Visie Netontwerp en uitrolstrategie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Visie Netontwerp en uitrolstrategie"

Transcriptie

1 Visie Netontwerp en uitrolstrategie Toekomstbestendige netoptimalisatie Publieksversie

2 Inhoud Hoofdstuk 1: Netontwerp en uitrolstrategie Algemeen Hoofdstuk 2: Netontwerp en uitrolstrategie Technisch Appendix 1: Toelichting aannames LCOE berekeningen 2

3 Hoofdstuk 1: Netontwerp en uitrolstrategie Algemeen 3

4 Om de overheidsdoelstellingen voor 2023 te kunnen realiseren is aanwijzing van TenneT als netontwikkelaar op zee een vereiste stap Maximaal tempo in de transitie naar duurzame energie is nodig met het oog op de haalbaarheid ambitieuze doelstellingen voor 2020 en Centrale coördinatie door TenneT is cruciaal voor vereiste snelheid. Schaalvoordelen en aanpak TenneT bevorderen kostenreductie bij planvorming en realisatie. TenneT ontwikkelt als onafhankelijk netbeheerder een holistische toekomstgerichte visie en aanpak daar waar individuele marktpartijen gestuurd worden door individuele belangen Centrale aanpak garandeert minimale belasting van de leefomgeving en bewaakt lange termijn belangen van de samenleving. TenneT kan als geen ander de ontwikkelingen op zee inpassen in het net op land en zorgdragen voor een optimale coördinatie en afstemming tussen beide gebieden. 4

5 Extra 3450 MW individuele aansluitingen Langzaam, duur, korte termijn, ongestructureerd, belastend voor leefomgeving Hoge financieringskosten 9x design Windturbines 9x platformdesign 9x kabeldesign Enkelvoudige verbinding Kortere economische levensduur 9x duindoorsnijding *Locaties zijn fictief 5

6 Extra MW wind op zee: gestructureerd Centralisatie infrastructuur en netoptimalisatie bieden grote voordelen Station fungeert ook als hub TSO financiering goedkoper Dubbele verbinding = meer opbrengst Windpark sluit direct aan op stopcontact Centraal onderhoud: Kostenreductie Minder duin-doorkruisingen, ruimtelijke voordelen en kostenreductie Standaardisatie, leereffecten en inkoopvoordelen Gebruik van 380 kv kabel in nabije toekomst voorbereid *Genoemde percentages zijn een schatting. Locaties zijn fictief. 6

7 Netontwikkeling op zee mogelijk via innovatief standaard platform 600 MW platform als standaard, schaalbaar en 'stapelbaar', optimaal gebruik gemaakt van schaalvoordelen. Eenvoudig om op gelijke voet te realiseren met de windparken en vermijden van stranded assets Direct windmolens aansluiten met middenspanning bespaart windpark een verzamelplatform op zee. Door op zee de kabels te compenseren kan bijv. IJmuiden Ver ook met wisselstroom ontsloten worden, geen HVDC nodig Zodra een 600MW 380kV kabel offshore beschikbaar is kan deze in het concept toegepast worden en het aantal benodigde kabels reduceren. Redundantie en flexibiliteit ten behoeve van hogere productie opbrengsten is goedkoper te realiseren 7

8 Innovatietraject Net op Zee Minimaliseren aantal platforms, kabellengtes en transformatoren - Standaard configuratie - OWF: enkelvoudige150kv aansluitingen (beperkt ivm bestaand netwerk) - Stopcontact op zee - OWF: 150kV aansluitingen op platform - Met 220 kv naar land - Aansluiten op 380kV station - Redundantie - Nieuw concept OWF: turbines direct aansluiten op stopcontact - Uitsparen verzamelplatforms - Platform standaardiseren op 600 MW - Platform is ook hub, springplank naar verder gelegen gebieden - Te ontwikkelen samen met industrie - Met 380kV reduceren van aantal kabels - Uitsparen transformatoren 8

9 Netontwikkeling door TenneT draagt bij aan kostenreductie Alleen door netoptimalisatie, planning en standaardisatie voor windparken is 35-40% Levelised Cost of Energy (LCOE) reductie haalbaar Reductie capex infra (*) Inkoopvoordelen kabels en stations Installatiekosten door eenmalige mobilisatie en gezamenlijke kustdoorkruisingen Offshore ervaring en leereffecten Netoptimalisatie (platformcombinaties, hogere spanning, langere verbinding met AC) 20-30% Reductie opex infra (*) 10% Reductie kapitaalslasten infra (**) 33% Reductie afschrijvingen infra (langere economische levensduur) 50% Hogere beschikbaarheid door redundantie (*) 4% Bijdrage infrastructuur LCOE reductie (***) 10-15% * Zie Appendix 1 toelichting aannames ** Vertrouwelijke commerciële gegevens TenneT Treasury en input banken *** Geschat met behulp van standaard LCOE berekenmethodiek ( Crown Estate) 9

10 Hoofdstuk 2: Netontwerp en uitrolstrategie Technisch 10

11 Bouwblokken bij een AC aansluiting wind op zee 11

12 Cluster ontsluiten Bijvoorbeeld Borssele Modular (Hub) concept Redundantie door omschakelmogelijkheden 12

13 Schaalbaar ontwerp Modulair netverbinding concept met MW hubs die gekoppeld kunnen worden. Wind turbines are directly connected to TenneT s platform, no OW Concept can easily be extended by hubs of 600 MW. Upgrades are possible according to technical developments. 13

14 TenneT platform ontwerp Schema van een modulair platform 14

15 Appendix 1: Toelichting aannames LCOE berekeningen 15

16 Toelichting aannames berekeningen LCOE reductie Capex Infra: 20-30% TenneT hanteert deze totaalschatting voor kostenreductie op investeringen in de infrastructuur opgebouwd uit de volgende elementen met bijbehorende kostenreductieschattingen. De totaalschatting is voorzichtigheidshalve significant lager dan het totaal van deze kostenreductie mogelijkheden. Inkoopvoordelen kabels en platforms: 5% Installatiekosten door eenmalige mobilisatie en gezamenlijke kustdoorkruisingen 3% Offshore ervaring en leereffecten 5-10% Netoptimalisatie 25-40%(*) Opex Infra: 10% Onderhoudskosten van kabelverbindingen en platforms kunnen worden gereduceerd door schaalvoordelen. Bij aanwijzing als beheerder, overweegt TenneT om één gemeenschappelijk onderhoudscentrum op te richten voor Nederlandse en wellicht Duitse activa. Hogere beschikbaarheid door redundantie: 4% Bij ontsluiting windparken met meerdere kabels ipv radialen, impliceert 4% ca 2 weken extra beschikbaarheid per park per jaar. Ter vergelijking: NorNed heeft in haar korte historie meer dan 2 weken downtime per jaar laten zien, maar gezien grotere lengte en andere technologie hanteert TenneT voorzichtigheidshalve 4%. (*) Schattingen op basis van beperkte marktconsultatie in 2014, vertrouwelijk gezien toekomstige aanbestedingen 16

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Notitie Petten, 11 augustus 2014. 1. Inleiding

Notitie Petten, 11 augustus 2014. 1. Inleiding Notitie Petten, 11 augustus 2014 Afdeling Policy Studies ECN-N--14-020 Van Aan Frans Nieuwenhout, Edwin Wiggelinkhuizen Ministerie van Economische Zaken/Directie Energiemarkt Kopie Onderwerp Publieksversie

Nadere informatie

Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee

Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee Een multidisciplinaire benadering; juridisch, technisch en kosten Dinsdag 24 juni 2014 l 14:00 18:00 Villa Jongerius te Utrecht

Nadere informatie

Publieksversie. Review Netontwerp en uitrolstrategie TenneT Wind op Zee

Publieksversie. Review Netontwerp en uitrolstrategie TenneT Wind op Zee 1 Review Netontwerp en uitrolstrategie TenneT Wind op Zee 2 Interne verantwoording Review Uitrolstrategie TenneT Wind op Zee, publieksversie For: KEMA Nederland B.V. Utrechtseweg 310 P.O. Box 718 6800

Nadere informatie

Systeemaspecten en Netintegratie. Ralph Hendriks (TU Delft, Siemens AG)

Systeemaspecten en Netintegratie. Ralph Hendriks (TU Delft, Siemens AG) Systeemaspecten en Netintegratie Ralph Hendriks (TU Delft, Siemens AG) Inhoud Systeemaspecten Balanshandhaving met wind Netintegratie Stand van de techniek Overzicht ontwerpaspecten Clusteren en combineren

Nadere informatie

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 TenneT Strategie als netbeheerder op zee Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 Marco Kuijpers In deze presentatie TenneT in 20 seconden Netbeheerder op zee Stappen naar Net op zee Strategie TenneT

Nadere informatie

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee Voortgangsrapport windenergie op zee Programma windenergie op zee 11 december 2014 Inhoud Wat moeten we doen? Waar staan we nu? Randvoorwaarden Waar staan we nu? Voorbereiding tender Borssele SDE+ tendersysteem

Nadere informatie

Netaansluiting Windparken

Netaansluiting Windparken Netaansluiting Windparken Wouter van den Akker Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand:

Nadere informatie

Offshore windenergie, onmisbaar en economisch verantwoord ECN-O

Offshore windenergie, onmisbaar en economisch verantwoord ECN-O Offshore windenergie, onmisbaar en economisch verantwoord ECN-O 15-039 Offshore windenergie, onmisbaar en economisch verantwoord Offshore windenergie is een belangrijke pijler van het SER energie akkoord:

Nadere informatie

De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende,

De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Besluit van de Minister van Economische Zaken van 4 december 2014, nr. DGETM-ED/14172990, tot toepassing van de Rijkscoördinatieregeling ten behoeve van project transmissiesysteem op zee Borssele De Minister

Nadere informatie

TKI Wind op Zee Workshop Financiering

TKI Wind op Zee Workshop Financiering TKI Wind op Zee Workshop Financiering Met welk support regime worden ambities offshore wind NL bereikt? 7 mei 2013 Amersfoort Marco Karremans Wind op Zee cruciaal voor 16% duurzame energie in 2020 Doelstelling:

Nadere informatie

R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012

R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012 R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012 R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012 Doelen Kostprijsreductie in 2020 KOSTEN O&M kosten -25%

Nadere informatie

Windmolens aan de kust

Windmolens aan de kust Windmolens aan de kust Landelijke Kustdagen 2013 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Ministerie van Economische Zaken Rijkswaterstaat Lisette Groot Kormelink Projectleider Haalbaarheidsstudie Windenergie

Nadere informatie

Vergelijking kostenmodellen FLOW/TKI - ECN

Vergelijking kostenmodellen FLOW/TKI - ECN TKI Wind op Zee Vergelijking kostenmodellen FLOW/TKI - ECN Uitgevoerd in samenwerking tussen ECN en Ecofys in opdracht van TKI Wind op Zee Auteurs: Bob Prinsen (Ecofys), Valentijn van Gastel (Ecofys),

Nadere informatie

2.1 Global Wind Support Offshore NL1. Wind Support Offshore NL 1. BARD -Group ZEE ENERGIE. "The Offshore Wind Specialist" IN COOPERATION WITH THE

2.1 Global Wind Support Offshore NL1. Wind Support Offshore NL 1. BARD -Group ZEE ENERGIE. The Offshore Wind Specialist IN COOPERATION WITH THE .. ft Global ZEE ENERGIE Wind Support Offshore NL 1 Documentation for SOE Tender Submission 2.1 ~. IN COOPERATION WITH THE BARD -Group "The Offshore Wind Specialist" ZEE ENERGIE Oocumentation for soe Tender

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 42535 24 juli 2017 Besluit van de Minister van Economische Zaken tot toepassing van de Rijkscoördinatieregeling ten behoeve

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 34 508 Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) Nr. 15 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken. 4 april 2014 Definitief rapport BC8769

Ministerie van Economische Zaken. 4 april 2014 Definitief rapport BC8769 Technische, ruimtelijke en organisatorische aspecten van het elektriciteitsnet voor de verbinding van windparken op zee op het landelijke hoogspanningsnet Ministerie van Economische Zaken 4 april 2014

Nadere informatie

Industrie in combinatie met windenergie 2.0

Industrie in combinatie met windenergie 2.0 ENERCON Industrie in combinatie met windenergie 2.0 Thijs A. Afman Sales Engineer ENERCON Benelux B.V. Vrijdag 14 juni 2013 Geïnstalleerd vermogen in Benelux door ENERCON 2 Locaties windparken: 295 windturbines

Nadere informatie

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023;

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023; De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Dat op grond van richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter

Nadere informatie

Workshop kostenreductie offshore wind

Workshop kostenreductie offshore wind Ernst van Zuijlen Workshop kostenreductie offshore wind 22 Januari 2015 Programma / agenda 14.00 14.05 Welkom en toelichting rollen TKI en SER Rob Weterings (SER) Voorstelrondje 14.05 14.15 Toelichting

Nadere informatie

Windenergie op zee Kansen voor opschaling boven de Wadden

Windenergie op zee Kansen voor opschaling boven de Wadden Windenergie op zee Kansen voor opschaling boven de Wadden April 2014 Inhoudsopgave Samenvatting 4 1. Inleiding 5 Achtergrondschets van de rapportage 2. Bestaande plannen (Gemini) 6 Nederlands grootste

Nadere informatie

Ronald Lagerberg. Bespaar niet op, maar met uw UPS

Ronald Lagerberg. Bespaar niet op, maar met uw UPS Ronald Lagerberg Bespaar niet op, maar met uw UPS Belangrijkste boodschappen Modulair kost meer, maar is goedkoper CPA Modulair verslechtert uw UPS oplossing Verbeter uw inzicht in de (Modulaire) UPS markt

Nadere informatie

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Agenda - TenneT - Energiemarkt

Nadere informatie

Versnellen met de markt! Bouwcampus, 22 maart 2017

Versnellen met de markt! Bouwcampus, 22 maart 2017 Versnellen met de markt! Bouwcampus, 22 maart 2017 Economische sectoren staan op een kantelpunt Energietransitie Industriële transitie Voedseltransitie Ruimtelijke transitie Transitie in de zorg 2 De samenleving

Nadere informatie

Scenario windenergie op zee

Scenario windenergie op zee Scenario windenergie op zee Versie internetconsultatie 1 Inhoudsopgave 1 Waarom een scenario windenergie op zee?... 3 1.1 Aanleiding voor het scenario... 3 1.2 Doel van het scenario... 3 1.3 Toetsing aan

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek Toekomst volgens TenneT Klaas Hommes Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

Windenergie. Verdiepende opdracht

Windenergie. Verdiepende opdracht 2015 Windenergie Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel leer je meer over windenergie. Pagina 1 Inhoud 1. Windenergie... 3 1.1 Doel... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3 Verwerking... 9 Pagina 2 1. Windenergie

Nadere informatie

Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer

Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer Titel Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer Datum 26 januari 2015 Auteur Ruud van Rijn Inleiding Dit document geeft op hoofdlijnen inzicht in de kosten/baten en de risico s van

Nadere informatie

Participatiemodellen duurzame energievoorziening. Josefien van de Ven 30 maart 2012

Participatiemodellen duurzame energievoorziening. Josefien van de Ven 30 maart 2012 Participatiemodellen duurzame energievoorziening Josefien van de Ven 30 maart 2012 Opbouw Uitgangspunten duurzame energievoorziening Integrale aanpak Centrale organisatie Betrokkenheid stakeholders Nieuwe

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 058 Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) Nr. 8 NADER VERSLAG Vastgesteld 6 februari 2015 De vaste commissie voor Economische

Nadere informatie

TenneT in de energiemarkt

TenneT in de energiemarkt TenneT in de energiemarkt Klaas Hommes Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg

Nadere informatie

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Samenvatting Toepassing 380 kv

Nadere informatie

09 april 2015 Joulz, Utrecht. Maintenance for Energy

09 april 2015 Joulz, Utrecht. Maintenance for Energy 09 april 2015 Joulz, Utrecht Maintenance for Energy Uitdagingen van de Netbeheerder Verantwoord investeren in onzekerheid. (Th.A.M. de Bruin) CAPEX realisatie programma Voorjaar 2015 Vanzelfsprekend, toch?

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Stay Tuned. Safety first!

Stay Tuned. Safety first! Welkom 1 Stay Tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg de vluchtroute zoals aangegeven.

Nadere informatie

Grootschalige zonneparken, zo doe je dat! 2017

Grootschalige zonneparken, zo doe je dat! 2017 Grootschalige zonneparken, zo doe je dat! 2017 eric.van.der.gun@solar-ew.com Grootschalige Zonneparken [ 2 ] Programma: Kennismaking en Introductie PV Marktverkenning Waarom grootschalige projecten Haalbaarheid

Nadere informatie

7 mei 2013, Amersfoort. 7 mei 2013 Verslag Workshop Financiering Offshore Wind NL

7 mei 2013, Amersfoort. 7 mei 2013 Verslag Workshop Financiering Offshore Wind NL Verslag Workshop Financiering Offshore Wind NL 7 mei 2013, Amersfoort 1 Inhoud Inleiding Presentaties Onderwerpen voor vervolgworkshops Foto impressie 2 Inleiding Het onderwerp financiering voor duurzame

Nadere informatie

Windenergie HET NET OP ZEE

Windenergie HET NET OP ZEE Windenergie HET NET OP ZEE Windenergie van zee naar land 3 TenneT, de ontwikkelaar en beheerder van het net op zee, realiseert tussen nu en eind 2023 in Nederland minstens 3.500 MW aan offshore aansluitingen,

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Aansluitingsproblematiek oplosssingen op korte en lange termijn. 4 april 2011 Infosessie POM West-Vlaanderen en ODE-Vlaanderen - Frank Wellens -

Aansluitingsproblematiek oplosssingen op korte en lange termijn. 4 april 2011 Infosessie POM West-Vlaanderen en ODE-Vlaanderen - Frank Wellens - Aansluitingsproblematiek oplosssingen op korte en lange termijn 4 april 2011 Infosessie POM West-Vlaanderen en ODE-Vlaanderen - Frank Wellens - Aansluitingsproblematiek algemeen Waarom is de beschikbare

Nadere informatie

25 jaar windenergie in de Noordoostpolder

25 jaar windenergie in de Noordoostpolder 25 jaar windenergie in de Noordoostpolder Ir. Guido Bakema KIVI-Excursie 14 september 2015 RWE Innogy Windpower Netherlands B.V. 1 Agenda 1. de Noordoostpolder 2. Het windpark Westermeerdijk (1987 2015)

Nadere informatie

InnovatieContract Wind op Zee. Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking. Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen TKI WIND OP ZEE

InnovatieContract Wind op Zee. Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking. Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen TKI WIND OP ZEE 1 InnovatieContract Wind op Zee Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen 1 VISIE EN AMBITIE Ambitie van het InnovatieContract is een daling van 40%

Nadere informatie

Waarom windenergie op land?

Waarom windenergie op land? Waarom windenergie op land? Steeds meer schone energie Het Rijk kiest voor een betrouwbare en steeds schonere energieopwekking voor de samenleving. Basis vormt de Europese doelstelling van 14% duurzame

Nadere informatie

Ontwikkelkader windenergie op zee. vastgesteld in de Ministerraad van 1 juli 2016

Ontwikkelkader windenergie op zee. vastgesteld in de Ministerraad van 1 juli 2016 Ontwikkelkader windenergie op zee vastgesteld in de Ministerraad van 1 juli 2016 Colofon Ontwikkelkader windenergie op zee Directoraat-generaal Energie, Telecom & Mededinging Postbus 20401 2500 EK Den

Nadere informatie

Naleving van vergunningen door initiatiefnemer en aannemers. Schakeldag 2017 / 29 juni 2017

Naleving van vergunningen door initiatiefnemer en aannemers. Schakeldag 2017 / 29 juni 2017 Naleving van vergunningen door initiatiefnemer en aannemers Schakeldag 2017 / 29 juni 2017 Wie zijn Omniplan en Martijn Haman Omniplan: Managers van ruimtelijke ontwikkeling Procesmanagement Projectmanagement

Nadere informatie

Toekomstverwachtingen en onderzoek uitdagingen in windenergie

Toekomstverwachtingen en onderzoek uitdagingen in windenergie Toekomstverwachtingen en onderzoek uitdagingen in windenergie Gijs van Kuik, em. HL TU-Delft 3 april 2017 Waar staat windenergie: 164 m Ø 8 MW turbine 5 windcentrales van 700 MW in de Noordzee Inbedding

Nadere informatie

VOV symposium. Lkol Paul van der Heul -C-Geniewerken -Infra adviseur DOPS pm.vd.heul.01@mindef.nl

VOV symposium. Lkol Paul van der Heul -C-Geniewerken -Infra adviseur DOPS pm.vd.heul.01@mindef.nl VOV symposium Lkol Paul van der Heul -C-Geniewerken -Infra adviseur DOPS pm.vd.heul.01@mindef.nl Inhoud Inleiding Compound concept Ontwikkelrichtingen Integratie Knelpunten Samenvatting en vragen 2 Inleiding

Nadere informatie

Kabinetsbeleid windenergie op zee

Kabinetsbeleid windenergie op zee 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) Nr. 33 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 15 november 2016 De vaste commissie

Nadere informatie

Ontwikkelkader windenergie op zee

Ontwikkelkader windenergie op zee Ontwikkelkader windenergie op zee Definitieve versie, april 2016 1 Inhoudsopgave 1 Waarom een ontwikkelkader windenergie op zee?... 3 1.1 Aanleiding voor het ontwikkelkader... 3 1.2 Doel van het ontwikkelkader...

Nadere informatie

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden.

Nadere informatie

Financieren van grote windprojecten Juni 2013. Vertrouwelijk NWEA Winddag

Financieren van grote windprojecten Juni 2013. Vertrouwelijk NWEA Winddag Financieren van grote windprojecten Juni 2013 Green Giraffe Energy Bankers gespecialiseerd in duurzame energie financieringen Focus op de duurzame energie: Green Giraffe Energy Bankers is opgericht door

Nadere informatie

Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele. Zuid West

Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele. Zuid West Zuid West Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT TSO B.V. aan de Zuid-West 380 kv-verbinding. De landelijk netbeheerder TenneT

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken. Datum 1 6 M 2016 Beantwoording vragen over de radio-uitzending 'Hoogspanning in Zeeland'

Ministerie van Economische Zaken. Datum 1 6 M 2016 Beantwoording vragen over de radio-uitzending 'Hoogspanning in Zeeland' Ministerie van Economische Zaken > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Datum 1 6 M 2016 Betreft Beantwoording

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N -

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N - Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer der Staten Generaal t.a.v. mevrouw A.J. Timmer, voorzitter Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei

Nadere informatie

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Nederlands beleid Wind op Zee Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Inhoud Beleid op Hernieuwbare energie in Europa en in Nederland Ruimtelijke planning toekomstige ontwikkelingen Green deal met de offshore

Nadere informatie

Versterken 150kV-net Zeeuws-Vlaanderen

Versterken 150kV-net Zeeuws-Vlaanderen Nut- en noodzaak project Ir. J.A. (Jorrit) Bos - Netstrateeg Inhoud Introductie en aanleiding Overzicht Zeeuws-Vlaanderen Wet- en regelgeving Aanleiding voor het project Afgevallen oplossingsrichtingen

Nadere informatie

TCO omlaag? Betrouwbaarheid niet!

TCO omlaag? Betrouwbaarheid niet! TCO omlaag? Betrouwbaarheid niet! Kan ik de TCO van mijn noodstroom installatie verlagen, zonder de risico s te vergroten? Wie is ABB? 145,000 medewerkers in meer dan 100 landen $38 miljard omzet (2011)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 70 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens Samenvatting Startnotitie voor de milieueffectrapportage Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT

Nadere informatie

Bijeenkomst Tender Borssele 2015

Bijeenkomst Tender Borssele 2015 Bijeenkomst Tender Borssele 2015 15 september 2014 Bert Wilbrink, Ministerie van Economische Zaken Ministry of Economic Affairs Welkom - Welcome Inhoud tweede werkatelier op 15 september: - Stand van zaken

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

White Paper. Vergelijkend onderzoek kosten offshore wind Hollandse Kust en IJmuiden Ver. Stichting Vrije Horizon

White Paper. Vergelijkend onderzoek kosten offshore wind Hollandse Kust en IJmuiden Ver. Stichting Vrije Horizon White Paper Vergelijkend onderzoek kosten offshore wind Hollandse Kust en IJmuiden Ver Stichting Vrije Horizon 9 september 2016 Stichting Vrije Horizon (SVH) heeft ECN opdracht verstrekt onderzoek te doen

Nadere informatie

Praktijk studie Kop van Noord-Holland Martijn Bongaerts, Jos Poot, 10 april 2008

Praktijk studie Kop van Noord-Holland Martijn Bongaerts, Jos Poot, 10 april 2008 Praktijk studie Kop van Noord-Holland Martijn Bongaerts, Jos Poot, 10 april 2008 Disclaimer Continuon Aan de hand van concrete praktijksituatie wordt bestudeerd wat de mogelijke consequenties zijn van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Meeting Bijeenkomst tender Borssele December 2015

Meeting Bijeenkomst tender Borssele December 2015 Meeting Bijeenkomst tender Borssele December 2015 15 October 2014 Bert Wilbrink, Ministry of Economic Affairs - Ministerie van Economische Zaken Welcome - Welkom Content third meeting 15th October: Situation

Nadere informatie

Verbinding naar de toekomst. Visie2030

Verbinding naar de toekomst. Visie2030 Verbinding naar de toekomst Visie2030 Visie2030 Waarom een Visie2030? TenneT werkt continu aan een betrouwbaar en adequaat hoogspanningsnet. Om goed in te spelen op de behoeftes van de Nederlandse maatschappij,

Nadere informatie

EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, Korte uitleg over de bijeenkomsten. KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16

EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, Korte uitleg over de bijeenkomsten. KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16 EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, 2016-2017 Korte uitleg over de bijeenkomsten KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16 EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, 2016-2017 (1) Organisatie: KIVI

Nadere informatie

Lensink, S.M. en Beurskens, L.W.M. met medewerking van Decisio (Hoefsloot, N. en De Pater, M.)

Lensink, S.M. en Beurskens, L.W.M. met medewerking van Decisio (Hoefsloot, N. en De Pater, M.) Externe notitie Amsterdam, 28 oktober 2016 Afdeling Beleidsstudies ECN-N--16-017 Van Aan Lensink, S.M. en Beurskens, L.W.M. met medewerking van Decisio (Hoefsloot, N. en De Pater, M.) Ministerie van Economische

Nadere informatie

DYNAMIC INFRASTRUCTURE Helping build a smarter planet

DYNAMIC INFRASTRUCTURE Helping build a smarter planet Ronald.geuze@nl.ibm.com, Ronald.vanteeffelen@nl.ibm.com Consolidatie en Virtualisatie van Intel en UNIX platformen de praktijk 18/03/2009 DYNAMIC INFRASTRUCTURE Helping build a smarter planet 2009 IBM

Nadere informatie

33561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 31239 Stimulering duurzame energieproductie. Brief van de minister van Economische Zaken

33561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 31239 Stimulering duurzame energieproductie. Brief van de minister van Economische Zaken 33561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 31239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 19 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid & Congestiemanagement Klaas Hommes Arnhem, 23 juni 2011 Aansluitbeleid TenneT Introductie Elektriciteitsmarkt Ontwikkelingen net Europees net Nederlands net Taken Tennet

Nadere informatie

Argumentendocument Nearshore Wind Nederland

Argumentendocument Nearshore Wind Nederland Argumentendocument Nearshore Wind Nederland - Vertrouwelijk ECOFYS Netherlands B.V. Kanaalweg 15G 3526 KL Utrecht T +31 (0)30 662-3300 F +31 (0)30 662-3301 E info@ecofys.com I www.ecofys.com Chamber of

Nadere informatie

Opschalen, saneren of vervangen

Opschalen, saneren of vervangen Opschalen, saneren of vervangen Veel te sober ingerichte één op één vervangingsregeling SDE+ 2015 onderzoek Bosch &van Rijn i.o.v. NWEA 1000-1800 MW MEP en oudere turbines Lage energieprijzen -> geen rendabele

Nadere informatie

Impact energietransitie

Impact energietransitie Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables

Nadere informatie

PAGINA 188. Tabel 9-1: Overzicht planningssituaties regio Oost voor scenario BaU

PAGINA 188. Tabel 9-1: Overzicht planningssituaties regio Oost voor scenario BaU PAGINA 188 9. Capaciteitknelpunten en maatregelen 150kV-net regio Oost In dit hoofdstuk worden de netberekeningen toegelicht die zijn uitgevoerd voor de toetsing van het 150kV-net in regio Oost aan de

Nadere informatie

Daar voor moeten vier onderzoeksvragen worden beantwoord tijdens en door de realisatie van het energielandschap in de van Pallandtpolder:

Daar voor moeten vier onderzoeksvragen worden beantwoord tijdens en door de realisatie van het energielandschap in de van Pallandtpolder: Energielandschap van Pallandtpolder Middelharnis: De bundeling van zonne- en windenergie en opslag op één locatie is innovatief. De provincie wil de ontwikkeling gebruiken voor kennisontwikkeling en beleidsvorming

Nadere informatie

Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark. Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015

Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark. Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015 Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015 1 Inhoud Coöperatieve vereniging Energie-U Zonder grond een park ontwikkelen

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Kostenbevindingen t.b.v. advisering over SDE+ 2018

Kostenbevindingen t.b.v. advisering over SDE+ 2018 Kostenbevindingen t.b.v. advisering over SDE+ 2018 Sander Lensink Den Haag, 12 april 2017 www.ecn.nl Opbouw Toelichting onderzoeksproces Enkele highlights van kostenbevindingen Uitvragen van ECN/DNV GL

Nadere informatie

Klankbordgroep REG2017

Klankbordgroep REG2017 Klankbordgroep REG2017 Methode van regulering voor netbeheerder op zee 7 april 2016 13:00 16:00 uur Agenda voor vandaag 1. Opening 2. Proces & Planning 3. Samenvatting juridisch kader in E-wet 4. Methode

Nadere informatie

Windparken op zee, risico s tijdens ontwikkeling en bouwfase. Jaap Olthoff. head of technology Vattenfall Benelux 24/11/09

Windparken op zee, risico s tijdens ontwikkeling en bouwfase. Jaap Olthoff. head of technology Vattenfall Benelux 24/11/09 financie Windparken op zee, risico s tijdens ontwikkeling en bouwfase of: wie gooit zijn geld in zee Jaap Olthoff head of technology Vattenfall Benelux 24/11/09 Inhoud financie Waarom projectfinanciering

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Locaties en opwekkosten 6000 MW offshore windenergie

Locaties en opwekkosten 6000 MW offshore windenergie Oktober 2003 ECN-C--03-186 ECN-CX--03-086 Locaties en opwekkosten 6000 MW offshore windenergie S.A. Herman J.T.G. Pierik Verantwoording Dit project is uitgevoerd in opdracht van Novem, ordernummer 2021-03-30-50-005.

Nadere informatie

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult Kleine windturbines Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur Filip Arnou Green Energy Consult Windenergie De wind is een onuitputtelijke en natuurlijke bron om elektriciteit

Nadere informatie

Gelijkstroomnet in Nederland

Gelijkstroomnet in Nederland CONCEPT TER DISCUSSIE Gelijkstroomnet in Nederland Publieke gelijkstroomdienst mogelijk maken Plan van Aanpak AM Realisatie & Aanbesteding Programma Gelijkstroom CONCEPT TER DISCUSSIE Again a war of currents?

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 26 september 2014 Betreft Windenergie op zee

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 26 september 2014 Betreft Windenergie op zee > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Achtergrond en doel presentatie

Achtergrond en doel presentatie Achtergrond en doel presentatie Achtergrond Uitnodiging van de raad; Nuon heeft reeds wind turbines in de Hoofdplaatpolder; Nuon ziet mogelijkheden voor het op termijn vervanging van de huidige turbines

Nadere informatie

Hoogspanningsnet. 8-november Peter Nieuwenhuijse

Hoogspanningsnet. 8-november Peter Nieuwenhuijse Peter Nieuwenhuijse Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg de vluchtroute zoals

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

Een Flexibele energiemarkt

Een Flexibele energiemarkt Een Flexibele energiemarkt Watt connects 14-juni-2016 Erik van der Hoofd Uitdaging Meer duurzame energie: vooral wind- en zonne-energie Een sterk stijgend aantal marktdeelnemers Garandeer een stabiel systeem

Nadere informatie