MAGAZINE VAN ARS NOTORIA STUDIEVERENIGING VOOR AMSTERDAM RELIGIE STUDIES TIME & RITUALS FREE INTERNATIONAL ISSUE NL/ENG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MAGAZINE VAN ARS NOTORIA STUDIEVERENIGING VOOR AMSTERDAM RELIGIE STUDIES TIME & RITUALS FREE INTERNATIONAL ISSUE NL/ENG"

Transcriptie

1 MAGAZINE VAN ARS NOTORIA STUDIEVERENIGING VOOR AMSTERDAM RELIGIE STUDIES TIME & RITUALS FREE INTERNATIONAL ISSUE NL/ENG #2 DEC 2011

2

3 C O L O F O N N OTO R I O U S J A A R G A N G 5 # 2 D E C Seizoensblad voor Ars Notoria de studievereneging voor Religiestudies aan de UvA Oude Turfmarkt GC Amsterdam w: e: H O O F D R E DA C T I E Lisette van de Burgwal R E DA C T I E Anne van Duin, Jimmy Elwing Mariska Jung, Stephanie Poelman Joyce Stoffelsma, Laura Vrijssen V O R M G E V I N G Nataša Lops (www.natasalops.nl) D R U K K E R I J Print Bizz

4 B L Z. 4 M E E W E R K E N A A N N OTO R I O U S? R E DA C T I E N OTO R I O U G M A I L. C O M T I M E & R I T UA L S

5 De feestdagen komen eraan en het lijkt een strenge winter te worden. Wat is er in deze tijd van het jaar nou fijner dan lekker opgekruld op de bank te zitten en de Notorious te lezen? En we hebben alleen maar goed nieuws voor jullie, want de Notorious is vernieuwd! Met een nieuwe vormgever en een enthousiast team van redactieleden kan dit nummer niet meer stuk. Time & Rituals is het thema van deze Notorious. In dit nummer heeft ieder redactielid hier een andere interpretatie aan gegeven. Mariska Jung legde de nadruk op rituals en interviewde een beeldend kunstenaar over de door hem georganiseerde kerkrituelen (p.19). Zelf woonde ik een boeddhistisch ritueel bij, waarbij 750 wormen van een gruwelijke dood bevrijd werden. Andere redactieleden concentreerden zich op time en beschreven religies door de jaren heen. Zo schreef Laura Vrijssen over REDACTIONEEL EEN VERNIEUWDE NOTORIOUS VOOR DE FEESTDAGEN hoe de antieke religie van de Perzen, het Zoroastrisme, mogelijk een invloed op het huidige Iran zou hebben (p.31). We hebben bewust voor een Engels thema gekozen, zodat hopelijk ook internationale studenten een Notorious meenemen. Sinds kort hebben we namelijk een Zweeds redactielid dat artikelen in het Engels schrijft. Voor dit nummer schreef Jimmy Elwing over de nieuwe trends binnen religie (p.16). Ben je benieuwd naar wat er te doen is in Amsterdam en omstreken op het gebied van religie? Blader dan snel door naar de Reliactief (p.14)! Met een korte introductie van de voorzitter, Anne van Duin. Veel leesplezier en hopelijk tot op onze activiteiten! LISETTE VAN DE BURGWAL N OTO R I O U S R E DA C T I O N E E E L B L Z. 5

6 B L Z. 6 WA A R G A A N W E D I T J A A R N A A RTO E O P S T U D I E R E I S? A R S. N OTO R I G M A I L. C O M T I M E & R I T UA L S

7 INFO ACTUEEL REIZEN & REPORTAGES WETENSCHAP & PRAKTIJK KUNST & CULTUUR INHOUD 03 COLOFON 05 REDACTIONEEL 07 INHOUD 13 COLUMN VOORZITTER ARS NOTORIA 26 RELIGIE REPORT 31 ZOROASTRISME IN HET HEDENDAAGSE IRAN 08 KRISHNA KRISHNA 22 EEN KOELTAS VOL WORMEN VAN DE VISHAAK BEVRIJD 16 JEDI WITCH, ONLINE EUCHARIST AND VIRTUAL HAJJ 19 KUNST IN DE KERK 28 PLATO S TIMAEUS 14 RELIGENDA NOTORIOUS N OTO R I O U S I N H O U D B L Z. 7

8 BLZ.8 KRISHNA KRISHNA OP STUDIEREIS NAAR RADHADESH TEKST MARLOUS KLOOSTERMAN BEELD LISETTE VAN DE BURGWAL, WENDY GOEDHART Twee dagen en drie nachten hebben zeven leden van Ars Notoria doorgebracht in de Hare Krishna gemeenschap Radhadesh in de Belgische Ardennen. We hebben leren chanten, overleven in het bos (in theorie) en weerwolven met toegewijden van de Hindoeïstische god Krishna. The International Society for Krishna Consciousness (ISKCON) is de officiële naam van de Hare Krishna gemeenschap. De orga nisatie werd in 1966 door A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada opgericht. Swami Prabhupada ging op 69 jarige leeftijd naar de Verenigde Staten, omdat zijn leraar hem had verzocht het Krishna bewustzijn te versprei den in de Engelstalige wereld. Tot zijn dood in 1977 heeft Prabhupada de wereld rondgereisd met dit doel en zijn volgelingen hebben wereldwijd centra opgezet om de boodschap te verspreiden. Het centrum van de Benelux is Radhadesh, in 1979 opgericht met de aankoop van een vervallen kasteel. Het is al na bedtijd van de meeste Hare Krishna leden als we om tien uur s avonds aankomen bij het Château de Petite Somme. Het terrein en het kasteel zien er verlaten uit, maar een vrouw in Indiase kleding wijst ons naar het gastenverblijf waar we ontvangen worden door een wat knorrige toegewijde met TIME & RITUALS

9 De tempel is ongelooflijk licht, opgetrokken uit wit marmer en versierd met vele kleurige panelen en schilderijen die gebeurtenissen in het leven van Krishna afbeelden. Er wordt gezongen en voorgelezen in Sanskriet terwijl alle aanwezigen met hun gezicht naar het altaar staan. De vrouwen bezetten de linkerhelft van de tempel en de mannen de rechterhelft. Na bepaalde teksten en liederen volgen proster naties. Op het altaar staan de witte beelden van Krishna en een van zijn vrouwen, Rada, die zijn aangekleed in kleurige kleding en versierd met verse bloemen. De beelden worden drie keer per dag verkleed in andere kleuren voor ver schillende devotionele diensten. Aan de andere kant van de tempel staat een levensgroot beeld van oprichter Swami Prabhupada in lotus houding. Aan het einde van de dienst mogen wij met een gieter een kleine groene plant water geven. Later lees ik dat het offeren van water een manier is om gasten te verwelkomen. DE KRISHNA BEELDEN WORDEN DRIE KEER PER DAG VERKLEED IN ANDERE KLEUREN VOOR VERSCHILLENDE DEVOTIONELE DIENSTEN. De Hare Krishna aanhangers geloven dat de actie van het spreken van de maha mantra (grote mantra) direct goede gevolgen heeft. Deze mantra is het eerste principe van de devotionele dienst en dus de makkelijkste manier om een band met Heer Krishna, ofwel God, op te bouwen. Het chanten van de mantra kan zachtjes voor jezelf, dit noemt men japa, maar het kan ook gezongen worden in een groep: k rtana. Dit is hoe de meesten van ons Hare Krishna toegewijden het beste kennen: zingend en muziek makend lopen ze door de stad. Sr la Prabhupada, de stichter van de Hare Krishna gemeenschap, stelt dat de namen van God en God zelf identiek zijn en dat we dus door het chanten van de heilige namen direct contact maken met God en worden gezuiverd.1 BLZ.9 K RI S H NA K R I S H N A Omdat we nog helemaal niet moe zijn beslui ten we toch maar wat Belgisch bier te proberen in Durbuy, en uiteindelijk liggen we toch laat in bed. De strekking van het advies van onze gastheer begrijpen we, als de volgende morgen om vier uur de wekkers gaan. Tijd om ons klaar te maken voor de eerste dienst die om half vijf in de tempelkamer begint. Het kost grote moeite om onszelf naar de tempel te krijgen op dit tijdstip en eenmaal aangekomen vallen we middenin de activiteiten die de volgelin gen arati noemen; een traditionele religieuze ceremonie. Terwijl de mannen in de tempelkamer gaan zitten en hun mantra ketting ter hand nemen, vertrekken de vrouwen naar een aangrenzende kamer om te chanten en te mediteren. Een jonge toegewijde, Jennifer, leert ons de mantra waar de Krishna toegewijden bij leven: Hare Krishna, Hare Krishna, Krishna Krishna, Hare Hare, Hare Rama, Hare Rama, Rama Rama, Hare Hare. Het is de bedoeling dat we voor ieder vingerkootje de mantra zeggen en zo onze hand af gaan. Als we klaar zijn beginnen we weer van voor af aan, totdat we uitgeput zijn, verklaart ze. Wij houden het natuurlijk lang niet zolang vol als de toegewijden, die deze mantra in totaal honderden keren per dag spreken. Het ideaal is om de mantra ketting, die 108 kralen bevat, zestien keer per dag af te gaan. N OTOR IOU S een Russisch accent. We zijn verrast als blijkt dat we niet met zijn allen een kamer delen maar slechts de vrouwen een kamer delen. De enige man in ons gezelschap krijgt een matje in een dorm aangewezen waar hij slaapt tussen de andere mannen, permanente bewoners, zoals later blijkt. Aan de balie van de receptie staan we te overleggen of we een naburig dorp zullen aandoen om wat te gaan drinken, als de gastheer opmerkt, you should go to sleep.

10 B L Z. 10 Na de vroege dienst moeten we eerst wat slaap inhalen, omdat we het gevoel hebben anders de dag niet door te komen. Tegen het einde van de ochtend krijgen we een rondleiding in het kasteel van Jaya Gopal, een toegewijde van 29 jaar oud die sinds twee jaar in Radhadesh woont. Hiervoor heeft hij jaren in India ge woond, waar hij ook zijn vrouw ontmoet heeft. Het valt ons op dat veel toegewijden twin tigers zijn. Kennelijk heeft de Hare Krishna beweging juist voor jonge mensen een grote aantrekkingskracht. Gopal vertelt ons dat er ongeveer 100 toegewijden in het kasteel en de aangrenzende gebouwen verblijven en dat er nog veel meer, vooral gezinnen, in de omlig gende huizen wonen. Vaak komen ze voor de gezamenlijke maaltijden en diensten naar het kasteel. Jaya Gopal is uitgesproken over de inkomsten van de gemeenschap. Ze verdienen hun geld op een commerciële manier: met het restau rant, de bakkerij en de winkel, met retraites, door rondleidingen en cursussen te geven voor dagbezoekers en ook met het gastenverblijf waar wij logeren. Ingewijde leden mogen donaties maken aan de organisatie maar dit is geen vereiste, benadrukt Gopal. Ik stel me voor dat hij dit zo nadrukkelijk stelt vanwege de negative associaties met een sekte die vaak gemaakt worden bij de Hare Krishna. Hij heeft vast al vaak de vraag moeten beantwoorden of leden al hun geld en bezittingen op moeten geven bij toetreding tot de organisatie. KENNELIJK HEEFT DE HARE KRISHNA BEWEGING JUIST VOOR JONGE MENSEN EEN GROTE AANTREKKINGSKRACHT. Die middag wonen we een uitstekende lezing bij over het Hindoeïsme, gegeven door een van de docenten van het Baktivedanta College. Deze school is verbonden aan Radhadesh en biedt erkende opleidingen aan op academisch niveau in Vaishnava Theologie. Vaishnavisme is een stroming binnen het Hindoeïsme die de god Vishnu centraal stelt. Krishna is een van de incarnaties van Vishnu. Krishna wordt afgebeeld als de blauwe god die fluit speelt. TIME & RITUALS

11 B L Z. 11 De volgende middag gaan we mee met Guy het bos in om van hem te leren wat de voed zame en helende werkingen van bepaalde K R IS HN A K R I S H N A Aanvankelijk lijkt het opmerkelijk dat in de Hare Krishna leer God veel letterlijker wordt opgevat dan wij gewend zijn van de drie mono theïstische godsdiensten. Het feit dat er gelooft wordt dat God op aarde heeft rondgelopen in de gedaante van een blauwe herdersjongen en dat de namen van God gelijk zijn aan God en dus reële krachten bezitten is moeilijk te begrijpen. Maar eigenlijk is Krishna niet veel anders dan Jezus, al was Jezus de enige incar natie en had Vishnu er wel negen (de tiende wordt verwacht). De kracht van woorden is ook terug te vinden in het Katholieke geloof waar de priester door het zegenen en het uitspreken van bepaalde woorden de hostie en de wijn letterlijk transformeert tot het lichaam van Christus. planten en bomen zijn. Guy is 21 jaar oud en heeft zijn eerste inwijding nog niet gehad. Vandaar dat hij nog zijn oude naam heeft. Hij woont sinds een jaar op Radhadesh, daarvoor was hij dakloos. Hij vertelt dat hij er altijd van gedroomd heeft om in het bos te wonen en dat is te merken; hij weet enorm veel van overle ven in het bos. We vragen Guy of hij ooit zou willen trouwen en zijn antwoord is ja, maar hij wil wel celibaat zijn in het huwelijk. Hij verklaart dat christenen het bij het ver keerde eind hebben om te denken dat men alleen moet leven om celibaat te zijn. In de Hare Krishna gemeenschap is het normaal om getrouwd te zijn en celibaat te leven. Het is niet verplicht, maar velen leggen de celibataire gelofte af als ze eenmaal kinderen hebben gekregen. Je herkent een getrouwde man aan zijn witte gewaad en een getrouwde vrouw aan de rode stip op haar voorhoofd; celibataire man nen dragen een vaaloranje gewaad. We weten Guy te verleiden tot een spelletje weerwolven, een spel van list en bedrog waar we aardig bedreven in zijn geworden dit week N OTO RI OUS Krishna was tijdens zijn leven op aarde een herder en zijn lichaam is nooit ouder dan zestien jaar geworden en heeft vele jaren als 16 jarige geleefd.

12 B L Z. 12 end. Het is de eerste keer dat hij het speelt en hij blijkt niet echt gemaakt te zijn voor dit spel. Hij vertelt me dat hij nooit liegt. Maar als je straks de weerwolf bent, wat ga je dan doen? vraag ik hem. Dan zwijg ik, antwoordt Guy. Zo gezegd zo gedaan. Hij zwijgt overigens het merendeel van de tijd en komt zo erg ver in het spel. Maar op een bepaald moment begint iedereen verdenkingen tegen Guy te uiten, waarna Guy zegt: jullie hebben gelijk, ik ben de weerwolf. Jaya Gopal schuift ook aan en hij blijkt juist zeer bedreven in het spel, hij kan goed beschuldigen en zet ons vaak op het ver keerde been. Een derde toegewijde, Raymond, doet ook mee maar hij vergeet soms dat hij de weerwolf is tot grote verwarring en hilariteit van de andere weerwolven. toegewijden. We spreken af om morgen voor vertrek bij het gezamenlijke ontbijt aanwezig te zijn, zodat we afscheid kunnen nemen. Het levensritme van de toegewijden blijkt eens te meer lastig vol te houden voor ons. We ver slapen ons en missen het ontbijt waardoor we onze vrienden mislopen. Gelukkig komen we Gopal nog tegen in het kasteel, zodat we hem kunnen vertellen dat we erg van ons verblijf hebben genoten. Achterblijvers of spontane bekeringen waren er niet onder ons, maar ik hoop het Hare Krishna bewustzijn toch een stukje op weg te hebben geholpen met dit kijkje in de gemeenschap. ACHTERBLIJVERS OF SPONTANE BEKERINGEN WAREN ER NIET ONDER ONS We hadden onze laatste avond niet beter kunnen besteden dan door gezellig en on gedwongen een spelletje te spelen met de TIME & RITUALS 1: A.C. BHAKTIVEDANTA SWAMI PRABHUPADA

13 B L Z. 13 COLUMN VO O R Z I T T E R A R S N OTO R I A Zeer gewaardeerde leden van ARS Notoria, Maar ARS is niet de enige. Afgelopen semester hebben we het een en ander gehoord over nieuwe regelingen van overheid en UvA. Zo komt 8/8/4 eraan, wat het hele onderwijspro gramma drastisch zal veranderen. Meer toetsen en lesuren, maar minder tijd en punten per vak. Hou je wel van meer afwisseling per periode, of zou je toch liever een 15 puntsvak willen volgen? Laat van je horen, we zijn benieuwd wat jullie ervan vinden! CO LU MN V O O R Z I T T E R A R S N OTO R I A Voor jullie ligt de tweede Notorious van dit jaar. Zoals jullie kunnen merken is er flink wat aan veranderd. De Notorious is niet het enige, zo werken we hard aan een prachtige, nieuwe website. Ook zijn we enthousiast over onze nieuwe borrellocatie. Bij gebrek aan ruimte in de Engelbewaarder, en overvloed aan korting bij de Beertemple, verhuizen we naar de laatste. We wensen jullie hele fijne feestdagen toe! ANNE VAN DUIN NOTOR IOU S Gelukkig zijn sommige dingen ook constant, zoals de activiteiten van ARS. Nu de jaarwis seling zo voor de deur staat, kunnen wij als bestuur terug kijken op een mooi begin van het studiejaar. We hebben ons vaak gericht op Oosterse godsdiensten, met als hoogtepunt ons reisje naar Radhadesh. Wij hebben in ieder geval genoten van de oude bekenden en nieuwe gezichten die we tegen zijn gekomen. Hopelijk zien we jullie volgend jaar, met goed voornemen en al, weer in goede gezondheid terug.

14 RELIGENDA ACTIVITEITEN MET RELIGIEUZE ACHTERGROND TEKST STEPHANIE POELMAN Hallo zeer geliefde leden van Ars! Nadat wij ons afgelopen maand hebben verdiept in de denkbeelden van de Hare Krishna in Rhadadesh, ontzettend hebben genoten van interessante docu s tijdens het IDFA en lekker hebben gefeest tijdens de P party is het tijd voor nieuwe activiteiten. De leukste activiteiten, met religieuze achtergrond, heb ik voor jullie op een rijtje gezet en wij kijken uit naar jullie enthousiaste deelname! P E A C E E N K E R K DE RODE HOED o m u u r Peace en Kerk is een cultureel evenement dat georganiseerd wordt door studenten, om daarbij MasterPeace te steunen. MasterPeace is een internationaal vredesinitiatief met als doel mensen te betrekken bij het creëren van vrede. Met behulp van het ingezamelde geld zal het grootste vredesconcert sinds Live Aid gegeven worden in Egypte in Op het evenement zullen de bezoekers op een ludieke manier in contact worden gebracht met het concept van MasterPeace. Denk hierbij aan het gezamenlijk maken van een kunstwerk, en een tweedehands kledingverkoop. Om de sfeer erin te houden zullen er ook verschillende bekende en minder bekende bandjes de bühne betreden. Er zal afgesloten worden met een DJ.met een DJ. H O L I F E S T I VA L AMSTERDAM Holi is het nieuwjaarsfeest van de Hindoes. Het feest symboliseert de overwinning van het goede op het kwade. De brandstapel die aan het begin van het feest in brand gestoken wordt staat symbool voor het kwade. Hierna begint het feest en besprenkelt men elkaar met parfum en reukwater, bepoedert elkaar flink en begiet elkaar met allerlei vloeistof, die de in bloeistaande natuur symboliseren. W W W. H O L I F E S T I VA LT R I P. B L O G S P OT. C O M D E D O O D L E E F T HET TROPENMUSEUM In het Tropenmuseum is tegelijkertijd de tentoonstelling De dood leeft te zien. De tentoonstelling De Dood Leeft laat zien hoe nabestaanden wereldwijd met de dood om gaan. Diverse opvattingen over de dood, het afscheid nemen, rouwen en herdenken worden belicht aan de hand van persoonlijke verhalen, films, objecten en hedendaagse kunst. W W W. D E R O D E H O E D. N L W W W. T R O P E N M U S E U M. N L

15 A F T E R L I F E NEDERLANDS UITVAARTMUSEUM TOT ZOVER Wat gebeurt er na het leven? Is er iets of is er niets? In Afterlife kunst over de eindbestemming laten internationaal bekende kunstenaars ons hierover nadenken. Hoewel Nederland een van de meest ontkerkelijkte landen ter wereld is, denkt het merendeel van de bevolking dat er iets is na het leven. Maar wat is dat dan? Anderen menen dat er helemaal niets is. Afterlife laat geen directe verbeelding van het hiernamaals zien, maar kunst die aanzet tot reflectie. Ze roept vragen op over wat er is nadat we zijn gestorven. Veertien kunstenaars zijn hiermee aan de slag gegaan. Ze komen met spirituele, contemplatieve en speelse werken. W W W. TOT Z OV E R. N L W E K E L I J K S E B I J E E N KO M S T VA N D E A M S T E R DA M S E S T U D E N T E N E K K L E S I A DE NIEUWE LIEFDE De Studentenekklesia is een onafhankelijke gemeente met een eigen (in de bijbel gewortelde) geloofstaal. Tijdens de voor iedereen gratis toegankelijke bijeenkomst zingt het koor liederen uit eigen repertoire en wordt de eucharistie gevierd. W W W. D E N I E U W E L I E F D E. C O M J O D E N D O M. E E N W E R E L D V O L V E R H A L E N DE NIEUWE KERK In de winter van presenteert De Nieuwe Kerk Amsterdam in samenwerking met het Joods Historisch Museum een tentoonstelling over het jodendom. Aan de hand van ongeveer 500 bruiklenen vertelt de tentoonstelling het fascinerende verhaal van drieduizend jaar joodse religie, cultuur, kunst en geschiedenis. W W W. J H M. N L L E Z I N G D O O R H A F I D B O UA Z Z A HET TROPENMUSEUM o m In het kader van de tentoonstelling in het Tropenmuseum De dood leeft vertelt schrijver Hafid Bouazza over de dood in Arabische poëzie. F OTOT E N TO O N S T E L L I N G VA N A L B E RT VA N V L I E T BIBLIOTHEEK BANNE BUIKSLOOT Albert van Vliet reisde veel door Marokko en maakte daar prachtige fotoreportages. Een kleurrijke selectie is te zien.

16 B L Z. 1 6 JEDI WITCH, ONLINE EUCHARIST AND VIRTUAL HAJJ INTERNET AND RELIGION IN THE 21ST CENTURY The Ka baa in Second Life TEXST JIMMY ELWING IMAGE SECOND LIFE If a person glances upon the Western world in general and Europe in particular he might draw the conclusion that religion is losing the prominent role that it once had in Western culture. For example, by looking at the number of people attending religious service in Europe during the last decades, he will see that it has dropped from 40.6% persons attending it once a month or more in 1981, to 29.3% in 2008, as shown by the European Values Study. 1 Furthermore, if the same person reads a couple of books on the sociology of religion from the 1960s and 70s, these will further attest his or her idea that the West is being strongly secularised and that Western society and culture are removed from the domination of religious institutions and symbols. 2 However, as recent research shows, this picture of the Western world is not correct and, as the latter Peter L. Berger notes, the society of today is as furiously religious as it ever was. 3 Grace Davie points out that one has to be cautious when drawing conclusions on an individual s life based on only one dimension of his life, such as church attendance, since the individual can be believing without belonging and that whether a person goes to church or not does not necessarily say anything about that person s religious belief. 4 There are myriad T I M E & R I T UA L S

17 examples of believers who do not attend explicit houses of worship, in the modern day, for example non practicing Christians and solitary wiccans. Callum Brown argues that churches today have become so marginal to the place of religion in society that the academic game has to change fundamentally 5 and instead of vanishing, it has been noted that the religions of today have changed and assumed new institutionalised forms. So, with all this in the back of our heads, we have to ask ourselves: What is characterising for religions in the time we live in, and in which ways have they changed? In his book Jesus in Disneyland, David Lyon, drawing on the works of Manuel Castells and Zygmunt Bauman, argues that the emergence of the communication and information technologies along with the consumer culture has replaced the former authority based structural sources of identity with a more personal identity construction. Nowadays, people are no longer bound to create their religious identity in accordance with traditional religious institutions, he argues, but can now individually create their own identity by buying different religious commodities on a cultural supermarket. 6 The Internet here plays a very important role, since people through this medium can access particularly anything and anyone. It can be a valuable resource in an individual s search for a religious identity. To exemplify this, in his textbook on the sociology of religion, Possamai gives us the following extract from a Neo pagan chat room: WICCAN JEDI HI EVERYONE! I RECENTLY FOUND OUT ABOUT JEDIISM, READ, AND RE READ THE WEBSITE AND DECIDED THAT I LOVE JEDIISM I AM ACTUALLY WICCAN, BUT AS JEDIISTS MORALS ARE EXCELLENT AS WELL, I DECIDED TO MERGE THE TWO BELIEF SYSTEMS SO I AM A KIND OF JEDI WITCH. 7 This, I believe, is a perfect example of how a person today, with the help of Internet, can create his or her own religious identity. Since we are all living in an information age, everything is accessible and it has become very easy to create your own identity through the means of consuming religious or spiritual commodities. Previously, our religious identity was bound to our socialisation into a plausibility structure, as suggested by Berger and Luckmann 8, but now we are no longer bound to these more or less pre determined identities based on where we were born. Instead, we now decide ourselves what and who we want to be or become. The Internet plays a very important role in this process since it is there we can find the many puzzle pieces to our identity jigsaw. [...] IT HAS BEEN NOTED THAT THE RELIGIONS OF TODAY HAVE CHANGED AND ASSUMED NEW INSTITUTIONALISED FORMS Furthermore, for those who still ground their religious identity in more traditional religious systems, the Internet provides a venue for novel modes of practice. Here, let me give two examples of this. The first example is the Alpha Church, a full on line Christian Global Church in which one may Worship twenty four/seven and take Holy Communion, receive Christian Baptism, and community chat with other people. 9 What I find most interesting on the homepage is the Alpha Church Services of Holy Communion Eucharist in which one can take the communion online by bringing something to drink, such as juice, water, soup, and something to eat, such as a cracker, a small piece of bread or a little piece of tortilla, to the computer, and then do the Eucharist in a Power Point style with flash text, graphics, background music and sound files. 10 No longer does a person need to go to church in order to take Holy Communion, but N OTO R I O U S J E D I W I T C H, O N L I N E E U C H A R I S T A N D V I RT UA L H A J J B L Z. 1 7

18 B L Z. 18 can instead sit in front of his or her computer and do it, even though I believe that many Christians object to this idea of do it yourself!. The second example I would like to give is connected to Second Life, a virtual world in which people create avatars to live a virtual life, having houses, jobs, and relation ships and where they shop, party and interact with other users or avatars. Second Life is user generated, and people can purchase and build on land within the virtual world. Different religious groups have done this, and one can find, among others, Buddhist temples, Christian churches and Islamic mosques in this world.11 In December 2007, IslamOnline.net, an Islamic website founded in 1997 by Yusuf Al Qaradawi, launched a so called Mecca sim with the purpose of educating Muslims and non Muslims about Hajj. Here, the avatar proceeds along the path to the Masjid al Haram, where she circumambulates the Ka baa and kisses the black stone as if he or she was doing it in real life. This so called vir tual Hajj has according to Krystina Derrickson been described by Mohammad Yahia as the full Hajj experience, that is as close as one could get to the real thing.12 Even though the sim is created to educate Muslims and non Muslims about Hajj, they do have to follow the same rules that apply for doing it in real life, such as wearing the proper ihram clothing and following prescribed routes. As Derrickson argues in her article, this has become a sort of Islamic sacred space in Second life, and even though it will never be considered as sacred as the real Mecca, it opens the possibility for users who are confined by lack of funds or even physical infirmity to experience the Hajj, even if only virtually. of media, such as the Internet. This creates, on the one hand, different and new types of religions, such as the case with the Jedi Witch who created her own religion from what she found on the Internet. On the other hand, the Internet also makes it possible for religious groups to reach out to their members in new ways. By performing rituals online, such as taking the communion or doing the Hajj, the Internet has created new ways of practicing religion in which the practitioners no longer needs to leave their homes but can do it all in front of a screen. This is a very interesting phe nomenon, and it is evident that it has created a need for new ways of studying religion in the 21st century. So, what can all this tell us? It is evident that what is characterising of our world today is the open networks and free flow of information that is made possible through different types TIME & RITUALS 1: EUROPEAN VALUE STUDY (WWW.EUROPEANVALUESSTUDY.EU/) 2: AMONG OTHERS, THIS IDEA IS PRESENTED IN BERGER, PETER L. THE SACRED CANOPY: ELEMENTS OF A SOCIOLOGICAL THEORY OF RELIGION (GARDEN CITY, N.Y.: DOUBLEDAY. 1969), SEE P : BERGER, PETER L. (ED), DESECULARIZATION OF THE WORLD: RESURGENT RELIGION AND WORLD POLITICS. (GRAND RAPIDS: EERDMANS. 1999), P. 2 4: DAVIE, GRACE, EUROPE: THE EXCEPTIONAL CASE: PARAMETERS OF FAITH IN THE MODERN WORLD (LONDON: DARTON, LONGMAN & TODD. 2002), P. 5 5: BROWN, CALLUM G., THE SECULARISATION DECADE: WHAT THE 1960S HAVE DONE TO THE STUDY OF RELIGIOUS HISTORY IN MCLEOD, HUGH & USTORF, WERNED (ED) THE DECLINE OF CHRISTENDOM IN WESTERN EUROPE, (CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS. 2003). P LYON, DAVID JESUS IN DISNEYLAND: RELIGION IN POSTMODERN TIMES (CORNWALL: POLITY PRESS. 2000) P. 75 7: POSSAMAI, ADAM, SOCIOLOGY OF RELIGION FOR GENERATIONS X AND Y (LONDON: EQUINOX PUBLISHING LTD. 2009) P : BERGER, PETER L. & LUCKMANN, THOMAS, THE SOCIAL CONSTRUCTION OF REALITY: A TREATISE IN THE SOCIOLOGY OF KNOWLEDGE (LONDON: ALLEN LANE. 1967) 9: ALPHA CHURCH (WWW.ALPHACHURCH.COM) 10: (WWW.ALPACHURCH.COM/HOLYCOMM.HTM) 11: YAMANE, DAVID & ROBERTS, KEITH A. RELIGION IN SOCIOLOGICAL PERSPECTIVE (PINE FORGE PRESS: FIFTH EDITION. 2011) P : DERRICKSON, KRYSTINA. "SECOND LIFE AND THE SACRED: ISLAMIC SPACE IN A VIRTUAL WORLD IN V. SISLER (ED.)DIGITAL ISLAM, 2008 (WWW.DIGITALISLAM. EU/ARTICLE.DO?ARTICLEID=1877)

19 B L Z. 19 KUNST IN DE KERK OV E R P E R FO R M A N C E R I T U E L E N E N DE DEM O C R AT I E VA N D E R E L I G I E U Z E E R VA R I N G TEKST MARISKA JUNG BEELD STEFAN BELDERBOS EEN RELIGIEUZE ERVARING, WAT IS DAT EIGENLIJK? Er zijn verschillende interpretaties van het begrip religieuze ervaring. Voor mijn onderzoek wilde ik religieuze ervaring onderscheiden van esthetische ervaring, dat je krijgt naar aanlei ding van een kunstwerk. Met theorieën vanuit de godsdienstpsychologie beargumenteer ik dat beide ervaringen verschillen in de mate van intensiteit van de beleving. Als je in contact staat met het beeld van het kunstwerk, heb je een ervaring die enkel in dat moment van con tact bestaat. Een religieuze ervaring doet meer. N OTOR IO US In de rubriek Wetenschap & Praktijk laten we mensen aan het woord die ervaring hebben met religiewetenschappelijke thema s. Voor dit nummer sprak ik met beeldend kunstenaar Stefan Belderbos. In 2010 promoveerde hij op het proefschrift Van Kunstwerk tot Religieus Ritueel aan de Universiteit van Leiden. Veel kerkdiensten ervaar ik alsof ik een college volg, dat soms boeiend is en soms niet. Met mijn performances wilde ik proberen een religieuze ervaring op te roepen die meerwaarde heeft. K U NS T IN D E K E R K Waak over mij in Almstad

20 B L Z. 2 0 Het blijft langer hangen en verandert daardoor ook je dagelijkse leven. Je kunt je er anders door gaan gedragen. Dat hoeft niet altijd een grootse verandering te zijn. Zo vertelde iemand dat hij zich tot maanden na de performance veel meer ontspannen voelde. Het is moeilijk om te meten of dit echt het gevolg is van de performance. Uiteindelijk gaat het erom dat persoon dat zelf koppelt aan de viering. eigen godsbeeld kunnen vormen. De abstracte beelden die worden uitgevoerd tijdens een performance koppelen bezoekers vervolgens aan hun persoonlijke levenservaringen. KONDEN ALLE KERKGANGERS DAADWERKELIJK AAN DE SLAG MET DE VERBEELDINGEN VAN DE PERFORMANCE? De beelden van een performance kan de persoonlijke herinnering veranderen. Sommige performances riepen associaties met begrafenis en dood op. Als zo n performance wordt afgesloten met een hoopvol en positief beeld, dan kan de verdrietige herinnering veranderen. Mensen voegen deze troostende beelden toe aan hun herinnering van de dood. WELKE PLEK NEEMT ZO N PERFORMANCE DAN IN BINNEN EEN KERKELIJKE VIERING? Voor mijn onderzoek heb ik verschillende performances ontwikkeld in samenwerking met de kerkelijke gemeenten. De performances liepen vaak naadloos over in de algemene kerkdienst. Op deze manier werd een hele nieuwe viering ontworpen voor de kerkgangers. Het is dan eigenlijk zo dat je de ervaring, opgeroepen door de performances, niet kunt ontlopen. Zodra je deelneemt aan de kerkdienst, neem je met je aanwezigheid deel aan de performances. Door mee te zingen met de kerkliederen, bijvoorbeeld. Natuurlijk had ik een handeling ontworpen die door één of meerdere personen werd uitgevoerd. Dit is de performance. De bedoeling is dat bezoekers hun eigen verbeelding gebruiken, zodat de performance voor hen betekenis heeft. Dit betekent dat er een veel groter beroep op hun betrokkenheid en creativiteit wordt gedaan dan tijdens een preek. Je moet echt zelf aan de slag. Dogma s staan minder centraal, waardoor mensen meer hun Niet iedereen. Om een geslaagd voorbeeld te noemen: tijdens de performance Waak over mij worden twee performers geblinddoekt. Vervolgens slepen zij met volle aandacht en concentratie in een gestaag ritme een bed achter zich aan. Eén toeschouwer vertelde dat zij enorm geraakt werd door deze handeling. Zij zag zichzelf daar eigenlijk staan, geblinddoekt en al. Zij heeft af en toe enorme behoefte om zich af te sluiten, dat alles even helemaal weg mag vallen. In de meditatieve sfeer van het slepen zag zij dit verbeeld. Toen ik vroeg of zij ook nog iets aan de muziek had beleefd, antwoordde ze: welke muziek?. Iedereen pikt verschillende aspecten uit een performance die hen aanspreekt. De rest kan wegvallen, inderdaad. De performance werkte door in haar dagelijkse leven. Het ging namelijk ook over dromen. Zij vertelde dat ze zich doorgaans nooit dromen herinnerde, maar na het zien van de performance opeens wel. Zij bracht wat er gebeurde tijdens de performance en de herinnering van een droom die veel voor haar betekende, in verband met elkaar. Dat vormde voor haar een belangrijk moment. HEB JIJ HIERMEE NIEUWE RITUELEN ONTWORPEN OF HEB JE EEN KUNSTWERK GEMAAKT? Ik heb een eenmalig ritueel ontworpen. Het is meer een aantal bijzondere vieringen, waarmee ik laat zien wat de kracht van beelden kan zijn. Nu kunnen gemeenten in een gewone dienst meer aandacht hebben voor de eigen rituelen, T I M E & R I T UA L S

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Group 2a 1. How many children do you have in your class?

Group 2a 1. How many children do you have in your class? Drop Out Center Questions March 12&13 Group 2a 1. How many children do you have in your class? Ik heet Vinayagamoorthy, ik ben 13 jaar oud en ik zit in groep 6 hier. Ik zit op een openbare school met alleen

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Flowdagboek voor de Intuïtie challenge

Flowdagboek voor de Intuïtie challenge Flowdagboek voor de Intuïtie challenge MANIFESTyourlight.nl Dit is je flowdagboek voor de Intuïtie challenge Vul het in op het moment van de dag dat je intuïtie vertelt dat je dat moet doen. Als je schrijft

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

k ga naar school go to school

k ga naar school go to school Nederlandstalig onderwijs k ga naar school go to school Nederlands English k ga naar school go to school Wat heb ik goed geslapen. Mama helpt me bij het wassen en aankleden. Ze vertelt me dat ik mijn knuffel

Nadere informatie

Wereldgodsdiensten* hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76063

Wereldgodsdiensten* hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76063 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 02 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76063 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen...

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Ton Schulten Woord vooraf Al van jongs af heeft Ton Schulten zich aangetrokken gevoeld tot schilderkunst en vormgeving. Op 53-jarige leeftijd

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 we doen dat als teken van herinnering We planten een boom vandaag We planten een boom vandaag tijdens de novembermaand, maand van het herdenken. We planten

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op:

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op: Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

1. Ieder jaar wordt een BKM georganiseerd door de Stichting Boeroe Kon Makandra. Vind je dit aantal goed of zou het moeten worden veranderd?

1. Ieder jaar wordt een BKM georganiseerd door de Stichting Boeroe Kon Makandra. Vind je dit aantal goed of zou het moeten worden veranderd? Uitslag enquete 2013 Tussen 16 oktober en 7 november 2013 hebben wij reacties gehad op onze enquete. 1. Ieder jaar wordt een BKM georganiseerd door de Stichting Boeroe Kon Makandra. Vind je dit aantal

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

De Bijbel Open 2013 22 (08-06)

De Bijbel Open 2013 22 (08-06) 1 De Bijbel Open 2013 22 (08-06) Vanmorgen bespreken we een vraag van een luisteraar over de geschiedenis van de Emmausgangers uit Lukas 24. Het gaat om wat twee volgelingen van Jezus meemaakten, toen

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren Handleiding Nederlands leren in de bibliotheek NT SCHOOL NT Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren NEDERLANDS LEREN IN DE OBA In de OBA kun je Nederlands leren met boeken en op de computer. Op de 5de

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Programma Spirituele reis India Roots of mindfulness 26 januari 12 februari 2017

Programma Spirituele reis India Roots of mindfulness 26 januari 12 februari 2017 Programma Spirituele reis India Roots of mindfulness 26 januari 12 februari 2017 26 januari Aankomst in New Delhi, overnachting in de bruisende wijk Paharganj. 27 januari Ochtend: groepsbijeenkomst met

Nadere informatie

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English Handleiding beheer lijst.hva.nl See page 11 for Instruction in English Maillijsten voor medewerkers van de Hogeschool van Amsterdam Iedereen met een HvA-ID kan maillijsten aanmaken bij lijst.hva.nl. Het

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Nehemia 8:10b - Feest met de wet

Nehemia 8:10b - Feest met de wet Nehemia 8:10b - Feest met de wet Je moet al zo veel, en dan moet je je van God ook nog aan zijn wetten houden? Hoe kun je nu blij zijn met de wet? Toch wordt in Jeruzalem feest gevierd als de wet gelezen

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE ARTISTIEK ONDERZOEK MASTER KUNSTEDUCATIE Willem de Kooning Academie Piet Zwart Instituut te Rotterdam april 2012 Marieke van der Hoek-Vijfvinkel begeleiding: Annette Krauss - MaikoTanaka ? KUNST ONDERZOEK

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren Handleiding Nederlands leren in de bibliotheek NT SCHOOL NT Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren Nederlands leren in de bibliotheek In Bibliotheek Zuid-Kennemerland kun je Nederlands leren met boeken

Nadere informatie

studeerkamer open haard bad douche https://www.homeswapinternational.com/greatbritain-cheltenham garage car exchange / use of car study

studeerkamer open haard bad douche https://www.homeswapinternational.com/greatbritain-cheltenham garage car exchange / use of car study Madness 1 Home swap Flash info read Bekijk de website en lees de tekst. Wat is het Nederlandse woord voor home swap? studeerkamer open haard bad douche https://www.homeswapinternational.com/greatbritain-cheltenham

Nadere informatie

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad TITEL ACTIVITEIT beschrijving: Wat geloof jij? 2 de graad Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven vroeger en nu. Daarin zijn hoogstwaarschijnlijk al verschillende godsdiensten

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

door in zijn brief aan de Galaten te spreken over Jezus geboren uit een vrouw en niet uit een maagd.

door in zijn brief aan de Galaten te spreken over Jezus geboren uit een vrouw en niet uit een maagd. Ze wordt afgebeeld op schilderijen. Ogen verwachtingsvol opgeslagen, gebedenboek uit haar hand gevallen, want daar staat een engel met een boodschap voor haar. Op sommige schilderijen schrikt ze, maar

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Bereid de jongeren voor, rust ze toe en laat ze los voor bediening in hun gemeente, hun maatschappij en in de wereld in zijn geheel.

Bereid de jongeren voor, rust ze toe en laat ze los voor bediening in hun gemeente, hun maatschappij en in de wereld in zijn geheel. Tiener- en jeugdwerk 1 Timotheüs 4:12 Niemand schatte u gering om uw jeugdige leeftijd, maar wees een voorbeeld voor de gelovigen in woord, in wandel, in liefde, in geloof en in reinheid. Jeugd, jongeren,

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Lees samen de opdrachten door. Verdeel de opdrachten. Leg jullie afspraken vast in het Plan van Aanpak (zie bijlage 1). Nu kunnen jullie starten.

Lees samen de opdrachten door. Verdeel de opdrachten. Leg jullie afspraken vast in het Plan van Aanpak (zie bijlage 1). Nu kunnen jullie starten. Perspectief 3 e editie 3 hv Project Werken 0. Start Dit project gaat over werken. Waarom is werken zo belangrijk? Wat voor werk zou jij willen doen als geld geen rol speelt? Werk je om te leven of leef

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam

Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam See page 11 for Instruction in English Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam Iedereen met een UvAnetID kan maillijsten aanmaken bij list.uva.nl. Het gebruik van de lijsten van

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Roemenië Romania - Rumänien

Roemenië Romania - Rumänien Roemenië Romania - Rumänien Oktober 2013 - October 2013 In oktober 2013 zijn wij voor het eerst, op eigen kosten en gelegenheid, afgereisd naar Roemenië. In October 2013, we travelled for the first time,

Nadere informatie

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies).

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies). TITEL ACTIVITEI T + beschrijving: Leven na de dood? 2 e graad In deze les gaan we dieper in op de gebruiken bij een overlijden. We bestuderen de visie op het hiernamaals of een leven na de dood in de verschillende

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie