DE VLAAMSE ONTVOOGDINSSTRIJD

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE VLAAMSE ONTVOOGDINSSTRIJD"

Transcriptie

1 DE VLAAMSE ONTVOOGDINSSTRIJD Elke Parez De tegenstelling tussen Vlaams en Waals is deel van de verplichte casus over België in het vak geschiedenis van het vijfde jaar. Omdat communautaire spanningen nooit echt uit de lucht zijn, is deze verplichting terecht. Met de toenemende autonomie die Vlaanderen verwerft binnen het federale België, dienen leerlingen een aantal basisgegevens te kennen over de Vlaamse Ontvoogdingsstrijd. Ook is het voor de attitudevorming belangrijk dat zij beseffen dat de autonomie die Vlaanderen nu verworven heeft, er niet zomaar gekomen is. Als leerlingen beseffen dat hun voorouders voor die autonomie vaak gebroodroofd werden, zullen ze er meer de waarde van beseffen en meer geneigd zijn later hun verantwoordelijkheid op te nemen. Een les over de Vlaamse Ontvoogding is dus een klassieker, vaak een inleiding tot een bezoek aan de Ijzertoren. Deze lessen stellen doorgaans geen probleem voor de geschiedenisleraar. Moeilijker wordt het voor de geschiedenisleraar om de recurrenties in de geschiedenis te onderwijzen. In de onderstaande les wordt een methode voorgesteld om de link te leggen tussen 'bevrijdingsbewegingen' in het algemeen en de Vlaamse Ontvoogding in het bijzonder. In zes stappen wordt enerzijds de Vlaamse Beweging geschetst, anderzijds gelinkt aan de zes fasen van een bevrijdingsstrijd. De gebruikte documentatie sluit nauw aan bij het aanbod van het handboek Historia 5T maar elke leerkracht geschiedenis kan zonder probleem gelijkwaardige documenten opzoeken die even goed het recurrente benadrukken in deze ontvoogdingsstrijd. Het is duidelijk dat deze fasen in ontvoogdingsstrijden ook elders in het leerplan geschiedenis kunnen gebruikt worden: de arbeidersstrijd, de dekolonisatie, de vrouwenemancipatie Door dit op verschillende tijdstippen te doen in de loop van de derde graad, zouden we echt werken aan attitudevorming bij de leerlingen. (Xavier Meuleman) ALGEMEEN Afdeling: TSO Klas: 5 e jaar Onderwerp: De tegenstelling Vlaams-Waals in de 19 e eeuw. Handboek: HISTORIA 5T Beginsituatie: De leerlingen behandelden reeds twee tegenstellingen die typisch zijn voor de Belgische geschiedenis nl die tussen kapitaal en arbeid en die tussen klerikaal en antiklerikaal. Deze les wordt gevolgd door een tweede les over de verdere evolutie van het spanningsveld in de loop van de 20 ste eeuw tot net na WOII. Probleemstelling: De leerlingen worden tegenwoordig geconfronteerd met het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde. Dit is maar één van de voorbeelden van spanningen tussen Vlamingen en Walen. Hoe is deze spanning ontstaan, gegroeid tot de huidige situatie? Doelstellingen: De leerlingen kunnen de belangrijkste feiten verwoorden in verband met de 'Vlaamse Ontvoogdingsstrijd tijdens de 19 e eeuw'. De leerlingen kunnen bronnen (geschreven en visuele) begrijpen en analyseren. De leerlingen zien in dat veel ontvoogdingsstrijden te herleiden zijn naar een vast patroon van zes stappen. Ze kunnen die stappen toelichten en toepassen op de Vlaamse Ontvoogding. Werkvormen: Doceren, onderwijsleergesprek, kritische analyse van bronnen. DRAAIBOEK 1) Instap Herhaling vorige les: In de vorige lessen over België zagen we reeds twee belangrijke tegenstellingen die steeds terugkomen in de Belgische geschiedenis. Kan er mij iemand die twee breuklijnen/tegenstellingen nog eens opsommen? Kan er iemand mij een voorbeeld geven voor elk van die breuklijnen? Klerikaal en antiklerikaal + Kapitaal en arbeid. Schoolstrijd + Sociaal vraagstuk 32

2 Vandaag behandelen we een derde breuklijn. Wat deze breuklijn inhoudt, kunnen we afleiden uit dit document. Document: Foto betoging Brussel-Halle-Vilvoorde. (Projecteren) Waaraan doet deze foto jullie denken? Kunnen jullie beschrijven wat jullie erop te zien krijgen? Naar welke typische spanning binnen België verwijst deze foto? We kunnen even brainstormen en alle door de leerlingen opgesomde elementen op het rechterbord noteren. Zodoende kunnen we van hieruit de leerlingen vertellen dat we vanuit de tegenstelling Vlaams-Frans, de kwestie BHV of het bestaan van rechtse en extreem-rechtse ideologie kunnen begrijpen. Men ziet een betoging, vlaggen met de Vlaamse leeuw, een spandoek met SP.A en VLD Doe toch mee. Splits nu Brussel- Halle-Vilvoorde, bordjes met Vlaanderen Onafhankelijk, Geen Waalse heersers. Steun de Vlaamse burgemeesters. Het gaat hier om een betoging georganiseerd door de N-VA om de Vlaamse burgemeesters te steunen in de problematiek rond Brussel-Halle-Vilvoorde. Ze willen ook de andere regeringspartijen overtuigen van de noodzaak van een splitsing. Het is dus niet onbelangrijk weet te hebben van deze tegenstelling om de huidige politieke ideologie van sommige partijen te kunnen verklaren. We zoeken naar een reden waarom deze partijen dit zo een belangrijk thema vinden. Om dit te verklaren is het noodzakelijk de Vlaams-Waalse geschiedenis eens van naderbij te onderzoeken. Daarvoor beginnen we bij de onafhankelijkheid van België in ) Lesfase I: Historische fase (Fase II en III zullen in een tweede les respectievelijk behandelen de ontwikkeling van de gematigde en de extreme vleugel binnen de Vlaamse Beweging) We zullen vandaag eens kijken hoe de Vlamingen zich hebben weten te verdedigen tegenover de Franstalige machthebber. De verdediging van de Vlaamse belangen gebeurde door een heuse Vlaamse Beweging, een soort bevrijdingsbeweging voor de Vlamingen en de Vlaamse taal. Zulke bevrijdingsbewegingen volgen een soort vast patroon: van een onderdrukte groep naar de grote doorbraak van die groep als een niet te miskennen partner van de vroegere machthebber. Bordschema (midden) (wordt stelselmatig aangevuld) I. Historische fase Bevrijdingsbewegingen (vb. De Vlaamse Beweging ) = vast patroon Over de communautaire kwestie BHV is al heel wat gezegd, een definitieve beslissing is er echter nog niet gevallen. Met deze les moet duidelijk worden waarom over dergelijke zaken als Brussel- Halle-Vilvoorde in België zo wordt doorgeboomd. Dit komt voornamelijk omdat België over twee invloedrijke landstalen beschikt, zijnde het Vlaams (Nederlands) en het Frans. Deze twee landstalen vertegenwoordigen twee verschillende groepen: Vlaams sprekende en Frans sprekende burgers. Deze twee groepen stonden vanaf het begin van de onafhankelijkheid van België zeer vijandig tegenover elkaar. En dit is vandaag nog zo, zoals we kunnen zien in het conflict Brussel-Halle-Vilvoorde. Het is over deze bewogen geschiedenis van de landstalen dat we het vandaag en volgende week zullen hebben. Op die manier zullen we misschien wat meer begrijpen van de kwestie Brussel-Halle- Vilvoorde en wat de historiek is van bepaalde partijen die zich enten op de tegenstelling Vlaams-Frans. Jullie weten dat in 1830 België onafhankelijk werd. België had zich voorgoed gekeerd tegen de Nederlandse koning Willem I en wist een zelfstandig establishment op te richten. (Bord rechts: establishment ) Met deze term bedoelen we het geheel van personen die in een land de macht bezitten! (Zie p. 73 onderaan) Wat was de taal van de machthebber/het establishment? Frans Eén van die machthebbende figuren was Charles Rogier, jullie allen reeds bekend uit les 33. Op pagina 68 kunnen jullie een portret van deze man zien. (Document 1, les 33) Document 1: Vlamingen moeten Frans leren. We lezen wat minister Charles Rogier over het Vlaams en de Vlamingen in 1830 zegt. (Projecteren) Hoe wordt deze tegenstelling Vlaams-Frans vandaag de dag nog genoemd? Jullie hebben er misschien in de lessen al eens een ander woord voor gebruikt? Het woord is afgeleid van het Franse gemeenschappelijk, gemeenschap, Communautaire tegenstelling Welke hedendaagse politieke partijen zouden zich vooral baseren op de breuklijn Vlaams en Frans/Waals? Vlaams Belang en N-VA. Welke taal moet volgens Charles Rogier de taal van België worden? Hoe wil hij dat bereiken? Een welbewuste politiek om Vlaanderen te verfransen. Charles Rogier is er van overtuigd dat België slechts een stevige staat kan worden mits het bestaan van de eenheid van taal, nl. het Frans moet de landstaal worden. Alle hoge posten (dus het establishment) moesten bezet worden door Franstalige burgers.vlamingen moesten bijgevolg gedwongen worden Frans te leren. Wat betekent dit nu voor de Vlaming? Vlamingen stonden met de rug tegen de muur; werden onderdrukt door de Franssprekende burgerij. Voordat de Vlamingen zich bewust werden van het belang van de eigen taal en cultuur, bevonden zij zich in een fase van onderdrukking. 33

3 Bordschema (midden) I. Historische fase Bevrijdingsbewegingen (vb. De Vlaamse Beweging ) = vast patroon 1) fase v/d ONDERDRUKKING 1830 establishment = Frans Literatoren, schrijvers zoals Hendrik Conscience trachtten de Vlamingen dus bewust te maken van de onderdrukking waaronder zij leefden, mensen zoals Conscience werden zogenaamde taalminnaars genoemd. In de tweede helft van de negentiende eeuw begon hun doel concrete vormen aan te nemen, stelselmatig begon immers een echte Vlaamse Beweging zich te manifesteren. De Vlamingen moesten, wilden ze zich bevrijden van het Franstalige juk, iets gaan ondernemen. Document 2: Titelpagina van De leeuw van Vlaanderen van Hendrik Conscience. (Projecteren) Deze titelpagina ademt de sfeer van de Romantiek. Bekijken jullie eens de opbouw, deze is typisch romantisch. (= ik bedoel met romantisch dat het is opgebouwd volgens een bepaald schema waarin naast symboliek veel pathos en bezieling zitten. Binnen romantische schilderijen wordt er gestreefd naar de verheerlijking van bepaalde zaken: bv. helden. Deze worden altijd uitvergroot!) Hoe kan je dat hier zien? Wie wordt er hier a.h.w als een held uitgebeeld? Hoe doet men dit? Vrouwen en engelachtige wezens staan in een krans rond de leeuw en beklemtonen zijn belang. De engelen en vrouwen (bovenaan) bewonderen en vieren (de krans) de grootsheid van de leeuw van Vlaanderen, onderaan ziet men zijn slachtoffers (Franstaligen?) Het was één van de eerste letterkundige werken (roman) die in deze periode in het Nederlands werd geschreven. Dit werk werd door de meest ontwikkelde mensen voorgelezen aan de analfabeten, en zo waren er in het België van het midden van de negentiende eeuw héél wat. Dit boek was niet zo invloedrijk. Hoe zou dit komen? Waarom drong het niet door tot de massa Vlamingen? Boeken waren niet de meest aangewezen weg om de Vlamingen bewust te maken van een groots verleden aangezien velen niet konden lezen of schrijven. Er was immers nog geen leerplicht, enkel de kinderen van gegoede burgers konden naar school. (De leerplicht werd pas ingevoerd in 1914, van zes tot veertien jaar.) Bovendien hadden velen geen geld om die boeken te kopen! Wat bereikte de uitgave van dit boek dan wel? Het waren in principe schrijvers uit een Vlaamsgezinde middenklasse zoals Hendrik Conscience die startten met de het promoten van het Nederlands. Ze toonden aan dat die taal (het Nederlands) ook een cultuur- en een bestuurstaal kon zijn. 2 Fase v/d EERSTE BEWUSTWORDING Midden 19 e E: Vlaamsgezinde middenklasse? > Politieke weg > culturele weg: Ned. = cultuur- en bestuurstaal We spreken over een Vlaamse Beweging van zodra de zogenaamde taalminnaars zich gingen groeperen! Deze enkelingen organiseerden zich echter niet in 1 groep, maar er ontstonden drie groeperingen langs de 3 ideologische zuilen. Kunnen jullie mij soms nog zeggen wat een ideologische zuil precies is? De ideologische zuilen zijn de peilers waarrond ideeëngoed is opgebouwd. Ik wil zeggen ideeën die een welbepaalde groep, ordenen rond eenzelfde peiler. Mensen die dezelfde opvattingen omtrent de maatschappij aanhangen worden geplaatst binnen éénzelfde zuil. Welke 3 ideologische zuilen bestonden er in de tweede helft van de negentiende eeuw? De katholieke, liberale en socialistische zuil De katholieken groepeerden zich binnen het Davidsfonds, de liberalen binnen het Willemsfonds en de socialisten binnen het Vermeylenfonds. Deze groepen gingen vanaf nu de belangen van de Vlaamse taal verdedigen. Met hun taalbeweging ijverden ze voor de tweetaligheid in Vlaanderen, dus een erkenning van de Vlaamse taal! 3) fase van GROEPSVERZET 2 e helft 19 e eeuw: Liberalen: Willemsfonds Katholieken: Davidsfonds Socialisten: Vermeylenfonds Politieke weg: Nederlands als bestuurstaal De Nederlandstalige burgers moesten volgens de voorvechters van de Vlaamse Beweging bovendien evenwaardig worden behandeld als Franstaligen. Dat dit niet altijd het geval was zien we in het volgende document. Document 4: Veroordeling van Coucke en Goethals. (Projecteren) Hoe blijkt uit dit document dat Jan Coucke en Pieter Goethals, twee Vlaamse arbeiders die werkzaam waren in Wallonië werden benadeeld t.o.v de Franstaligen? Het lag aan het feit dat het proces in het Frans werd gevoerd, een taal die Jan Coucke en Pieter Goethals niet machtig waren. Doordat beide mannen geen Frans spraken en de rechters op hun beurt geen Nederlands verstonden, kwamen de bewijzen voor hun onschuld nooit aan bod. (Bovendien bestond een 34

4 ongeschreven regel die zei: wanneer een Franse wettekst in strijd is met de Nederlandstalige vertaling ervan, de Franse tekst doorslaggevend is.) Ook in de VSA werden groepen van de bevolking gevoelig onderdrukt! De negers in de VSA werden bv. veel sneller tot de doodstraf veroordeeld! Of vergelijken we dit bijvoorbeeld met de situatie van de Marokkanen of andere allochtonen hier bij ons. Zij worden dikwijls reeds veroordeeld op basis van hun Marokkaan-zijn. Wat zou de invloed hiervan zijn op de sympathie van de Vlamingen voor de Vlaamse Beweging? Of zou dit de Vlaamse Beweging vooruit helpen of eerder tegenwerken? In Vlaanderen ontstond grote opschudding. De Vlamingen toonden steeds meer sympathie voor de Vlaamse Beweging. Deze zaak en andere analoge zaken hebben voor de eerste taalwet gezorgd. De eerste taalwet kwam er in 1873: deze wet legde n.a.v. de feiten vast dat het Nederlands moest ingevoerd worden in het rechtsapparaat. Dus Nederlandstalige burgers moesten in de eigen taal berecht worden. Het betekende echter niet dat vanaf nu deze wet zonder fouten werd toegepast, inbreuken werden nog steeds gepleegd. Maar de Vlaamse Beweging stond toch alweer een stapje verder. (10 jaar later (1883) werd de tweede taalwet gestemd: Verplicht onderricht in het Nederlands in de lagere jaren van de rijksscholen, uiteraard enkel in Vlaanderen.) De wet op papier werd dus weldegelijk nog niet altijd zorgvuldig in de praktijk gebracht, maar het feit dat de wet op papier stond, was toch al een hele verwezenlijking voor de Vlaamse Beweging. Eigenlijk was de zaak rond, het was alleen nog wachten op het toepassen ervan 4) fase v/d SCHIJNTOEGEVINGEN Eind 19 e eeuw juridische weg: Eerste taalwetten (1873,1883) Blijft de beweging enkel ijveren voor het Nederlands als cultuur- en bestuurstaal? Wat heeft Lodewijk de Raet hieromtrent te zeggen? (Welk nieuw domein uit de geschiedenis wordt door hem betrokken in de Vlaamse Beweging?) Neen. In de tweede helft van de negentiende eeuw komt een minder idealistische beweging op de proppen. (Ik bedoel hiermee dat de Vlaamse Beweging in feite tot hiertoe nog geen concrete maatregelen had genomen, de voorvechters drongen nog niet door in alle geledingen van de maatschappij waardoor zij nog geen macht hadden om hun stempel te drukken.) Lodewijk de Raet o.a. is er van overtuigd dat de Vlamingen pas als volk meetellen wanneer zij zich ook economisch zouden manifesteren. Eerst moest men zich economisch ontvoogden om zich uiteindelijk ook cultureel te kunnen onderscheiden. Hoe moesten de Vlamingen die economische macht veroveren volgens Lodewijk de Raet? De vervlaamsing van de nijverheid en de handel. Vlamingen moesten m.a.w. trachtten belangrijke posities in te nemen in de handel en nijverheid. Vlamingen moeten zich volgens de Raet laten gelden als volwaardige burgers binnen het economisch bestel en ook hoge posities gaan bekleden. Toen men in Limburg een vondst deed van steenkool (voordien werd er alleen steenkool ontgonnen in Wallonië cf. de Borrinage) betekende dit het begin van een economische opmars voor Vlaanderen. Wat betekent economische macht (voor Vlaanderen) concreet? Als de economie goed draait, wat zijn dan de gevolgen? (Waarom is het eigenlijk zo belangrijk voor een volk dat haar economie goed draait?) Men heeft dan voldoende geld in voorraad. Geld betekent op zijn beurt: macht en dus de macht om de eigen stempel door te drukken, zo gebeurde het ook met Vlaanderen en de Vlaamse Beweging. Dus de economische weg moest zeker door de Vlaamse Beweging worden bewandeld. Wanneer men daadwerkelijk over macht beschikte dan kon men tevens ijveren voor een correcte naleving van de taalwetten. 5) fase v/h EERSTE MACHTSBESEF Eind 19 e E - Begin 20 ste E Economische weg: Geld = macht Zoals jullie kunnen zien doorloopt een bevrijdingsbeweging een hele levensloop vooraleer zij werkelijk op de voorgrond kan treden en macht heeft verworven. Zo is het dus ook geschied met de Vlaamse Beweging. Op het einde van de negentiende eeuw, begin twintigste eeuw zal de Vlaamse Beweging een nieuwe doorslaggevende richting uitgaan. Document 3: De Vlaamse Beweging. Uiteraard is de zesde en laatste fase, de fase van de werkelijke doorbraak voor de Vlaamse Beweging geweest. Deze zesde fase situeren we na de eerste wereldoorlog, na een tijd waarin Vlamingen aan het front weeral eens moesten onderdoen voor de Franstalige medestrijder. Vlamingen streden immers samen met de Franssprekende aan het front, dit verliep echter niet altijd even smetteloos. Een werkelijke doorbraak van een bevrijdingsbeweging komt er dus pas nadat de onderdrukte groep (hier: de Vlaming) genoeg heeft van vernedering en zich er ten gronde van bewust is geworden. Document 5: Taalwantoestanden aan het front bekritiseerd na de oorlog. Kijk eens goed naar de twee delen van de cartoon, links en rechts. Welk deel slaat op de situatie tijdens de oorlog, welk deel op de situatie na de oorlog. Links: tijdens WOI Rechts: na WOI 35

5 Omschrijf de verhouding Vlaams-Frans tijdens de oorlog en na de oorlog. Hoe gedragen de Vlamingen zich ten opzichte van hun Franstalige meerdere? Tijdens de oorlog lijkt hij onderdanig, na de oorlog is hij ongehoorzaam. De situatie aan het front was als volgt: wijl de Franstalige officiers de bevelen gaven, riskeerden de dappere Vlamingen hun leven in de loopgraven. Bovendien werden de bevelen veelal niet begrepen waardoor de Vlaamse strijders aan hun lot werden overgelaten. Vele eretekens en sterren hebben deze Franse officieren te danken aan de Vlaamse held, zo stelt het VOS, de Vlaamse Oudstrijders Bond. In de eerste wereldoorlog ontstond een Vlaamse frustratie in het Belgisch leger aan het IJzerfront. Doordat de Vlamingen vonden dat ze tijdens WOI onrechtvaardig werden behandeld, (bv. zij moesten de gevaarlijkste en meest zinloze opdrachten volbrengen of Vlaamse gesneuvelden kregen een Franstalig opschrift op de zerkjes wat getuigde van weinig respect.) ontstond bij tal van soldaten een Vlaams bewustzijn dat fulmineerde in een radicaal-flamingantische Frontbeweging. (De leden van de Vlaamse Beweging werden flaminganten genoemd, vooral door hun tegenstanders.) Het zijn de meest radicale leden van de Frontbeweging die wat later een Frontpartij zullen oprichten. Wat zou de oprichting van een eigen politieke partij die de Vlaamse belangen verdedigt, kunnen betekenen voor de Vlaamse Beweging? Van dan af kunnen we spreken van de ware doorbraak van de Vlaamse beweging, een bevrijdingsbeweging die ijvert voor de bevrijding van de Vlamingen onder het juk van de Franstaligen en dit onder het motto van een politiek programma: Vlaanderen onafhankelijk! 6) Fase v/d GROTE DOORBRAAK Na WOI reële politieke weg: oprichting partij Zoals jullie kunnen zien wordt de reactie van de Vlamingen op de Franstalige macht in België steeds scherper, radicaler. Daar komen natuurlijk ook radicale partijen van en zo zijn we met Vlaanderen onafhankelijk beland bij extremisme, zie bijvoorbeeld de extreem-rechtse partij Vlaams-Belang en haar Vlaamsnationalistische opvattingen. Over dit extremisme, maar ook gematigde stemmen binnen de Vlaamse Beweging zullen we het volgende week hebben. 3) Evaluatie Het bord wordt afgedekt en als herhaling krijgen alle leerlingen drie vragen waarmee ze de les kunnen synthetiseren: Omschrijf elk van de zes fasen van een 'bevrijdingsbeweging' met een goed trefwoord. Illustreer elk van die fasen aan de hand van een voorbeeld uit de geschiedenis van de Vlaamse Beweging in de 19 de eeuw Tenslotte worden (afhankelijk van de resterende tijd een aantal documenten geprojecteerd en duiden we telkens een leerling aan die antwoordt bij welke fase dit document aansluit: Document: Uit: Witte, E. De Politieke geschiedenis van België. Van 1830 tot heden. Standaard Uitgeverij, Antwerpen, 1997, p. 58. (Doorbraak) Document: Filmfragment Robbe de Hert, De Witte van Sichem. (de witte leest aan zijn makkers een stuk voor uit de leeuw van Vlaanderen en daarna spelen ze het na) (Bewustwording) Document: Foto van het lakenmeestershuis aan de Vrijdagsmarkt in Gent, het hoofdgebouw van het Willemsfonds. Op de gevel staat: Willemsfonds (verticaal geschreven), volksvoordrachten en volksboekerijen. (Groepsverzet) (http://users.pandora.be/frankie.schram/tijd/defaultt.html) Document: De verschillende taalwetten, uit: Federaal België : Brochure bij het didactisch pakket over de staatshervorming. Federale Voorlichtingsdienst, Brussel, s.d., p. 13. (Schijntoegevingen) 36

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

FEDERALISME HISTORISCH ONDERZOEK

FEDERALISME HISTORISCH ONDERZOEK FEDERALISME HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek, hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie te komen.

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

GULDENSPORENSLAG 1302

GULDENSPORENSLAG 1302 GULDENSPORENSLAG 1302 11 juli is de officiële feestdag van Vlaanderen. In 1302, meer dan 700 jaar geleden dus, vond op die dag de Guldensporenslag plaats. In deze les gaan we op onderzoek uit naar deze

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Eindelijk... de regering!

Eindelijk... de regering! Hugo Vanderstraeten Wereldrecord! Eindelijk! Na 1 jaar en 176 dagen heeft ons land een nieuwe federale regering met Elio Di Rupo als eerste minister. Hij wordt de eerste Franstalige premier sinds 1970.

Nadere informatie

1. Verdeel de klas in 8 groepen van 3 à 4 leerlingen. 3 liberalen, 3 confessionelen en 2 socialisten.

1. Verdeel de klas in 8 groepen van 3 à 4 leerlingen. 3 liberalen, 3 confessionelen en 2 socialisten. FORMATIESPEL PACIFICATIE KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM De leerlingen spelen in groepjes een onderhandelingsspel, gesitueerd in de jaren 10 van de twintigste eeuw. Bij dit spel moeten de leerlingen zich verplaatsen

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT Zitting 2007-2008 Extra nummer INTEGRAAL VERSLAG Vergadering van woensdag 20 februari 2008 OCHTENDVERGADERING VGC 2 - De vergadering wordt geopend om 10u15

Nadere informatie

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20 Burgers en Stoommachines Tot 1:20 Wat gaan we leren? 1. Welke gevolgen de technische uitvindingen hadden. 2. Wat er in de grondwet van 1848 stond. 3. Welke groepen minder rechten hadden dan andere groepen.

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2014-2015-2016

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2014-2015-2016 Schoolexamen derde leerjaar mavo (2014 2015) 1 SE1 De industriële samenleving in Nederland Het proces van industrialisatie heeft de Nederlandse samenleving ingrijpend veranderd vanaf het midden van de

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28 Inhoud Over deze analyse 13 De structuur van dit onderzoek 14 De bronnen en citaten 16 Referenties 17 Dankwoord 17 1. Inleiding. De Wever en de schaduw van Burke 19 1.1. Edmund Burke, een moderne held?

Nadere informatie

complexiteit: rechtbanken ondoorzichtig kluwen, weinig transparante taalregeling

complexiteit: rechtbanken ondoorzichtig kluwen, weinig transparante taalregeling Wetsvoorstel tot oprichting van een gerechtelijk arrondissement Halle-Vilvoorde van Nederlandstalige en Franstalige rechtbanken in het arrondissement Brussel en van het Hof van Beroep van Leuven Persconferentie,

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Vlaamse vrienden uit Willebroek en omgeving,

Vlaamse vrienden uit Willebroek en omgeving, Toespraak 11-juli-viering DF Willebroek Vlaamse vrienden uit Willebroek en omgeving, Toen de organisatoren van het Davidsfonds Willebroek mij vroegen een woordje te spreken op hun 11-juli-viering, heb

Nadere informatie

6. Het ontstaan van het liberalisme

6. Het ontstaan van het liberalisme 6. Het ontstaan van het liberalisme Mijnheer, als je wilt weten wat ik denk dan heb ik helemaal geen schrik om je te zeggen dat van alle gevoelens de vrijheidsliefde mij de waardigste schijnt. Ik ben vrij:

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 Partijen ontstaan uit conflicten Historici onderscheiden in de Belgische naoorlogse geschiedenis drie breuklijnen of conflictzones

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK. LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50

WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK. LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50 500 WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50 Olijfboomcoalitie De MR dreigt bijkomende zetels te verliezen bij een eventueel B-HV-compromis, en is doodsbang om bij de volgende

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 1 vrijdag 21 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Artikel 24 - Onderwijs Schriftelijke communicatie Het Belgian Disability Forum (BDF) is een vzw die thans 18 lidorganisaties telt en meer dan 250.000

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en ) Kerndoel(en): 7. De leerling leert een kader van tien tijdvakken te gebruiken om gebeurtenissen, ontwikkelingen

Nadere informatie

Ecobel. Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België

Ecobel. Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België Ecobel Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België BELvue museum Paleizenplein 7 1000 Brussel t: +32 (0)2 500 45 54 info@belvue.be www.belvue.be Het BELvue is een project

Nadere informatie

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven).

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven). Akkoord BHV Wat staat er in het akkoord? In grote lijnen: 1) BHV wordt zuiver gesplitst De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde

Nadere informatie

I.4 school historische les - 1ste graad S.O.

I.4 school historische les - 1ste graad S.O. I.4 school historische les - 1ste graad S.O. Inhoud WOI heeft een grote invloed op het dagelijks leven in het bezette Brugge. Ook het schoolgaan wordt er niet eenvoudiger op. Voor de oorlog gingen jongens

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II Prehistorie en Oudheid In Drenthe zijn veel prehistorische vuurstenen werktuigen gevonden. Het vuursteen van deze werktuigen is afkomstig uit de ondergrondse vuursteenmijnen bij Ryckholt in Zuid-Limburg

Nadere informatie

De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 zetels minder voor Vlaamse partijen...

De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 zetels minder voor Vlaamse partijen... DRAFT 1 De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 minder voor Vlaamse partijen... Er is al veel gezegd en geschreven over de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde maar weinig gerekend over

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 29 / 95 van 27 oktober 1995 ------------------------------------------- O. ref. : 10 / A / 95 / 029 BETREFT : Ontwerp van koninklijk

Nadere informatie

Projectoproep / Commemoraties 1914-18

Projectoproep / Commemoraties 1914-18 1. Algemene Informatie 1.1 Context Herdenkingsplechtigheden Eerste Wereldoorlog (1914-18) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich op voor de herdenking van honderd

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I De koloniale relatie Indonesië-Nederland + Het Indonesisch-Nederlands conflict 1945-1949 Gebruik bron 15. 1p 22 Wat was een gebruikelijke route van VOC-schepen naar Indonesië? A route 1 B route 2 C route

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF)

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) 2014-2015 Stationsstraat 36 3590 Diepenbeek tel 011 350429 fax 011 350428 e-mail info@cvolimlo.be www.cvolimlo.be Naam en voornaam student Onderwijsvorm, studierichting,

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van het Sint- Barbaracollege te Gent

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van het Sint- Barbaracollege te Gent Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

HET FENOMEEN TERRORISME

HET FENOMEEN TERRORISME TERRORISME Sinds de 11 september 2001, is het fenomeen terrorisme nog steeds brandend actueel en geniet steeds van een permanente aandacht vanwege de overheden. Hij werd trouwens als prioriteit in het

Nadere informatie

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel.

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel. Auteur: Hugo Vanderstraeten Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010 Op maandag 26 april 2010 bood premier Yves Leterme het ontslag van de federale regering aan aan Koning Albert II. De regering viel over

Nadere informatie

Geschiedenis van het Nederlands. Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart

Geschiedenis van het Nederlands. Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart Geschiedenis van het Nederlands Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart Lectuur (optioneel) Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart. In: Guy Janssens en Ann Marynissen, Het Nederlands vroeger

Nadere informatie

1. INFOSESSIE MANAGEMENTTEAM

1. INFOSESSIE MANAGEMENTTEAM 1. INFOSESSIE MANAGEMENTTEAM (INFO) 1. INFOSESSIE MANAGEMENTTEAM (INFO) Deze infosessie is opgesteld voor het managementteam van een organisatie. De infosessie geeft de eerste informatie voor managers

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

Lesfiche 2. Rooms-katholieke godsdienst

Lesfiche 2. Rooms-katholieke godsdienst Lesfiche 2 Vakgebied: Rooms-katholieke godsdienst Thema: De advent Omschrijving onderwerp: - De symboliek van de adventskrans wordt herhaald. - Jezus is een licht voor andere mensen. Hoofddoel: Verwoorden

Nadere informatie

GODSDIENST - SINT-NICOLAAS INSPIREERT Praktijkboek Media VVKBaO 2013-05-01

GODSDIENST - SINT-NICOLAAS INSPIREERT Praktijkboek Media VVKBaO 2013-05-01 GODSDIENST - SINT-NICOLAAS INSPIREERT Praktijkboek Media VVKBaO 2013-05-01 Doelgroep: Leergebied: L6 Godsdienst Leerplandoelen: UD KD UD KD Dieper ingaan op het levensverhaal van een christen uit de geschiedenis

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014. Deze plenaire vergaderingen vonden plaats op 14 maart, 6 juni, 19 september en 12 december.

JAARVERSLAG 2014. Deze plenaire vergaderingen vonden plaats op 14 maart, 6 juni, 19 september en 12 december. JAARVERSLAG 2014 1. Plenaire vergaderingen In 2014 kwam de Psychologencommissie vier maal bijeen in een plenaire zitting, met respect voor de per KB bepaalde vereisten in termen van taalgroep- en sectorvertegenwoordiging

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Zijn secundaire scholen klaar voor de onderwijshervormingen?

Zijn secundaire scholen klaar voor de onderwijshervormingen? Zijn secundaire scholen klaar voor de onderwijshervormingen? Een multiple case study naar de draagkracht van vier secundaire scholen om de hervormingen door te voeren Esther Gheyssens & Katrien Struyven

Nadere informatie

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren?

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? Jonathan verslaat met de hulp van God de Filistijnen. Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? 1 Samuel 14:1, eerste deel 1 Op een dag gebeurde het dat Jonathan, de zoon van

Nadere informatie

Hierna volgen nu 13 begrippen die iets met de oorlog te maken hebben. Combineer deze begrippen met een plaatje uit de strip.

Hierna volgen nu 13 begrippen die iets met de oorlog te maken hebben. Combineer deze begrippen met een plaatje uit de strip. Rebecca R. Een Senne en Sanneverhaal of een lesje geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog Marc Verhaegen Een voorbeeld van didactische verwerking naar de klas toe. Al weeral bijna 70 jaar geleden! De oorlogsjaren

Nadere informatie

Brussel, 1 december 2014. Geachte mede-eiser,

Brussel, 1 december 2014. Geachte mede-eiser, Brussel, 1 december 2014 Geachte mede-eiser, Inleiding Bedankt voor uw opgave als mede-eiser in de klimaatzaak tegen de Belgische overheden (federale overheid, Vlaams Gewest, Waals Gewest, Brussels Hoofdstedelijk

Nadere informatie

GENTMOMENTEN. lessenreeks n.a.v. de stadsklassen 21 tot 23 april 2009

GENTMOMENTEN. lessenreeks n.a.v. de stadsklassen 21 tot 23 april 2009 GENTMOMENTEN lessenreeks n.a.v. de stadsklassen 21 tot 23 april 2009 Overzicht van de verschillende Gentmomenten. 1. Pointillisme in de drie hoofdkleuren op zwartwitfoto s van Gent 2. Wat zegt Gent ons

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST LESPLANNEN GS-HOLOCAUST 1. ophalen kennis Jodenvervolging / Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog / pers in oorlogstijd 2. ophalen kennis argumenteren Les in reeks (nr): 1 Vooraf: uitdelen leerlingen

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Leerplandoelen - Leerplandoelstelling 1 Koppelt interne en externe factoren die de mens en zijn gedrag kunnen beïnvloeden aan concreet gedrag. - Leerplandoelstelling 35 Geeft voorbeelden

Nadere informatie

Gewesten en gemeenschappen

Gewesten en gemeenschappen Staten en kiesstelsels België België is, anders dan Nederland, een federatie. Juist ook omdat België een land is met verschillende taalgebieden, is de structuur van deze staat veel ingewikkelder dan die

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE INLEIDING Op 17 augustus opende de tentoonstelling Tegen-Strijd, de beleving van de Groote Oorlog in het land

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

H u i s w e r k b e l e i d

H u i s w e r k b e l e i d H u i s w e r k b e l e i d Voor maken. sommige een Voor kinderen aantal anderen kinderen een is complexe het levert huiswerk huiswerk taak echter waarbij geen een zij problemen bron een beroep van op,

Nadere informatie

Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be

Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be België, een federale staat bestaande uit 3 gewesten. Vlaanderen België Wallonië België = 3 gewesten, nl. Vlaanderen

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Relatiecirkels als hulpmiddel voor systeemdenken

Relatiecirkels als hulpmiddel voor systeemdenken Relatiecirkels als hulpmiddel voor systeemdenken Leerdoelen: De leerlingen kunnen onder begeleiding de verwevenheid tussen economische, sociale en ecologische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen.

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs stuk ingediend op 1224 (2010-2011) Nr. 1 6 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Jean-Jacques De Gucht, de dames Ann Brusseel, Marleen Vanderpoorten en Elisabeth Meuleman, de heren Boudewijn

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen.

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel Burgerschap: Aanbod per hoofddoel HOOFDDOEL 1 We voeden onze leerlingen op tot fatsoenlijke evenwichtige mensen die respectvol (vanuit duidelijke waarden en normen omgaan met de medemens.) Trefwoord De

Nadere informatie

Groep 2: De symbolen van België. Bron 2.1. De naam België/Belgique: (uit: Dossier De Belgische Revolutie, 1, De Standaard, p. 2)

Groep 2: De symbolen van België. Bron 2.1. De naam België/Belgique: (uit: Dossier De Belgische Revolutie, 1, De Standaard, p. 2) Bron 2.1. De naam België/Belgique: (uit: Dossier De Belgische Revolutie, 1, De Standaard, p. 2) Vragen: a) Naar welk stukje geschiedenis verwijst de naam België? b) Is de keuze voor deze naam juist? Bron

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2007 tijdvak 1 dinsdag 22 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen.

Nadere informatie

1 Praktische gegevens

1 Praktische gegevens RICHTLIJNEN BIJ HET GEBRUIK VAN HET LESVOORBEREIDINGSFORMULIER Projectgroep 4 van NOvELLe werkt rond de Harmonisering en digitalisering van de documentenstroom in verband met stages. In het kader daarvan

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Jonge reporters in het Federaal Parlement

Jonge reporters in het Federaal Parlement 1 Inleiding Met de DVD Jonge reporters en de bijbehorende website zijn het Federaal Parlement en de Koning Boudewijnstichting de uitdaging aangegaan om jongeren van de derde graad secundair onderwijs (bso,

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

In de stilte van ons herdenken, sprak de herinnering.

In de stilte van ons herdenken, sprak de herinnering. Toespraak burgemeester K. Tigelaar ter gelegenheid van de dodenherdenking op vrijdag 4 mei 2012 Dames en heren, jongens en meisjes, In de stilte van ons herdenken, sprak de herinnering. Herinneringen aan

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie