2 2.2 Vraagstelling Onderzoeksopzet Onderzoeksteam Dit document Definities

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "2 2.2 Vraagstelling. 2 2.3 Onderzoeksopzet. 3 2.4 Onderzoeksteam. 3 2.5 Dit document. 6 3.1 Definities"

Transcriptie

1 Marktscan digitale leermiddelen Kennisnet Rapport 18 juni 2013 Bianca Buts Jacob Molenaar

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Vraagstelling en onderzoeksopzet Type systemen Vraagstelling Onderzoeksopzet Onderzoeksteam Dit document 4 3. Raamwerk Definities Fasering: leren, meten en (bij)sturen Aggregatieniveau: dimensies en niveaus Voorbeelden Uitwerking van de onderzoeksvraag Analyseresultaten Aanpak van de inventarisatie Functionaliteiten en bereik Studiebijeenkomst ontwikkelaars/leveranciers Conclusies Marktsectoren Groepen systemen Intelligente adaptiviteit van leersystemen: de heilige graal? Interoperabiliteit en standaarden Discussie en aanbevelingen De docent Een informatiearchitectuur voor learning analytics? Summatieve toetsing Onderhoud en actualiteit van de marktscan 36

3 8. Bijlagen 37 Bijlage 1. Vragenlijst survey Bijlage 2. Typeringen van de systemen Bijlage 3. Detailgegevens per systeem

4 1. Inleiding Kennisnet heeft voor 2013 en verder de ambitie het onderwijs te ondersteunen bij het personaliseren van het leren. In het kader van opbrengstgericht onderwijs is het belangrijk om docenten te faciliteren bij het gebruiken van leeropbrengsten en te differentiëren in leeraanbod tussen leerlingen. Daarvoor neemt Kennisnet verschillende initiatieven op het vlak van toetsen, learning analytics en opbrengstgericht onderwijs. Zo ook het onderhavige onderzoek naar adaptieve leersystemen, learning analytics en formatieve digitale toetsing, uitgevoerd door Twynstra Gudde. In het voorjaar van 2013 is onderzoek gedaan naar het huidige applicatielandschap voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het middelbare beroepsonderwijs voor formatieve toetsing, learning analytics en adaptieve leersystemen. Het doel van dit onderzoek is het verkrijgen van een overzicht waarin het actuele applicatieaanbod voor deze onderwijssectoren wordt gepresenteerd en geclassificeerd om op basis hiervan scholen zo goed mogelijk te kunnen adviseren. Dit rapport bevat een analyse van de uitkomsten van het onderzoek. De details per systeem staan beschreven in de bijlage. Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 1/37

5 2. Vraagstelling en onderzoeksopzet In april 2013 heeft Kennisnet een onderzoeksvraag uitgezet naar drie soorten onderwijstechnologische systemen. 2.1 Type systemen In de opdrachtomschrijving van Kennisnet is sprake van drie typen systemen: - Digitale toetsfunctionaliteit voor formatieve toetsing Pakketten die gebruikt kunnen worden voor formatieve toetsing, de meest gebruikte ELO s met toetsfunctionaliteit, de meest gebruikte toetsbanken, et cetera - Learning analytics functionaliteit Onder learning analytics verstaat Kennisnet het meten, verzamelen, analyseren en visualiseren/ rapporteren van data over leerlingen en hun context met als doel het verbeteren van het onderwijs(proces). Daarbij maken wij een onderscheid naar analytics voor de leerling, de leraar, de school en landelijk. Tussen deze actoren verschilt de wijze van visualisatie sterk. Een learning analyticssysteem is de applicatie die boven beschreven functionaliteit ondersteunt - Digitale leermiddelen die feedback leveren over (individuele) leerprestaties van leerlingen Het gaat hier uitdrukkelijk niet om een brede inventarisatie van leermiddelen. De inventarisatie dient te worden gericht op adaptief leermateriaal: digitaal leermateriaal wat ontworpen is om feedback te geven over de prestaties van leerlingen. 2.2 Vraagstelling Met de marktscan wilde Kennisnet een representatief en zo volledig mogelijk overzicht te geven van het actuele applicatieaanbod in het po, vo en mbo waarbij aandacht geschonken diende te worden aan de volgende vragen: Inhoud: 1. Welke soorten toetsitems worden aangeboden/kunnen worden gemaakt? Het gaat hier niet om beschrijving van individuele items. We willen graag inzicht in categorieën items die beschikbaar komen via de applicatie 2. Welke vrijheidsgraden bieden de applicaties aan docenten? Wat zijn de mogelijkheden van docenten om hun eigen accenten in toetsen te leggen, items te maken of te wijzigen? 3. Biedt de applicatie de mogelijkheid om aan te sluiten bij standaarden voor onderwijsprogramma s, bijvoorbeeld het onderwijsbegrippenkader? Dergelijke standaarden maken het mogelijk om toetsen en instructiemateriaal aan elkaar te koppelen, zodat meer maatwerk aan leerlingen kan worden geboden 4. Op welke wijze wordt de inhoud van de toetsen/leermiddelen actueel gehouden? Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 2/37

6 Technisch en informatiekundig: 5. Op welke wijze worden resultaatgegevens uit de applicatie technisch beschikbaar gesteld? Is de koppeling te maken met de in de onderwijssector meest gebruikte leerlingvolgsystemen of op andere wijze te integreren met andere pakketten? 6. Welke eisen stelt het pakket aan de technische infrastructuur van een school? Welke platforms zijn nodig? Worden marktafwijkende eisen gesteld aan hardware? Overig: 7. Hoe is de verdeling in de inventarisatie naar applicaties die zich richten op cognitieve kennis (taal, rekenen) en applicaties die zich richten op sociale-emotionele ontwikkeling? 8. Voor learning analytics systemen: op welke wijze wordt informatie beschikbaar gesteld voor verschillende doelgroepen: leerling, leraar, school, bestuur en landelijk? 2.3 Onderzoeksopzet Het onderzoek heeft uit drie fasen bestaan, te weten: - Creëren conceptueel raamwerk Om het actuele aanbod aan onderwijstechnologische systemen te kunnen ordenen en te classificeren, is een raamwerk gemaakt. Dit raamwerk is ontstaan op basis van literatuuronderzoek, gesprekken met expert uit de markt1 en een bijeenkomst met Kennisnet. Het raamwerk staat omschreven in hoofdstuk 3. - Uitvoeren grootschalige survey Op basis van het opgestelde raamwerk (zie afbeelding 1 en 2), is een survey opgesteld welke is uitgezet in de markt. Leveranciers konden zich melden via een oproep op de Kennisnet website (18 reacties). Daarnaast is deskresearch gedaan en zijn op basis van eerdere onderzoeken naar de desbetreffende systemen gegevens boven tafel gekomen. In totaal zijn er ongeveer 70 leveranciers aangeschreven, waarvan 50 leveranciers van systemen aan de survey deel hebben genomen en er 54 zijn beschreven het onderzoek. - Organiseren studiebijeenkomst met ontwikkelaars/leveranciers Deelnemers aan de survey zijn vervolgens uitgenodigd voor een informele bijeenkomst, waarin enerzijds in is gegaan op het raamwerk dat in dit onderzoek is gebruikt. Daarnaast zijn gezamenlijk een aantal toekomstbeelden besproken en gedeeld hoe gepersonaliseerd leren in Nederland tot een succes gemaakt kan worden. 2.4 Onderzoeksteam Het onderzoeksteam bestond uit: - Bianca Buts (Twynstra Gudde) - Desirée Joosten-ten Brinke (Open Universiteit) - Jo Fond Lam (Cinop) - Bas Kruiswijk (Twynstra Gudde) - Jacob Molenaar (Jacob Molenaar Advies en Projectleiding). 1 Desiree Joosten-ten Brinke (Open Universiteit) Jo Fond Lam (Cinop) Sander Latour (Universiteit van Amsterdam), Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 3/37

7 2.5 Dit document Dit document is een beknopt rapport van het onderzoek en bevat de volgende onderdelen: - hoofdstuk 3: Raamwerk - hoofdstuk 4: Uitkomsten en analyse - hoofdstuk 5: Studiebijeenkomst - hoofdstuk 6: Conclusies - hoofdstuk 7: Discussie en aanbevelingen. De uitgebreide typeringen van de systemen die deel hebben genomen aan dit onderzoek, vindt u in de bijlage. Evenals de gebruikte vragenlijst voor de survey. Aangezien het onderzoek vertrouwelijke gegevens bevat, is het gehele onderzoek waarin alle resultaten uit de survey worden omschreven alleen voor Kennisnet in te zien Leeswijzer voor Kennisnet Antwoorden op de door Kennisnet gestelde onderzoeksvragen zijn als volgt in dit rapport verwerkt: Inhoud: 1. Welke soorten toetsitems worden aangeboden/kunnen worden gemaakt? Het gaat hier niet om beschrijving van individuele items. We willen graag inzicht in categorieën items die beschikbaar komen via de applicatie In algemene zin doen we hierover uitspraken in paragraaf Functionaliteiten voor leren en toetsen. Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails) 2. Welke vrijheidsgraden bieden de applicaties aan docenten? Wat zijn de mogelijkheden van docenten om hun eigen accenten in toetsen te leggen, items te maken of te wijzigen? In algemene zin doen we hierover uitspraken in paragraaf Aanpasbaarheid. Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails) 3. Biedt de applicatie de mogelijkheid om aan te sluiten bij standaarden voor onderwijsprogramma s, bijvoorbeeld het onderwijsbegrippenkader? Dergelijke standaarden maken het mogelijk om toetsen en instructiemateriaal aan elkaar te koppelen, zodat meer maatwerk aan leerlingen kan worden geboden In algemene zin doen we hierover uitspraken in paragraaf Standaardencompliancy. Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails) 4. Op welke wijze wordt de inhoud van de toetsen/leermiddelen actueel gehouden? Dit verschilt zo sterk per systeem dat er In algemene zin weinig over te zeggen valt. Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails). Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 4/37

8 Technisch en informatiekundig: 5. Op welke wijze worden resultaatgegevens uit de applicatie technisch beschikbaar gesteld? Is de koppeling te maken met de in de onderwijssector meest gebruikte leerlingvolgsystemen of op andere wijze te integreren met andere pakketten? In algemene zin doen we hierover uitspraken in de paragrafen Interoperabiliteit, 6.4 Interoperabiliteit en standaarden en 7.2 Een informatiearchitectuur voor learning analytics? Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails) 6. Welke eisen stelt het pakket aan de technische infrastructuur van een school? Welke platforms zijn nodig? Worden marktafwijkende eisen gesteld aan hardware? In algemene zin doen we hierover uitspraken in paragraaf Technische randvoorwaarden. Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails). Overig: 7. Hoe is de verdeling in de inventarisatie naar applicaties die zich richten op cognitieve kennis (taal en rekenen) en applicaties die zich richten op sociale-emotionele ontwikkeling? In algemene zin doen we hierover uitspraken in paragraaf Functionaliteiten voor leren en toetsen. Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails) 8. Voor learning analyticssystemen: op welke wijze wordt informatie beschikbaar gesteld voor verschillende doelgroepen: leerling, leraar, school, bestuur en landelijk? In algemene zin doen we hierover uitspraken in paragraaf Functionaliteiten voor meten en analyseren. Per systeem is dit uitgewerkt in bijlage 2 (typering en overzicht) en bijlage 3 (systeemdetails). Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 5/37

9 3. Raamwerk 3.1 Definities In haar vraagstelling hanteert Kennisnet de volgende systeemtypologie: - systemen voor formatief toetsen - adaptieve leersystemen met feedback-functionaliteit - systemen voor learning analytics. In deze marktscan hanteren we de volgende definities van de in deze typologie voorkomende begrippen: - formatief toetsen Het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader hanteert als definitie van formatief toetsen: Formatieve toetsing is een doorlopend proces van informatie verzamelen over de leerresultaten, over sterke en zwakke punten, die de docenten/leerkrachten kunnen gebruiken voor feedback (feedback) bij hun lesvoorbereiding en naar hun leerders toe. Formatieve toetsing wordt vaak zeer breed toegepast en omvat dan ook niet-kwantificeerbare informatie uit vragenlijsten en overleg2. - adaptieve leersystemen Beldagli en Adiguzel definiëren het begrip adaptieve leersystemen in 2010 als volgt: Aan de hand van algoritmes bouwt een adaptief leersysteem een model van de doelen, voorkeuren en kennis van elke individuele leerling en gebruikt dit model tijdens de interactie met de leerling om zich aan te kunnen passen aan de behoeften van die leerling3 - learning analytics Van het begrip learning analytics doen vele definities de ronde. Wikipedia zegt: Learning analytics is the measurement, collection, analysis and reporting of data about learners and their contexts, for purposes of understanding and optimising learning and the environments in which it occurs.4 Ook al lijken de begrippen op het eerste gezicht heel verschillend, toch bevatten ze veel inhoudelijke overeenkomsten. Het gaat steeds over het onderwijsleerproces. Processen van een individuele leerling wordt gemeten waarna de meetresultaten worden teruggekoppeld naar dat proces teneinde de performance van alle betrokken personen (leerling en docent) en de inrichting van alle factoren (doelen, leerstof en leerwijze) te verbeteren. De verschillende begrippen uit de systeemtypologie van Kennisnet hebben met andere woorden allemaal te maken met de onderwijsleersituatie. Onder het begrip onderwijsleersituatie wordt doorgaans verstaan: - de doelstellingen, leerdoelen, leerstof en leermiddelen - de leerlingen, hun beginsituatie, hun leerstijl en hun interactie - de docent(en), vaardigheden, attitudes en de interactie - de omstandigheden, lokaal, tijd, rooster en toevallige omstandigheden voor de gehele groep of voor individuen. Als we dit beeld van de onderwijsleersituatie combineren met het cyclische terugkoppelidee van formatief toetsen, adaptief leren en learning analytics zoals hierboven beschreven, dan ontstaat het volgende model: Citaat uit rapport Verkenning Adaptieve Leersystemen: Beldagli, B., & Adiguzel, T. (2010). Illustrating an ideal adaptive e-learning: A conceptual framework. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2, juni 2013 Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 6/37

10 afbeelding 1. Dit eenvoudige model bevat twee dimensies van onderwijstechnologische systemen: - kenmerken en functionaliteiten voor de fasen in het onderwijsleerproces: leren, meten en (bij)sturen - kenmerken en functionaliteiten voor de verschillende aggregatieniveaus voor de verschillende eindgebruikers op micro, meso en macroniveau. We hanteren hierbij de strikt descriptief bedoelde term onderwijstechnologisch systeem. Hier vallen onder alle leermanagementsystemen, toetservicesystemen, leerlingadministratiepakketten, tiepakketten, educatieve software, analysetools, et cetera. 3.2 Fasering: leren, meten en (bij)sturen Voor de fasering wordt zoals gezegd het model van de onderwijsleersituatie gebruikt. Dit model onderscheidt drie aspecten of fasen van het onderwijsleerproces, te weten: leren, meten en (bij)sturen. Al deze processen kunnen ondersteund worden door onderwijstechnologische systemen. Samen is dit (vrij naar de meet- en regeltechniek) de meet- en regelkring van het onderwijsleerproces. Onder leren wordt het daadwerkelijke leren door de leerling zelf in al zijn aspecten verstaan. Leren vindt plaats als de leerling oefent, samenwerkt, interactie heeft met andere leerlingen, maar ook als er feedback wordt gegeven en ontvangen. Daar waar het leren met behulp van digitale leermiddelen betreft, gaat het eveneens om het interacteren met deze software. Met meten worden al die activiteiten bedoeld, die gebruikt worden om het leerproces te evalueren. Dit kan bijvoorbeeld door middel van toetsen, maar ook bijvoorbeeld door het bijhouden van de bestede tijd, het opbouwen van een portfolio, et cetera. Het aggregeren van meetgegevens tot grotere eenheen het presenteren van deze informatie maken eveneens onderdeel uit van het meten. Binnen dit proces spelen de meeste aspecten van learning den op bijvoorbeeld klas-, school- of zelfs cohortniveau analytics zich afspelen. Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 7/37

11 Onder sturen tenslotte, verstaan we alle processen die nodig zijn om het leerproces van de leerling in te richten. Dat kan van school- of profielkeuze (hoog aggregatieniveau, zie paragraaf 3.3) tot het aanbieden van een extra oefening als een leerling een opgave niet snapt (laag aggregatieniveau) gaan. Hierbij horen activiteiten zoals: plannen, selecteren, aanpassen, diagnostiseren, analyseren, et cetera. Er wordt ook wel gesproken van onderwijskundige en didactische interventies of beslissingen. Het is in de fase van het sturen dat de meeste aspecten van adaptiviteit van leersystemen aan de orde zijn. Hierbij is de vraag welke aanpassingen van het leerproces aan de leerling een systeem kan verzorgen. Bij de verschillende fasen in het model staan activiteiten genoteerd die typisch in die betreffende fase worden uitgevoerd. Onderwijstechnologische systemen ondersteunen deze activiteiten met specifieke functionaliteiten of nemen deze zelfs in meer of mindere mate over van de actoren in het onderwijsleerproces (docenten, leerlingen en schoolmanagement). Onderwijstechnologie is op deze wijze beschouwd een vorm van automatisering van deze processen. Tussen de verschillende fasen van het onderwijsleerproces bestaan koppelvlakken. Het zijn hiermee geen geïsoleerde processen. Gemeten wordt er aan de (inter)acties van de leerlingen, stuurbeslissingen worden genomen op basis van meetresultaten en het leren zelf wordt vervolgens ingericht op basis van genomen stuurbeslissingen. Feedback geven bijvoorbeeld, een essentieel onderdeel van het leerproces, kan pas plaatsvinden nadat de prestatie van de leerling is gemeten en beoordeeld. Zo blijven de fases elkaar opvolgen in een wederkerig proces. 3.3 Aggregatieniveau: dimensies en niveaus Naast de verschillende fasen van het onderwijsleerproces, kunnen er verschillende (aggregatie) niveaus worden onderscheden. De meet- en regelkring van het onderwijs kan zich namelijk op verschillende (aggregatie)niveaus afspelen. Er is sprake van drie dimensies, met per dimensie drie niveaus: micro, meso en macro: 1. Onderwijsinhoud:. op microniveau een les, een oefening of een opdracht. op mesoniveau een periode (bijvoorbeeld tot het volgende rapport) of een module. op het macroniveau een complete opleiding. 2. Organisatorische eenheid:. op microniveau de individuele leerling en zijn docent. op mesoniveau klassen. op macroniveau een complete school of, landelijk gezien, een cohort. 3. Actoren:. op microniveau de actoren die zich met het leerproces zelf bemoeien (leerling en docent);. op mesoniveau de vakgroep, ouders en het schoolmanagement;. op macroniveau het (bovenschools) management, de onderwijsinspectie, de sectorraden en het ministerie van OCW. Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 8/37

12 afbeelding Voorbeelden Op microniveau manifesteert de meet- en regelkring zich bijvoorbeeld in een interactieve oefening voor een leerling waarmee hij een bepaalde score haalt die bepalend is voor het moeilijkheidsniveau van de volgende oefening die hij aangeboden krijgt (stuurbeslissing van een adaptief leersysteem). Op mesoniveau is de meet- en regelkring bijvoorbeeld zichtbaar bij een leerling die besluit om naar aanleiding van een slecht rapportcijfer in de volgende periode meer aandacht te besteden aan de proefwerken van een bepaald vak. Ook een leerkracht die op basis van een fors aantal D-scores in het leerlingvolgsysteem van Cito besluit om meer aan spelling te gaan doen met de klas, is een voorbeeld van een meet- en regelkring op mesoniveau (stuurbeslissing van een leerkracht). Op macroniveau tenslotte is een voorbeeld van de meet- en regelkring het overgangsbeleid van een vo-school. Om over te gaan van de ene klas naar de volgende is een gedetailleerd regelsysteem beschikbaar dat bepaalt bij welke cijfercombinatie een leerling dat wel of niet mag doen. Op basis van een gegeven rapport beslist de lerarenvergadering aan de hand van deze regels of een bepaalde leerling over gaat of moet doubleren (formele stuurbeslissing). Een leermanagementsysteem als Its Learning bijvoorbeeld is een onderwijstechnologisch systeem met functionaliteiten voor leren, meten en sturen op micro- en mesoniveau voor leerlingen, docenten en schoolmanagement. QuestionMark Perception en Quayn zijn systemen voor or Meten op Microniveau voor leerlingen en docenten. Het Leerlingvolgsysteem van Cito voor het basisonderwijs is een systeem voor meten op meso- en macroniveau voor leerlingen, docenten, schoolmanagement, overheid en ouders. Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 9/37

13 3.5 Uitwerking van de onderzoeksvraag De acht onderzoeksvragen van Kennisnet hebben we vertaald in acht aspecten van de onderwijstechnologische systemen die we voor de marktscan hebben onderzocht: 1. Functionaliteiten 2. Data 3. Interoperabiliteit 4. Standaarden-compliancy 5. Content-invulling 6. Aanpasbaarheid 7. Sturingsintelligentie 8. Technische randvoorwaarden. We behandelen hieronder de verschillende aspecten in hun voor de marktscan relevante context. Functionaliteiten Voor de beschrijving van de functionaliteiten van de verschillende systemen hebben we het in het vorige hoofdstuk gepresenteerde model van de onderwijsleersituatie gebruikt. In de survey wordt gevraagd naar typering van het systeem aan de hand van de geboden functionaliteiten op de terreinen van leren, meten en sturen op de verschillende niveaus (micro-, meso- en macroniveau) voor de beoogde (eind)gebruikers: - leren: hoe wordt er geleerd (inclusief mate van adaptiviteit) - meten: welke data wordt verzameld en welke gegenereerd, op basis waarvan wordt er gegenereerd, wie is eigenaar van de data - sturen: hoe wordt er gestuurd, wie stuurt, ten opzichte waarvan wordt gestuurd. Data Het onderwijsleerproces is een bijzonder informatie-intensief proces. Het conceptueel raamwerk dat in hoofdstuk 3 gepresenteerd is, heeft hiermee ook een informatiekant. Die ziet er in schema als volgt uit: input bewerking output leren meten sturen Welke informatie is nodig om Data over welke aspecten van Welke informatie is er nodig om het leerproces in te richten? het leerproces meetgegevens het leerproces te kunnen worden verzameld? ontwerpen of bij te sturen? Welke data wordt er in het Hoe wordt deze data geaggregeerd Welke regels worden toegepast leerproces gebruikt en en bewerkt? om tot stuurbeslissingen te geproduceerd? komen? Welke informatie levert het Welke informatie levert het Hoe worden stuurbeslissingen leerproces uiteindelijk als meetproces op? Voor wie is uitgedrukt? output op? deze informatie bedoeld? Onder data verstaan we hier niet alleen gebruikersgegevens maar ook van toepassing zijnde referentiestructuren zoals de Kernprogramma s van SLO of de eindexamenprogramma s van CvE. Bevat het systeem een inhoudsopgave, doelenbomen, kenniskaarten, methodestructuur, leerlijnen, et cetera en in hoeverre zijn deze gerelateerd aan de officiële referentiestructuren? Interoperabiliteit De mate waarin onderwijstechnologische systemen interoperabel zijn op de hierboven beschreven wijze, bepaalt in hoge mate hun inzetbaarheid in de dagelijkse praktijk van een onderwijsinstelling. Leer(management)-, toets- en learning analyticssystemen moeten dus zeker op hun interoperabiliteitsmerites worden beoordeeld. Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 10/37

14 Standaarden-compliancy In het onderwijs zijn enkele afspraken gemaakt over het gebruik van standaarden om gegevens uit te wisselen. Vragen die in de survey hierover aan de orde komen, zijn: welke standaarden hanteren de onderwijstechnologische systemen op de koppelvlakken die ze aanbieden? In hoeverre voldoende de systemen aan de set van afspraken en standaarden van EduStandaard? Content-invulling Systemen bestaan met of zonder content. De vraag hierover is: is het systeem gevuld met content, zoals bijvoorbeeld het leerlingvolgsysteem van Cito (met toetsen en analyseregels), of is het systeem leeg, zoals bijvoorbeeld een standaard geleverde ELO of toetsservicesysteem? Aanpasbaarheid Welke aspecten van het systeem kunnen door de gebruikers worden aangepast? Denk aan content van een leersysteem, vraagtypes van een toetsservicesysteem, analysepatronen van een learning. Hierbij aandacht voor vraag analytics-tool of de algoritmes en regels die de sturing van een adaptief leersysteem bepalen. Sturingsintelligentie De vraag over de mate van intelligentie heeft te maken met de adaptiviteit. In hoeverre neemt een systeem een beslissing over het functioneren van een leerling ten opzichte van een docent of de leerling. Sommige systemen herkennen patronen en passen hier het systeem op aan. Vragen die hierover gaan zijn: Welke beslissingen neemt het systeem zelf en welke neemt de docent of de leerling zelf? Hoe neemt het systeem beslissingen? Technische randvoorwaarden Tenslotte belangrijk om het te hebben over de technische randvoorwaarden. Welke eisen stelt het pakket aan de technische infrastructuur van een school? Welke platforms zijn nodig? Worden marktafwijkende eisen gesteld aan hardware? Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 11/37

15 4. Analyseresultaten 4.1 Aanpak van de inventarisatie Voor de marktscan hebben we allereerst op basis van deskresearch en het raadplegen van deskundigen uit de verschillende onderwijssectoren een longlist van mogelijk relevante systemen opgesteld. Dit is mede gebeurd op basis van een in opdracht van Kennisnet en SURF uitgevoerde studie naar adaptieve leersystemen uit In deze studie komen voor PO en VO de volgende systemen naar voren: 1. Acadin (po) 2. Eigenwijs op reis (po) 3. Letterpret (po) 4. Mijnnaamishaas (po) 5. Monstermedia (po) 6. Onlineklas (po) 7. Squla (po) 8. Taalactief Woordenschat (po0 9. ALEKS (po/vo) 10. Rekentuin (po/vo) 11. Muiswerk (vo) voorbiologie (vo) 13. Geo-online (vo) 14. Woordjesleren (vo) Uit deze lijst hebben we om dubbel werk te voorkomen alleen die systemen geselecteerd waarvan we meenden dat onze inventarisatieaanpak tot nieuwe inzichten zou kunnen leiden. Deze lijst hebben we aangevuld met andere, deels recent ontwikkelde systemen. De in de studie uit 2011 uitgesloten lege systemen hebben we wel meegenomen, omdat zij functionaliteiten kunnen bevatten op het terrein van adaptiviteit en learning analytics. Naast lijsten uit eerder onderzoek, hebben we gekeken naar de systemen die naar voren kwamen op het Seminar Tools voor learning analytics dat SURF organiseerde op 7 maart Het betrof hier echter uitsluitend systemen bedoeld voor het hoger onderwijs. Een informatievraag is uitgezet bij het team van het leermiddelenplein van SLO, een aantal beleidsadviseurs van de MBO-Raad en het projectenbureau MBO-diensten. De beschrijving/typering van de leermiddelen op het platform van SLO bleek niet toereikend om met name adaptieve leersystemen en systemen voor learning analytics te identificeren. Tenslotte is via de website van kennisnet een oproep gedaan naar leveranciers om zich te melden mee te doen aan de inventarisatie. De ontwikkelaars/leveranciers van alle gevonden systemen hebben we benaderd met de vraag of ze wilden deelnemen aan een online survey. Niet ieder door ons benaderd systeem bleek uiteindelijk relevant voor de marktscan (bijvoorbeeld omdat een toetsserviceplatform alleen voor summatieve toetsing was bedoeld of alleen voor het hoger onderwijs, et cetera). Uiteindelijk hebben 50 ontwikkelaars/leveranciers aan de survey deelgenomen. 5 6 Verkenning Adaptieve Leersystemen, SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma, april 2011 Zie: Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 12/37

16 Wij hebben daarnaast nog eens vier systemen zelf beschreven, omdat we meenden dat ze in hoge mate voldeden aan het profiel van de marktscan en niet in de marktscan mochten ontbreken, ondanks het feit dat de ontwikkelaar/leverancier niet reageerde op ons verzoek deel te nemen aan de survey. We hebben de ontwikkelaars/leveranciers gevraagd de survey in te vullen voor de situatie in het schooljaar Op deze manier is maximale actualiteit van de gegevens gewaarborgd. De uiteindelijke lijst van onderzochte systemen is als volgt: Nr. Systeem Leverancier Survey 1. ARGO Electude ja 2. Cito Volgsysteem Cito B.V. ja 3. Computron Toets Computron Nijmegen B.V. ja 4. Cum Laude MagnaView ja 5. EduArte UP learning ja 6. Eindexamensite VO-content ja 7. Fronter Pearson ja 8. Got it?! ThiemeMeulenhoff ja 9. Huiswerk.af en Wiskunde.af Huiwerk.af ja 10. itslearning itslearning Nederland ja 11. Jeelo Jeelo ja 12. Kennistoetsen Detailhandel en Rekenen Edu'Actief ja 13. Khan Academie Perceptum ja 14. Khan Academy Khanacademy NL ja 15. Knewton Knewton nee 16. Leswijs en proefwerkplaats Dedact ja 17. Magister Iddinkgroep (o.a SchoolMaster) ja 18. Malmberg Learning Platform Malmberg ja 19. Methodestartpagina - Oefenmodule ThiemeMeulenhoff ja 20. Moodle UP Learning ja 21. Muiswerk Muiswerk Educatief ja 22. Three Ships ja 23. Oefenen.nl Stichting Expertisecentrum ETV.nl ja 24. Oefentoetsen hout/timmer/meubel Kenniscentrum SH&M ja 25. OnlineKlas Jongbloed Educatief ja 26. Op pad met Haas Mijn naam is Haas ja 27. ParnasSys Topicus ja 28. PrOmotie Digitaal Edu'Actief ja 29. PulseOn PulseOn ja 30. Quayn/WinToets QuestionWise/De Rode Planeet ja 31. Questionmark Perception/OnDemand UP learning ja 32. Referentietoetsen Taal en Rekenen Noordhoff ja 33. Rekenblokken, Taalblokken Malmberg ja 34. Rekeneniseenmakkie.nl HERA en Scolly ja 35. Rekentuin & Taalzee Oefenweb.nl ja 36. RemindoContent Paragin ja 37. RemindoToets Paragin ja 38. ROUTE VO ROUTE VO ja 39. Schoolkompas SchoolInfo ja 40. SchoolOAS Dotcomschool B.V. ja Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 13/37

17 Nr. Systeem Leverancier Survey 41. Schooltas ThiemeMeulenhoff ja 42. SeoL Edu'Actief ja 43. SOM & SOMtoday Simac Onderwijs bv ja 44. Squla Cito nee 45. StudioVO StudioVO ja 46. Studyflow - Rekenen Studyflow ja 47. T32 Totem Teach32 ja 48. Taal Actief (nieuwe generatie) Uitgeverij Malmberg ja 49. TestVision Online Teelen Kennismanagement ja 50. TOA Bureau ICE ja 51. Trajectplanner Trajectplanner nee 52. Toetsplaza AOC Raad ja 53. Vensters PO/VO Schoolinfo nee 54. Wizwijs, Veilig Leren Lezen uitgeverij Zwijsen ja Hieronder beschrijven we de feitelijke uitkomsten van de marktscan op basis van de survey en de vier eigen systeemtyperingen. We doen dit aan de hand van de kwantitatieve uitkomsten van de survey op relevante vragen. In het volgende hoofdstuk zullen we proberen om enige conclusies aan deze waarnemingen te verbinden. 4.2 Functionaliteiten en bereik Wat betreft de verschillende fasen van het model van het onderwijsleerproces dat we in deze marktscan hanteren, scoren de 50 systemen als volgt: - functionaliteiten voor (bij)sturen: 36 systemen - functionaliteiten voor leren en toetsen: 38 systemen - functionaliteiten voor meten en analyseren: 44 systemen. Ongeveer de helft van de systemen in de survey claimt functionaliteiten voor het gehele onderwijsleerproces te bevatten: (bij)sturen, leren/toetsen en meten/analyseren Functionaliteiten voor (bij)sturen De 36 systemen die functionaliteiten voor (bij)sturen bevatten ondersteunen dat door middel van: - automatisch/door het systeem (adaptief): 24 systemen - handmatig door de docent: 31 systemen - handmatig door de leerling: 16 systemen. Uiteraard komen er ook gemengde vormen van (bij)sturing plaats. De (bij)sturing van de leerling vindt plaats ten opzichte van een bepaald referentiekader (doelgerichte sturing). De hiervoor gehanteerde referentiekaders zijn: - eigen structuur/inhoudsopgave/leerdoelenlijst/competentielijst-/vaardighedenlijst: 23 systemen - officieel Kernprogramma (po/vo) of Kwalificatiedossier (mbo): 14 systemen - eigen nadere uitwerking van een officieel kernprogramma (po/vo) of kwalificatiedossier (mbo): 17 systemen. Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 14/37

18 Wanneer als definitie van adaptiviteit automatische (bij)sturing van het onderwijsleerproces voor de individuele leerling wordt genomen, valt het op dat een behoorlijk hoog percentage van de leer/toetssystemen adaptief is. Er zijn echter verschillende manieren waarop deze automatische (bij)sturing kan plaatsvinden. In de paragraaf Sturingsintelligentie gaan we dieper op deze kwestie in. Voor wat betreft het aggregatieniveau van de sturing blijkt uit de survey dat de meeste systemen sturen op micro- en mesoniveau. Adaptiviteit komt alleen op microniveau voor. Dat is niet vreemd gelet op het feit dat adaptiviteit vooral wordt ingezet in situaties van gepersonaliseerd en dus individueel leren. (Bij)sturing op mesoniveau (klas, leerstofonderdeel en periode) vindt vooral handmatig plaats, door de docent. Hij zet leerlijnen en/of leerstofonderdelen klaar in het systeem voor een complete klas Functionaliteiten voor leren en toetsen De 38 systemen in de survey ondersteunen het leren en toetsen van: - kennis: 31 systemen - cognitieve vaardigheden: 30 systemen - taalvaardigheden: 26 systemen - motorische vaardigheden: 5 systemen - instrumentele vaardigheden: 6 systemen - sociale vaardigheden: 9 systemen - andere vaardigheden: 5 systemen. Vrijwel alle systemen uit de survey die leren/toetsen ondersteunen, geven de leerling directe feedback op zijn leergedrag: - geen feedback: 2 systemen - alleen goed/fout: 18 systemen - standaard inhoudelijke feedback: 28 systemen - gepersonaliseerde inhoudelijke feedback: 18 systemen - anders: 15 systemen Functionaliteiten voor meten en analyseren Er ontstaat voor wat betreft het meten en analyseren in de survey-resultaten een duidelijk onderscheid tussen enerzijds de systemen die zich op het leren/toetsen van individuele leerlingen zelf richten (microniveau) en anderzijds de systemen die zich met afgeleide data richten op onderwijsprocessen op meso- en macroniveau (leerlingadministratiesystemen, et cetera). Deze groepen systemen verschillen sterk van elkaar qua doelstelling en dus ook van omgang met de data. Het merendeel van de systemen registreert (uitgebreid) persoonlijke gegevens van de lerende. Ook van het leerproces worden veel gegevens verzameld (scores, tijdstip, tijdsduur, keuzes en waarderingen). Deze gegevens kunnen ten opzichte van verschillende referentiestructuren worden gepresenteerd: - eigen structuur van het systeem: 21 systemen - kernprogramma of Kwalificatiedossier: 19 systemen - eigen uitwerking/interpretatie van Kernprogramma of Kwalificatiedossier: 14 systemen. De meetgegevens worden door de systemen op verschillende niveaus geaggregeerd: - op leerlingniveau: 37 systemen - op klasniveau: 32 systemen - op schoolniveau: 18 systemen - op cohortniveau (bovenschools): 11 systemen Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 15/37

19 Hier zien we een duidelijk patroon dat het microniveau het belangrijkste is voor de meeste systemen (voor verzamelen, verwerken en presenteren van data) en dat het meso- en macroniveau van afnemend belang zijn. Dit is niet vreemd, omdat data immers eerst verzameld moeten worden op microniveau willen ze ingezet kunnen worden voor analysedoeleinden op hoger niveau. Maar enkele systemen zetten learning analytics in, waarbij grote hoeveelheden data (hoog aggregatieniveau) gebruikt worden om (bij)stuurbeslissingen op microniveau te doen. Een vergelijkbaar patroon zien we in de doelgroepen aan wie meetgegevens worden gepresenteerd: - aan de docent: 42 systemen - aan de leerling: 31 systemen - aan de schoolmanager: 25 systemen - aan de leer/toetsstofontwikkelaar: 19 systemen - aan de ouder: 16 systemen - aan OCW/Inspectie: 6 systemen. Ook hier het beeld dat de meetgegevens vooral en in eerste instantie gepresenteerd worden aan direct bij het onderwijsleerproces betrokkenen: docent (en schoolleiding), leerling en leer/toetsstofontwikkelaar. De overige stakeholders staan op grotere afstand van dit proces en worden in mindere mate met meetgegevens bediend. De in de survey geïnventariseerde systemen richten zich voor wat betreft meten en analyseren met andere woorden vooral op micro- en mesoniveau. Een paar gespecialiseerde systemen, met name de leerlingadministratiesystemen, concentreren zich op meso- en zelfs macroniveau Onderwijssectoren De geïnventariseerde systemen zijn geschikt voor de volgende onderwijssectoren: - primair onderwijs middenbouw: 19 systemen - primair onderwijs bovenbouw: 24 systemen - voortgezet onderwijs vmbo onderbouw: 33 systemen - voortgezet onderwijs vmbo bovenbouw: 32 systemen - voortgezet onderwijs havo onderbouw: 32 systemen - voortgezet onderwijs havo bovenbouw: 31 systemen - voortgezet onderwijs vwo onderbouw: 31 systemen - voortgezet onderwijs vwo bovenbouw: 30 systemen - middelbaar beroepsonderwijs niveau 1: 25 systemen - middelbaar beroepsonderwijs niveau 2: 27 systemen - middelbaar beroepsonderwijs niveau 3: 28 systemen - middelbaar beroepsonderwijs niveau 4: 27 systemen - anders namelijk: 20 systemen Data Alle systemen uit de survey verzamelen data, gebruiken en bewerken deze, genereren nieuwe data en presenteren al deze data aan verschillende groepen eindgebruikers. Aan de input-kant van de systemen komen we in grote lijnen de volgende data-typen: - leerlinggegevens - curriculumgegevens (formeel curriculum, informeel curriculum en leerlijnen) - content (leerstof en toetsmateriaal). Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 16/37

20 Dit laatste type data is alleen relevant voor de lege of aanvulbare systemen. Wat betreft leerlinggegevens verzamelen de bij de survey betrokken systemen de volgende gegevens: - geen: 2 systemen - naam: 37 systemen - leeftijd: 25 systemen - geslacht: 26 systemen - schooltype: 28 systemen - klas: 34 systemen - leerstijl/profiel: 14 systemen - leerlingnummer: 24 systemen - anders: 16 systemen. De systemen betrokken bij de survey verzamelen de volgende data van het leerproces van leerlingen: - scores: 37 systemen - tijdstip van activiteit: 35 systemen - tijdsduur van activiteit: 33 systemen - plaats van activiteit (IP-adres): 15 systemen - keuze van leerobjecten: 21 systemen - likes/dislikes: 9 systemen - anders: 10 systemen. De systemen verzamelen data voor bepaalde doeleinden. Dit zijn in de survey: - geen verwerking: 5 systemen - voor cijferbepaling: 20 systemen - voor alarmering van de docent: 17 systemen - voor leerstijlbepaling van de leerling: 9 systemen - voor vergelijking van de leerling met peers, cohort: 18 systemen - voor kwaliteitsbepaling van de leer/toetsmaterialen: 15 systemen. De systemen die leren/toetsen op microniveau ondersteunen, genereren de volgende output: - gegevens met betrekking tot het leerproces (scores, temporele gegevens (wanneer en hoe lang), waarderingen ( likes/dislikes ) en psychometrische gegevens) - gegevens met betrekking tot de lerende (resultaten (geïnterpreteerde scores) en leerprofielen/ stijlen) - gegevens met betrekking tot de kwaliteit van de leer/toetsstof (psychometrische gegevens). De systemen die meten/analyseren en (bij)sturen op mesoniveau ondersteunen (de leerlingadministratiesystemen) genereren de volgende output: - individuele en geaggregeerde gegevens (klas en cohort) met betrekking tot de resultaten/prestaties van leerlingen - managementinformatie voor de schoolleiding. Er is één systeem in de survey dat zich uitsluitend richt op het genereren van managementinformatie op meso- en macroniveau uit micro-data die opgeslagen is in leerlingadministratiesystemen en dat is Cum Laude. Marktscan digitale leermiddelen 18 juni 2013 Pagina 17/37

Inhoudsopgave 1. ARGO. 2. Cito Volgsysteem. 3. Computron Toets. 4. Cum Laude. 5. EduArte. 6. Eindexamensite.nl. 7. Fronter. 8. Got It?! 9. Huiswerk.

Inhoudsopgave 1. ARGO. 2. Cito Volgsysteem. 3. Computron Toets. 4. Cum Laude. 5. EduArte. 6. Eindexamensite.nl. 7. Fronter. 8. Got It?! 9. Huiswerk. Bijlage 2: Typeringen van de systemen Marktscan systemen voor formatief toetsen, adaptief leren en learing analytics Rapport 18 juni 2013 Bianca Buts Jacob Molenaar Inhoudsopgave 1. ARGO 2. Cito Volgsysteem

Nadere informatie

Proeftuin Linked Data: Maatwerk in de bovenbouw

Proeftuin Linked Data: Maatwerk in de bovenbouw Proeftuin Linked Data: Maatwerk in de bovenbouw Anne Muller & Eric Welp - SLO Vught, 5 juni 2014 Voorstellen Wie wij zijn Wie jullie zijn Wat de Proeftuin is De Proeftuin Online applicatie voor onderwijs

Nadere informatie

Visie op gepersonaliseerd onderwijs en de rol van het LVS

Visie op gepersonaliseerd onderwijs en de rol van het LVS Visie op gepersonaliseerd onderwijs en de rol van het LVS Onderwijs wordt steeds flexibeler en meer op maat aangeboden aan leerlingen. Voor onze doelgroep is dat logischer en vanzelfsprekender dan waar

Nadere informatie

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Beschikbaar per 1 september 2015 NIEUW TOA Profielkeuzetoets vmbo en havo Biologie, economie, natuurkunde en wiskunde Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

Genoteerde activiteiten nav. bijeenkomst Expertgroep Fijnmazig metadateren

Genoteerde activiteiten nav. bijeenkomst Expertgroep Fijnmazig metadateren Genoteerde activiteiten nav. bijeenkomst Expertgroep Fijnmazig metadateren 13 november 2014 Aanwezig: Dedact, PulseOn, VO-content, ItsLearning, Wikiwijs / Edurep, Bureau Edustandaard, Rijdende School,

Nadere informatie

2 Leermateriaal 2.1 Welke vormen van leeractiviteiten ondersteunt u? (oefenen, instructie, kennisreproductie, toetsen, )

2 Leermateriaal 2.1 Welke vormen van leeractiviteiten ondersteunt u? (oefenen, instructie, kennisreproductie, toetsen, ) Vragenlijst 14 november 2014 1 Algemeen 1.1 Wat is uw naam? Pascal Scheurink 1.2 Wat is de naam van uw organisatie? itslearning Nederland 1.3 Wat is de naam van uw product? itslearning leerplatform 1.4

Nadere informatie

Vragenlijst. 1.5 Kunt u een korte roadmap schetsen van de verwachte ontwikkeling en uw toekomstbeeld van uw systeem?

Vragenlijst. 1.5 Kunt u een korte roadmap schetsen van de verwachte ontwikkeling en uw toekomstbeeld van uw systeem? Vragenlijst 1 Algemeen 1.1 Wat is uw naam? Koen Strous 1.2 Wat is de naam van uw organisatie? Dedact 1.3 Wat is de naam van uw product? Learnbeat 1.4 Kunt u kort uw product, zoals dat nu in gebruik is,

Nadere informatie

Delen en vinden van digitaal leermateriaal

Delen en vinden van digitaal leermateriaal Delen en vinden van digitaal leermateriaal Edurep in de content keten Nico Verbeij Claudia van der Togt www.kennisnet.nl www.ictopschool.net Trends en knelpunten in onderwijs Trends: Flexibel leren Aansluiten

Nadere informatie

Plan van aanpak versnellingsvraag: Versie: 28 09 2015. De versnellingsvraag. Versnellingsvraag Stichting Klasse:

Plan van aanpak versnellingsvraag: Versie: 28 09 2015. De versnellingsvraag. Versnellingsvraag Stichting Klasse: Plan van aanpak versnellingsvraag: Versie: 28 09 2015 De versnellingsvraag Versnellingsvraag Stichting Klasse: Hoe kunnen we met de learning analytics vanuit dashboards, zoals dat van Snappet, in combinatie

Nadere informatie

Lesgeven met Kernmethodes AK

Lesgeven met Kernmethodes AK Lesgeven met Kernmethodes AK ofwel eenvoudig aan de slag met de Stercollecties van VOcontent en Wikiwijs Presentatie tijdens KNAG Onderwijsdag 2014 Herman Rigter Almere, 7 november 2014 Inhoud Wat is VO-content

Nadere informatie

TOETSEN EN TOETSPRESTATIES REKENEN

TOETSEN EN TOETSPRESTATIES REKENEN AANSLUITING PO-VO FEEDBACK / ONTWIKKELING TOETSEN EN TOETSPRESTATIES REKENEN De deelnemende scholen aan het PO-VO-netwerk in Doorn willen gericht toewerken naar een doorlopende leerlijn rekenen-wiskunde.

Nadere informatie

Het inzicht is actueel. Nieuwe informatie wordt direct verwerkt (in tegenstelling tot huidige periodieke informatie).

Het inzicht is actueel. Nieuwe informatie wordt direct verwerkt (in tegenstelling tot huidige periodieke informatie). Vragen en eisen uit het onderwijs Ik wil inzicht in de voortgang van het leren van de leerling Doel Dit inzicht kan worden weergegeven in een dashboard: een systeem waarin de voortgang wordt weergegeven

Nadere informatie

Leermiddelenmonitor. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Leermiddelenmonitor. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling 2007 SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling SLO 2007 De van SLO is een jaarlijks onderzoek naar het selectieproces en gebruik van leermiddelen door leraren in het basis- en voortgezet onderwijs.

Nadere informatie

Peter de Haas peter.dehaas@breinwave.nl +31655776574

Peter de Haas peter.dehaas@breinwave.nl +31655776574 Peter de Haas peter.dehaas@breinwave.nl +31655776574 business context Innovatie Platform Klantinteractie Klantinzicht Mobiel Social Analytics Productiviteit Processen Integratie Apps Architectuur Wat is

Nadere informatie

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Expertisecentrum Onderwijs & ICT Suriname UTSN Twinning Project 2008/1/E/K/005 Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Bijlage C bij het Rapport Haalbaarheidsstudie Wim de Boer (SLO), Pieter van der Hijden (Sofos

Nadere informatie

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Trainerscursus deel 1 Open Universiteit / CELSTEC 10-1-2013 1 1 Leermiddelen Taak van private sector of toch (deels) publiek? Wet gratis schoolboeken (scholen

Nadere informatie

Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels

Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels Nederlands - Duits - Engels Navigeren op maat Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels www.instruct.nl 1 Inhoudsopgave Maak kennis met GPS Taal Pag. 3 Opbouw en inhoud van de methoden

Nadere informatie

Middel voor onderwijsverbetering of afrekeninstrument?

Middel voor onderwijsverbetering of afrekeninstrument? Middel voor onderwijsverbetering of afrekeninstrument? 12 Toetsen: volop in de schijnwerpers Sst, wij maken de Citotoets. Rond deze tijd hangen veel scholen dit soort briefjes weer op de deur van groep

Nadere informatie

Aan de slag met de Stercollecties

Aan de slag met de Stercollecties Aan de slag met de Stercollecties Presentatie tijdens KNAG Onderwijsdag 2015 Herman Rigter Ede, 13 november 2015 Inhoud Wat is VO-content? Stercollecties: Open digitaal leermateriaal Een bestaand digitaal

Nadere informatie

Agenda publiek- private tafels Doorbraakproject Onderwijs en ict

Agenda publiek- private tafels Doorbraakproject Onderwijs en ict Inleiding Dit document beschrijft de 10 thema s die samen de agenda voor de publiek- private tafels voor het Doorbraakproject Onderwijs en ict vormen. Deze agenda is samengesteld op basis van de input

Nadere informatie

9. Een educatief computerspel voor rekenen bij kleuters

9. Een educatief computerspel voor rekenen bij kleuters 9. Een educatief computerspel voor rekenen bij kleuters It s all-in the game Femke Kirschner, Evelyn Kroesbergen, Patricia van Soest & Marielle van Vliet Een educatief computerspel voor getalbegrip bij

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren De diagnostische tussentijdse toets 1 Staatsexamens Diagnostische tussentijdse Nederlands VO als toets tweede taal Bouwen aan excellent onderwijs

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014

TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014 TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014 Inleiding In maart van dit jaar heeft adviesbureau Van Beekveld en Terpstra in opdracht van het College van Bestuur van OVO Zaanstad op de scholen van OVO een

Nadere informatie

Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt

Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt Datum: 27 december 2010. Mark van de Haar mark@edia.nl Edia Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt...

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren De diagnostische tussentijdse toets 1 Staatsexamens Diagnostische tussentijdse Nederlands VO als toets tweede taal Bouwen aan excellent onderwijs

Nadere informatie

Verslag workshop Differentiëren en de rol van de leraar, 26 april 2016. Versnellingsvraag Stichting Klasse. Aanwezig:

Verslag workshop Differentiëren en de rol van de leraar, 26 april 2016. Versnellingsvraag Stichting Klasse. Aanwezig: Verslag workshop Differentiëren en de rol van de leraar, 26 april 2016 Versnellingsvraag Stichting Klasse Aanwezig: Stichting Klasse: Daniel Vermij, Frank Tigges, Kim Peters Lucas Onderwijs: Priscilla

Nadere informatie

Samenvatting. De stand van zaken in hoofdlijnen

Samenvatting. De stand van zaken in hoofdlijnen Samenvatting De stand van zaken in hoofdlijnen In 2003/2004 is de ICT-onderwijsmonitor voor de zevende maal uitgevoerd in de sectoren primair onderwijs, voortgezet onderwijs, de bve-sector en de lerarenopleidingen

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

Digitaal Doorschakelen

Digitaal Doorschakelen Digitaal Doorschakelen Kennisnetproject in het kader van de Implementatie van de Educatieve Contentketen Gebruikersdag N@Tschool 2007 Antonie van der Staak IT-manager Pleincollege Bisschop Bekkers Partners

Nadere informatie

Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo If we teach today s students as we taught yesterday we rob them of tomorrow Specialist Digitale Didactiek Leiding

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Handleiding Bronwijzer-applicatie Algemene versie Versie augustus 2015

Handleiding Bronwijzer-applicatie Algemene versie Versie augustus 2015 Handleiding Bronwijzer-applicatie Algemene versie Versie augustus 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen voor docenten en leerlingen... 3 2. Navigatiebalk... 5 3. Tijdlijn... 6 4. Downloads... 7 5. Docentenhandleiding...

Nadere informatie

Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud)diensten en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en

Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud)diensten en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud) en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en sambo-ict Bas Kruiswijk V1.0, [datum: 18 maart 2013] Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1.

Nadere informatie

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen FEEDBACK OP MAAT RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen Creëer betrokkenheid, enthousiasme en resultaat Benut de talenten binnen uw school maximaal HOE KUNT U ERVOOR ZORGEN DAT LEREN OPTIMAAL

Nadere informatie

1 TOA: Digitaal webbased toetssysteem voor Taal en Rekenen

1 TOA: Digitaal webbased toetssysteem voor Taal en Rekenen KWALITEIT IN TOETSEN EN EXAMENS TOA Digitaal webbased toetssysteem voor Taal en Rekenen Compleet leerlingvolgsysteem voor Taal en Rekenen in het voortgezet onderwijs 1 TOA: Digitaal webbased toetssysteem

Nadere informatie

Handleiding Magister. voor leerlingen. De Amsterdamsche School

Handleiding Magister. voor leerlingen. De Amsterdamsche School Handleiding Magister voor leerlingen De Amsterdamsche School schooljaar 2013-2014 Inhoud Inleiding 1 Inloggen Magister 2 Uitleg Magisteronderdelen 2 Agenda 4 Cijfers 5 ELO 6 Mijn instellingen 6 Inleiding

Nadere informatie

TPACK-NL vragenlijst een toelichting

TPACK-NL vragenlijst een toelichting TPACK-NL vragenlijst een toelichting Petra Fisser & Joke Voogt Universiteit Twente Curriculumontwerp & Onderwijsinnovatie http://www.tpack.nl In dit document is de Nederlandse versie van de TPACK vragenlijst

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

Innovaties in e-learning. Jos Herkelman

Innovaties in e-learning. Jos Herkelman Innovaties in e-learning What s new? Jos Herkelman Wat is er al bereikt? N@Tschool! v11 Overzicht ; eenvoud ; open ; sneller werken Betere informatievoorziening i i i rondom inloggen Portaalfunctionaliteit:

Nadere informatie

biodoen brochure brochure inhoudsopgave: over biodoen...> versie 3...> innovatie...> audio-visueel...> zoekfuncties...>

biodoen brochure brochure inhoudsopgave: over biodoen...> versie 3...> innovatie...> audio-visueel...> zoekfuncties...> brochure Vmbo onderbouw t/m Vwo bovenbouw brochure inhoudsopgave: over...> versie 3...> innovatie...> audio-visueel...> zoekfuncties...> leerlingen, klassen, docenten en scholen...> kredieten en inlogcodes...>

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren Diagnostische tussentijdse toets In september 2014 is de meerjarige pilotperiode van de diagnostische tussentijdse toets (DTT) van start gegaan.

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Teach32 Ontdek de toepassingen van Teach32 Sluit aan bij de digitale generatie Haviken en Muizen Samen Groeien Monitoring

Teach32 Ontdek de toepassingen van Teach32 Sluit aan bij de digitale generatie Haviken en Muizen Samen Groeien Monitoring Teach32 Teach32 is dè interactieve oplossing voor in de klas. Jouw klas werkt gelijktijdig óf in groepjes samen op het digitale schoolbord. Elke leerling heeft een eigen tablet en daarmee een directe interactie

Nadere informatie

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT Utrecht, maart 2008 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding en probleemstelling 5 2 Resultaten basisonderwijs 7 2.1 Representativiteit

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012. Nederlands Duits Engels - Rekenen. Ons aanbod. Opbouw en inhoud van de methoden. Digitaal, papier of ELO.

Producten en prijzen 2012. Nederlands Duits Engels - Rekenen. Ons aanbod. Opbouw en inhoud van de methoden. Digitaal, papier of ELO. GPS Taal en Rekenen Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Producten en prijzen 2012

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Rekenen bij Moderne Wiskunde

Rekenen bij Moderne Wiskunde Moderne Wiskunde Rekenen: een volledig doorlopende leerlijn rekenen voor alle leerjaren en alle niveaus! Rekenen bij Moderne Wiskunde 1 Verplichte rekentoets Vanaf schooljaar 2013/2014 Voor alle leerlingen

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO)

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) LEERLINGEN VAN GROEP 8 IN HET PO MAKEN KENNIS MET HET WERKEN IN EEN ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) ZOALS DIE

Nadere informatie

Technologieverkenning

Technologieverkenning Technologieverkenning Videocontent in the cloud door de koppeling van MediaMosa installaties Versie 1.0 14 oktober 2010 Auteur: Herman van Dompseler SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet

Nadere informatie

Workshop - beschrijvingen 2014

Workshop - beschrijvingen 2014 Workshop - beschrijvingen 2014 13.30 uur Opening /Keynote door Michel van Ast Michel van Ast is als senior trainer/adviseur vooral actief op het thema didactiek en ICT. Hij geeft lezingen en workshops,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Primair Onderwijs IPC 2400 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen Verkenning Next DLO VU Overzicht Alternatieve Systemen Onderwijscentrum VU Amsterdam 8 oktober 2009 2009 Vrije Universiteit, Amsterdam Overzicht Alternatieve Systemen 2 Auteur Opdrachtgever Status Versie

Nadere informatie

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops Conferentie: 23 mei 2012 Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u Overzicht workshops Workshops Workshopleider Organisatie Titel workshop 1. Dr. Margot

Nadere informatie

Document Management in het MBO Een verkenning. Bas Kruiswijk, Frank Eckelmans, Henk Jan van Ginkel en Leo Bakker

Document Management in het MBO Een verkenning. Bas Kruiswijk, Frank Eckelmans, Henk Jan van Ginkel en Leo Bakker Document Management in het MBO Een verkenning Bas Kruiswijk, Frank Eckelmans, Henk Jan van Ginkel en Leo Bakker Inleiding Aanleiding voor deze opdracht Vragen Wat is document management en hoe wordt deze

Nadere informatie

Algemeen Uitwerking Schoolplan ICT 2011-2015

Algemeen Uitwerking Schoolplan ICT 2011-2015 Algemeen Mei 2014 Evaluatie t/m 2010 De afgelopen jaren heeft de nadruk gelegen op het invoeren van diverse softwarepakketten in de groepen en op het uitvoeren van hetgeen in de ICT leerlijn wordt vermeld.

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Het Baken International School VWO Plaats : Almere BRIN nummer : 01FP C3 BRIN nummer : 01FP 06 VWO Onderzoeksnummer : 275538 Datum onderzoek : 15 april 2014

Nadere informatie

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding portfolio handleiding Werkgroep portfolio & coaching 1 De plaats van portfolio in het leren op het VMBO. In enkele notities en werkdocumenten is het kader voor het nieuwe onderwijs geschetst. Dit komt

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012

Producten en prijzen 2012 Informatica Voortgezet Onderwijs Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Producten

Nadere informatie

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Kaders voor een digitale leer- en oefenomgeving Onderzoekssamenvatting Drs. Maurice de Greef Onderzoeker, Adviseur en Trainer Artéduc

Nadere informatie

Document Management in het MBO

Document Management in het MBO Document Management in het MBO Een verkenning Bas Kruiswijk, Frank Eckelmans, Henk Jan van Ginkel en Leo Bakker Vragen Wat is document management en hoe wordt deze term gehanteerd in het MBO? Welke processen

Nadere informatie

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN SAMEN LEREN OVER REFERENTIENIVEAUS EN DIDACTIEK OM DE INHOUDELIJKE AANSLUITING TUSSEN PO EN VO IN GORINCHEM EN OMSTREKEN

Nadere informatie

VO2020. Schoolrapportage. Venster College X

VO2020. Schoolrapportage. Venster College X VO2020 Schoolrapportage Deze rapportage toont de antwoorden van de schoolambities van de VO2020-scan. U vindt uw eigen antwoorden terug in de nulmeting en in de actuele stand, inclusief een landelijke

Nadere informatie

FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS

FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS VISIE VAN HET COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS pagina 2 van 8 Aanleiding en historisch perspectief De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Nadere informatie

Eindrapportage Pinpoint

Eindrapportage Pinpoint Eindrapportage Pinpoint Penvoerende instelling: Universiteit Twente Partner instellingen: ThiemeMeulenhoff Datum: 3 oktober 2012 Auteur: Hannie Gijlers en Anjo Anjewierden 1 Inhoud 1. Korte samenvatting...

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

Innovatief adaptief onderwijs

Innovatief adaptief onderwijs Innovatief adaptief onderwijs Rekentuin, Taalzee en Words&Birds Marlijn Bouwman Spin-off van de Universiteit van Amsterdam Voortgekomen uit onderzoek naar ontwikkelingsprocessen (2007 2009) Online leeromgevingen

Nadere informatie

Om dit te realiseren hebben we in het Strategisch Beleidsplan de volgende beleidsvoornemens geformuleerd:

Om dit te realiseren hebben we in het Strategisch Beleidsplan de volgende beleidsvoornemens geformuleerd: Beleidsplan opbrengstgericht werken aan Onderwijs en Kwaliteit Beleid en doelen voor het thema Onderwijs en Kwaliteit voor de jaren 2013 2016 Vastgesteld juli 2013 Inleiding Onderwijs is onze kerntaak.

Nadere informatie

Toelichting bij de Roadmap ieck MBO 2013-2016

Toelichting bij de Roadmap ieck MBO 2013-2016 Toelichting bij de Roadmap ieck MBO 2013-2016 Van: H-P Köhler, projectmanager ieck Distributie & Toegang Aan: Programmagroep & Stuurgroep leden van het ieck programma Datum: 4 februari 2014 1 Inleiding

Nadere informatie

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren Van PO naar VO Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren SUGGESTIE 1: Informatie van een brugklasleerling Brugklasleerlingen infomeren leerlingen uit groep 8

Nadere informatie

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Copyright Datacon www.datacon.nl Wat is een intranetportal? Een intranet is een online gepersonaliseerde en geïntegreerde toegang tot

Nadere informatie

Standaarden voor het uitwisselen van toetsmateriaal

Standaarden voor het uitwisselen van toetsmateriaal Standaarden voor het uitwisselen van toetsmateriaal Versie: 1.0 Datum: 16 januari 2008 Colofon Standaarden voor het uitwisselen van toetsmateriaal Dit document is opgesteld door het project Inventarisatie

Nadere informatie

Leerlijnen Ontwikkeling volgen en onderwijs plannen aan de hand van leerlijnen met uw leerlingvolgsysteem. Driestar educatief T ALENT IN ONTWIKKELING

Leerlijnen Ontwikkeling volgen en onderwijs plannen aan de hand van leerlijnen met uw leerlingvolgsysteem. Driestar educatief T ALENT IN ONTWIKKELING Leerlijnen Ontwikkeling volgen en onderwijs plannen aan de hand van leerlijnen met uw leerlingvolgsysteem Driestar educatief T ALENT IN ONTWIKKELING O leerlijnen H a n d e l i n g s g e r i c h t w e r

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo Uitnodiging Aan Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen Van Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs Datum 16 maart 2011 Agenda Expertmeeting rekentoetsen vo Datum overleg 12 april 2011

Nadere informatie

Handleiding Magister 6

Handleiding Magister 6 Handleiding Magister 6 voor leerlingen De Amsterdamsche School schooljaar 2014-2015 Inhoud Inleiding 1 Inloggen Magister 6 2 Onderdeel: Het Vandaag scherm 3 Onderdeel: Agenda 4 Onderdeel: Cijfers 5 Onderdeel:

Nadere informatie

Product en prijzen 2014

Product en prijzen 2014 Product en prijzen 2014 1 Augustus 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Maak kennis met Social Media Rijbewijs... 3 Opbouw en inhoud lessenreeks... 4 Digitale leeromgeving... 5 Docentenomgeving... 6 Prijzen

Nadere informatie

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen.

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Auteur: Guus Geisen, irisz Inleiding Deze uitwerking is een suggestie voor verschillende lessen rondom duurzaamheid.

Nadere informatie

Privacy Bijsluiter (digitale) leermiddelen en educatieve diensten voor het primair onderwijs van Blink

Privacy Bijsluiter (digitale) leermiddelen en educatieve diensten voor het primair onderwijs van Blink Bijlage 1 Privacy Bijsluiter (digitale) leermiddelen en educatieve diensten voor het primair onderwijs van Blink Blink is een educatieve uitgeverij die verschillende (digitale) producten en diensten (

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Kick-off kwalificatiestructuur

Kick-off kwalificatiestructuur Kick-off kwalificatiestructuur Programma's van Eisen Bas Kruiswijk Bianca Buts Amersfoort 5 maart 2014 Agenda Onze opdracht Vertrekpunt: van hotspots naar drie thema s Thema s plus wijzigingen per thema

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

ICT & Onderwijsvernieuwing Leren op Maat

ICT & Onderwijsvernieuwing Leren op Maat ICT & Onderwijsvernieuwing Leren op Maat Ter Wadding Educational Technology H.M. Dekeyser 1 1 ICT Overzicht ICT en onderwijsvernieuwing vanuit het perspectief van de student. Voorbeeld: Onderwijs Op Maat

Nadere informatie

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo.

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo. Jaarplan 2015-2016 OBS de Delta VOORWOORD Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Met die titel dagen wij onszelf

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. digitaal toetsen met Hot Potatoes

Cursus Onderwijs en ICT. digitaal toetsen met Hot Potatoes Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 2, deel 18 (versie 1.0 NL 28-01-2011) digitaal toetsen met Hot Potatoes door Serge de Beer Inleiding Meten is weten is een veel gehoorde kreet. Zeker in het onderwijs lusten

Nadere informatie

Facet. Het nieuwe computerexamensysteem voor de centraal ontwikkelde examens in het MBO

Facet. Het nieuwe computerexamensysteem voor de centraal ontwikkelde examens in het MBO Facet Het nieuwe computerexamensysteem voor de centraal ontwikkelde examens in het MBO FACET Nodig voor alle digitale examens en toetsen die onder verantwoordelijkheid vallen van het College voor Toetsen

Nadere informatie

Plaatsingswijzer. Versie 2 051114 mjp 1

Plaatsingswijzer. Versie 2 051114 mjp 1 Plaatsingswijzer De plaatsingswijzer is een instrument dat een school voor voortgezet onderwijs in de regio hanteert om te komen tot een plaatsingsbesluit. Dit instrument wordt in 2015 voor het eerst experimenteel

Nadere informatie

. GEGEVENS AANVRAGER. Onderwijsinstelling Helicon opleidingen Kesteren Postadres Industrieweg 4 Bezoekadres Industrieweg 4

. GEGEVENS AANVRAGER. Onderwijsinstelling Helicon opleidingen Kesteren Postadres Industrieweg 4 Bezoekadres Industrieweg 4 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam Helicon opleidingen Kesteren Postadres Industrieweg 4 Bezoekadres Industrieweg 4 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer 4041 CR

Nadere informatie

De leerling heeft in groep 6 t/m 8 op de toetsen die deel uitmaken van het leerlingvolgsysteem over

De leerling heeft in groep 6 t/m 8 op de toetsen die deel uitmaken van het leerlingvolgsysteem over ADVIESWIJZER VOOR PLAATSING IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS Inleiding Het Primair en Voortgezet Onderwijs in Noord-Kennemerland hebben samen besloten om de advisering door de basisschool naar het vervolgonderwijs

Nadere informatie

...over zicht op leren.

...over zicht op leren. ...over zicht op leren. a Wolters Kluwer business De Methode Monitor De Methode Monitor: inzicht door overzicht! De Methode Monitor is een computerprogramma, waarmee eindelijk een standaard voor het uitlezen

Nadere informatie