Perinatale ondersteuning van kansarme gezinnen: wat er is en wat er nodig is

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Perinatale ondersteuning van kansarme gezinnen: wat er is en wat er nodig is"

Transcriptie

1 Perinatale ondersteuning van kansarme gezinnen: wat er is en wat er nodig is

2

3 Perinatale ondersteuning van kansarme gezinnen: wat er is en wat er nodig is

4 COLOFON Perinatale ondersteuning van kansarme gezinnen: wat er is en wat er nodig is Een uitgave van de, Brederodestraat 21 te 1000 Brussel AUTEURS COÖRDINATIE VOOR DE KONING BOUDEWIJNSTICHTING GRAFISCH CONCEPT VORMGEVING PRINT ON DEMAND Annemarie Hoogewys, Hilde De Grave, Patricia Van Ham en Griet Van de Velde Opleiding Bachelor in de Vroedkunde, Arteveldehogeschool Gent Françoise Pissart, Directeur Anne Van Meerbeeck, Projectverantwoordelijke Ann Vasseur, Directieassistente PuPiL Tilt Factory Manufast-ABP vzw, een bedrijf voor aangepaste arbeid Deze uitgave kan gratis worden gedownload van onze website Een afdruk van deze elektronische uitgave kan (gratis) besteld worden: on line via per naar of telefonisch bij het contactcentrum van de, tel , fax Wettelijk depot D/2893/2013/16 ISBN EAN BESTELNUMMER 3168 augustus 2013 Met de steun van de Nationale Loterij WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 4

5 VOORWOORD De prille kindertijd is een sleutelperiode in een mensenleven, waarin heel veel gebeurt en tot stand komt: taalverwerving, zelfvertrouwen, relaties aangaan, de fysieke ontwikkeling en het psychische evenwicht, de sociale, cognitieve en emotionele ontwikkeling,... De basis die tijdens deze jaren gelegd wordt, bepaalt in grote mate de schoolloopbaan van het kind, zijn sociaal en beroepsleven, zijn gezondheid en zijn fysiek en geestelijk welzijn. Om die reden lanceerde de in 2012 het actieprogramma Kleine kinderen, grote kansen, met als doelstelling: een bijdrage leveren tot de versterking van het beleid en de acties die betere ontwikkelingskansen geven aan kinderen van nul tot zes jaar uit kansarme milieus, of ze nu van Belgische of niet-belgische afkomst zijn. Het programma ondersteunt concrete projecten, stimuleert praktijkuitwisselingen tussen beroepskrachten op dit terrein en pleit voor beleidsaandacht. De kern van de visie van de Stichting is dat kansarme gezinnen toegang moeten hebben tot een kwaliteitsvolle dienstverlening: perinatale opvolging, opvangplaatsen voor kinderen van nul tot drie jaar, de kleuterschool, buitenschoolse opvang van de kleintjes... Die diensten moeten rekening houden met de specifieke situatie van kinderen uit een kansarme omgeving en hen actief steunen in hun ontwikkeling. Het gaat dus niet noodzakelijk om meer middelen, maar om een andere besteding van die middelen, door meer aandacht te besteden aan de noden van deze kinderen, door de vorming van beroepskrachten te versterken, door differentiërende benaderingen te hanteren en door te investeren in de vertrouwensrelatie met de ouders. De Stichting steunde recent twee studies over wat kansarme ouders denken over opvang en onderwijs voor de allerkleinsten. De bevraagde ouders vertellen ons dat ze het beste willen voor hun kinderen. Om een (verwacht) kind maximale kansen op een harmonieuze ontwikkeling te bieden, is het belangrijk dat de kansarme vaders, moeders en kinderen vroegtijdig al vóór de geboorte de nodige ondersteuning vinden bij kwaliteitsvolle perinatale diensten en tot netwerken die van belang zijn voor de ontwikkeling van het kind. WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 5

6 Voorwoord De Stichting wilde een beter inzicht krijgen in de perinatale diensten en structuren. Daarom vroeg ze aan de Arteveldehogeschool Gent en aan de Université Libre de Bruxelles om een staat op te maken van het aanbod, de belemmeringen en de uitdagingen op het vlak van perinatale ondersteuning, met specifieke aandacht voor kansarme gezinnen van Belgische of vreemde afkomst. Het is de bedoeling om het aanbod van diensten en voorzieningen rond de geboorte te analyseren en om te bepalen wat noodzakelijk is om te zorgen voor een goede start en een gepaste begeleiding voor alle kinderen, met inbegrip van zij die in een situatie van kansarmoede leven. Deze publicatie bevestigt dat het belangrijk is om al vanaf de prenatale periode begeleiding te bieden omdat deze periode bepalend is voor de emotionele ontwikkeling van het kind en omdat ze ideaal is om de vaardigheden van de ouders te ondersteunen en te versterken. Het rapport benadrukt ook de noodzaak van toegankelijke informatie en van een gediversifieerd aanbod van diensten dat inspeelt op de uiteenlopende noden en verwachtingen van de gezinnen. Innovatieve benaderingen zijn nodig ter bevordering van het effectieve gebruik van generalistische, universele perinatale diensten, in het bijzonder door de gezinnen die ze het meest nodig hebben. Deze benaderingen moeten uitgaan van een kwaliteitsvolle netwerking om te zorgen voor continuïteit en een globale begeleiding van de gezinnen én voor een coherente ondersteuning. Ze moeten ook bijdragen tot een betere samenwerking tussen de medische en sociale actoren die werken met de gezinnen. Dit rapport presenteert de resultaten van het onderzoek dat door de Arteveldehogeschool werd uitgevoerd in de Vlaamse Gemeenschap. De studie die werd gerealiseerd bij de actoren in de Franse en Duitse Gemeenschap, werd opgenomen in een ander rapport dat eveneens werd gepubliceerd door de, en waarvan een synthese in het Nederlands beschikbaar is op onze website De dankt iedereen die heeft bijgedragen tot deze studie. Deze resultaten helpen ons om te bepalen welke elementen van perinatale ondersteuning ontbreken en welke essentiële diensten in de toekomst ontwikkeld en gesteund zouden moeten worden. Augustus 2013 WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 6

7 INHOUD VOORWOORD IN HET KORT RÉSUMÉ DE PERINATALE ZORG ALS PARTNER IN DE PREVENTIEVE GEZINSONDERSTEUNING De preventieve gezinsondersteuning Een verkennend onderzoek Het paradigma van de onderzoekers ACTOREN EN ACTUELE THEMA S IN HET PERINATAAL ZORGLANDSCHAP De zorgverleners De kaart van zorgverleners in Vlaanderen en Brussel De zwangere, de pasgeborene en het jonge gezin Thema s in het perinatale zorgaanbod WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS: KNELPUNTEN EN OPPPORTU- NITEITEN IN DE PERINATALE GEZINSONDERSTEUNING Eilandjes van goede praktijk Eén zorgpad voor alle zwangeren Onder één dak... of met één klik Diversiteit actief op de agenda Toegankelijkheid: alle deuren open en meer De financiering Acties lokaal, doelstellingen centraal WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 7

8

9 IN HET KORT In Vlaanderen wordt één kind op tien in armoede geboren, in Brussel ruim één op vier. Al van bij de geboorte veroorzaakt kansarmoede een minder goede uitkomst voor moeder en kind. Kwetsbare gezinnen vinden niet steeds de weg naar prenatale zorg en ondersteuning, zwangeren volgen een minder adequaat prenataal zorgtraject. Ook psychosociale factoren zoals stress, roken en milieuomstandigheden - volgens de epigenetica doorwerkend over vele generaties - spelen een rol en verklaren de sociale ongelijkheid in uitkomst voor moeder en kind. Investeren in pre-, peri- en postnatale zorg is nodig voor een betere start voor elk kind. Welk spoor deze vernieuwde aanpak moet volgen, hangt ook af van de knelpunten en de opportuniteiten die in het huidige perinatale zorglandschap aanwezig zijn. Nu ook de preventieve gezins- en opvoedingsondersteuning en het Huis van het Kind in volle ontwikkeling zijn, sluit de vraag naar één overkoepelend zorgconcept vanaf de zwangerschap tot aan het opgroeien van kinderen hier bij aan. Dit verkennend onderzoek peilt daarom naar wat er is in het huidig aanbod van perinatale zorg, en naar wat er nodig is om gelijke kansen te bieden aan alle kinderen die in Vlaanderen en Brussel geboren worden. Er wordt gebruik gemaakt van literatuur-en documentonderzoek, van een brede online bevraging bij zorgverleners, van verdiepende interviews en van drie bezoeken aan goede praktijk in het buitenland (Nederland, Zweden en Bulgarije). De data werden hoofdzakelijk kwalitatief verwerkt. Zoveel mogelijk partijen kregen een representatieve stem. Toch is rekening gehouden met de beperkingen van de dataverzameling en zijn de conclusies met de grootst mogelijke omzichtigheid en objectiviteit geformuleerd. Het rapport biedt een beschrijving en een opsomming van het zorgaanbod voor zwangeren en jonge ouders in Vlaanderen en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Hierin worden zowel het universele als het doelgroepgerichte aanbod, zowel het zwangerschapsspecifieke als nietspecifieke aanbod, zowel het medische, paramedische, educatieve als sociale aanbod beschreven. Perinatale zorgverleners zijn ingedeeld in de volgende categorieën: ziekenhuizen, gynaecologen, huisartsen, vroedvrouwen, organisaties voor zwangerschap en geboorte, sociale organisaties en organisaties voor mensen in een situatie van kansarmoede. WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 9

10 In het kort Daarnaast worden knelpunten en opportuniteiten in de perinatale zorg geanalyseerd en vertaald naar aanbevelingen en praktische suggesties. De focus is gericht op de thema s kwaliteit (de aard van het aanbod, de schaal en het nut van deze zorgverlening binnen de huidige standaarden), toegankelijkheid (de bereikbaarheid, beschikbaarheid, betaalbaarheid, bekendheid, begrijpbaarheid, bruikbaarheid en betrouwbaarheid van de zorgverlening), diversiteit (de aandacht voor sociale en culturele verschillen, de detectie van kwetsbare groepen, de gerichtheid op vaders) en samenwerking (de gerichtheid op andere actoren). De perinatale zorg bestaat uit eilandjes van goede praktijk. Het aanbod is groot. De grootste groep zwangeren gebruikt prenatale zorg frequenter dan aanbevolen. De gynaecoloog is de voornaamste actor binnen het medisch traject en de meeste vrouwen in Vlaanderen bevallen in het ziekenhuis. Een ruim aanbod aan sociale organisaties richt zich tot zwangeren, soms met specifieke noden zoals armoede. De kwaliteit van de perinatale zorg in Vlaanderen is goed en gestandaardiseerd. Zorg op maat wordt sterk gewaardeerd net zoals betrokken, flexibele en empathische zorgverleners. Dat er al veel wordt ingezet op kwaliteit en context, blijkt uit de kennismaking met de perinatale zorg in Bulgarije. Het zorgaanbod in Vlaanderen is echter sterk versnipperd over verschillende organisaties en diensten. Er is een kleine doorsnede tussen de werking van medische en sociale organisaties, en tussen perinatale zorg en de zorg voor het opgroeiend kind. Een versterking van de eerste lijn en een doorgedreven multidisciplinaire samenwerking moeten de zorg, die nu hoofdzakelijk medisch is georiënteerd en door de gynaecoloog wordt ingevuld, breder opentrekken over de verschillende echelons van zorg, zo menen zorgverleners uit andere beroepsgroepen. Huisarts, vroedvrouw en sociaal werker kunnen een complementaire rol spelen in de begeleiding van de zwangerschap, de bevalling en het postpartum. Het hanteren van een uniform zorgpad voor alle zwangeren, zou deze complementaire zorg formeel maken, de multidisciplinariteit op het niveau van de patiënt garanderen en de transparantie ten goede komen. Binnen dat zorgpad moet differentiatie naar gelang specifieke problematiek mogelijk zijn. Voor kwetsbare zwangere gezinnen betekent dit een zorgpad met meer continuïteit, met een langere en meer intensieve thuisbegeleiding, met gerichtheid op sociale aspecten en opvoedingsondersteuning. Administratieve vereenvoudiging van de betalingsmodaliteiten (en de mogelijkheid van een forfaitair betalingssysteem) kan hierbij aansluiten. Aansluitend komt het belang van een casemanager naar voor: een EVA of eerste verloskundig aanspreekpunt. Deze vertrouwenspersoon screent de zwangere op medische en sociale risicosituaties en doet een gerichte doorverwijzing. De gynaecoloog, die onder sterke tijdsdruk staat, neemt nu deze functie grotendeels op. WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 10

11 In het kort Continuïteit van zorg vereist ook efficiënte communicatie en een digitaal pad. Het ontwikkelen van een centraal elektronisch patiëntendossier, gradueel toegankelijk voor alle zorgverleners, verzekert een adequate informatiedoorstroming. Nog efficiënter dan de digitale communicatie is de fysieke nabijheid. Om een sluitende keten van perinatale zorg en kinderzorg te bekomen is communicatie en netwerkvorming noodzakelijk. Dit werkt het best onder één dak. Het concept van een one-stop-shop genereert laagdrempeligheid, een vlotte doorverwijzing en ook een dynamiek die leidt tot nieuwe samenwerkingsinitiatieven. De Zweedse Family Centers zijn hierbij een gouden standaard. Aandacht voor diversiteit leeft beperkt bij perinatale zorgverleners. Nochtans is de doelgroep in de perinatale zorg erg divers, en vraagt hij een gedifferentieerde aanpak. Om groepen van kansarme zwangeren specifiek te kunnen ondersteunen, moeten zorgverleners hen ook kunnen detecteren. Vooral voor gynaecologen is er nood aan snelle tools. Het opleidingsniveau van de moeder, de belangrijkste determinant in perinatale kansarmoede, kan hierbij als basis dienen. Een interessant instroomsysteem wordt ook gehanteerd in het project VoorZorg in Rotterdam, waar geselecteerde zwangeren twee jaar lang intensief individueel worden begeleid. Een tijdige instroom in perinatale zorg vereist een aantal instrumenten en kanalen die de taalbarrière, de culturele barrière en de financiële barrière kunnen passeren. De ingangspoort naar prenatale zorg is vaak niet de zorg zelf. Sociale organisaties zijn daar belangrijke wegwijzers. Huisbezoeken en een actief aanklampend gedrag zijn vormen van goede praktijk. Ten slotte kan de financiering van de voorgestelde trajecten en samenwerkingsverbanden in vraag worden gesteld. Het gebruik van een multidisciplinair zorgpad helpt het prenataal zorggebruik te beperken volgens de aanbevelingen en aldus een kostenvermindering te genereren. Vanuit de ingewikkelde financiering van diensten door verschillende overheden en ministeries, moet de zorg onder één dak eerder georganiseerd worden in de zin van een hecht samenwerkingsverband tussen organisaties met elk een eigen financiering. De praktische voordelen die dit biedt compenseren ook financieel, zo blijkt uit het voorbeeld van het Huis van het Kind in Zottegem. De vormgeving van deze lokale initiatieven kan pas realiteit worden als zij ondersteund worden door beleidsmatige richtlijnen. Zwangere gezinnen en perinatale zorgverleners een plaats geven binnen Het Huis van het Kind biedt niet alleen voordelen voor kwetsbare groepen. Het verbetert voor iedereen de kwaliteit, de toegankelijkheid, en het genereert een betere samenwerking. Met één gemeenschappelijk doel: de kansen voor kinderen beter te maken, de generaties rond. WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 11

12

13 RÉSUMÉ En Flandre, un enfant sur dix et à Bruxelles, plus d un enfant sur quatre naît dans la pauvreté. Dès la naissance, l inégalité des chances n offre pas les mêmes perspectives à la mère et à l enfant. Les familles précarisées ne connaissent pas toujours l existence des services de soins prénataux et les grossesses ne sont pas toujours correctement suivies. Des facteurs psychosociaux, comme le stress, le tabagisme et les conditions environnementales qui, d après l épigénétique, produisent des effets sur plusieurs générations jouent également un rôle et expliquent ces inégalités sociales. Il est donc indispensable d investir dans les soins pré-, péri- et postnataux pour garantir à chaque enfant un meilleur départ dans la vie. La voie que doit emprunter cette approche innovante dépend aussi des obstacles et des opportunités existants dans le paysage des soins périnataux. À présent que le soutien familial et éducatif préventif et que la Huis van het Kind sont en plein développement, cela rejoint la demande d un concept global de prise en charge, depuis la grossesse jusqu à la petite enfance. C est pourquoi cette recherche exploratoire cherche à identifier ce qui existe déjà dans l offre actuelle de soins périnataux et ce qui est nécessaire pour donner les mêmes chances à tous les enfants nés en Flandre et à Bruxelles. Elle se base pour cela sur une étude de la bibliographie, des interviews approfondies et trois visites de bonnes pratiques à l étranger (Pays-Bas, Suède et Bulgarie). Le traitement des données a été principalement qualitatif et une voix représentative a été donnée au plus grand nombre d intervenants possibles. On a néanmoins tenu compte des limites de la collecte des données et les conclusions ont été formulées avec un maximum de prudence et d objectivité. Le rapport propose une description et une énumération de l offre de soins pour femmes enceintes et jeunes parents en Flandre et dans la région de Bruxelles-Capitale, que cette offre soit universelle ou ciblée sur certains publics, qu elle soit ou non spécifiquement destinée aux femmes enceintes, qu elle soit de nature médicale, paramédicale, éducative ou sociale. D autre part, des problèmes et des opportunités dans les soins périnataux ont également été analysés et traduits en recommandations et en suggestions pratiques. L accent est mis sur les thèmes de la WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 13

14 Résumé qualité (la nature de l offre, l échelle et l utilité de ce service compte tenu des normes actuelles), de l accessibilité (non seulement physique, mais aussi comprise en termes d accessibilité financière, de notorité, de compréhension et de fiabilité), de la diversité (l intérêt accordé aux différences sociales et culturelles, la détection de groupes vulnérables, l orientation sur les pères) et de la collaboration (l ouverture à d autres acteurs). Les soins périnataux se composent d îlots de bonnes pratiques. L offre est large. La majorité des femmes enceintes ont recours aux soins périnataux de manière plus fréquente que ce qui est recommandé. Le gynécologue est le principal acteur dans le trajet médical et la plupart des femmes en Flandre accouchent à l hôpital. Un grand nombre d organisations sociales s adressent aux femmes enceintes, parfois avec des besoins spécifiques comme la pauvreté. La qualité des soins périnataux en Flandre est bonne et standardisée. Les soins sur mesure sont fortement valorisés, tout comme l implication, la flexibilité et l empathie des soignants. La découverte des soins périnataux en Bulgarie montre que l on investit beaucoup dans la qualité et le contexte. Cependant, l offre de soins en Flandre est très morcelée entre divers services et organisations. Le fonctionnement des organisations médicales et sociales, des services périnataux et des services d aide à la petite enfance ne se recoupe que faiblement. Un renforcement de la première ligne et une collaboration multidisciplinaire poussée doivent ouvrir plus largement les soins, qui aujourd hui ont une orientation essentiellement médicale et sont assurés par le gynécologue, pour impliquer les différents échelons, estiment les autres catégories de soignants. Le médecin généraliste, la sage-femme et le travailleur social peuvent jouer un rôle complémentaire dans l accompagnement de la grossesse, de l accouchement et du suivi postnatal. La mise en place d un trajet de soins uniforme pour toutes les femmes enceintes pourrait formaliser cette approche complémentaire des soins, garantir la multidisciplinarité au niveau du patient et favoriser la transparence. Une différenciation en fonction de certaines problématiques spécifiques doit être possible au sein de ce trajet de soins, ce qui implique, pour les femmes enceintes vulnérables, davantage de continuité, avec un accompagnement à domicile plus long, plus intensif et davantage orienté sur des aspects sociaux et sur le soutien à l éducation. La simplification administrative des modalités de paiement (et la possibilité d un système de paiement forfaitaire) peut s inscrire dans cette démarche. Un autre aspect mis en avant, c est l importance d un case manager (gestionnaire du cas) qui peut faire office de premier point de contact gynécologique. Cette personne de confiance analyse la situation de la femme enceinte par rapport à des risques médicaux et sociaux et l oriente vers un service adéquat. Aujourd hui, cette fonction est en grande partie assurée par le gynécologue, qui manque cependant de temps pour le faire. WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 14

15 Résumé La continuité des soins passe aussi par une communication efficace et par une informatisation du trajet suivi. Le développement d un dossier du patient électronique centralisé, peu à peu accessible à tous les soignants, assure une transmission adéquate de l information. Mais la proximité physique est encore plus importante que la communication numérique. La communication et le travail en réseau sont indispensables pour fermer la chaîne qui va des soins périnataux à l aide à la petite enfance. Le mieux est de tout regrouper sous un même toit. Le concept de one-stop-shop est une garantie d accessibilité, permet de bien orienter la personne d un service à l autre et favorise une dynamique qui débouche sur de nouveaux partenariats. Les Family Centers suédois font figure de référence absolue à cet égard. Les professionnels des soins périnataux sont peu attentifs à la diversité. Pourtant, leur public est très diversifié et nécessite une approche différenciée. Pour pouvoir apporter un soutien spécifique à des femmes enceintes précarisées, ils doivent pouvoir les détecter. Ce sont surtout les gynécologues qui ont besoin d outils rapides. Ils peuvent se baser pour cela sur le niveau de formation de la mère, qui est le principal déterminant de l inégalité des chances au niveau périnatal. Le projet VoorZorg à Rotterdam utilise un système intéressant qui fournit un accompagnement individuel intensif de deux ans à des femmes enceintes sélectionnées. L accès des femmes enceintes aux soins périnataux nécessite une série d instruments et de canaux capables de surmonter les barrières linguistiques, culturelles et financières. Souvent, ce n est pas le secteur des soins lui-même qui sert de porte d entrée aux soins périnataux: beaucoup de femmes sont orientées par des organisations sociales. Des visites à domicile et une certaine insistance sont des formes de bonnes pratiques. Enfin, le financement des trajets et des partenariats proposés peut être remis en question. D après les recommandations, la mise en place d un trajet multidisciplinaire contribue à réduire le recours aux soins périnataux et donc à réduire les coûts. Compte tenu de la complexité du financement des services par différents ministères et pouvoirs publics, les soins regroupés sous un seul toit doivent plutôt être organisés dans le sens d un partenariat étroit entre des organisations ayant chacune leur propre financement. Les avantages pratiques que cela procure constituent aussi une compensation financière, comme le montre l exemple de la Huis van het Kind à Zottegem. Ces initiatives locales ne peuvent réellement prendre forme que si elles sont appuyées par des choix politiques. Donner une place aux femmes enceintes et aux professionnels des soins périnataux dans la Het Huis van het Kind n apporte pas seulement des avantages aux groupes précarisés: cela améliore aussi la qualité, l accessibilité et la collaboration pour tous. Avec un seul objectif commun: donner de meilleures chances à tous les enfants, d une génération à l autre. WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 15

16

17 1. DE PERINATALE ZORG ALS PARTNER IN DE PREVENTIEVE GEZINS- ONDERSTEUNING 1.1. De preventieve gezinsondersteuning Het Huis van het Kind is in volle ontwikkeling en kan een antwoord vormen op de versnippering van het aanbod en de vraag naar zorg op maat voor kwetsbare groepen. De preventieve gezinsondersteuning in Vlaanderen en Brussel ondergaat de komende jaren belangrijke veranderingen. Meer en meer actoren (privaat, middenveld, lokale besturen) ontwikkelen initiatieven die los staan van het regelgevend kader van de federale en Vlaamse overheden. De recente oprichting van het samenwerkingsplatform eerste lijn (SEL) kadert eveneens in deze evolutie. Er is coördinatie en afstemming nodig, met ander woorden een organisatievorm die welzijn, gezondheid en opvoeding verenigt. Deze vernieuwde organisatievorm, Het Huis van het Kind betekent concreet: de creatie van een ankerpunt waarrond de bestaande gesubsidieerde ondersteuning én lokale initiatieven zich organiseren. Deze ontwikkeling moet een antwoord bieden voor een aantal belangrijke uitdagingen. In het huidig aanbod is er immers een grote variëteit aan aanbieders, bestuurlijke niveaus, erkenningsmechanismen en subsidies met versnippering en hiaten als gevolg. Dit kan in deze vernieuwde structuur worden ondervangen in een hechter samenwerkingsverband onder de vorm van een virtueel netwerk of als een echte fysieke vindplaats. Het systeem biedt maximale kansen om opvoedingsondersteuning te koppelen aan welzijn en gezondheid van alle jonge gezinnen, maar biedt ook een antwoord op de toenemende vraag naar zorg op maat, in het bijzonder voor de doelgroep waarin culturele diversiteit en kansarmoede specifieke aandacht vragen. Toenemende kinderarmoede is niet alleen een Vlaams probleem 1. Sinds het uitbreken van de economische crisis worden vooral kinderen en families over heel Europa onevenredig getroffen. Zowel in de Europese beleidsaanbevelingen als in de Vlaamse aanbevelingen 2 wordt de nadruk gelegd op een vroegtijdige interventie 1 Vlaams Ministerie van Innovatie, Overheidsinvesteringen, Media en Armoedebestrijding, Kinderen in armoede. Rapport van de studiedienst van de Vlaamse regering. Geraadpleegd op 15 oktober 2012 op publicaties/documents/kinderarmoede-in-vlaanderen.pdf 2 Geerts, A.; Dierckx, D., Vandevoort, L Elk kind telt. Informatie en inspiratie voor lokale actoren in hun strijd tegen armoede. Geraadpleegd op 25 oktober 2012 op www4wvg.vlaanderen.be/wvg/armoede/publicaties/documents/ieder_kind_telt.pdf WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 17

18 1. De perinatale zorg als partner in de preventieve gezinsonder steuning om risicogezinnen te ondersteunen via het aanbieden van laagdrempelige gezinsondersteuning en toegang tot onderwijs en gezondheidszorg. Hierbij rijst de vraag naar de plaats van de pre-, peri- en postnatale zorg. De perinatale zorg vraagt een plaats in de preventieve gezinsondersteuning: zwangerschap betekent een risico én een nieuwe kans. In welke mate is de zorg tijdens de zwangerschap en de zorg voor de jonge moeder en kind reeds verbonden met de zorg die zich zal groeperen in het Huis van het Kind? Is het wenselijk dat deze verbinding sterker wordt? Is deze verbinding belangrijk voor alle jonge ouders, of vooral voor hen die zich in een kwetsbare situatie bevinden? Het bieden van maximale kansen aan jonge kinderen begint bij de zwangerschap. Studies in het buitenland 3 én in Vlaanderen zelf 4,5 tonen immers aan dat (kans)armoede al tijdens de zwangerschap een negatieve invloed heeft op de uitkomst voor moeder en kind bij de geboorte. Hierbij gaat veel aandacht naar de verminderde toegang tot prenatale zorg 6 en de hoge drempels die deze vrouwen ondervinden om op tijd bij de juiste zorgverleners te geraken 7. Hierdoor hebben zwangeren in kansarmoede minder een adequaat zorgtraject tijdens de zwangerschap. Daarnaast spelen ook psychosociale factoren zoals stress, roken en milieuomstandigheden een rol. De relatie tussen biologische factoren bij de moeder enerzijds en psychosociale factoren anderzijds wordt steeds duidelijker en verklaart de sociale en etnische ongelijkheid in uitkomst van moeder en kind bij vroeggeboorte 8. De epigenetica, een wetenschap die sterk in opmars is en de invloed van omgeving op de erfelijke overdraagbaarheid bestudeert, gaat nog een stap verder met de verklaring. Omgevingsfactoren en voedingspatronen veroorzaken veranderingen in het erfelijk materiaal 9. Op die manier dragen kinderen die opgroeien in minder goede omstandigheden niet alleen zelf de gevolgen hiervan, maar geven zij die gevolgen ook mee aan hun nakomelingen. Deze nieuwe inzichten verschaffen sterke argumenten om omgevingsfactoren al tijdens de zwangerschap sterk te ondersteunen. 3 Nothnagle, M., Marchi, K., & Egerter, S. (2000). Risk Factors for Late or No Prenatal Care Following Medicaid Expansions in California. Maternal and Child Health Journal, 4 (4), Cammu, H., Martens, G., Van Maele, G., et al., The higher the educational level of the first-time mother, the lower the fetal and post-neonatal but not the neonatal mortality in Belgium (Flanders). European Journal of Obstetrics Gynaecology and Reproductive Biology 148 (1), Beeckman, K., Louckx, F., Putman, K., Predisposing, enabling and pregnancy-related determinants of late initiation of prenatal care. Maternal and Child Health Journal 15 (7), Delvaux, T., Beukens, P., Disparity in prenatal care in Europe. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology 83 (2), Hoogewys, A Laattijdige aanmelding van zwangerschap in gent. Eindrapport Projectmatig Wetenschappelijk Onderzoek, Arteveldehogeschool Gent 8 Holzman, C et al: Pregnancy outcomes and community health: the POUCH study of preterm delivery. Paediatr Perinat Epidemiol 2001 Jul;15 Suppl 2: Joss-Moore, L.A., Lane, R., Perinatal Nutrition, Epigenetics, and Disease. NeoReviews, 12 No. 9. e498 -e505 WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 18

19 1. De perinatale zorg als partner in de preventieve gezinsonder steuning Zwangerschap is tegelijk ook een nieuwe kans: ouders, die in extreme armoede leven, verlangen, net zoals (en misschien meer nog dan andere ouders) dat hun kinderen een beter leven zullen hebben dan zijzelf. Dit verlangen vormt een belangrijke drijfveer in hun bestaan 10. Investeren in prenatale zorg heeft wel degelijk invloed op een betere start voor elk kind, meer nog, de zwangerschap lijkt hét moment bij uitstek om te investeren in een ketenzorg 11. Alle moeders, vaders en kinderen komen het best zo snel mogelijk al vóór de geboorte in contact met diensten en sociale netwerken die nuttig zijn voor de ontwikkeling van het kind. Een specifieke begeleiding van vrouwen die leven in minder gunstige socioeconomische omstandigheden lijkt bovendien aangewezen en past binnen de vroegtijdige globale gezinsondersteuning die het Huis van het Kind kan bieden. De organisatie van de perinatale zorg heeft onderliggende knelpunten. De vraag of prenatale zorg kan aansluiten bij de preventieve gezinsondersteuning, situeert zich ook op organisatorisch niveau. Toegankelijkheid van patiëntengegevens via e-health is voorlopig toekomstmuziek; strategische projecten en vraagsturing zijn eerder zeldzaam in de tweede lijn. Bovendien komt de territoriumbewaking door de verschillende beroepsgroepen in de perinatale zorg een multidisciplinaire aanpak niet ten goede. Vroedvrouwen zoeken plaats in de kraamkamer 12, Gynaecologen willen actievere rol voor vroedvrouwen 13 en Niet terug naar de stal van Bethlehem 14 zijn krantenkoppen die de moeizame rolverdeling tussen gynaecologen en vroedvrouwen illustreren. Het beroepsprofiel van de vroedvrouw in Vlaanderen is anders dan in sommige andere Europese landen, waar midwifery-led-care aanwezig is 15. In de samenwerking met andere disciplines en organisaties en de aansluiting bij de preventieve gezinsondersteuning spelen deze knelpunten mee. 10 Geenen, Greet: Intergenerationele overdracht van gehechtheid bij Belgische moeders en kinderen die in extreme armoede leven, Proefschrift KULeuven 11 Kinderenintel, Kinderen in tel databoek: Kinderrechten als basis voor lokaal jeugdbeleid, Nederland. Geraadpleegd op 15 september 2012 op 12 Artsenkrant, Vroedvrouwen zoeken plaats in de kraamkamer. Artsenkrant 4213, 11 maart De Gynaecoloog, Gynaecologen willen actievere rol voor vroedvrouwen. De Gynaecoloog Nr. 17, 22 juni De Standaard, Niet terug naar de stal van Bethlehem. De Standaard, 19 juli Hatem, L., Sandall, J., Devane, D., et al., Midwife-led versus other models of care for childbearing women. Cochrane Database of Systematic Reviews (4) CD WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 19

20 1. De perinatale zorg als partner in de preventieve gezinsonder steuning 1.2. Een verkennend onderzoek Een verkennend onderzoek brengt de brede groep zorgverleners in kaart. Hiertoe werd gebruik gemaakt van een documentonderzoek, een grote bevraging online en verdiepende interviews. In Vlaanderen bieden verschillende soorten instellingen en zorgverleners medische zorg, paramedische zorg, psychologische ondersteuning, sociale ondersteuning of een combinatie van deze- en dit tijdens de zwangerschap, de bevalling, het postpartum en het eerste levensjaar. Wanneer prenatale zorg nauwer kan aansluiten bij de preventieve gezinsondersteuning, moet met deze complexe organisatie rekening gehouden worden. Om te weten wat er het best kan werken voor Vlaanderen is het in kaart brengen van het huidig zorgaanbod, het analyseren van de sterktes en zwaktes ervan, het peilen naar knelpunten en mogelijkheden een belangrijke stap. Dat gebeurde in drie verschillende luiken van dit verkennend onderzoek. 1. De mapping Een beschrijving en een opsomming van het zorgaanbod in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, rondom het gezin waar een kind wordt verwacht. Hierin worden zowel het universele als het doelgroepgerichte aanbod, zowel het zwangerschapsspecifieke als nietspecifieke aanbod, zowel het medische, paramedische, educatieve als sociale aanbod voor (toekomstige) ouders beschreven. De perinatale periode situeren we ruim, in een maatschappelijke betekenis van het woord: de zorg rondom het reproductieve gebeuren, vanaf de voorbereiding van de zwangerschap tot een jaar na de geboorte. Dit gebeurde via documentenonderzoek en gebruik van online instrumenten zoals de (mini)- sociale kaart. 2. De survey Een bevraging van deze ruime groep zorgverleners via een online survey. Volgende thema s staan hierin centraal. Kwaliteit: de aard van het aanbod, de schaal en het nut van deze zorgverlening binnen de huidige standaarden. Toegankelijkheid: de bereikbaarheid, beschikbaarheid, betaalbaarheid, bekendheid, begrijpbaarheid, bruikbaarheid en betrouwbaarheid van de zorgverlening Diversiteit: de gerichtheid op diversiteit in cultuur, op kwetsbare en/of kansarme zwangeren en de detectie van deze groep; de gerichtheid op vaders. Aandacht voor participatie van deze groepen in de perinatal zorg ressorteert onder dit thema. Samenwerking: de gerichtheid op andere actoren in de perinatale zorgverlening en de modaliteiten hiervan. Aandacht voor instroom en vormen van samenwerking (of de afwezigheid ervan)ressorteren onder dit thema. WAT ER IS EN WAT ER NODIG IS 20

Installatie van versie 2.2 van Atoum

Installatie van versie 2.2 van Atoum Version française en seconde partie du document. Installatie van versie 2.2 van Atoum U moet in uw databases een nieuwe tabel aanmaken na de installatie van versie 2.2 van de toepassing Atoum. Hiervoor

Nadere informatie

The professional s choice!

The professional s choice! GEEF UW PROJECT KLEUR COLORIEZ VOTRE PROJET The professional s choice! Geef persoonlijkheid aan uw voegwerk Een gevel bestaat voor 15 à 20% uit voegen. Die spelen een belangrijke rol in de duurzaamheid

Nadere informatie

Wie zijn wij? Qui sommes-nous?

Wie zijn wij? Qui sommes-nous? Projectbrochure Brochure promoteurs 2015 Wie zijn wij? Grando Keukens is in België een vertrouwd merk. Met een landelijk netwerk van prachtige toonzalen bedienen wij de keukenmarkt. Gericht op: - Verkoop

Nadere informatie

Soins Verts en Flandre

Soins Verts en Flandre Soins Verts en Flandre Grez Doiceau 25 novembre 2015 Willem Rombaut Steunpunt Groene Zorg Centre de Support pour les Soins Verts Diestsevest 40 3000 Leuven willem.rombaut@groenezorg.be www.groenezorg.be

Nadere informatie

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA Logique d intervention Interventielogica Structuration des portefeuilles Structuur van de portefeuille Principes de

Nadere informatie

De Sociale plattegrond

De Sociale plattegrond De Sociale plattegrond Sector: Begeleiding jonge kinderen Spreker: Krista De Vos (Kind en Gezin) Kind en Gezin Kleine kinderen, wij maken er werk van! 1 Voorgeschiedenis 1919: Nationaal Werk voor het Kinderwelzijn

Nadere informatie

Le diagnostic pragmatique

Le diagnostic pragmatique Le diagnostic pragmatique échange d expériences et bonnes pratiques Een beknopte socio-economische uitwisseling van ervaringen en van goede aanpak Christophe Ebermann et Sarah Seus, Ramboll Management

Nadere informatie

Comparaison de Programmes des partis politiques Multilinguisme et participation des parents

Comparaison de Programmes des partis politiques Multilinguisme et participation des parents Vergelijking van : Onderwijs Meertaligheid en ouderbetrokkenheid Comparaison de Programmes des partis politiques Multilinguisme et participation des parents Minderhedenforum Meertaligheid positief benaderen

Nadere informatie

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA 1. Où déposer? 1. Déposer un pré-projet? 1. Déposer un pré-portefeuille de projets? 1. Waar indienen? 2. Indiening projectconcept?

Nadere informatie

Big data in healthcare visie NVSM. Joeri Guillaume

Big data in healthcare visie NVSM. Joeri Guillaume Big data in healthcare visie NVSM Joeri Guillaume Sterkte punten Belgische SZ en ZIV Unieke codering individu Universele dekking Gestandaardiseerde (administratieve) datastromen Mature privacywetgeving

Nadere informatie

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Paritair Comité voor de bedienden van de nonferro metalen non ferreux Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Tewerkstellings- en opleidingsinitiatieven

Nadere informatie

The Lancet Midwifery Series

The Lancet Midwifery Series The Lancet Midwifery Series Een artikelenreeks over de invloed van verloskundigenzorg op vrouwen en hun pasgeborenen, gezinnen, families en gemeenschappen Joke Klinkert, verloskundige, MPH, directeur EVAA

Nadere informatie

Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations

Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations STRESS BURN OUTS PESTERIJEN HARCÈLEMENT CONFLICTEN CONFLITS stress DOOR / PAR sociaal - economische veranderingen changements socio-economiques

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Grensoverschrijdende toeristische fietsroute met als thema: van Romeinen tot de appel

Grensoverschrijdende toeristische fietsroute met als thema: van Romeinen tot de appel Grensoverschrijdende toeristische fietsroute met als thema: van Romeinen tot de appel Parcours cyclistes au delà des trois frontières ayant pour thème «Des romains à la pomme». 1. Partners / Partenaires

Nadere informatie

En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk?

En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk? Korte inhoud En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk? Les résultats de resultaten Odette Wlodarski An Rommel 1. Méthodologie 2. Les répondants 3. L expérience des jeunes stage 4.

Nadere informatie

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé III. 1. Accord de l adjectif 1.1 prend s 1.2 + E 1.3 substantivé 2. Les degrés de comparaison 2.1 Les comparatifs 2.2 Les superlatifs 2.3 Les irréguliers 1 III. 1. Accord de l adjectif 1.1. prend S Quand

Nadere informatie

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model VIEILLISSEMENT DE LA POPULATION ET DEVELOPPEMENT DURABLE VEROUDERING VAN DE BEVOLKING EN DUURZAME ONTWIKKELING Prof. J. DE MOL Dr en Psychologie LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

Nadere informatie

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.)

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.) De stad en duurzame mobiliteit: verandering op til La ville et la mobilité durable: une transition en cours 1. Vaststellingen De moderne stad New York Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens Bologna

Nadere informatie

Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/

Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/ Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/ 1 2 Missie en Waarden http://www.kindengezin.be/over-kind-en-gezin/missie-en-waarden/ 3 4 Opdracht Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/over-kind-en-gezin/wat-doen-we/

Nadere informatie

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: FABULOUS CHIC, WINTER LODGE, CHRISTMAS MORNING, BALANCED WHITE.* Naast deze thema s blijven

Nadere informatie

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal La langue néerlandaise crée un lien entre nous Wat leest

Nadere informatie

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 SPILINDEX 110,51 INDICE-PIVOT 110,51 Tegemoetkomingen aan personen met een handicap Allocations aux personnes handicapées (Jaarbedragen) (Montants annuels)

Nadere informatie

Communiqué de presse

Communiqué de presse Persbericht Interregionale jobmobiliteit versterkt p 2 Communiqué de presse Mobilité interrégional renforcée p 5 1 Interregionale jobmobiliteit versterkt Brussel, 19 maart 2015 De vijf grote publieke spelers

Nadere informatie

Présentation de l étude

Présentation de l étude Studiedag Journée d études Overdracht en overname van KMO s Transmission et reprise de PME Overnames in de Belgische KMO context Reprises dans le contexte belge des PME De heer Karel VAN EETVELT, Gedelegeerd

Nadere informatie

Kansarme moeders en de eerste voedingskeuze voor hun kind. Rudy De Cock, Hannie Serlet en Sofie Mestdagh

Kansarme moeders en de eerste voedingskeuze voor hun kind. Rudy De Cock, Hannie Serlet en Sofie Mestdagh Kansarme moeders en de eerste voedingskeuze voor hun kind Rudy De Cock, Hannie Serlet en Sofie Mestdagh Opbouw workshop Schets van het project Aanleiding Doelgroep Doelstellingen Fasen Fase 1: vooronderzoek

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE 48001 N. 2010 2506 VLAAMSE OVERHEID [C 2010/35508] 11 JUNI 2010. Besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 19 juli 2007 betreffende de modulaire structuur

Nadere informatie

49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE

49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE 49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE Art. 3. Artikel 15 van hetzelfde besluit wordt vervangen als volgt : «Art. 15. De subsidies die ten bate van het Nationaal Geografisch Instituut zijn

Nadere informatie

'PROFESSIONALS OPLEIDEN EN BEGELEIDEN' DIVERSITEIT IN DE ZORG EN OPVOEDING VAN JONGE KINDEREN,

'PROFESSIONALS OPLEIDEN EN BEGELEIDEN' DIVERSITEIT IN DE ZORG EN OPVOEDING VAN JONGE KINDEREN, 'PROFESSIONALS OPLEIDEN EN BEGELEIDEN' DIVERSITEIT IN DE ZORG EN OPVOEDING VAN JONGE KINDEREN, MET FOCUS OP KWETSBARE EN KANSARME KINDEREN. 'FORMER ET ACCOMPAGNER LES PROFESSIONNELS' DIVERSITÉ DANS LES

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE 731 MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST N. 2010 45 [C 2010/31002] 17 DECEMBER 2009. Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN STEVEN VANACKERE VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Vraag nr. 321 van 9 september

Nadere informatie

1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie. voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin

1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie. voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin 1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin De Belg en homeopathie IPSOS Studie uitgevoerd in mei 2011 in België met een representatief

Nadere informatie

Green Care en Flandre

Green Care en Flandre Green Care en Flandre Willem ROMBAUT 1. Green Care et SGZ 2. Un cadre qualitatif 3. Réunir l offre et la demande 4. Analyse SWOT 1 1. Green Care et SGZ Green Care? L activation, bénévole et assistée, de

Nadere informatie

PRESS REVIEW. Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010

PRESS REVIEW. Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010 - 1 / 8 - PRESS REVIEW Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010 Powered by Auxipress - 2 / 8 - Table des matières: Les seniors plus impliqués La Libre Entreprise (La Libre Belgique) 24/04/2010

Nadere informatie

GOED PATIËNTSCHAP. visie van een ziekenfonds

GOED PATIËNTSCHAP. visie van een ziekenfonds GOED PATIËNTSCHAP visie van een ziekenfonds Inleiding Fundamentele rol ziekenfondsen belangenbehartiger van haar leden of nog natuurlijke beschermers van de patiënt Ziekenfondswet ziekenfondsen zijn verenigingen

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE

64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE 64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE FEDERALE OVERHEIDSDIENST SOCIALE ZEKERHEID N. 2010 3685 [C 2010/22451] F. 2010 3685 SERVICE PUBLIC FEDERAL SECURITE SOCIALE [C 2010/22451] 15 OKTOBER

Nadere informatie

Xpertize.be, de eerste Belgische rekruteringssite met petersysteem, breidt zijn activiteiten uit op de iphone.

Xpertize.be, de eerste Belgische rekruteringssite met petersysteem, breidt zijn activiteiten uit op de iphone. Persbericht Brussel, 22 april 2010 Xpertize.be, de eerste Belgische rekruteringssite met petersysteem, breidt zijn activiteiten uit op de iphone. Xpertize ontwikkelde met behulp van de onderneming AppSolution

Nadere informatie

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009.

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. . Déclaration environnementale Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. Définition dans le cadre de Clé Verte Dans le cadre de l éco-label Clé Verte, l

Nadere informatie

Conférence-débat BRUGEL Debat conferentie BRUGEL 04.06.2008

Conférence-débat BRUGEL Debat conferentie BRUGEL 04.06.2008 Conférence-débat BRUGEL Debat conferentie BRUGEL 04.06.2008 Position des fournisseurs Standpunt van de leveranciers Objectifs de la libéralisation des marchés d énergie (1) Objectifs des Directives européennes

Nadere informatie

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF 1 Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF Pression fiscale, médias sociaux ou encore législation anti-blanchiment : les comptables-fiscalistes nous disent tout! Fiscale druk, sociale media en witwaswetgeving

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 50 0321/002 DOC 50 0321/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 6 januari 2000 6 janvier 2000 WETSONTWERP betreffende het ontslag van bepaalde militairen en de

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Prenatale opvolging Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Prenatale opvolging Gezondheidsenquête, België, 1997 6.7.1.1. Inleiding Algemeen wordt erkend dat de prenatale consultaties een fundamentele rol spelen inzake de gezondheid van de moeder en het toekomstige kind, maar de rol van respectievelijk de huisarts,

Nadere informatie

6.7.1.1. Inleiding. Bespreking 5.3.7.1.2. pagina 1

6.7.1.1. Inleiding. Bespreking 5.3.7.1.2. pagina 1 6.7.1.1. Inleiding Algemeen wordt erkend dat de prenatale consultaties een fundamentele rol spelen inzake de gezondheid van de moeder en het toekomstige kind, maar de rol van respectievelijk de huisarts,

Nadere informatie

Employment Monitor. Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011

Employment Monitor. Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011 Employment Monitor Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011 Methodologie Werkgevers N=500 Telefonische interviews Interviews met HR professionals Representatieve steekproef (Graydon) op basis

Nadere informatie

Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind!

Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind! Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind! Samen verder, samen beter! Iedere vrouw heeft recht op professionele geboortezorg die haar en haar gezin in het proces van kinderwens, zwangerschap,

Nadere informatie

CATALOGUS / CATALOGUE

CATALOGUS / CATALOGUE CATALOGUS / CATALOGUE LA SOCIÉTÉ EUROPOCHETTE HET BEDRIJF [ NL ] Wat 10 jaar geleden aarzelend begon, groeide voor Europochette uit tot een succesverhaal. Met het uitvinden van het bestekzakje gaf Europochette

Nadere informatie

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER CHRISTMAS at work 2014 We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: DREAMS, NATURE, GLAMOUR, WINTER Naast deze thema s blijven we u ook onze CLASSIC-thema s (rood, zilver of goud) aanbieden; onze sfeer-volle

Nadere informatie

Pannenkoekmachines Crepmatic

Pannenkoekmachines Crepmatic Pannenkoekmachines Crepmatic Het beste is maar goed genoeg 2/6 Een system dat toelaat om 60 pannenkoeken per uur te produceren! Het systeem is eenvoudig in gebruik en snel te reinigen. Het systeem wordt

Nadere informatie

Bondgenotenstraat 68 Rue des Alliés Brussel 1190 Bruxelles. TEL: 02 346 11 50 FAX: 02 344 20 52 e-mail: bebop@bebop.be www.bebop.

Bondgenotenstraat 68 Rue des Alliés Brussel 1190 Bruxelles. TEL: 02 346 11 50 FAX: 02 344 20 52 e-mail: bebop@bebop.be www.bebop. Bondgenotenstraat 68 Rue des Alliés Brussel 1190 Bruxelles TEL: 02 346 11 50 FAX: 02 344 20 52 e-mail: bebop@bebop.be www.bebop.be Bestaat sedert - existe depuis 19-9-1990 Als direct marketing adviesbureau

Nadere informatie

Je kan niet kiezen waar en in welk gezin je geboren wordt

Je kan niet kiezen waar en in welk gezin je geboren wordt Je kan niet kiezen waar en in welk gezin je geboren wordt Anne Dedry Directeur Zorg-Saam en Ons Zorgnetwerk - 11 maart 2014 - Daarom 6 goede praktijkvoorbeelden rond kinderarmoede waar geboren aan de goede

Nadere informatie

Kinderarmoede en materiële hulp. Hoe kan materiële hulp bijdragen in de strijd tegen kinderarmoede?

Kinderarmoede en materiële hulp. Hoe kan materiële hulp bijdragen in de strijd tegen kinderarmoede? Kinderarmoede en materiële hulp Hoe kan materiële hulp bijdragen in de strijd tegen kinderarmoede? 2 perspectieven Onderzoeker (UA, Ugent) deskundige lokale overlegplatforms gelijke onderwijskansen (ministerie

Nadere informatie

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service MIELE SERVICE Tot uw dienst / A votre service Miele Service Certificate 2 Miele Service Certificate 10 jaar totale zekerheid Sinds meer dan 100 jaar is het merk Miele synoniem van kwaliteit, duurzaamheid,

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 50 2222/002 DOC 50 2222/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 19 februari 2003 19 février 2003 WETSONTWERP tot wijziging van het koninklijk besluit n r 78 van

Nadere informatie

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015)

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) Rapport de la session d information Cahier spécial des charges

Nadere informatie

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren:

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren: Inleiding Zorgpad In Hoogeveen hebben wij een relatief hoog percentage achterstandsgebieden, vergelijkbaar met Rotterdam (60%). Het verschil met Rotterdam is dat het in Hoogeveen gaat om een autochtone

Nadere informatie

Wedstrijdreglement Hug the Trooper

Wedstrijdreglement Hug the Trooper Wedstrijdreglement Hug the Trooper 1. De wedstrijd op hugthetrooper.brightfish.be wordt georganiseerd door Brightfish NV, Eeuwfeestlaan 20, 1020 Brussel. 2. De wedstrijd staat open voor alle personen die

Nadere informatie

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J.

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. 07-02-2012 Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. Louis De moeilijkheden van de permanente opleiding in een grote

Nadere informatie

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede Lokale bestrijding kinderarmoede Groeiactieplan kinderarmoede Overzicht 1. Algemeen kader 2. Greep uit de acties in Gent 3. Succesfactoren/knelpunten à Debat Psychologische Dienst - OCMW Gent 2 1. Algemeen

Nadere informatie

Caractéristiques de la voiture / Eigenschappen van de wagen :

Caractéristiques de la voiture / Eigenschappen van de wagen : BGDC 2016 7 courses / 7 wedstrijden 6 courses au choix / 6 wedstrijden naar keuze INSCRIPTION / INSCHRIJFDOCUMENT Cochez vos choix / Maak uw keuze : Francorchamps 2J/D 02 &03/04 103Db 1*125 ou/of 100+45

Nadere informatie

Par quel moyen de transport êtes-vous venu aujourd hui à l hôtel Métropole? Met welk vervoermiddel bent u vandaag naar het hotel Métropole gekomen?

Par quel moyen de transport êtes-vous venu aujourd hui à l hôtel Métropole? Met welk vervoermiddel bent u vandaag naar het hotel Métropole gekomen? Par quel moyen de transport êtes-vous venu aujourd hui à l hôtel Métropole? Met welk vervoermiddel bent u vandaag naar het hotel Métropole gekomen? 1. En métro / Met de metro 2. En tramway / Met de tram

Nadere informatie

OFFRE D EMPLOI CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE. Service du personnel. Nom de l organisation Fonction Date d embauche

OFFRE D EMPLOI CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE. Service du personnel. Nom de l organisation Fonction Date d embauche INTITULE DU POSTE OFFRE D EMPLOI TRADUCTEUR-INTERPRÈTE / VERTALER-TOLK ORIGINE DE L OFFRE CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE DESCRIPTION Jobadvertentie in het Nederlands (zie

Nadere informatie

2. Nombre de réfugiés reconnus titulaires du minimex Aantal erkende vluchtelingen die gerechtigd zijn op het bestaansminimum

2. Nombre de réfugiés reconnus titulaires du minimex Aantal erkende vluchtelingen die gerechtigd zijn op het bestaansminimum Données enregistrées durant l'état définitif du 12ème mois de l'année concernée Gegevens opgenomen in de definitieve staat van de 12de maand van het betrokken jaar A. Les titulaires du minimex De gerechtigden

Nadere informatie

ERRATUM ERRATUM PARITAIR COMITE VOOR DE LANDBOUW COMMISSION PARITAIRE DE. CAO nr 61932 van 27.07.2001. CCT 61932 du 27.07.2001

ERRATUM ERRATUM PARITAIR COMITE VOOR DE LANDBOUW COMMISSION PARITAIRE DE. CAO nr 61932 van 27.07.2001. CCT 61932 du 27.07.2001 Ministère fédéral de l'emploi et du Travail ADMINISTRATION DES RELATIONS COLLECTIVES DU TRAVAIL Direction du Greffe Federaal Ministerie van Tewerkstelling en VAN DE Directie van de ERRATUM COMMISSION PARITAIRE

Nadere informatie

Prévention et Intérim 7 juin 2012 Prévention de la charge psychosociale: Evaluation de la législation et pistes d action pour l avenir

Prévention et Intérim 7 juin 2012 Prévention de la charge psychosociale: Evaluation de la législation et pistes d action pour l avenir Luc Van Hamme 1 Preventie en Interim 7 juni 2012 Preventie psychosociale belasting: Evaluatie van de wetgeving en acties voor de toekomst Luc Van Hamme Adviseur-generaal Hoofd van de regionale directies

Nadere informatie

OKB Opleiding PAR Formation

OKB Opleiding PAR Formation OKB Opleiding PAR Formation Visie en aanpassingen Vision et adaptations Agenda Ordre du jour Inleiding Introduction Doelstelling Objectif Probleem Énoncé du problème Oplossing Solution - Strategische keuzes

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Inclusie kinderen met specifieke zorgbehoefte/handicap. Borrelen en bruisen 10 december 2013

Inclusie kinderen met specifieke zorgbehoefte/handicap. Borrelen en bruisen 10 december 2013 Inclusie kinderen met specifieke zorgbehoefte/handicap Borrelen en bruisen 10 december 2013 Inclusie binnen Kind en Gezin Strategische ambitie van K&G opgenomen in ondernemingsplan 2013-2014 'Te werken

Nadere informatie

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15 Tool introduction Telebib2 Edifact Validation page 1 / 15 10.01.2012 Er is nu een tool beschikbaar die het mogelijk maakt een tekstbestand met inhoud op basis van de Telebib2 Edifact syntaxis the valideren.

Nadere informatie

REGLEMENT CHAMPIONNATS DE BELGIQUE C 500 REGLEMENT BELGISCHE KAMPIOENSCHAPPEN

REGLEMENT CHAMPIONNATS DE BELGIQUE C 500 REGLEMENT BELGISCHE KAMPIOENSCHAPPEN FEDERATION BELGE DE BADMINTON BELGISCHE BADMINTON FEDERATIE REGLEMENT CHAMPIONNATS DE BELGIQUE C 500 REGLEMENT BELGISCHE KAMPIOENSCHAPPEN Version 2013, approuvée par l AG du 26-06-13 Chaque amende est

Nadere informatie

Réalisations 2014 Op het programma in 2015

Réalisations 2014 Op het programma in 2015 Réalisations 2014 Op het programma in 2015 Resultaten 2014 325 terreinvrijwilligers die onbezoldigd werken = ca, 30 voltijdse equivalenten 40% 60% artsen specialisten paramedici en technici 44 kantoorvrijwilligers

Nadere informatie

Arts en verantwoordelijke consultatiebureau De Wijk

Arts en verantwoordelijke consultatiebureau De Wijk Vacature Arts en verantwoordelijke consultatiebureau De Wijk Preventieve gezondheidszorg, een generalistische aanpak, aandacht voor verschillende levensdomeinen, superdiversiteit, gedeelde zorg in samenwerking

Nadere informatie

Visie Taalstimulering en meertaligheid Kind en Gezin

Visie Taalstimulering en meertaligheid Kind en Gezin Visie Taalstimulering en meertaligheid Kind en Gezin VLOR studiedag 3 februari 2012 Taal = hot item Arme peuters ook taalarm (16/03/2009) Steeds minder baby s met Nederlands als thuistaal geboren (4/12/2010)

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Toepassingsgebied. Artikel 1.

Hoofdstuk 1 - Toepassingsgebied. Artikel 1. Neerlegging-Dépôt: 14/04/2010 Regist.-Enregistr.: 04/05/2010 N : 99171/CO/324 to Collectieve arbeidsovereenkomst van 25 maart 2010 betreffende de korte modules in diamantopleidingen voor de werknemers

Nadere informatie

Cela vous dit-il d emboîter le pas avec la Loterie Nationale?

Cela vous dit-il d emboîter le pas avec la Loterie Nationale? Let s Move Loterie Nationale Service des Ressources Humaines Service Interne pour la Prévention et la Protection au travail Nationale Loterij Dienst Human Ressources Interne Dienst voor Preventie en Bescherming

Nadere informatie

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur.

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa brievenbussen blinken niet alleen uit door hun stijlvol design. Ze zijn ook functioneel,

Nadere informatie

MARCHE À SUIVRE Cohésion et cohérence d un texte (EE) Concours MediaReporter

MARCHE À SUIVRE Cohésion et cohérence d un texte (EE) Concours MediaReporter MARCHE À SUIVRE Cohésion et cohérence d un texte (EE) Concours MediaReporter 1. Présentation du concours 1. Présenter le concours et donner les consignes aux élèves. 2. Chaque élève choisit un personnage.

Nadere informatie

Atelier Peopleshère. 2 octobre 2012. Katrien Baert Vincent Van Damme

Atelier Peopleshère. 2 octobre 2012. Katrien Baert Vincent Van Damme Atelier Peopleshère 2 octobre 2012 Katrien Baert Vincent Van Damme Introduction EVALUER Pourquoi? Comment? Quoi? Qui? Quand? 2 EVALUER Pourquoi? 3 Pourquoi évaluer? But d une évaluation Améliorer la communication

Nadere informatie

Soutien des équipes algologiques par les centres multidisciplinaires

Soutien des équipes algologiques par les centres multidisciplinaires Soutien des équipes algologiques par les centres multidisciplinaires Initiatives en matière de formation anne.berquin@uclouvain.be Le besoin Rapport interuniversitaire 2011 «Manque sévère de formation

Nadere informatie

Inventaris OV - Inventaire EP BIV - IBE 2011 2012-10-18

Inventaris OV - Inventaire EP BIV - IBE 2011 2012-10-18 Om de drie jaar wordt een inventaris opgemaakt van alle lampentypes en hun vermogens van de openbare verlichting in België. Deze driejaarlijkse gegevens worden verzameld door Synergrid, de federatie van

Nadere informatie

PROGRES Infosession Riverains

PROGRES Infosession Riverains When rail means service > QUADRILATERE NORD RUE DU PROGRES Infosession Riverains Schaerbeek 11/06/2008 Schaarbeek 11/06/2008 Liesbeth Vandeputte Responsable Communication Riverains Verantwoordelijke Communicatie

Nadere informatie

Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux.

Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux. Porsche Belgium Driving Days 2011 Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux. Sportwagens die evolueren, dat is goed. Bestuurders die evolueren,

Nadere informatie

Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website

Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website Edition 01 Réservation d un cours au Siemens SITRAIN Institute 1.1 Commencer sur le site web A partir de la page de démarrage https://www.sitrain-learning.siemens.com/bel-pl/en/index.do

Nadere informatie

Toegang van de zelfstandige vroedvrouw tot de Vlaamse ziekenhuizen. Katelijne De Koster Vroedvrouw Master M&B Gezondheidszorg

Toegang van de zelfstandige vroedvrouw tot de Vlaamse ziekenhuizen. Katelijne De Koster Vroedvrouw Master M&B Gezondheidszorg Toegang van de zelfstandige vroedvrouw tot de Vlaamse ziekenhuizen Katelijne De Koster Vroedvrouw Master M&B Gezondheidszorg Probleemstelling Zelfstandige vroedvrouwen (ZV) krijgen sporadisch toegang tot

Nadere informatie

INTERBESTUURLIJKE SAMENWERKING IN VLAANDEREN

INTERBESTUURLIJKE SAMENWERKING IN VLAANDEREN K.U.Leuven Instituut voor de Overheid Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Hogeschool Gent www.steunpuntbov.be INTERBESTUURLIJKE SAMENWERKING IN VLAANDEREN Ellen Wayenberg & Filip De Rynck Spoor Bestuurlijke

Nadere informatie

18-24 ans 25-34 ans 35-44 ans 45-54 ans 55-64 ans 65 ans et plus 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65+ zéro salarié 10 et plus de 1 à 9 salariés zéro salarié 10 et plus de 1 à 9 salariés

Nadere informatie

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING Quatre-vingts ans d expérience en aménagement de magasin L agencement de votre magasin vous rappelle les années 70? Vous ouvrez prochainement une nouvelle boutique?

Nadere informatie

Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten

Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten Breevast Belgium ontwikkelt, realiseert en beheert kantoren, commercieel en residentieel vastgoed in België en Luxemburg.

Nadere informatie

STRESS ENQUETE STRESS ASSURALIA EULER HERMES 2007.

STRESS ENQUETE STRESS ASSURALIA EULER HERMES 2007. STRESS ENQUETE STRESS ASSURALIA EULER HERMES 2007. Historique 1 CPPT 17 février 2005 (réunion préparatoire CP 7 mars) Décision d inviter un spécialiste. Création d un groupe de travail 14 Juin Mr. Bodson

Nadere informatie

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 64359 FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG N. 2004 3391 (2004 2305) [2004/202310] 12 MEI 2004. Koninklijk besluit waarbij algemeen verbindend wordt verklaard de collectieve

Nadere informatie

CHAPTER 9. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 9. Nederlandse samenvatting CHAPTER 9 Nederlandse samenvatting Chapter 9 138 Nederlandse samenvatting Dit proefschrift beoogt bij te dragen aan de kennis over prenataal zorggebruik van zwangere vrouwen die eerstelijns verloskundige

Nadere informatie

TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 18 maart 2015 Conferentie Vrouwelijk Ondernemerschap (zaal Keynes) 12 e

Nadere informatie

e-procurement 04/02 (FR) 11/02 (NL) 18/03 (NL) FORMATION / OPLEIDING 9:00 à/tot 12:30 En collaboration avec / in samewerking met:

e-procurement 04/02 (FR) 11/02 (NL) 18/03 (NL) FORMATION / OPLEIDING 9:00 à/tot 12:30 En collaboration avec / in samewerking met: FORMATION / OPLEIDING e-procurement 04/02 (FR) 11/02 (NL) 18/03 (NL) 9:00 à/tot 12:30 En collaboration avec / in samewerking met: Anja Palmaerts www.apexpro.be Elektronisch inschrijven op overheidsopdrachten

Nadere informatie

Sociale ongelijkheid in de gezondheid aanpakken: kwestie van maatschappelijke keuzes?

Sociale ongelijkheid in de gezondheid aanpakken: kwestie van maatschappelijke keuzes? Sociale ongelijkheid in de gezondheid aanpakken: kwestie van maatschappelijke keuzes? Prof.dr. Sara Willems Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg Universiteit Gent VASTSTELLING 4:

Nadere informatie

MONITEUR BELGE 30.12.2013 BELGISCH STAATSBLAD

MONITEUR BELGE 30.12.2013 BELGISCH STAATSBLAD MONITEUR BELGE 30.12.2013 BELGISCH STAATSBLAD 103249 SERVICE PUBLIC FEDERAL SECURITE SOCIALE [C 2013/22606] 21 DECEMBRE 2013. Arrêté royal modifiant l arrêté royal du 18 mars 1971 instituant un régime

Nadere informatie

Resultaten van een marktonderzoek bij Belgische boeren (november 2011) Résultats d une étude de marché auprès des agriculteurs belges (novembre 2011)

Resultaten van een marktonderzoek bij Belgische boeren (november 2011) Résultats d une étude de marché auprès des agriculteurs belges (novembre 2011) Resultaten van een marktonderzoek bij Belgische boeren (november 2011) Résultats d une étude de marché auprès des agriculteurs belges (novembre 2011) Uitgevoerd door: Réalisée par: Inhoud / Contenu I.

Nadere informatie

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek 1 Inleiding 2 Op 15 juni 2015 verzamelden de leden van de advieswerkgroep Sociaal-Cultureel Werk en vertegenwoordigers van regionale koepelverenigingen

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie