR95 VAN BEPAALDE SOORTEN PUBLIEK-"

Transcriptie

1 EINDRAPPORT STUDIE BOEKHOUDKUNDIGE VERWERKING CONFORM BBC, IPSAS EN ESR95 VAN BEPAALDE SOORTEN PUBLIEK- PRIVATE SAMENWERKINGSVERBANDEN (PPS) MET VLAAMSE LOKALE EN PROVINCIALE BESTUREN MAART 2013 PROF. DR. J. CHRISTIAENS DHR. CHRISTOPHE VANHEE IN OPDRACHT VAN

2 Inhoudsopgave 1. Omschrijving opdracht Overzicht mogelijke soorten PPS Definitie PPS Klassieke overheidsopdrachten Promotieovereenkomsten DB(F)M-overeenkomsten Concessieovereenkomsten Participaties in privaatrechtelijke entiteiten Overzicht boekhoudkundige verwerking verschillende soorten PPS Klassieke overheidsopdrachten Promotieovereenkomsten Leaseovereenkomsten Huurkoopovereenkomsten Leningen DBFM IPSAS & BBC ESR Concessieovereenkomsten IPSAS & BBC Algemeen Concessieovereenkomsten conform IPSAS Concessieovereenkomsten niet conform IPSAS ESR Participaties in privaatrechtelijke entiteiten (joint ventures, geassocieerde entiteiten en dochterondernemingen Beslissingsboom ter bepaling van de boekhoudkundige verwerking van de verschillende soorten PPS Schema 1 Boekhoudkundige verwerking concessieovereenkomsten Schema 2 Boekhoudkundige verwerking concessieovereenkomsten die niet onder IPSAS 32 vallen Schema 3 Beslissingsboom boekhoudkundige verwerking PPS onder BBC... 18

3 1. Omschrijving opdracht Vlaamse lokale en provinciale besturen blijken meer en meer betrokken te worden bij zogenaamde publiek-private samenwerkingsverbanden (PPS) voor de realisatie van bepaalde grote projecten. Deze evolutie kwam er mede dankzij het facilitair kader uitgewerkt in het decreet van 18 juli 2003 betreffende publiek-private samenwerking en de ondersteuning van het Vlaams Kenniscentrum PPS. Zeker gezien de huidige tijden van algemene budgettaire beperking, valt het te verwachten dat PPS ook in de komende jaren een belangrijk instrument zal blijven voor de lokale besturen om hun investeringsplannen te realiseren binnen het afgesproken budgettaire kader. De afgelopen jaren werd reeds op (inter)nationaal vlak gekeken naar de juridische aspecten verbonden aan PPS, hun kritische succesfactoren en naar mogelijke Best Practices. Weinig aandacht werd echter besteed aan de boekhoudkundige verwerking van deze verschillende PPS en de mogelijke tegenstrijdigheden tussen de nationale boekhoudkundige behandeling en de statistische ESR95 verwerking in de nationale rekeningen. Dit valt wellicht te verklaren door het feit dat de (inter)nationale boekhoudwetgeving en de standaarden de ontwikkelingen op het vlak van PPS amper konden volgen. Pas sedert kort wordt door de standaardzetters (IASB, IPSASB, ) aandacht besteed aan deze problematiek. Immers, door het ontbreken van duidelijke richtlijnen hieromtrent, kwam het in de praktijk voor dat: (1) sommige activa die in het kader van PPS worden gebruikt noch op de balans van de private partners noch op de balans van de publieke werden gerapporteerd; en (2) gelijkaardige PPS conform nationale boekhoudwetgevingen/standaarden op verschillende manieren boekhoudkundig werden verwerkt. De doelstelling van deze opdracht is het geven van een aanzet tot een verdere standaardisering van de boekhoudkundige verwerking van verschillende lokale PPSprojecten (bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van bepaalde boekhoudfiches) en het bekomen van een betere voorbereiding op nieuwe ontwikkelingen in deze in volle ontwikkeling zijnde materie. In dit verslag volgt wordt vooreerst een overzicht gegeven van de belangrijkste soorten PPS-constructies die kunnen worden opgezet. In een tweede deel wordt dieper ingegaan op de boekhoudkundige/statistische verwerking ervan conform IPSAS, BBC en ESR om tot slot te komen tot een beslissingboom aan de hand waarvan bestaande en eventueel nieuwe toekomstige types PPS kunnen worden gecatalogeerd met het ook op hun boekhoudkundige verwerking. 2

4 2. Overzicht mogelijke soorten PPS 2.1 Definitie PPS Een eenduidige, internationaal aanvaarde definitie van PPS is niet voorhanden. Het is een verzamelbegrip waaronder verschillende types langlopende samenwerkingsverbanden tussen de publieke en private sector worden ondergebracht en waarin taken en risico s worden verdeeld tussen de publieke en private partners. Conform het Groenboek 1 van de Europese Commissie worden PPS gekenmerkt door: - de vrij lange duur van de samenwerking tussen partijen; - de wijze waarop het betrokken project wordt gefinancierd; - de rol van de partijen bij de opzet, het ontwerp, de uitvoering en financiering van het betrokken project; en - de risicospreiding. PPS kunnen zich dus in verschillende constructies manifesteren. Op basis de bestaande PPS-projecten in Vlaanderen 2 en in de ons omringende landen 3 worden in hetgeen volgt de meest voorkomende types PPS kort besproken waarvan in het tweede luik van dit rapport de boekhoudkundige verwerking zal worden uiteengezet. Er dient te worden opgemerkt dat de afbakening en typering van de verschillende types PPS niet voor de hand ligt. Al naar gelang de context worden de verschillende termen anders gebruikt. Of anders gezegd, een concessie, promotieopdracht, DBFM,.. bij ons, kan in andere landen of door andere instanties (bv. Eurostat) iets anders betekenen. 2.2 Klassieke overheidsopdrachten Dit zijn de minst verregaande samenwerkingsverbanden tussen overheid en een privé-partner aangezien de overheid de meeste karakteristieken van de samenwerking (levering van goederen en/of diensten) op voorhand vastlegt in een open of beperkte aanbesteding, offerteaanvraag of onderhandelingsovereenkomst. Na afloop van de overeenkomst kan de overheid vrij beschikken over de geleverde goederen en de output van de geleverde diensten. Omwille van de afwezigheid van een risicoverdeling worden dergelijke opdrachten vaak niet als PPS-projecten aanzien. 1 Groenboek over publiek-private samenwerking en het gemeenschapsrecht inzake overheidsopdrachten en concessieovereenkomsten (Com. (2004) 327). 2 Projectendatabank van het Vlaams Kenniscentrum PPS. 3 Internationale benchmark betreffende PPS in Vlaanderen, Studie Deloitte in opdracht van het Vlaams Kenniscentrum PPS, December

5 2.3 Promotieovereenkomsten Dit zijn overeenkomsten voor aanneming van werken of leveringen die tegelijkertijd betrekking hebben op het ontwerp, de uitvoering en de financiering van de werken of leveringen. De privépartner draagt bij dergelijke overeenkomsten het volledige financiële risico voor de projectontwikkeling. De overheid begint slechts met de betaling vanaf de ingebruikname via huurkoop, onroerende leasing of de terugbetaling van annuïteiten indien de schuld werd omgezet in een lening. Een veelkomend voorbeeld van dergelijke overeenkomsten zijn de DBF-overeenkomsten waarbij een private partner instaat voor het ontwerp (Design), de bouw (Build) en de financiering (Finance) van een onroerend goed. 2.4 DB(F)M-overeenkomsten Bij een DBFM-overeenkomst staat de privépartner naast het ontwerp (Design), de uitvoering (Build) en de eventuele financiering (Finance) van een investeringsproject ook in voor het onderhoud (Maintain) ervan. Een DB(F)M-overeenkomst onderscheidt zich dus van een promotieovereenkomst op het vlak van het onderhoud (M). Bij een promotieovereenkomst moet de privépartner na de oplevering niet meer instaan voor het onderhoud (de beschikbaarheid) van de infrastructuur. Meestal blijft de eigendom van de infrastructuur juridisch-technisch bij de overheid (in sommige gevallen wordt de eigendom pas overgedragen na afloop van het contract). 2.5 Concessieovereenkomsten In het algemeen kunnen concessieovereenkomsten worden omschreven als contractuele afspraken tussen de overheden en privépartners waarin wordt bepaald dat de privépartners het recht hebben om gedurende een bepaalde termijn een openbare dienstverlening of een openbaar domein te exploiteren al dan niet gecombineerd met een betaling tussen beiden. De vereiste dat de tegenprestatie bestaat uit het recht tot exploitatie impliceert in ieder geval dat het exploitatierisico bij de privépartner ligt. Een verschil tussen een concessieovereenkomst en een klassieke overheidsopdracht is dat de privépartner over een bepaalde economische vrijheid beschikt om te bepalen hoe hij zijn recht exploiteert. Veel voorkomende concessieovereenkomsten zijn 4 : - Operationele concessieovereenkomsten ( Operations concessions ): dit zijn concessie-overeenkomsten waarbij de overheid het recht uitbesteedt aan een privépartner om bepaalde diensten direct of indirect aan het publiek aan te bieden gebruik makend van bestaande infrastructuur of publieke faciliteiten van de overheid. Voorbeelden van dergelijk concessies zijn: 4 International Public Sector Accounting Standards Board, Accounting and Financial Reporting for Service Concession Arrangements, Consultation Paper, Maart

6 o domeinconcessies waarbij de overheid een privépartner, al dan niet tegen een vergoeding of retributie, het recht verleent om een gedeelte van een openbaar domein tijdelijk en op een wijze die het recht van anderen uitsluit, in gebruik te nemen en die om reden ontleend aan het openbaar belang eenzijdig kan worden herroepen 5. In tegenstelling tot hetgeen geldt voor de concessie van een openbare dienst (zie hierna), zal bij een domeinconcessie de toegelaten inbezitneming in de regel geen doelstelling van algemeen belang dienen, maar enkel dienen ter uitoefening van privéactiviteiten. Voorbeeld hiervan zijn: domeinconcessies voor de uitbating en de instandhouding van het gemeentelijk zwembad; domeinconcessies voor het aanleggen van terassen voor de horeca waaraan als voorwaarde de inrichting en onderhoud van het plein wordt gekoppeld. o concessies van openbare diensten waarbij bepaalde openbare dienstverleningen, al dan niet tegen een vergoeding, toevertrouwd worden aan een privépartner die naast een eventuele vergoeding hiervoor vanwege de overheid ook recht heeft op de inkomsten uit de exploitatie van de dienstverlening en dus ten laste van de gebruiker van de dienstverlening. - Design-Build-Operate-Maintain (DBOM): bij dergelijke overeenkomsten staat de privépartner in voor de exploitatie van bepaalde diensten aan het publiek en is hij ook verantwoordelijk voor het ontwerp, bouw en onderhoud van de infrastructuur of publieke faciliteiten die door de overheid ter beschikking worden gesteld. Voor het ontwerp en de bouw wordt de privépartner veelal vergoed op het ogenblik van de oplevering ervan. Onder dergelijke overeenkomsten kunnen de klassieke concessies van openbare werken worden gecatalogeerd waarbij een overheid een privépartner opdraagt een bepaald investeringsproject te realiseren en te onderhouden waarbij de tegenprestatie van de overheid erin bestaat dat zij aan de privépartner het recht verleent om het investeringsproject te exploiteren gedurende een bepaalde termijn, al dan niet gepaard gaande met een prijs die door de overheid wordt betaald aan de privépartner. Het investeringsproject blijft tijdens de concessie in principe juridisch eigendom van de privépartner, en wordt op het einde van de exploitatietermijn eigendom van de overheid. Dergelijke concessies worden veel gebruikt in het kader van PPS-projecten inzake sportinfrastructuur. - Renovate-Maintain-Operate (RMO): dergelijke overeenkomsten zijn gelijkaardig aan DBOM-overeenkomsten met dit verschil dat de privépartner in dit geval niet instaat voor het ontwerp en bouw van de infrastructuur of publieke faciliteit maar voor de restauratie en renovatie ervan. - Design-Build-Finance-Operate (DBFO): Dit zijn overeenkomsten voor het ontwerp, de bouw, de financiering en de exploitatie van infrastructuur en publieke faciliteiten. Dergelijke overeenkomsten onderscheiden zich van promotieovereenkomsten op het vlak van de exploitatie. Indien bij concessies van 5 Raad van State Seaport Terminals, nr , 2 januari

7 openbare werken ook het financiële risico bij de privépartner (naast het constructie-, onderhouds- en exploitatierisico) wordt gelegd, behoren dergelijke concessies tot dit type. - Build-Own-Operate (BOO): dit zijn overeenkomsten waarbij de privépartner verantwoordelijk is voor de bouw en de exploitatie van een bepaalde infrastructuur of publieke faciliteit dat eigendom blijft van de privépartner ook na afloop van de concessieovereenkomst. - Build-Own-Operate-Transfer (BOOT): In tegenstelling tot een BOOovereenkomsten blijft de privépartner bij BOOT-overeenkomsten slechts eigenaar van de infractructuur of publieke faciliteit tot het einde van de overeenkomst. Daarna wordt het eigendom overgedragen aan de overheid. Dergelijke concessies gaan vaak gepaard met de overdracht of bevestiging van zakelijk recht op overheidsgoederen (bv. erfpacht of opstalrecht). 2.6 Participaties in privaatrechtelijke entiteiten Dit is een vorm van samenwerking waarbij een overheid samen met één of meerdere privé-partners participeert in een privaatrechtelijke entiteit (vennootschap of vereniging). Dergelijke participaties kunnen onderverdeeld worden in drie grote types: - Joint Ventures: dit is een participatie waarbij contractueel wordt bepaald dat de overheid en de privépartners gezamenlijke zeggenschap hebben over deze privaatrechtelijke entiteit. Dit houdt in dat de strategische financiële en operationele beslissingen unanieme instemming vereisen van de diverse partijen die de zeggenschap delen; - Dochterondernemingen: in dit geval heeft de overheid zeggenschap in de privaatrechtelijke entiteit. Hieronder wordt verstaan de macht om het financiële en operationele beleid van een entiteit te sturen om op die manier voordelen te verkrijgen uit haar activiteiten. - Geassocieerde entiteiten: bij geassocieerde entiteiten heeft de overheid een invloed van betekenis in de privaatrechtelijke entiteit. Hieronder wordt verstaan de macht om deel te nemen aan de financiële en operationele beleidsbeslissingen binnen de entiteit zonder dat er sprake is van zeggenschap of gezamenlijke zeggenschap. 6

8 3. Overzicht boekhoudkundige verwerking verschillende soorten PPS In dit luik van de opdracht wordt dieper ingegaan op de boekhoudkundige verwerking van de verschillende soorten PPS conform BBC en IPSAS. In voorkomend geval zal ook de vergelijking tussen de boekhoudkundige verwerking volgens BBC/IPSAS en de statistische verwerking conform ESR95 worden behandeld. 3.1 Klassieke overheidsopdrachten Bij klassieke overheidsopdrachten moeten de uitgaven zowel in BBC, IPSAS en ESR op transactiebasis (op het moment dat de economische waarde tot stand komt, wordt gewijzigd of verloren gaat) worden geregistreerd. Concreet betekent dit bv. dat op het ogenblik van de oplevering van een gebouw of bij het voorleggen van bepaalde vorderingsstaten, dit gebouw moet worden geactiveerd in de balans van de overheid. De overheid is volledige eigenaar van het gebouw en zal het onder haar eigen verantwoordelijkheid/risico gebruiken. De bijbehorende schulden aan de aannemer worden als een schuld op korte termijn uitgedrukt. Ook indien een overheid (langdurige) diensten aankoopt bij derden, zullen op het ogenblik dat de diensten (deels) worden geleverd de uitgaven in kosten moeten worden genomen. 3.2 Promotieovereenkomsten De boekhoudkundige verwerking van promotieovereenkomsten zal bepaald worden door de manier waarop de financiering (F) ervan ingevuld wordt. De meest voorkomende manieren om promotieovereenkomsten te financieren zijn: - Leaseovereenkomsten (operationeel of financieel) - huurkoopovereenkomsten - leningen Leaseovereenkomsten Indien een overheid in het kader van een promotieovereenkomst een overeenkomst afsluit met een derde waarbij deze laatste (leasinggever), tegen betaling of een reeks van betalingen, aan de overheid (leasingnemer) het gebruiksrecht van een actief voor een overeengekomen periode overdraagt, dan zal, met het oog op de correcte boekhoudkundige behandeling, moeten worden nagegaan worden of het een operationele dan wel financiële leasing betreft. Conform IPSAS 13 (Leases), 8 wordt een overeenkomst als een financiële leasing beschouwd indien vrijwel alle rechten om een goed te gebruiken voor een welbepaalde periode, en ook nagenoeg alle voor- en nadelen die aan de eigendom verbonden zijn (de zogenaamde risks and rewards ), worden overgedragen aan de overheid en dit ongeacht het feit of goed op het einde van de overeenkomst al dan niet wordt overgedragen. De leaseovereenkomsten die geen financiële leasing zijn, 7

9 worden als operationele leases beschouwd. Art. 72 van het BBC-besluit heeft deze definitie overgenomen. In het geval van financiële leasing (zie ook art. 166 BBCbesluit) moeten deze gebruiksrechten onder de activa (Vaste activa in leasing of op grond van een soortgelijk recht) worden opgenomen voor het gedeelte van de volgens de overeenkomst te storten termijnen, dat strekt tot de wedersamenstelling van de kapitaalwaarde van het goed waarop de overeenkomst betrekking heeft. Voor hetzelfde bedrag moet voorts een schuld op lange termijn worden uitgedrukt op het passief (Leasingschulden en soortgelijke schulden) (zie ook boekhoudfiches 6301 en 6302). Bij operationele leasing zullen de leasebetalingen (huur) in kosten worden genomen in de periode waarop ze betrekking hebben. In het geval van operationele leasing is er geen activering, noch uitdrukking van schulden, maar worden de periodieke vergoedingen in de resultatenrekening opgenomen. (in BBC zullen deze vergoedingen geboekt worden op de rekening 6101 Vergoedingen voor het gebruik van onroerende goederen in het kader van PPS-overeenkomsten). Omdat leaseovereenkomsten in de praktijk verschillende vormen kunnen aannemen en het niet altijd duidelijk is of het om een financiële leasing of een operationele leasing gaat (bij IPSAS primeert substance over form ), werden in IPSAS en 16 een aantal situaties en indicatoren geschetst die individueel of in combinatie normaliter zouden leiden tot de classificatie van een leaseovereenkomst als een financiële lease. Deze zijn: - de overeenkomst draagt de eigendom van het actief aan het einde van de leaseperiode over aan de overheid; - de overheid heeft een optie om het actief te kopen tegen een prijs die naar verwachting beduidend lager is dan de reële waarde op het moment dat deze optie voor het eerst kan worden uitgeoefend, zodanig dat het op het tijdstip van het aangaan van de overeenkomst redelijk zeker is dat de optie zal worden uitgeoefend; - de leaseperiode omvat het grootste gedeelte van de economische levensduur van het actief, zelfs indien de eigendom niet wordt overgedragen; - op het tijdstip van het aangaan van de overeenkomst is de contante waarde van de minimale leasebetalingen ten minste gelijk of nagenoeg gelijk aan de reëel waarde van het geleasde actief; - de aard van de geleasde activa is zondanig specifiek dat, zonder belangrijke aanpassingen, alleen de overheid ze kan gebruiken; - de geleasde activa kan niet makkelijk vervangen worden door een ander actief; - als de overheid de overeenkomst kan opzeggen, worden de aan de opzegging gerelateerde verliezen voor de leasinggever gedragen door de overheid; - winsten of verliezen ten gevolge van veranderingen in de reële waarde van de restwaarde komen toe aan de overheid (bv. in de vorm van een korting op de leasebetalingen die gelijk is aan het grootste gedeelte van de verkoopopbrengst aan het einde van de overeenkomst); en - de overheid kan de overeenkomst voorzetten gedurende een vervolgperiode tegen een leaseprijs die beduidend lager is dan de marktconforme leaseprijs. 8

10 Ook ESR maakt een onderscheid tussen operationele en financiële leasing op basis van de voor- en nadelen die aan de eigendom verbonden zijn 6 en geeft enkele criteria op basis waarvan moet worden nagegaan om welke type leasing het gaat. Zo is er conform ESR een indicatie dat het om een financiële leasing gaat indien: - er een sterk correlatie is tussen de duurtijd van de overeenkomst en de gebruiksduur van het desbetreffende actief; - de leasinggever beschikt na afloop van de overeenkomst niet over de reële mogelijkheid om het actief aan een andere partij te verhuren of op een andere manier te hergebruiken; - de leasinggever heeft geen aanzienlijke en voortdurende inspraak op de wijze waarop de overeenkomst wordt uitgevoerd, en kan geen belangrijke beslissingen nemen op zowel ontwerp- als bouwtechnisch vlak en beslist niet over de wijze van exploitatie en/of onderhoud; - de identiteit van de leasinggever duidt er op dat hij tot hoofdtaak heeft om gebouwen, infrastructuur of materieel ter beschikking te stellen aan derden middels financiële leasingovereenkomsten; en - de overheid staat in voor het directe onderhoud en draagt het risico op de hiervoor variërende prijs. Hoewel de indicatoren niet volledig gelijklopend zijn, zal de boekhoudkundige (IPSAS & BBC) en statistische verwerking (ESR) in de meeste gevallen gelijklopend zijn. In de praktijk zullen de meeste promotieovereenkomsten waarbij een leaseovereenkomst werd afgesloten, conform financiële leasing moeten worden verwerkt Huurkoopovereenkomsten In de geest van IPSAS 13 zijn huurkoopovereenkomsten financiële leaseovereenkomsten. Vormelijk gaat het om huur maar in essentie (substance) gaat het net zoals bij onroerende leasing om een kredietvorm met dit verschil dat bij een huurovereenkomst de eigendomsoverdracht op het einde van de overeenkomst van rechtswege gebeurt en dus geen optie is. De huur wordt bij dergelijke overeenkomsten op zodanige wijze berekend dat op het einde van de overeenkomst de koop doorgaat. De boekhoudkundige verwerking van dergelijke overeenkomsten gebeurt dus conform financiële leasing (zie 2.1 en boekhoudfiche 6300) Leningen Ook indien de promotieovereenkomst gefinancierd wordt door de omzetting van de schuld van de overheid t.a.v. de privépartner in een klassieke lening dit terugbetaald wordt via annuïteiten, zal het desbetreffende actief op de balans van de overheid komen (maar niet onder de vaste activa in leasing of op grond van een soortgelijk recht) net zoals de schulden t.a.v. de privépartner (maar niet onder de leasingsschulden en soortgelijke schulden). 6 Manual on Government Deficit and Debt editie 2012, Part VI, Leases, pag

11 3.3 DBFM IPSAS & BBC Bij DBFM-overeenkomsten moet nagegaan worden of de financierings(f)- en maintenance (M) component duidelijk van elkaar kunnen onderscheiden worden. Indien dit het geval is dan moeten deze conform IPSAS 13, 26 van elkaar onderscheiden worden. De boekhoudkundige verwerking van de financieringscomponent is afhankelijk van de financieringsvorm (leasing, huurkoopovereenkomst, lening) zoals reeds behandeld bij de promotieovereenkomsten hiervoor. De vergoedingen die door de overheid worden betaald voor het maintenance component zullen ten laste genomen worden van de staat van opbrengsten en kosten in de periode waarop ze betrekking hebben (rekening 6101). Indien de twee componenten niet van elkaar kunnen onderscheiden worden zal de overeenkomst in zijn geheel verwerkt worden conform de financieringsvorm ESR De statistische verwerking van DBFM-overeenkomsten is ook afhankelijk van het type leaseovereenkomst. Zoals reeds aangegeven onder 2.1 maakt ESR (net zoals IPSAS) een onderscheid tussen operationele en financiële leasing op basis van de voor- en nadelen die aan de eigendom verbonden zijn en is de boekhoudkundige (IPSAS & BBC) en statistische verwerking (ESR) gelijklopend. 3.4 Concessieovereenkomsten IPSAS & BBC Algemeen De BBC-regelgeving bevat geen specifieke bepalingen rond de boekhoudkundige verwerking van concessieovereenkomsten. Aangezien men zich bij de uitwerking van de BBC tot doel had gesteld om de financiële rapportering en de boekhouding zo veel mogelijk te laten aansluiten bij de IPSAS, zullen bij afwezigheid van afwijkende bepalingen in BBC concessieovereenkomsten bij lokale en provinciale overheden conform de IPSAS worden verwerkt. Voor wat betreft de boekhoudkundige verwerking van concessieovereenkomsten onder IPSAS moet vooreerst nagegaan worden welke partij (de overheid of de privépartner): (1) de diensten die in het kader van de concessieovereenkomst moeten worden geleverd, aan wie en tegen welke prijs beheerst en reguleert; (2) op het einde van de duur van de overeenkomst zeggenschap heeft over enigerlei significant overblijvend belang van de in concessie gegeven activa; en 10

12 (3) het actief waarop de concessieovereenkomst betrekking heeft ter beschikking stelt Onderstaande schema s illustreren de mogelijk boekhoudkundige verwerkingen van concessieovereenkomsten volgens IPSAS: Schema 1 Boekhoudkundige verwerking concessieovereenkomsten Beheerst of reguleert de overheid de diensten die de privépartner moet verlenen met de in concessie gegeven activa, aan wie hij de diensten moet aanbieden en tegen welke prijs? Schema 3 Aan het einde van de duur van de overeenkomst heeft de overheid door eigendom, economisch belang of anderszins zeggenschap over enigerlei significant overblijvend belang in de infrastructuur. Wordt het actief waarop de concessie betrekking heeft gebouwd, ontwikkeld of verworven door de privépartner van een derde partij ten behoeve van de concessieovereenkomst of is het actief een reeds bestaand actief van de privépartner dat gedurende de concessieovereenkomst zal gebruikt worden t.b.v. de overeenkomst? Is het actief waarop de concessie betrekking heeft een reeds bestaand actief van de overheid waaraan de privépartner toegang wordt verstrekt in het kader van de concessieovereenkomst? IPSAS 32 11

13 Schema 2 Boekhoudkundige verwerking concessieovereenkomsten die niet onder IPSAS 32 vallen Overheid heeft enkel op het einde van de duur van de overeenkomst zeggenschap over enigerlei significant overblijvend belang van de in concessie gegeven activa Overheid beheerst of reguleert enkel de diensten (aan wie ten tegen welk prijs) die de privépartner moet verlenen met de in concessie gegeven activa Overheid beheerst of reguleert de diensten die de privépartner moet verlenen niet en heeft ook geen zeggenschap over enigerlei overblijvend belang van de activa Is de infrastructuur nieuw of een bestaande infrastructuur van de overheid? Is de overeenkomst een leasing conform IPSAS 13? Is de infrastructuur nieuw of een bestaande infrastructuur van de overheid? Nieuw Bestaand Nieuw Bestaand Vordering op LT voor verschil tussen verwachte reële waarde op einde van de overeenkomst en en het eventuele bedrag dat moet worden betaald bij de overdracht Is de overeenkomst een leasing conform IPSAS 13? IPSAS 13 (Lessee) Is de overheid eigenaar van de infrastructuur? MVA wordt uit de boekhouding geëlimineerd en alle betalingen in het kader van de overeenkomst worden als kost geboekt Geen opname van de infrastructuur in de boekhouding en alle betalingen in het kader van de overeenkomst worden als kost geboekt IPSAS 13 (Lessor) MVA wordt uit de boekhouding geëlimineerd en er wordt een vordering op LT geboekt Infrastructuur moet gedurende de overeenkomst op de balans van de overheid worden opgenomen na afloop van de overeenkomst worden geëlimineerd uit de boekhouding Infrastructuur wordt niet op het actief van de overheid opgenomen en alle betalingen in het kader van de overeenkomst worden als kost geboekt 12

14 Concessieovereenkomsten conform IPSAS 32 Indien (1) het de overheid is die de diensten beheerst en reguleert; (2) het de overheid is die op het einde van de overeenkomst zeggenschap krijgt over het actief; en (3) het actief waarop de concessie betrekking heeft gebouwd, ontwikkeld of verworven werd door de privépartner van een derde partij ten behoeve van de concessieovereenkomst; het actief een reeds bestaand actief was van de privépartner dat gedurende de concessieovereenkomst zal gebruikt worden t.b.v. de overeenkomst of het actief waarop de concessie betrekking heeft, een reeds bestaand actief was van de overheid en waaraan in het kader van de concessieovereenkomst de privépartner toegang wordt verstrekt valt de concessieovereenkomst onder het toepassingsgebied van IPSAS 32 Concessieovereenkomsten concessieverlener. Conform IPSAS 32 9 moeten de activa waarop de concessie betrekking heeft in de balans van de overheid worden opgenomen onder een aparte rubriek die aangeeft dat het in concessie gegeven activa betreft. In BBC werd hiervoor evenwel geen aparte rubriek voorzien, maar er zou in de toelichting wel een overzicht kunnen worden gegeven van de activa die in concessie werden gegeven. Indien het actief een reeds bestaand actief was van de overheid gebeurt er enkel een herclassificatie van het actief (dit is het geval bij de operationele concessieovereenkomsten). Indien het actief waarop de concessie betrekking heeft, ter beschikking werd gesteld door de privépartner of het een bestaand actief van de overheid is dat werd gerestaureerd/gerenoveerd door de privépartner, dan moet, voor de waarde waarvoor het actief werd opgenomen op de balans, eveneens een verplichting worden uitgedrukt op het passief. De initiële waarde van het actief en de verplichting wordt als volgt bepaald: - indien de overheid de verplichting heeft om de privépartner financieel te vergoeden voor het ter beschikking gesteld actief of voor de renovatie van het door de overheid ter beschikking gesteld actief (bv. bij DBFO), dan wordt de initiële waarde van het actief en de verplichting bepaald door de som van deze vergoedingen; deze verplichting zal in dit geval beschouwd worden als een schuld op korte of lange termijn; deze schuld zal verminderen naarmate de overheid de privépartner vergoed; - indien de overheid niet de verplichting heeft om de privépartner financieel te vergoeden maar de privépartner het recht heeft om opbrengsten te genereren uit de activa waarop de concessieovereenkomst betrekking heeft (of andere activa van de overheid), dan heeft de overheid geen directe verplichting t.a.v. de privépartner en wordt het ter beschikking gesteld of gerestaureerd actief als een schenking beschouwd (Overige schenkingen) die in de erop volgende jaren in resultaat zal worden genomen veelal à rato van het ritme van de afschrijvingen op het desbetreffende actief. 13

15 Eventuele bedragen die de overheid, naast de leasingsschulden, verschuldigd is aan de privépartner (bv. voor de exploitatie of het onderhoud of intresten) moeten in kosten genomen. Eventuele inkomsten die de overheid genereert uit concessieovereenkomsten moeten verwerkt worden als opbrengsten. Voor zover ze aan de 3 bovenstaande voorwaarden voldoen kunnen de verschillende soorten concessies met uitzondering van domeinsconcessie en BOOconcessies die per definitie niet aan één van de 3 voorwaarden voldoen, onder het toepassingsgebied van IPSAS 32 vallen Concessieovereenkomsten niet conform IPSAS 32 A. Overheid beheerst en reguleert enkel de diensten die in het kader van de concessie-overeenkomst moeten worden geleverd, aan wie en tegen welke prijs Met het oog op de boekhoudkundige verwerking moet in deze situatie vooreerst worden nagegaan of de concessieovereenkomst voldoet aan de definitie van een leasing conform IPSAS 13. Indien dit het geval is dan moet deze concessieovereenkomst conform IPSAS 13 (als financiële of operationele leasing) worden verwerkt waarbij de overheid optreedt als leasingnemer (lessee). Indien dit niet het geval is dan moet worden nagegaan in welke mate de overheid eigenaar is van de infrastructuur gedurende de concessieovereenkomst. Indien eigenaar dan moet de in concessie gegeven infrastructuur door de overheid worden geactiveerd gedurende de concessieovereenkomst en worden uitgeboekt op het einde van de overeenkomst. Indien de overheid ook gedurende de concessieovereenkomst geen eigenaar is dan wordt de infrastructuur niet geactiveerd op de balans van de overheid en moeten alle uitgaven die betrekking hebben op de concessieovereenkomst als kosten worden opgenomen. BOO-concessie waarbij de overheid de diensten beheerst en reguleert, zullen op deze manier moeten verwerkt worden. B. Overheid heeft enkel zeggenschap over enigerlei significant overblijvend belang van de in concessie gegeven activa In dit geval hangt de boekhoudkundige verwerking af van het feit of het in concessie gegeven actief nieuw is of een bestaand actief van de overheid. Indien het een om een bestaand actief van de overheid gaat en de concessieovereenkomst voldoet aan de definitie van een leasing conform IPSAS 13, dan is de overheid leasinggever (lessor) en moet de overeenkomst dienovereenkomstig verwerkt worden als financiële of operationele leasing (onder deze laatste zullen de meeste domeinconcessie vallen). Indien het niet om een 14

16 leasing gaat dan moet het actief als materieel vast actief uit de boekhouding van de overheid worden geboekt en moet een vordering op lange termijn worden geboekt voor de reële waarde van het actief dat op het einde van de overeenkomst door de privépartner aan de overheid moet worden overgedragen. Indien het om een nieuw actief gaat moet de overheid het eventuele positieve verschil tussen de verwachte reële waarde van de infrastructuur op het einde van de concessieovereenkomst en het eventuele bedrag dat de overheid moet betalen bij de overdracht als een vordering boeken. BOOT-concessies waar de overheid de diensten niet beheerst of reguleert, zullen op deze manier moeten verwerkt worden. C. Overheid beheerst en reguleert de diensten niet en heeft geen zeggenschap over het overblijvend beland Ook bij dergelijk concessies zal de boekhoudkundige verwerking afhangen van het feit of het in concessie gegeven actief nieuw is of een bestaand actief van de overheid. Bij een bestaand actief zal dit actief uit de boekhouding van de overheid moeten worden geboekt en alle betalingen die de overheid doet ten aanzien van de privépartner zullen als een kost moeten worden geboekt. Een nieuw actief zal niet opgenomen worden in de boekhouding van de overheid en ook in dit geval zullen alle betalingen ten aanzien van de privépartner als een kost moeten worden geboekt. BOO-concessies waarbij de overheid de diensten niet beheerst of reguleert, zullen op deze manier moeten verwerkt worden ESR Voor de ESR-matige behandeling van concessieovereenkomsten wordt een onderscheid gemaakt tussen 7 : - Concessieovereenkomsten waar de privépartner het grootste gedeelte van zijn inkomsten haalt bij de finale gebruiker van de diensten die hij in concessie uitvoert; - Concessieovereenkomsten waar de privépartner het grootste gedeelte van zijn inkomsten haalt bij de overheid voor zijn dienstverlening. In het eerste geval moeten de activa waarop de concessie betrekking heeft opgenomen worden op de balans van de privépartner gedurende de periode waarop de concessieovereenkomst betrekking heeft, tenzij de overheid het grootste gedeelte van de kosten die verband houden met de bouw of renovatie van de infrastructuur financiert (via financiële leasing, kapitaalsubsidies, ). In dit laatste geval moet het actief worden opgenomen op de balans van de overheid en handelt de privépartner in opdracht van de overheid. Ook indien de overheid garanties heeft voor een minimum aan inkomsten voor de privépartner en/of een minimum aan vraag naar de 7 Manual on Government Deficit and Debt editie 2012, Part VI, 4.2 Concessions, pag. 259 e.v. 15

17 desbetreffende dienstverlening, dan moeten de activa op de balans van de overheid komen aangezien de overheid in dit geval de meerderheid van de economische risico s draagt. Indien de privépartner het grootste gedeelte van zijn inkomsten haalt bij de overheid is de statistische verwerking van dergelijke overeenkomsten afhankelijk van de verdeling van de risico s die verbonden zijn aan het actief waarop de concessie betrekking heeft, tussen de overheid en de privépartner(s). Diegene die de meerderheid van de risico s draagt moet het desbetreffende actief op zijn balans nemen. Onder risico s moeten conform ESR worden verstaan: - het bouwrisico (bv. late oplevering, additionele kosten, niet conform vooraf bepaalde specificaties, technische tekortkomingen en externe omstandigheden zoals natuurfenomenen, ): indien een overheid verantwoordelijk is voor de meerderheid van de additionele kosten (om welke reden dan ook) gedurende de constructiefase of verplicht is om betalingen te doen in het geval van het faillissement van de privépartner, dan wordt verondersteld dat de overheid het bouwrisico draagt; - het beschikbaarheidrisico (bv. lager volume en/of lagere kwaliteit van de output dan afgesproken): indien een overheid de overeenkomst niet voorziet in een automatische en significante sanctieregeling indien de output niet voldoet aan de gemaakte afspraken of indien dergelijke sanctieregeling niet systematisch wordt toegepast dan ligt het beschikbaarheidrisico bij de overheid; en - het vraagrisico (bv. aantal gebruikers van de tolweg of volume van afvalverwerking): indien de overheid bepaalde minimum waarborgen verstrekt t.a.v. de privépartner in termen van minimum inkomsten of minimum afname van de output, dan draagt de overheid het vraagrisico. Als vuistregel stelt men dat het actief moet opgenomen op de balans van de privépartner indien volgende twee voorwaarden wordt voldaan: - het bouwrisico ligt bij de privépartner; en - de privépartner draagt op zijn minst ofwel het beschikbaarheidsrisico ofwel het vraagrisico. Naast bovenstaande risico s moet bij de inschatting van het totale risico ook rekening worden gehouden met de financiering, waarborgen en vervroegde terugbetalingclausules. Door deze specifieke invalshoek die in ESR gebruikt wordt (in functie van de verdeling van de risico s), bestaat ook bij concessieovereenkomsten, net zoals bij DB(F)M, de mogelijkheid dat in bepaalde gevallen de boekhoudkundige behandeling van dergelijke overeenkomsten conform IPSAS/BBC (in functie van de controle) afwijkt van de statistische behandeling conform ESR. Bijvoorbeeld: een actief dat in het kader van een concessieovereenkomst door privépartner werd gebouwd (zonder financiering vanwege de overheid) en waarbij de privépartner het grootste gedeelte van zijn inkomsten haalt bij de finale gebruiker maar waarbij het de overheid is die de diensten beheerst en reguleert en die op het einde van de overeenkomst 16

18 zeggenschap krijgt over het actief, zal overeenkomstig ESR op de balans van de privépartner komen terwijl conform IPSAS 32 het de overheid is die het actief zou moeten opnemen op haar balans. 3.5 Participaties in privaatrechtelijke entiteiten (joint ventures, geassocieerde entiteiten en dochterondernemingen) Conform IPSAS 6 58 dienen participaties in dochterondernemingen, geassocieerde entiteiten en joint ventures te worden verwerkt als financiële vaste activa: - ofwel tegen kostprijs (kostprijsmodel); - ofwel tegen reële waarde (herwaarderingsmodel). Ook in de BBC-context moeten deze participaties, aangezien ze worden aangehouden om een duurzame band met de privaatrechtelijke entiteiten te scheppen, worden opgenomen onder de financiële vaste activa en meer specifiek onder de subrubriek 282 Belangen in en vorderingen op publiek-private samenwerkingsverbanden. In tegenstelling tot de IPSAS, waar er een keuze is tussen het kostprijsmodel of het herwaarderingsmodel, werd in BBC bepaald dat het enkel het herwaarderingsmodel van toepassing is op de financiële vaste activa. Dit houdt in dat de participaties initieel worden opgenomen tegen hun aanschaffingswaarde en vervolgens moeten worden geboekt tegen hun geherwaardeerde waarde (= reële waarde op het moment van de herwaardering verminderd met eventuele latere geaccumuleerde waardeverminderingen). De discussie omtrent de behandeling van participaties conform ESR spitst zich niet toe op de boekhoudkundige verwerking van deze participaties maar wel of deze privaatrechtelijke entiteiten al dan niet tot de sector overheid behoren of tot andere sector van de economie (bv. sector niet-financiële vennootschappen). In deze studie wordt hierop niet dieper ingegaan. 4 Beslissingsboom ter bepaling van de boekhoudkundige verwerking van de verschillende soorten PPS Op basis van de verschillende types PPS en hun boekhoudkundige verwerking zoals besproken hiervoor werd in hierna volgend schema een beslissingsboom opgesteld die het mogelijk maakt om voor de verschillende bestaande en eventueel toekomstig nieuwe types PPS na te gaan tot werk type ze behoren en hoe ze boekhoudkundig moeten verwerkt worden. 17

19 Schema 3 Beslissingsboom boekhoudkundige verwerking PPS onder BBC Participeert een lokaal bestuur in het kader van een PPS samen met één of meerdere privépartners in een privaatrechterlijke entiteit? Financieel vast actief (herwaarderingsmodel) IPSAS 6 Is er sprake van een concessieovereenkomst (exploitatie openbare dienstverlening door privépartner)? Schema 2 en 3 Staat de privépartner naast de uitvoering van de werken of de levering van diensten ook nog in voor de financiering? Staat de privépartner in voor onderhoud? Klassieke overheidsopdracht DBFM Promotieovereenkomst De vergoedingen die door de overheid worden betaald moeten ofwel worden geactiveerd ofwel ten laste genomen van de staat van opbrengsten en kosten

20 Kunnen de financieringsen operationele component van elkaar onderscheiden worden? Hoe wordt de promotieovereenkomst gefinancierd? Leasing Huurkoopovereenkomst Omzetting schuld in lening Operationele component Financiële component Financiële en operationele component IPSAS 13 (art. 72 en 166 BBC-besluit) Leasing De vergoedingen die door de overheid worden betaald moeten ten laste genomen van de staat van opbrengsten en kosten (rekening 6101 Vergoedingen voor het gebruik van onroerende goederen in het kader van PPSovereenkomsten ) Huurkoopovereenkomst IPSAS 13 (art. 72 en 166 BBC-besluit) Omzetting schuld in lening 19

de leasinggever? Ontwerpadvies CBN over leasing (IV) : hoe verwerken bij

de leasinggever? Ontwerpadvies CBN over leasing (IV) : hoe verwerken bij Ontwerpadvies CBN over leasing (IV) : hoe verwerken bij de leasinggever? Auteur(s): Stefaan Van Crombrugge Editie: 722 p. 5 Publicatiedatum: 31 juli 2014 Ontwerpadvies CBN over leasing (IV) : hoe verwerken

Nadere informatie

Aangeboden door Wouter Devloo Accountant Belastingconsulent www.boekhouder.be

Aangeboden door Wouter Devloo Accountant Belastingconsulent www.boekhouder.be De boekhoudkundige verwerking van erfpachtcontracten Heel wat verenigingen oefenen hun activiteiten uit op terreinen en in gebouwen waarvan ze geen eigenaa r zijn, maar waarop ze als gevolg van een erfpachtcontrac

Nadere informatie

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt.

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt. RJ-Uiting 2005-5 Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft het verzoek ontvangen van het Koninklijk NIVRA d.d. 29 december 2004 om een uitspraak te doen over de verwerking van terugkoopverplichtingen

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-6: ontwerp-richtlijn 221 Onderhanden projecten (2014)

RJ-Uiting 2014-6: ontwerp-richtlijn 221 Onderhanden projecten (2014) RJUiting 20146: ontwerprichtlijn 221 Onderhanden projecten (2014) Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) begrijpt uit de praktijk dat bij ondernemingen behoefte bestaat aan verduidelijking

Nadere informatie

Toelichting: Versie 26 mei 2014 pagina 1/5

Toelichting: Versie 26 mei 2014 pagina 1/5 Versie 26 mei 2014 pagina 1/5 Algemeen Om tegemoet te komen aan de informatieverplichtingen naar Eurostat, werd er beslist om een gestandaardiseerde gegevensverzameling van de langetermijnprojecten voor

Nadere informatie

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels.

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels. Syllabus Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus Rubrieken en waarderingsregels Editie 2011 Slideshow Christophe Vanhee UGent 2011 pag. 1 Opdeling

Nadere informatie

Moet ik nu leasen, renten of gewoon lenen? Wat is het verschil?

Moet ik nu leasen, renten of gewoon lenen? Wat is het verschil? Moet ik nu leasen, renten of gewoon lenen? Wat is het verschil? Leasing is een begrip dat niet meer uit onze samenleving weg te denken is. Vooral het leasen van wagens is wijdverspreid, maar ook andere

Nadere informatie

Sectie A: Samenvatting van de waarderingsregels en didactische samenvatting... 1 Sectie B: Boekhoudregels... 11 1 Toepasselijke IFRS normen...

Sectie A: Samenvatting van de waarderingsregels en didactische samenvatting... 1 Sectie B: Boekhoudregels... 11 1 Toepasselijke IFRS normen... Hoofdstuk 11 Inhoudstafel Sectie A: Samenvatting van de waarderingsregels en didactische samenvatting... 1 Sectie B: Boekhoudregels... 11 1 Toepasselijke IFRS normen... 12 1.1 Referenties... 12 1.2 Toepassingsgebied...

Nadere informatie

IAS 17 LEASE-OVEREENKOMSTEN

IAS 17 LEASE-OVEREENKOMSTEN IAS 17 LEASE-OVEREENKOMSTEN Jan VERHOEYE Docent Hogeschool Gent Gastprofessor Universiteit Gent Lid Commissie voor Boekhoudkundige Normen Lid Supervisory Board EFRAG BELGISCH BOEKHOUDRECHT Onroerende lease

Nadere informatie

Bespreking onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap

Bespreking onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap Bespreking onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap 1. Onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap Bij een onroerende leasing krijgt de patrimoniumvennootschap

Nadere informatie

Publiek Private Samenwerking. Eric Van Herzele, Senior Advisor Dexia Infrastructure

Publiek Private Samenwerking. Eric Van Herzele, Senior Advisor Dexia Infrastructure Eric Van Herzele, Senior Advisor Dexia Infrastructure Tweede lokale openbare sector-studiedag Sint-Niklaas, hotel Serwir, 25 oktober 2007 Eric Van Herzele, Senior Advisor Dexia Infrastructure Tweede Lokale

Nadere informatie

Sectie H: Materiële vaste activa in aanbouw

Sectie H: Materiële vaste activa in aanbouw Hoofdstuk 10 Sectie H: in aanbouw Hoofdstuk 10 Inhoudstafel Sectie H: in aanbouw 1 1 Toepasselijke IFRS normen 1 1.1 Referenties 1 1.2 Toepassingsgebied van IAS 16 1 1.2.1 IAS 40 Vastgoedbeleggingen 1

Nadere informatie

Bart VAN HYFTE Gauthier ERVYN Laurent DELMOTTE Johan VANDEN EYNDE

Bart VAN HYFTE Gauthier ERVYN Laurent DELMOTTE Johan VANDEN EYNDE 77, Gulden Vlieslaan 1060 Brussel Tel 02 290 04 00 Fax 02 290 04 10 info@vdelegal.be 19 / 03 / 2009 Bart VAN HYFTE Gauthier ERVYN Laurent DELMOTTE Johan VANDEN EYNDE Inleiding - Uitgangspunt : o valorisatie

Nadere informatie

Versie 14 december 2015 pagina 1/5

Versie 14 december 2015 pagina 1/5 Versie 14 december 2015 pagina 1/5 Algemeen Om tegemoet te komen aan de informatieverplichtingen naar Eurostat, moet ABB een gestandaardiseerde gegevensverzameling van de langetermijnprojecten voor vastgoed

Nadere informatie

Prof. dr. Stijn Goeminne, Faculteit Economie & Bedrijfskunde, Universiteit Gent

Prof. dr. Stijn Goeminne, Faculteit Economie & Bedrijfskunde, Universiteit Gent De boekhoudkundige verwerking van uitgestelde belastingen bij gerealiseerde meerwaarden waarvoor de uitgestelde belastingregeling geldt en bij kapitaalsubsidies Prof. dr. Stijn Goeminne, Faculteit Economie

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2012/8 De boekhoudkundige verwerking van de inbreng in eigendom in een Belgische burgerlijke maatschap die niet de rechtsvorm heeft aangenomen van een handelsvennootschap

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten. Advies van 7 november 2012

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten. Advies van 7 november 2012 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten Advies van 7 november 2012 I. Onderwerp van het advies 1. In het artikel 31, 1 van de Vierde Europese Richtlijn

Nadere informatie

Sectie I: Boekhoudplan en consolidatiepakket

Sectie I: Boekhoudplan en consolidatiepakket Hoofdstuk 10 Sectie I: Boekhoudplan en consolidatiepakket Hoofdstuk 10 Inhoudstafel Sectie I: Boekhoudplan en consolidatiepakket... 1 1 Balansrekeningen... 1 1.1 Algemeen... 1 1.2 Terreinen... 2 1.3 Gebouwen...

Nadere informatie

Onroerende Leasing. Michaël Malesevic International Real Estate Manager KBC Lease Holding. 9 Juni 2009

Onroerende Leasing. Michaël Malesevic International Real Estate Manager KBC Lease Holding. 9 Juni 2009 Onroerende Leasing Rusthuissector en Serviceflats Michaël Malesevic International Real Estate Manager KBC Lease Holding 9 Juni 2009 Inhoudstafel Kenmerken Onroerende Leasing Boekhoudwetgeving BTW - Wetgeving

Nadere informatie

Rapportering Alternatieve Financiering 2014-2015. 31 mei 2016

Rapportering Alternatieve Financiering 2014-2015. 31 mei 2016 Rapportering Alternatieve Financiering 2014-2015 31 mei 2016 Agenda Rapportering alternatieve financiering Alternatieve Financiering en PPS ESR 2010 Standpunt Eurostat Ontwikkelingen Blijvend belang van

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN Advies NFP- 2 van 23 juli 2008 Boekhoudkundige verwerking van erfpachtcontracten in not-for-profitorganisaties Inleiding Heel wat not-for-profit-organisaties opgericht

Nadere informatie

Deel 2: Financiële jaarrekening

Deel 2: Financiële jaarrekening Deel 2: Financiële jaarrekening Nr. 0407.201.941 VOL-VZW 2.1 BALANS NA WINSTVERDELING ACTIVA VASTE ACTIVA Oprichtingskosten..... Immateriële vaste activa. Materiële vaste activa... Terreinen en gebouwen...

Nadere informatie

FINANCIERING ESCO PROJECTEN. Lotto Arena 8 december 2015 Guy DE CEUSTER CEO BELFIUS LEASE

FINANCIERING ESCO PROJECTEN. Lotto Arena 8 december 2015 Guy DE CEUSTER CEO BELFIUS LEASE FINANCIERING ESCO PROJECTEN Lotto Arena 8 december 2015 Guy DE CEUSTER CEO BELFIUS LEASE 1 FINANCIERING ESCO PROJECTEN agenda BELFIUS BANK - BELFIUS LEASE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN Klassiek krediet /

Nadere informatie

Boekhoudkundige verwerking van erfpacht, opstal en vruchtgebruik in non-profitorganisaties

Boekhoudkundige verwerking van erfpacht, opstal en vruchtgebruik in non-profitorganisaties Boekhoudkundige verwerking van erfpacht, opstal en vruchtgebruik in non-profitorganisaties Deel 1 Prof. dr. Johan Christiaens Hoofddocent UGent Director Accounting Research Public Sector UG-EY Senior manager

Nadere informatie

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels.

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels. Syllabus Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus Rubrieken en waarderingsregels Editie 2011 Slideshow Christophe Vanhee UGent 2011 pag. 1 Opdeling

Nadere informatie

Externe Verslaggeving 2 proeftentamen nieuwe stijl - uitwerking

Externe Verslaggeving 2 proeftentamen nieuwe stijl - uitwerking Opgave 1 1. Conform de wettelijke bepalingen ( art. 2:385) is het niet toegestaan eigen aandelen te activeren. Ook mogen deze niet in mindering gebracht worden op het geplaatste aandelenkapitaal (art.

Nadere informatie

Bronnen en overgang naar het ESR (Duitstalige gemeenten)

Bronnen en overgang naar het ESR (Duitstalige gemeenten) Bronnen en overgang naar het ESR (Duitstalige gemeenten) Databronnen Boekhoudprogramma s van de gemeenten. Methodes gebruikt bij het ontbreken van gegevens Belangrijkste correcties om over te gaan naar

Nadere informatie

Financiële leasing professionelen

Financiële leasing professionelen Financiële leasing professionelen Voor personenwagens, bedrijfswagens en alle materieel gebruikt in een professionele omgeving FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Leasing, de aangewezen financieringstechniek

Nadere informatie

CBN adviseert over de boekhoudkundige verwerking van de wet betreffende de continuïteit van de ondernemingen

CBN adviseert over de boekhoudkundige verwerking van de wet betreffende de continuïteit van de ondernemingen CBN adviseert over de boekhoudkundige verwerking van de wet betreffende de continuïteit van de ondernemingen dr. Stijn Goeminne, Hogeschool Gent, Departement Handelswetenschappen & Bestuurskunde Wanneer

Nadere informatie

Bronnen en overgang naar het ESR (Waalse provincies)

Bronnen en overgang naar het ESR (Waalse provincies) Bronnen en overgang naar het ESR (Waalse provincies) Databronnen Uitgaven : geboekte ontvangsten - aanrekeningen (bron : boekhoudsysteem + ecomptes) Ontvangsten : geboekte netto vastgestelde rechten (bron

Nadere informatie

Bronnen en overgang naar het ESR (Brusselse gemeenten)

Bronnen en overgang naar het ESR (Brusselse gemeenten) Bronnen en overgang naar het ESR (Brusselse gemeenten) Databronnen Gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Uitgaven: Geboekte uitgaven - aanrekeningen (bronnen = boekhoudsystemen Phoenix, Stesud,

Nadere informatie

Boekingsfiche 3420 Serviceflats Invest

Boekingsfiche 3420 Serviceflats Invest Deel 1: Omschrijving van de verrichtingen 0 Het OCMW heeft een stuk grond ter waarde van 100.000 euro waarop het aan een BEVAK een recht van opstal verleent voor de bouw van 20 serviceflats Het OCMW ontvangt

Nadere informatie

Waarderingsregels gemeente Bierbeek

Waarderingsregels gemeente Bierbeek Algemene principes De waarderingen moeten voldoen aan de eisen van voorzichtigheid, oprechtheid en goede trouw. Ze mogen niet afhangen van het resultaat van het boekjaar. Elk vermogensbestanddeel (bezitting

Nadere informatie

Boekhoudkundige verwerking van waardeverminderingen op handelsvorderingen, gedekt door een kredietverzekering

Boekhoudkundige verwerking van waardeverminderingen op handelsvorderingen, gedekt door een kredietverzekering Boekhoudkundige verwerking van waardeverminderingen op handelsvorderingen, gedekt door een kredietverzekering dr. Stijn Goeminne, Hogeschool Gent, Faculteit Handelswetenschappen & Bestuurskunde Het valt

Nadere informatie

Verkorte statutaire jaarrekening van Delhaize Groep NV

Verkorte statutaire jaarrekening van Delhaize Groep NV Verkorte statutaire jaarrekening van Delhaize Groep NV De statutaire jaarrekening van Delhaize Groep NV wordt hieronder voorgesteld in een verkort schema. Overeenkomstig het Belgisch Wetboek van Vennootschappen

Nadere informatie

Advies van 10 november 2010

Advies van 10 november 2010 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2010/17 - Boekhoudkundige verwerking van subsidies, schenkingen en legaten in natura in de jaarrekening van begunstigde grote en zeer grote verenigingen

Nadere informatie

Btw-optimalisering en onroerende verhuur. Bart Buelens

Btw-optimalisering en onroerende verhuur. Bart Buelens Btw-optimalisering en onroerende verhuur Bart Buelens De wettelijke basis Vrijstelling artikel 135, lid 1, l) Vrijstelling onroerende verhuur artikel 44, 3, 2 Omzetting Verplichte uitzonderingen Artikel

Nadere informatie

Inhoudstafel. Voorwoord...

Inhoudstafel. Voorwoord... I Inhoudstafel Voorwoord.............................................. VII Hoofdstuk I. Autonome gemeentebedrijven en administratief goederenrecht............................ 1 Inleiding....................................................

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/4 - Leasing. Advies van 24 juni 2015 1

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/4 - Leasing. Advies van 24 juni 2015 1 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2015/4 - Leasing Advies van 24 juni 2015 1 Samenvatting Het doorslaggevende criterium om een leasing op boekhoudrechtelijk vlak te onderscheiden van gewone

Nadere informatie

Wat is een "gesplitste aankoop" en "vruchtgebruik"?

Wat is een gesplitste aankoop en vruchtgebruik? Recent is al heel wat inkt gevloeid omtrent de vraag of de gesplitste aankoop in het kader van successieplanning al dan niet fiscaal misbruik is. Een andere zaak is echter de gesplitste aankoop waarbij

Nadere informatie

Om de waarderings- en rapporteringsregels op de volgende punten in lijn te brengen met IFRS werden de volgende afwijkingen bekomen :

Om de waarderings- en rapporteringsregels op de volgende punten in lijn te brengen met IFRS werden de volgende afwijkingen bekomen : WIJZIGINGEN IN WAARDERINGSREGELS Bij het opstellen van de bijgevoegde geconsolideerde jaarrekening per 31 december 2001 en 2000 werden waarderingsregels gebruikt die verschillen van deze toegepast in de

Nadere informatie

Inhoudstafel Table des matières

Inhoudstafel Table des matières i Inhoudstafel Table des matières Inleiding............................................... 1 Chapitre I. Le leasing immobilier en droit civil............. 5 YVES MOREAU & ANTON COX 1. Introduction...........................................

Nadere informatie

promotiebouw & investeringen in schoolgebouwen maart 2009 diko Dienst voor Investeringen van het Katholiek Onderwijs

promotiebouw & investeringen in schoolgebouwen maart 2009 diko Dienst voor Investeringen van het Katholiek Onderwijs promotiebouw & investeringen in schoolgebouwen maart 2009 diko Dienst voor Investeringen van het Katholiek Onderwijs 1. SAMENVATTING Op 19 september 2003 keurde de raad van bestuur van de D.I.G.O. het

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2014/XX - LEASING Ontwerpadvies van 25 juni 2014 Inhoudsopgave I. Inleiding II. Boekhoudrechtelijke kwalificatie van de overeenkomst A. Overeenkomsten die

Nadere informatie

FFEGBE0231 -- Jaarverslaggeving -- Hoofdstuk 6. Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Hoofdstuk 6. Financiële vaste activa Vaste activa

FFEGBE0231 -- Jaarverslaggeving -- Hoofdstuk 6. Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Hoofdstuk 6. Financiële vaste activa Vaste activa Inhoud hoofdstuk 6 Indeling en vorm van de balans Jaarverslaggeving Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Hoofdstuk 6 Financiële vaste activa Vaste activa 1 2 Indeling van de balans Mutatieoverzichten

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2013/14 De boekhoudkundige verwerking van de uitgestelde belastingen bij gerealiseerde meerwaarden waarvoor de uitgestelde belastingregeling geldt en bij

Nadere informatie

INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal)

INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Blad 1 INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Heden, ***, verscheen voor mij, mr. **, notaris te **: **, te dezen handelend als schriftelijk

Nadere informatie

BALANS NA WINSTVERDELING

BALANS NA WINSTVERDELING Nr 1 0454423323 VOL-VZW 21 BALANS NA WINSTVERDELING ACTIVA VASTE ACTIVA 20128 47390603 42179615 Oprichtingskosten 20 Irnrnateriele vaste activa 21 11 143122 1 1228793 Materiele vaste activa Terreinen en

Nadere informatie

Lease Accounting. Is de risk en rewards - benadering de beste benadering?

Lease Accounting. Is de risk en rewards - benadering de beste benadering? Is de risk en rewards - benadering de beste benadering? Erasmus Universiteit Rotterdam Bachelorscriptie Bedrijfseconomie Sectie: Accounting, Auditing and Control Scriptiebegeleider: Dhr. A.Tukker Geschreven

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1. Voorwoord 13

Inhoud. Deel 1. Voorwoord 13 Inhoud Voorwoord 13 Deel 1 1. Oprichting van een vennootschap 25 1.1 Mogelijke ondernemingsvormen 25 1.1.1 De éénmansonderneming 25 1.1.2 Doel van de vennootschapsvorming 26 1.1.3 Vennootschap 27 1.1.4

Nadere informatie

Handleiding versie 1

Handleiding versie 1 Deloitte Bedrijfsrevisoren / Reviseurs d Entreprises Enterprise Risk Services* Berkenlaan 8b 1831 Diegem Belgium Tel. + 32 2 800 24 00 Fax + 32 2 800 24 01 www.deloitte.be Agentschap voor Binnenlands Bestuur

Nadere informatie

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland Overweegt u nieuwbouw of renovatie van een school? Deze folder geeft u inzicht in wat publiekprivate samenwerking (pps) bij scholen inhoudt. Wanneer

Nadere informatie

Handleiding boekhoudkundige identificatie en waardering van de verschillende balansrubrieken.

Handleiding boekhoudkundige identificatie en waardering van de verschillende balansrubrieken. Handleiding boekhoudkundige identificatie en waardering van de verschillende balansrubrieken. Infosessie 10 november 2011 Agenda 1. Inleiding 2. De handleiding 3. Elektronische tool 4. Slotbeschouwingen

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa

Nadere informatie

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2014. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2014. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2014 artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Financieel verslag N.V. RENDO... 4 2.1 Balans... 4 2.2

Nadere informatie

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Schiphol Nederland B.V. 2011 Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Jaarverslag 2011 Schiphol Nederland B.V. is onderdeel van de Schiphol Group (N.V. Luchthaven Schiphol voert Schiphol

Nadere informatie

Onderwerp. Copyright and disclaimer

Onderwerp. Copyright and disclaimer Onderwerp Ontvangen reacties op ontwerp-advies 126/18 Aanschaffingswaarde bij inbreng in natura Copyright and disclaimer Gelieve er nota van te nemen dat de inhoud van dit document onderworpen kan zijn

Nadere informatie

Keuzemogelijkheid tussen de notionele interestaftrek en de investeringsreserve Bespreking aan de hand van een voorbeeld

Keuzemogelijkheid tussen de notionele interestaftrek en de investeringsreserve Bespreking aan de hand van een voorbeeld Keuzemogelijkheid tussen de notionele interestaftrek en de investeringsreserve Bespreking aan de hand van een voorbeeld Inleiding Investeringsreserve We kennen de investeringsreserve die een vennootschap

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 stichting theater het Kruispunt

Jaarverslag 2014 stichting theater het Kruispunt Jaarverslag 2014 stichting theater het Kruispunt Jaarverslag 2014 stichting theater het Kruispunt - 1 - BALANS PER 31-12-2014 (bedragen in euro s) ACTIEF 31 december 2014 31 december 2013 Toelichting Vaste

Nadere informatie

Jaarrekening 1 januari 2012 tot en met 31 december 2012 Stichting Hospice Dronten

Jaarrekening 1 januari 2012 tot en met 31 december 2012 Stichting Hospice Dronten Jaarrekening 1 januari 2012 tot en met 31 december 2012 Stichting Hospice Dronten Accountants Belastingadviseurs Jaarrekening 1 januari 2012 tot en met 31 december 2012 14 februari 2013 Stichting Hospice

Nadere informatie

Lokaal Financieel Management Boekhoudpraktijk beleids- en beheerscyclus. Woord vooraf I / 1

Lokaal Financieel Management Boekhoudpraktijk beleids- en beheerscyclus. Woord vooraf I / 1 INHOUDSOPGAVE I. Woord vooraf I / 1 II. De algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen II / 1 Inleiding II / 1 II.1. Uitgangspunten, krachtlijnen en toepassingsgebied II.1 / 1 1. Studieronde

Nadere informatie

BIJLAGE. Jaarlijkse verbeteringen in IFRSs cyclus 2011 2013 1

BIJLAGE. Jaarlijkse verbeteringen in IFRSs cyclus 2011 2013 1 NL BIJLAGE Jaarlijkse verbeteringen in IFRSs cyclus 2011 2013 1 1 "Reproductie toegestaan binnen de Europese Economische Ruimte. Alle bestaande rechten voorbehouden buiten de EER, met uitzondering van

Nadere informatie

IAS 23. 13.10.2003 NL Publicatieblad van de Europese Unie INTERNATIONAL ACCOUNTING STANDARD IAS 23 (HERZIENE VERSIE VAN 1993) Financieringskosten

IAS 23. 13.10.2003 NL Publicatieblad van de Europese Unie INTERNATIONAL ACCOUNTING STANDARD IAS 23 (HERZIENE VERSIE VAN 1993) Financieringskosten L 261/215 INTERNATIONAL ACCOUNTING STANDARD (HERZIENE VERSIE VAN 1993) Financieringskosten Deze herziene International Accounting Standard vervangt, Activering van financieringskosten, die in maart 1984

Nadere informatie

1 toelichting jaarrekening

1 toelichting jaarrekening I. Staat van de immateriële vaste activa (post 21 van de activa) a) Aanschaffingswaarde Aanschaffingen, met inbegrip van de geproduceerde vaste activa Overdrachten en buitengebruikstellingen ( ) Overboekingen

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2012/9 De boekhoudkundige verwerking van de verwerving van een vast actief voor een variabele prijs die afhankelijk is van een toekomstige en onzekere gebeurtenis

Nadere informatie

onderneming : Algemene informatie Naam onderneming Ondernemingsvorm (maak een keuze uit de lijst) Minimum geplaatst kapitaal 18.

onderneming : Algemene informatie Naam onderneming Ondernemingsvorm (maak een keuze uit de lijst) Minimum geplaatst kapitaal 18. bij oprichting Algemene informatie Naam onderneming Ondernemingsvorm (maak een keuze uit de lijst) Minimum geplaatst kapitaal Kapitaal volgens oprichtingsstatuten Minimum inbreng in speciën jaar 1 18.550,00

Nadere informatie

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Circulaire _2009_29 dd. 30 september 2009 Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Toepassingsveld: Verzekeringsondernemingen onderworpen aan de wet van 9 juli 1975 betreffende de controle

Nadere informatie

De toekomst van leasing

De toekomst van leasing De toekomst van leasing Alle leaseovereenkomsten komen on balance In maart 2009 hebben de IASB en FASB nieuwe voorstellen gedaan voor leaseaccounting die ervoor zullen zorgen dat alle leaseovereenkomsten

Nadere informatie

Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992, titel III, hoofdstuk II, afdeling III, onderafdeling 4. Ondernemingen die investeren in een raamovereenkomst voor de productie van een audiovisueel werk Art. 194ter.

Nadere informatie

LAMPIRIS COOP Coöperatieve Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid Rue Saint-Laurent, 54 4000 LUIK BTW BE 0846.628.

LAMPIRIS COOP Coöperatieve Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid Rue Saint-Laurent, 54 4000 LUIK BTW BE 0846.628. LAMPIRIS COOP Coöperatieve Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid Rue Saint-Laurent, 54 4000 LUIK BTW BE 0846.628.569 RPR Luik Verslag van de raad van bestuur op de gewone algemene vergadering van

Nadere informatie

Inhoud DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING BOEKHOUDING EN RAPPORTERING... 1 HOOFDSTUK 1 HISTORISCHE EVOLUTIE... 3 1 EVOLUTIE VAN DE BEGRIPPEN...

Inhoud DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING BOEKHOUDING EN RAPPORTERING... 1 HOOFDSTUK 1 HISTORISCHE EVOLUTIE... 3 1 EVOLUTIE VAN DE BEGRIPPEN... DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING BOEKHOUDING EN RAPPORTERING... 1 HOOFDSTUK 1 HISTORISCHE EVOLUTIE... 3 1 EVOLUTIE VAN DE BEGRIPPEN... 4 2 ENKELE GESCHIEDKUNDIGE STAPPEN... 5 2.1 Belgische ondernemingen... 5

Nadere informatie

Inhoud. DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19. Inleiding 21

Inhoud. DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19. Inleiding 21 Inhoud Woord vooraf 5 DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19 Inleiding 21 Hoofdstuk 1 De balans 25 1 Inleiding 25 2 De balans: actief = passief 26 3 Indeling van de balans in rubrieken 28 3.1 De indeling

Nadere informatie

Invloed van het buitengerechtelijk minnelijk akkoord of de gerechtelijke reorganisatie op de schulden en vorderingen. Ontwerpadvies 2010/X

Invloed van het buitengerechtelijk minnelijk akkoord of de gerechtelijke reorganisatie op de schulden en vorderingen. Ontwerpadvies 2010/X Invloed van het buitengerechtelijk minnelijk akkoord of de gerechtelijke reorganisatie op de schulden en vorderingen Ontwerpadvies 2010/X De Wet betreffende de continuïteit van de ondernemingen 1 vervangt

Nadere informatie

Extern verzelfstandigde agentschappen in privaatrechtelijke vorm Dr. Steven Van Garsse Manager Vlaams Kenniscentrum PPS Overzicht Inleiding Begrip Wanneer Welke vorm Statuut PEVA s praktisch Onderscheid

Nadere informatie

Verwerken van financiële mutaties met betrekking tot duurzame productiemiddelen en leasing

Verwerken van financiële mutaties met betrekking tot duurzame productiemiddelen en leasing Hoofdstuk 1 Verwerken van financiële mutaties met betrekking tot duurzame productiemiddelen en leasing 1.1 Inleiding In het boek Elementaire kennis Bedrijfsadministratie heb je geleerd om boekingen te

Nadere informatie

Akkoord of niet akkoord?

Akkoord of niet akkoord? Akkoord of niet akkoord? Je krijgt op het scherm 1 stellingen na elkaar te lezen. Reageer intuïtief : akkoord of niet akkoord. Je hebt 1 seconden de tijd (Usain Bolt legt in die tijd meer dan 1 m af).

Nadere informatie

De eigen vermogens voor de fusie zullen opgeteld worden in het eigen vermogen na de fusie.

De eigen vermogens voor de fusie zullen opgeteld worden in het eigen vermogen na de fusie. Fusies en absorpties SigmaConso llen White Principieel kan een fusie van twee vennootschappen van dezelfde consolidatiekring geen impact hebben op de geconsolideerde rekeningen. Economisch gezien, wat

Nadere informatie

Opgesteld te Halle op 7 september 2009. De Raad van bestuur, Bijlage: Staat van activa en passiva per 31/07/2009. Piet Colruyt), bestuurder

Opgesteld te Halle op 7 september 2009. De Raad van bestuur, Bijlage: Staat van activa en passiva per 31/07/2009. Piet Colruyt), bestuurder Verslag van de Raad van Bestuur van Etn. Fr. Colruyt NV aan de Buitengewone Algemene Vergadering van de aandeelhouders van 16 oktober 2009 inzake doelwijziging De Raad van Bestuur verklaart te zijn samengekomen

Nadere informatie

Vraag I.1: Meerkeuzevragen (slechts 1 antwoord mogelijk, -1 punt wanneer gokken!)

Vraag I.1: Meerkeuzevragen (slechts 1 antwoord mogelijk, -1 punt wanneer gokken!) Vakgroep Accountancy, Beheerscontrole en Fiscaliteit Prof. Jan Verhoeye Vraag I.1: Meerkeuzevragen (slechts 1 antwoord mogelijk, -1 punt wanneer gokken!) 1. De bedoeling van de resultatenrekening is een

Nadere informatie

CARE PROPERTY INVEST Naamloze Vennootschap. Openbare vastgoedbevak naar Belgisch recht

CARE PROPERTY INVEST Naamloze Vennootschap. Openbare vastgoedbevak naar Belgisch recht CP Invest / GVV Bijzonder verslag artikel 559 W.Venn. 24.09.2014 CARE PROPERTY INVEST Naamloze Vennootschap Openbare vastgoedbevak naar Belgisch recht die een openbaar beroep op het spaarwezen heeft gedaan

Nadere informatie

Boekhoudkundige verwerking van erfpacht, opstal en vruchtgebruik in non-profitorganisaties

Boekhoudkundige verwerking van erfpacht, opstal en vruchtgebruik in non-profitorganisaties Boekhoudkundige verwerking van erfpacht, opstal en vruchtgebruik in non-profitorganisaties eel 2 Prof. dr. Johan Christiaens Hoofddocent UGent irector Accounting Research Public Sector UG-EY Senior manager

Nadere informatie

SynVest Fund Management B.V. Hogehilweg 5 1101 CA AMSTERDAM. Publicatiebalans 2014

SynVest Fund Management B.V. Hogehilweg 5 1101 CA AMSTERDAM. Publicatiebalans 2014 Hogehilweg 5 1101 CA AMSTERDAM Publicatiebalans 2014 Vastgesteld door de Algemene Vergadering d.d. 15-07-2015. Hogehilweg 5 1101 CA AMSTERDAM Publicatiebalans 2014 Ingeschreven bij de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

BALANS EN RESULTATENREKENING (VOLLEDIG SCHEMA)

BALANS EN RESULTATENREKENING (VOLLEDIG SCHEMA) Bijlage 3. BALANS EN RESULTATENREKENING (VOLLEDIG SCHEMA) Nr. VOL 2.1 Balans na winstverdeling ACTIVA VASTE ACTIVA 20/28...... Oprichtingskosten... 5.1 20...... Immateriële vaste activa... 5.2 21......

Nadere informatie

PPS roadshow voor lokale overheden Limburg 18 juni 2013. Marc Dillen Directeur Generaal Vlaamse Confederatie Bouw

PPS roadshow voor lokale overheden Limburg 18 juni 2013. Marc Dillen Directeur Generaal Vlaamse Confederatie Bouw PPS roadshow voor lokale overheden Limburg 18 juni 2013 Marc Dillen Directeur Generaal Vlaamse Confederatie Bouw Definitie van PPS Projecten die door publiek- en privaatrechtelijke partijen, gezamenlijk

Nadere informatie

TERBESCHIKKINGSTELLING VAN ONROERENDE GOEDEREN. GRONDIGE ANALYSE VAN ENKELE RECHTSFIGUREN

TERBESCHIKKINGSTELLING VAN ONROERENDE GOEDEREN. GRONDIGE ANALYSE VAN ENKELE RECHTSFIGUREN TERBESCHIKKINGSTELLING VAN ONROERENDE GOEDEREN. GRONDIGE ANALYSE VAN ENKELE RECHTSFIGUREN TERBESCHIKKINGSTELLING VAN ON- ROERENDE GOEDEREN. GRONDIGE ANALYSE VAN ENKELE RECHTSFIGUREN N. VANDEBEEK Advocaat

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. Advies van 4 september 2013 1

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. Advies van 4 september 2013 1 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2013/12 - Erkenning van de opbrengsten en kosten die overeenstemmen met interesten en royalty's, evenals de toewijzing van de resultaten in de vorm van

Nadere informatie

PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn

PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn Congres 2011 Samenwerken aan FM www.factomagazine.nl Facto Congres 26 mei 2011 Jos Barnhoorn Snr. Project Mgr. Johnson Controls Wie is Jos Barnhoorn?

Nadere informatie

Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013

Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013 Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013 Boekjaar 1-9-2012 t/m 31-8-2013 Inhoudsopgave 1 BALANS PER 31 AUGUSTUS 2013 3 2 REKENING VAN BATEN EN LASTEN 2012-2013 4 3 GRONDSLAGEN VOOR DE FINANCIËLE VERSLAGGEVING

Nadere informatie

Vereniging Masjid Nour. Jaarcijfers 2014

Vereniging Masjid Nour. Jaarcijfers 2014 Vereniging Masjid Nour Jaarcijfers 2014 Inhoud Balans per 31-12-2014 Pagina 2 Winst-en verliesrekening over 2014 Pagina 3 Grondslagen Pagina 4 Toelichting op de balans per 31-12-2014 Pagina 5 Overige gegevens

Nadere informatie

Contract van maatschap/samenuitbatingscontract

Contract van maatschap/samenuitbatingscontract Contract van maatschap Tussen de ondergetekenden: (Naam invullen)...... en zijn echtgenote (naam invullen)...... samenwonende te (adres invullen)............... hierna overlaters genoemd, en (Naam invullen).......wonende

Nadere informatie

Toelichting bij de informatieverzameling over door lokale besturen verstrekte waarborgen Versie 20 mei 2014 pagina 1/8

Toelichting bij de informatieverzameling over door lokale besturen verstrekte waarborgen Versie 20 mei 2014 pagina 1/8 Versie 20 mei 2014 pagina 1/8 Toelichting Er zijn drie versies van de tabellen, nl. één per type bestuur (gemeente, provincie of OCMW). De inhoud van die drie versies is quasi identiek, alleen verschillen

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl ALGEMENE VOORWAARDEN De Bedrijfsmakelaar.nl Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op de toegang en het gebruik van de website van De Bedrijfsmakelaar.nl. Deel I. Algemeen Artikel 1 Definities en

Nadere informatie

Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen

Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen Eind 2008 zijn in de Nederlandse wet nieuwe bepalingen opgenomen met vereisten voor de toelichting van de jaarrekening.

Nadere informatie

Stichting Kringloopcentrum Spullenhulp, SOEST inzake de jaarrekening 2012

Stichting Kringloopcentrum Spullenhulp, SOEST inzake de jaarrekening 2012 , SOEST inzake de jaarrekening 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARREKENING Balans per 31 december 2012 2 Winst- en verliesrekening over 2012 4 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling 5 Toelichting op

Nadere informatie

VAN BOOM & SLETTENHAAR FONDSMANAGEMENT B.V. TE LAREN. Jaarverslag 2013

VAN BOOM & SLETTENHAAR FONDSMANAGEMENT B.V. TE LAREN. Jaarverslag 2013 VAN BOOM & SLETTENHAAR FONDSMANAGEMENT B.V. TE LAREN Jaarverslag 2013 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Opdracht 2 2 Algemeen 2 3 Fiscale positie 3 JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2013 5

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten. Ontwerpadvies van 9 september 2015

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten. Ontwerpadvies van 9 september 2015 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten Ontwerpadvies van 9 september 2015 In het kader van een individuele vraagstelling omtrent

Nadere informatie

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2013. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2013. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2013 artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Financieel verslag N.V. RENDO... 4 2.1 Balans... 4 2.2

Nadere informatie

HOOFDSTUK 7. Schulden op meer dan één jaar

HOOFDSTUK 7. Schulden op meer dan één jaar HOOFSTUK 7 Schulden op meer dan één jaar Blz. 149 tot 189 ATIVA BALANS per --/--/-- PASSIVA I. KAPITAAL A. Geplaatst kapitaal 10 100 B. Niet-Opgevraagd kapitaal (-) 101 II. UITGIFTEPREMIES 11 III. HERWAARERINGS-

Nadere informatie