Preventie op persoonlijke maat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Preventie op persoonlijke maat"

Transcriptie

1 Preventie op persoonlijke maat JGZ biedt een uniek kader om de gevolgen van beginnende problemen bij kinderen positief te beïnvloeden, met name de problematiek die (nog) niet binnen een diagnostische classificatie valt. Hier ligt een cruciale verantwoordelijkheid voor de JGZ: een afweging maken in de diverse ontwikkelingsfasen van een kind dat symptomen nog niet leiden tot diagnoses, waarbij op ieder moment factoren invloed kunnen hebben op het verloop van de ontwikkeling. De JGZ staat voor de uitdaging om de conventionele benadering ( find it and fix it ) naar een toekomstbestendige aanpak ( predict it and personalize it ) te transformeren. Het accent in deze verandering zal moeten liggen op het personaliseren van zorg: anticiperen op specifieke individuele behoeften van kinderen en jeugdigen, gebruik makend van het vermogen om risico s voor gezondheid, groei en ontwikkeling te voorspellen, vast te stellen en te kwantificeren. Hierbij maakt JGZ gebruik van twee denkmodellen: 1) het biopsychosociaal model, 2) een denkmodel dat uitgaat van ontwikkeling in een continuüm (growing into deficit. Deze worden hierna toegelicht. Het biopsychosociaal model Het biopsychosociaal model is een model om de gezondheidstoestand en eventuele gezondheidsproblemen van een mens in de volle breedte in beeld te brengen en te beschrijven. Hierdoor is het uitermate geschikt voor een jeugdgezondheidszorg die met een brede, integrale blik naar de gezondheid van kinderen kijkt. Het model is een multifactorieel model; dat wil zeggen dat er meerdere factoren zijn die meespelen die van invloed zijn op (het ontwikkelen van) gezondheid en bij het ontstaan, voortbestaan of herstel van een gezondheidsprobleem. Het model is systemisch. Zo wordt de ontwikkeling van een kind gezien als onderdeel van het hele systeem waar het zich in bevindt. Het model is circulair of interactief: de verschillende factoren hebben onderling invloed op elkaar. Een wijziging op één gebied heeft wijzigingen op alle andere gebieden tot gevolg. De factoren die een rol spelen bij de gezondheid, worden geclusterd in: biologische aspect: factoren zoals aanleg, erfelijkheid, lichamelijke ziekten, voeding, algehele conditie psychische aspect: factoren zoals persoonlijkheid, gedachten, overtuigingen, gevoelens en bezieling sociale aspect: factoren zoals gezin, vrienden, school, vrije tijd. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen voorbeschikkende, uitlokkende en onderhoudende factoren. Voorbeschikkende factoren zijn factoren die het ontstaan van een probleem waarschijnlijker of onwaarschijnlijker maken. Uitlokkende factoren zijn factoren die een probleem veroorzaken. Onderhoudende factoren zijn factoren die een bestaand probleem helpen in stand te houden. Het biologische aspect Het biologische aspect is het lichaam en alles wat in rechtstreeks contact komt met het lichaam. Denk hierbij aan voedsel, de lucht die we inademen, andere organismen om ons heen zoals bacteriën en virussen, stoffen waar we mee in aanraking komen en de fysische eigenschappen van onze omgeving zoals temperatuur en vochtigheid. Voorbeschikkende biologische factoren zijn biologische factoren die het ontstaan van een probleem waarschijnlijker of onwaarschijnlijker maken. Een blanke huid is bijvoorbeeld gevoeliger voor zonlicht dan 1

2 een donkerdere huid. Dit houdt rechtstreeks verband met de hoeveelheid pigment (een stof die ons beschermt tegen overvloedig zonlicht) in de huid. Uitlokkende biologische factoren zijn bijvoorbeeld bacteriën en virussen, te weinig slapen, ongezond eten, een wond of een aardbeving, overstroming of een andere milieuramp. Onderhoudende biologische factoren kunnen factoren zijn die te maken hebben met een slechte lichamelijke conditie, een handicap of medicatie, ongezonde eet en leefgewoonten en een ongezonde fysieke omgeving. Het psychische aspect Onder het psychische aspect wordt alles begrepen wat met de persoonlijkheid, gedachten, overtuigingen, gevoelens en bezieling te maken heeft, zowel bewust als onbewust. Voorbeschikkende psychische factoren: persoonlijkheid. Een persoonlijkheid geeft een bepaalde houding en bepaalde inzichten die het ontstaan van bepaalde klachten waarschijnlijker of juist onwaarschijnlijker maken. Iemand met een laissez faire houding zal in veel situaties anders reageren dan een pietje precies. Een angstige persoonlijkheid zal eerder beren op de weg zien dan iemand met een optimistische aard. Het aantal beren op de weg is in beide gevallen even groot, maar voor de angstige persoon is de kans op een ontmoeting groter. Uitlokkende psychische factoren zijn gebeurtenissen, zowel vreugdevolle als verdrietige, die spanning veroorzaken. Onderhoudende psychische factoren zijn bijvoorbeeld gedachten en overtuigingen over een probleem en motivatie om iets aan de klacht te doen. Wanneer iemand het idee heeft dat een probleem nou eenmaal bij de leeftijd of de omstandigheden hoort, zal hij minder geneigd zijn om een oplossing te vinden. Het sociale aspect Het sociale aspect omvat de contacten met de mensen om ons heen: het gezin, de buurt, de school en vrienden. Het is het systeem waarin een mens functioneert. Voorbeschikkende sociale factoren betreft de cultuur waarin iemand is opgegroeid. Zowel de gezinscultuur als het land, de religieuze gemeenschap, de vriendenkring en de andere contacten die wij gehad hebben, hebben een sterke invloed op hoe wij naar onszelf kijken en hoe wij onszelf zien in relatie tot anderen. Uitlokkende sociale factoren zijn die sociale gebeurtenissen of interacties die het ontstaan van onze klacht in gang zetten of hieraan bijdragen. Onderhoudende sociale factoren zorgen ervoor dat het moeilijk wordt om te herstellen; iedere poging daartoe wordt als het ware bestraft door de omgeving. Wanneer je bijvoorbeeld met zorg en aandacht omringd wordt terwijl je ziek bent, maar in gezonde tijden nauwelijks gezien wordt, kan het minder aantrekkelijk zijn om beter te worden. Wisselwerking tussen psychische en biologische aspecten Dat het lichaam invloed heeft op onze gedachten zijn de meesten zich wel bewust. Wanneer je iets voelt in je lichaam, heeft dat een gedachte tot gevolg. En ook minder direct, wanneer je vaak pijn hebt, veel ziek bent, een chronische aandoening hebt, zal dat invloed hebben op je stemming en je gedachtepatronen. Iedere gedachte die wij hebben, veroorzaakt fysieke veranderingen. Wij merken dit vaak niet op omdat het soms gaat om hele kleine veranderingen. Deze kleine veranderingen hebben echter invloed op heel veel processen in ons lichaam en kunnen dus uiteindelijk grote veranderingen tot gevolg hebben. Wij kunnen dit vergelijken met de rots die uitgehold is door druppels water. Iedere druppel is klein en heeft maar een hele kleine invloed op de rots, maar wanneer de druppels al vervlogen of weggestroomd zijn, blijft de rots 2

3 over met een uitholling. Wisselwerking tussen biologische en sociale aspecten Een van de meest in het oog springende verbanden tussen biologische en sociale aspecten is discriminatie op grond van iemands huidkleur of handicap. De tegenhanger hiervan is de persoon die door een aantrekkelijk uiterlijk veel aandacht krijgt. Kijken we naar het biologische aspect om ons heen, dan zien we dat bijvoorbeeld in tijden van voedselschaarste sociale veranderingen optreden. De mensen worden of solidair of ze komen juist meer voor zichzelf op. Wisselwerking tussen psychische en sociale aspecten Een voorbeeld van de wisselwerking tussen psychische en sociale aspecten is dat onze persoonlijkheid en de manier waarop wij in het leven staan zeer bepalend zijn voor onze sociale contacten. Andersom wordt onze kijk op het leven en ook op onszelf sterk beïnvloed door de ervaringen die wij met anderen hebben. Growing into deficit De ontwikkeling van kinderen en jeugdigen in hun levensloop wordt bepaald door de interactie tussen bovengenoemde factoren in multidimensionele dynamische processen. Dit resulteert in een oneindige variabiliteit aan unieke individuen. Wanneer een biologische kwetsbaarheid aanwezig is, kan een preklinische, prodromale fase (stadium waarin verschijnselen van een naderend probleem verschijnen) ontstaan waarin nog geen duidelijk symptomen waarneembaar zijn. De interactie tussen genetisch bepaalde kwetsbaarheid en stressoren (omgevingsfactoren) leidt in een continuüm in de tijd uiteindelijk tot een diagnostische entiteit op grond waarvan dan pas besloten wordt tot een interventie. Volgens dit concept is er sprake van zogenaamd growing into deficit. Of growing into deficit optreedt, wordt bepaald door initiërende gebeurtenissen en gezondheidsdeterminanten in de omgeving. Figuur: growing into deficit in het ontwikkelingscontinuüm 3

4 Referenties: A. Sameroff. A Unified Theory of Development: A Dialectic Integration of Nature and Nurture. Child Development, January/February 2010, Volume 81, Number 1, Pages 6 22 Bernice Doove, 1,3 Jan Heller, 2 Frans Feron 2,3 : JGZ op de drempel naar gepersonaliseerde zorg. TSG, Maart, 2014 Frans Pijpers 4

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe?

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Inhoud 1. Voor wie is deze brochure?...4 2. Introductie...5 3. Vermoeidheid een klacht?...5 4. Geen gewone vermoeidheid...5 5. Oorzaken van vermoeidheid...11

Nadere informatie

Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid

Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid een handreiking voor risicodragers en hun partners Inhoudsopgave Voorwoord 3 Leeswijzer 4 Inleiding 5 1 Wat kan aanleiding zijn om

Nadere informatie

Zelfmanagement, wat betekent het voor de patiënt?

Zelfmanagement, wat betekent het voor de patiënt? Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Zelfmanagement, wat betekent het voor de patiënt? Monique Heijmans Geeke Waverijn Lieke van Houtum ISBN 978-94-6122-248-0

Nadere informatie

Gezondheid in organisaties en systemisch werk.

Gezondheid in organisaties en systemisch werk. Gezondheid in organisaties en systemisch werk. Het staat met grote letters op onze website. Bureau Galenkamp&Schut staat voor: gezondheid in systemen. Het is onze missie, onze ster aan de horizon. In dit

Nadere informatie

Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling. ggz. multidisciplinaire richtlijn. Depressie. Patiëntenversie

Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling. ggz. multidisciplinaire richtlijn. Depressie. Patiëntenversie Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling ggz multidisciplinaire richtlijn Depressie Patiëntenversie Multidisciplinaire richtlijn Depressie Patiëntenversie 2005 Deze patiëntenversie is mede ontleend aan

Nadere informatie

Werken met ernstig meervoudig beperkten

Werken met ernstig meervoudig beperkten Werken met ernstig meervoudig beperkten - Een informatiepakket voor zorgverleners die voor het eerst in aanraking komen met ernstig meervoudig beperkten - Auteur: Begeleiders: Lobke van Breukelen Bert

Nadere informatie

Zorgstandaard astma Kinderen & Jongeren

Zorgstandaard astma Kinderen & Jongeren Zorgstandaard astma Kinderen & Jongeren Zorgstandaard Astma Kinderen & Jongeren Oktober 2012 Zorgstandaard Astma Kinderen & Jongeren Colofon Uitgever 2012 Long Alliantie Nederland Stationsplein 125 3818

Nadere informatie

methodiek bij de aanpak van complexe scheidingen

methodiek bij de aanpak van complexe scheidingen methodiek bij de aanpak van complexe scheidingen 1 methodiek complexe scheidingen methodiek bij de aanpak van complexe scheidingen 2 methodiek complexe scheidingen Voorwoord Als kinderen een scheiding

Nadere informatie

Waarom zijn we ermee opgehouden?

Waarom zijn we ermee opgehouden? Duurzame inzetbaarheid: Waarom zijn we ermee opgehouden? eenvoud werkt. Talenten versterken en ondersteunen bij uitdagingen. We doen het al! Leerkrachten hebben het beste met de leerlingen voor: we willen

Nadere informatie

Kinderen met een handicap in Tel

Kinderen met een handicap in Tel Kinderen met een handicap in Tel Kerngegevens per provincie, gemeente en wijk Bas Tierolf Dick Oudenampsen Kinderen met een handicap in Tel Kerngegevens per provincie, gemeente en wijk Bas Tierolf Dick

Nadere informatie

Motivational Interviewing

Motivational Interviewing Motivational Interviewing Een bewerking van het artikel: Voorlichtingsmehodieken Motivational Interviewing DiabeteszorgBeter (jan. 2007) 1. Inleiding Motivational Interviewing (MI) is een directieve persoongerichte

Nadere informatie

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Voor wie is deze brochure bedoeld? Deze brochure is voor mensen bij wie de diagnose kanker is gesteld. Ook is het raadzaam de mensen in uw naaste omgeving,

Nadere informatie

ATTRIBUEREN OF TOESCHRIJVEN

ATTRIBUEREN OF TOESCHRIJVEN ATTRIBUEREN OF TOESCHRIJVEN De meeste mensen, en dus ook leerlingen, praten niet alleen met anderen, maar voeren ook gesprekken met en in zichzelf. De manier waarop leerlingen over, tegen en in zichzelf

Nadere informatie

Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding.

Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Zelfmanagement vanuit het perspectief van mensen met astma of COPD D. Baan M. Heijmans P. Spreeuwenberg M.

Nadere informatie

Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen

Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen Informatie voor patiënten F0554-1011 april 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Genetische testen en gezondheid

Genetische testen en gezondheid Genetische testen en gezondheid Genetische testen en gezondheid We hebben allemaal een unieke combinatie van genen van onze ouders geërfd. Onze unieke combinatie van genen en de invloed van onze omgeving

Nadere informatie

Hoe vertel ik het mijn (klein)kinderen als kanker is vastgesteld

Hoe vertel ik het mijn (klein)kinderen als kanker is vastgesteld Hoe vertel ik het mijn (klein)kinderen als kanker is vastgesteld Voor wie is deze folder Met deze folder willen we u op weg helpen bij de begeleiding van uw kinderen als u of uw partner kanker heeft. Niemand

Nadere informatie

Wat werkt: Motiverende gespreksvoering?

Wat werkt: Motiverende gespreksvoering? Wat werkt: Motiverende gespreksvoering? Cora Bartelink Februari 2013 Motiverende gespreksvoering is een veelgebruikte methode om cliënten te stimuleren hulp te zoeken voor hun problemen of hun ongezonde

Nadere informatie

1 De relatie tussen werk en gezondheid

1 De relatie tussen werk en gezondheid 1 De relatie tussen werk en gezondheid J.H.A.M. Verbeek en P.B.A. Smits De relatie tussen werk en gezondheid is medisch interessant en complex. Werk heeft voor de meeste mensen een positieve functie die

Nadere informatie

Ouderen over ondersteuning en zorg

Ouderen over ondersteuning en zorg Ouderen over ondersteuning en zorg Kwaliteitscriteria voor ondersteuning en zorg vanuit ouderenperspectief met extra aandacht voor kwetsbare ouderen, waaronder migrantenouderen CSO Zorgbelang Nederland

Nadere informatie

EEN LEERLING MET CYSTIC FIBROSIS

EEN LEERLING MET CYSTIC FIBROSIS EEN LEERLING MET CYSTIC FIBROSIS Hoe hou je hem bij de les? Praktisch handboek voor de leraar Landelijk Netwerk Ziek-zijn & Onderwijs ( ZIEZON ) april 20 Onderwijsmap Landelijk Netwerk Ziek - zijn & onderwijs

Nadere informatie

Denktank Transformatie Jeugdstelsel. Beter met minder. Bouwstenen voor de transformatie van het jeugdstelsel

Denktank Transformatie Jeugdstelsel. Beter met minder. Bouwstenen voor de transformatie van het jeugdstelsel Denktank Transformatie Jeugdstelsel Beter met minder Bouwstenen voor de transformatie van het jeugdstelsel Beter met minder Nederlands Jeugdinstituut Postbus 19221 3501 DE Utrecht Bezoekadres: Catharijnesingel

Nadere informatie

Handreiking. Verantwoord gebruik van vragenlijsten in de jeugdgezondheidszorg

Handreiking. Verantwoord gebruik van vragenlijsten in de jeugdgezondheidszorg Handreiking Verantwoord gebruik van vragenlijsten in de jeugdgezondheidszorg Titel Verantwoord gebruik van vragenlijsten in de jeugdgezondheidszorg Een handreiking Een uitgave van Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Nadere informatie

Omgaan met eenzaamheid onder mantelzorgers Herkennen, bespreken en aanpakken

Omgaan met eenzaamheid onder mantelzorgers Herkennen, bespreken en aanpakken Omgaan met eenzaamheid onder mantelzorgers Herkennen, bespreken en aanpakken Auteur: Wilco Kruijswijk Met dank aan: Anita Peters, Theo Royers en Roos Scherpenzeel Colofon Auteurs: Jan Willem van de Maat,

Nadere informatie

Stephanie Dowrick, Het zelf, de ander en intimiteit Uit: Stephanie Dowrick, Intimiteit & alleenzijn Amsterdam/Antwerpen 1993

Stephanie Dowrick, Het zelf, de ander en intimiteit Uit: Stephanie Dowrick, Intimiteit & alleenzijn Amsterdam/Antwerpen 1993 - Dowrick, Zelf-ander-intimiteit, p.1 - Stephanie Dowrick, Het zelf, de ander en intimiteit Uit: Stephanie Dowrick, Intimiteit & alleenzijn Amsterdam/Antwerpen 1993 1 Afzonderlijke zelven in relatie tot

Nadere informatie

DE ZONNEBLOEM OOK VOOR 40-65 JARIGEN

DE ZONNEBLOEM OOK VOOR 40-65 JARIGEN DE ZONNEBLOEM OOK VOOR 40-65 JARIGEN Uitgevoerd in opdracht van de Zonnebloem provincie Overijssel Bacheloropdracht Technische Bedrijfskunde Roel Kikkert September 2010 Enschede Begeleider UT: Dr. R. van

Nadere informatie

Voorwoord blz. 1. Inleiding blz. 2. 1. Wat is hechting? blz. 3. 2. Oorzaken van een hechtingsstoornis blz. 6

Voorwoord blz. 1. Inleiding blz. 2. 1. Wat is hechting? blz. 3. 2. Oorzaken van een hechtingsstoornis blz. 6 Hoe moet ik een kind met een hechtingsstoornis onderwijzen? Geschreven door Patricia Keijzer Stage: p.i.-school de Piloot Pabo Thomas More 30-01-2002 1 Inhoudsopgave 2 Voorwoord blz. 1 Inleiding blz. 2

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Ben je weer beter? Praktische tips voor het werken aan herstel van kanker

Ben je weer beter? Praktische tips voor het werken aan herstel van kanker Ben je weer beter? Praktische tips voor het werken aan herstel van kanker Colofon Tekstbewerking: Walstra tekst en advies, Oegstgeest Redactie: Projectgroep: Mw. dr. ir. A.M.J. Chorus, voedingsdeskundige/epidemioloog,

Nadere informatie

Autisme: het socioschema als

Autisme: het socioschema als Martine Delfos Autisme kent een korte, maar intensieve onderzoekstraditie. Er zijn met name drie belangrijke theorieën ontwikkeld, de theorie van de Theory of Mind, de theorie van de (Weak) Central Coherence

Nadere informatie