De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde"

Transcriptie

1 105 De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde I.A. VAN DEN DRIESSCHE* 1. Inleiding Het is bekend: de Belgische federale verkiezingen die op 13 juni 2010 plaatsvonden hebben geleid tot een ongekend lange periode van regeringsvorming. De vervroegde val van de regering-leterme II in 2010 was te wijten aan het ontbreken van een oplossing voor de kwestie Brussel- Halle-Vilvoorde. Brussel-Halle-Vilvoorde domineerde vervolgens de verkiezingscampagnes en lag aan de basis van de lange onderhandelingsperiode voor de huidige regeringsvorming. Eind september 2011 is uiteindelijk een akkoord gesloten over de splitsing van deze kieskring. Dit akkoord wordt historisch genoemd, omdat de Franstalige en Nederlandstalige politieke onderhandelaars het voor het eerst in 48 jaar eens lijken te zijn over de oplossing voor Brussel-Halle-Vilvoorde. Voor buitenstaanders is het soms moeilijk te begrijpen: wat is nu precies de kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde (hierna ook: BHV)? De kern van de BHV-kwestie is, kort uitgelegd, dat de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde, anders dan alle andere kieskringen in België, op twee verschillende taalgebieden is gelegen. Hoe dit, nogal ingewikkelde, systeem in elkaar zit, zal ik hieronder in kort bestek proberen uit te leggen (par. 2). Wat zei het Grondwettelijk Hof hierover in 2003 en wat waren de gevolgen van deze uitspraak (par. 3)? De pogingen om de kieskring te splitsen in de voorbije jaren hebben bovendien geleid tot het inroepen van een aantal bijzondere staatsrechtelijke procedures die hier niet onbesproken kunnen blijven (par.4). 2. De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde De 150 kamerleden van de federale Kamer van Volksvertegenwoordigers (hierna Kamer) worden verkozen volgens een stelsel van evenredige vertegenwoordiging in combinatie met een districtenstelsel. In elf districten of kieskringen worden kandidatenlijsten opgesteld. Het aantal zetels dat een bij de buren * Dr. I.A. (Ilse) Van den Driessche is stafmedewerker bij de Eerste Kamer der Staten- Generaal. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel. In 2011 (afl. 4) verscheen in dit tijdschrift ook reeds een andere uiteenzetting over de problematiek rondom de Belgische regeringsformatie: Velaers 2011.

2 106 BIJ DE BUREN JANUARI 2012 TVCR 1 Zie bijv. VRT kieskring oplevert voor de Kamer is in verhouding met het aantal inwoners in die kieskring (art. 63, lid 2 Belgische Grondwet). Zo levert de grootste kieskring, Antwerpen, 24 zetels op en de kleinste, Luxemburg, 4 zetels. Negen van deze elf kieskringen vallen samen met de grenzen van negen provincies: West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg, Luik, Namen, Luxemburg, Henegouwen en Waals-Brabant. De twee andere kieskringen zijn Brussel-Halle-Vilvoorde (22 zetels) en Leuven (7 zetels). De inwoners van de tiende provincie, Vlaams-Brabant, kiezen hun kamervertegenwoordigers door middel van kandidatenlijsten in de kieskringen Leuven en Brussel-Halle-Vilvoorde. Het Brussel Hoofdstedelijk Gewest is provincieloos. De inwoners van de 19 gemeenten in dit Gewest stemmen in de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde. In de provinciale kieskringen in het Vlaamse Gewest: West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg en de kieskring Leuven kan men stemmen op Nederlandstalige kieslijsten. In de provinciale kieskringen Luik, Namen, Luxemburg, Henegouwen en Waals-Brabant (ook Nijvel genaamd) kan men stemmen op Franstalige kieslijsten. De kieskring BHV is een bijzondere kieskring omdat deze, anders dan alle andere kieskringen, in twee taalgebieden ligt: een Nederlandstalig en een tweetalig taalgebied. De kieskring bestaat uit de 19 tweetalige gemeenten die Brussel vormen en 35 Vlaamse gemeenten in de omgeving van Brussel. Deze 35 gemeenten, waarvan Halle en Vilvoorde de twee belangrijkste zijn, liggen in de provincie Vlaams-Brabant. Zij vormen de zogenaamde Vlaamse Rand rond Brussel. In de kieskring BHV staan Nederlandstalige en Franstalige partijen op twee aparte kieslijsten. Kandidaten voor de verkiezing van de Kamer moeten vooraf aangeven tot welke taalgroep zij behoren. Omdat de kieskring deels op Brussels grondgebied ligt, worden de Franstalige lijsten uit het tweetalige Brussel automatisch ook aangeboden in Halle-Vilvoorde. De kiezer mag slechts op één kieslijst zijn stem uitbrengen, maar heeft wel de keuze voor de Vlaamse of Franstalige lijst. Als zij dat willen, kunnen inwoners in de 35 Vlaamse gemeenten dus stemmen op Franstalige politici uit Brussel. En hoewel deze gemeenten in het Vlaamse taalgebied liggen, wonen er overwegend Franstaligen. 80% van de inwoners van Brussel en de Vlaamse Rand zou Franstalig zijn. Dit levert voor de Franstalige politici in Brussel veel stemmen op. De Franstalige politieke invloed reikt daardoor tot op Vlaams grondgebied. Vlaamse politici vrezen bovendien dat dit systeem de verfransing van de Vlaamse Rand verder in de hand werkt. 1 Bovendien merken zij op dat er geen Waalse kieskringen bestaan waarbinnen inwoners op Vlaamse kieslijsten kunnen stemmen.

3 107 Het kiesdistrict BHV levert echter ook electorale voordelen op voor de Vlaamse partijen. Doordat Vlaamse inwoners van Halle-Vilvoorde ook op Vlaamse partijen kunnen stemmen in Brussel, levert de kieskring BHV ook voor hen zetels in de Kamer op. Het beperken van een kieskring tot Brussel zou niet voldoende stemmen opleveren voor Vlaamse politieke partijen om een zetel te bemachtigen vanuit deze kieskring. Politieke partijen zouden dan samen moeten optrekken om voldoende stemmen te kunnen halen voor een zetel. Ondanks deze voordelen willen Vlaamse politici BHV splitsen in een tweetalig deel (Brussel) en een Vlaams deel (Halle-Vilvoorde), om zo de provinciale kieskring Vlaams-Brabant te kunnen vormen. Franstalige politici vrezen dat het splitsen van de kieskring betekent dat de vele Franstaligen in de Vlaamse rand hun culturele rechten verliezen. Daarom pleitten zij tot voor kort voor het behoud van de huidige situatie. Als BHV toch moest worden gesplitst dan eisten zij óf een inschrijvingsrecht voor Franstalige inwoners in de Vlaamse Rand om in Brussel te kunnen stemmen, óf een uitbreiding van de grenzen van het tweetalige Gewest Brussel naar de gemeenten in de Vlaamse Rand. Het splitsen van de kieskring betekent volgens Franstalige politici namelijk het verlies van Franstalige invloed rond Brussel, waardoor Brussel nog meer geïsoleerd komt te liggen in het Vlaamse Gewest Het ontstaan van de anomalie Brussel-Halle-Vilvoorde 3.1 BHV: al 48 jaar een bron van wrevel De discussies over het al dan niet opsplitsen van de kieskring BHV zijn niet van recente datum. Hoewel het lijkt alsof BHV vooral sinds de laatste tien jaar een probleem is geworden, ligt de kwestie al 48 jaar op de onderhandelingstafel. Het arrondissement BHV bestaat al sinds de 19 de eeuw, maar algemeen wordt aangenomen dat de wrevel over BHV met name is begonnen in 1963, toen de wet van 2 augustus 1963 het bestaan van vier taalgebieden in België erkende: het Nederlandse, het Franse, het Duitse en het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad. Elke kieskring valt daardoor in een begrensd taalgebied, behalve de kieskring BHV. Bij de staatshervorming in 1970 werden de taalgebieden in artikel 4 van de Grondwet opgenomen. De oude provincie Brabant werd in 1995 gesplitst in de provincie Vlaams- Brabant, de provincie Waals-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De wetten van 13 december voerden vervolgens de huidige provinciale kieskringen in, maar de regering-verhofstadt I slaagde er niet 2 Zie bijv. Parti Socialiste Wet tot wijziging van het kieswetboek evenals zijn bijlage van 13 december 2002, B.S. 10 januari 2003 en Wet houdende verschillende wijzigingen van de kieswetgeving van 13 december 2002, B.S. 10 januari 2003.

4 108 BIJ DE BUREN JANUARI 2012 TVCR in de provincie Vlaams-Brabant als kieskring in te richten. Daardoor bleef BHV bestaan. De regering zag zich bovendien genoodzaakt om een ingewikkeld compromis sluiten om zo de belangen van beide taalgemeenschappen te beschermen. De nieuwe wetten schaften het systeem van apparentering - een ingewikkelde vorm van toewijzen van restzetels door het samenvoegen van kieslijsten over de grenzen van kieskringen heen - deels af en voerden, naast de provinciale kieskringen, onder andere een kiesdrempel van 5% in en de mogelijkheid tot dubbele kandidaatstelling voor Kamer en Senaat. 3.2 Arrest 73/2003 van het Grondwettelijke Hof Verschillende leden van de oppositie waren niet te spreken over het behaalde compromis en stapten als belanghebbenden naar het Grondwettelijke Hof (toen nog Arbitragehof geheten) om een vernietiging van de wetgeving van 13 december 2002 te verkrijgen. De bestreden bepalingen hadden betrekking op de wijze van indeling in kieskringen voor de verkiezingen van de Kamer van volksvertegenwoordigers, op de mogelijkheid tot lijstenverbinding, op het instellen van een kiesdrempel van 5% en op de mogelijkheid tot gelijktijdige kandidaatstelling voor de Kamer en de Senaat. Wat het Hof met betrekking tot de zetelverdeling en de kieskringindeling oordeelde, wordt hieronder behandeld. Het Grondwettelijk Hof oordeelt op 26 mei 2003 in arrest nr. 73/2003 over de behandeling ten gronde en geeft de verzoekers gelijk met betrekking tot een aantal klachten waarin zij de discriminatie opvoeren ten gevolge van de wijze van zetelverdeling voor de verkiezing van de Kamer in de kieskringen BHV en Leuven. De zetelverdeling druist in tegen de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, gelezen in samenhang met artikel 63 Grondwet. De artikelen 10 en 11 zien toe op gelijkheid en non-discriminatie; artikel 63 stelt de wijze van zetelverdeling vast. Dit artikel bepaalt dat aan iedere kieskring een aantal zetels toekomt al naar gelang zijn bevolkingsaantal. De bestreden wetgeving bepaalt echter dat voor Leuven de zetelverdeling niet op grond van het bevolkingscijfer verloopt, maar mede op grond van het stemgedrag van de kiezers in BHV. De wetgever gaat namelijk zelf uit van twee afzonderlijke kieskringen, maar kiest ervoor om voor de zetelverdeling de kieskringen BHV en Leuven samen te tellen, alsof BHV en Leuven voor de zetelverdeling onder de Nederlandstalige kandidaten één kieskring zouden vormen (overweging B.8.3). Hierdoor kan voor de kieskring Leuven niet het grondwettelijke aantal zetels dat het toekomt worden verzekerd en worden de kandidaten en inwoners gediscrimineerd (overweging B.8.4). Het Hof spreekt zich vervolgens uit, op grond van artikel 10 en 11 van de Grondwet, over de discriminatie die zou zijn gelegen in het feit dat de

5 109 provincie Vlaams-Brabant afwijkt van de regel dat voor de verkiezingen van de Kamer de kieskringen samenvallen met de provincies. Het Hof oordeelt dat, omdat de indeling van de kieskringen op grond van de provinciegrenzen is gestoeld en Vlaams-Brabant niet één kieskring uitmaakt, de indeling van de huidige kieskring BHV binnen dit stelsel ongrondwettig is. Het Hof wijst met name op het evenwicht tussen de belangen van de verschillende gemeenschappen en gewesten in België. In een eerder arrest uit 1994 (arrest nr. 90/94) had het Hof geoordeeld dat het in stand houden van de kieskring BHV niet ongrondwettig was, in het kader van een bereikt evenwicht op dat moment. De instandhouding van de kieskring was en is volgens het Hof echter niet vereist (overweging B.9.2). Naar het oordeel van het Hof heeft de wetgever nu zelf besloten de bestaande situatie met betrekking tot de kieskring BHV te verwerpen en heeft hij een nieuw evenwicht gezocht door identieke Nederlandstalige kandidatenlijsten in Leuven en in BHV in te voeren. Het Hof vernietigt in een ander onderdeel van dit arrest echter de bepalingen over de identieke lijsten (overwegingen onder B.8), waardoor het door de wetgever vermeende evenwicht wegvalt en een verschil in behandeling van de kandidaten ontstaat. De keuze voor de provinciale kieskringen met een anomalie voor wat betreft de provincie Vlaams-Brabant wordt door het Hof ongrondwettig verklaard, maar niet vernietigd. Het Hof laat het aan de wetgever over om een evenwicht in de federale staat te vinden (B.9.6). Het Hof sluit niet uit dat de wetgever daarbij kan kiezen om de provinciale kieskringen te handhaven. Het is echter aan de wetgever om vervolgens modaliteiten te vinden om de belangen van Franstaligen en Nederlandstaligen te vrijwaren (overweging B.9.7). Het Hof geeft de wetgever een periode van vier jaar om opnieuw een evenwicht te vinden in de indeling van de kieskringen voor de verkiezingen voor de Kamer (B.9.8). 4. De politieke nasleep van het arrest Wie het arrest van het Grondwettelijk Hof goed leest, ziet dat het Hof niet zegt dat de kieskring BHV moet worden gesplitst, maar wel dat het behoud ervan niet is vereist in het licht van artikel 10 en 11 van de Grondwet. De Vlaamse partijen zien in dit arrest steun voor hun interpretatie dat het bestaan van de kieskring BHV ongrondwettig is en dat het in stand houden van de kieskring geen optie meer is. De Franstaligen benadrukken echter dat het Hof nergens zegt dat de kieskring gesplitst moet worden en dat er andere oplossingen voor handen zijn. 4 De regering-verhofstadt II kan in de vier jaar die volgen op het arrest geen oplossing voor BHV aandragen en schrijft nieuwe verkiezingen uit voor 4 Zie de moties met betrekking tot het inroepen van een belangenconflict hier verderop genoemd.

6 110 BIJ DE BUREN JANUARI 2012 TVCR 5 Zie bijvoorbeeld Storme 2010; zie ook Vuye Wetsvoorstel tot wijziging van de kieswetgeving met het oog op de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde, Parl. St., Kamer, B.Z. 2007, 52-37/1, en wetsvoorstel tot wijziging van de kieswetgeving met het oog op de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde (2), Gedr. St., Kamer, B.Z. 2007, 52-39/1. 7 Zie uitgebreid Depré 1995, p Rimanque spreekt hier van een regel van staatsrechtelijk fatsoen in een federale staat; Rimanque 1995, p Proposition de motion relative à un conflit d intérêts suscité par l adoption par la Commission de l Intérieur de la Chambre des représentants des propositions de loi modifiant les lois électorales, en vue de scinder la circonscription électorale de Bruxelles-Hal- Vilvorde ( /001 et /001, SE 2007), Gedr. St., Parl. Fr. Gem., , 476/1. de kamervertegenwoordigers. De berekening van de periode van vier jaar waarbinnen de wetgever volgens het Hof een oplossing moet vinden blijkt echter voor interpretatie vatbaar (overweging B.9.8), zodat niet geheel duidelijk is wanneer deze termijn afloopt. De regering interpreteert het arrest echter zo dat de vierjarige periode waarover sprake is in het arrest eindigt op 19 juni De nieuwe verkiezingen worden daarom op 10 juni 2007 gehouden, om zo nog op de valreep de grondwettigheid van deze verkiezingen te kunnen verzekeren. De discussies over de grondwettigheid van de verkiezingen blijven bestaan, 5 maar zij belemmeren de verkiezingen uiteindelijk niet. Na de verkiezingen blijft de kieskring BHV wel het grote probleem bij de vorming van de regering. In de periode na de verkiezingen wordt opnieuw geen oplossing gevonden. Maar aangezien de kieskringen zijn omschreven in een gewone kieswet en de Nederlandstalige vertegenwoordigers in het federale parlement in de meerderheid zijn, kan de splitsing eenzijdig door Vlamingen worden doorgedrukt. Die weg wordt ingeslagen wanneer in de Kamercommissie twee splitsingsvoorstellen worden ingediend. 6 De Kamercommissie neemt vervolgens bij (Vlaamse) meerderheid de wetsvoorstellen tot splitsing van BHV aan op 7 november De Franstalige partijen aanvaarden deze eenzijdige actie echter niet en, vooraleer het wetsvoorstel in de plenaire vergadering kan worden behandeld, starten zij een aantal bijzondere procedures in het Belgische staatsrecht die het wetgevingsproces enkele jaren zouden opschorten. De eerste is het aanhangig maken van het zogenaamde belangenconflict. 4.1 Het belangenconflict Het aanhangig maken van een belangenconflict is een procedure die kan worden ingeroepen ingeval de federale overheid, een gemeenschap of gewest meent dat een orgaan van één van de andere overheden een bevoegdheid uitoefent op een wijze die schadelijk is. 7 Artikel 143 van de Grondwet bepaalt immers: Met het oog op het vermijden van de belangenconflicten nemen de federale Staat, de gemeenschappen, de gewesten en de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie, in de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden, de federale loyauteit in acht. 8 Een belangenconflict met betrekking tot de splitsingsvoorstellen in de federale Kamer wordt op 9 november 2007 ingeroepen door het Parlement van de Franse gemeenschap. 9 In een dergelijk geval wordt de behandeling van de akte vervolgens opgeschort voor mogelijk maanden. Wanneer na overleg tussen de betrokken vergaderingen geen oplossing is gevonden, is het aan een overlegcomité om, na advies van de Senaat, een oplossing te vinden voor het conflict. Dit overlegcomité is samengesteld uit twaalf vertegenwoordigers van de federale regering, gemeenschaps- en

7 111 gewestregeringen. In de maanden daarna bereikt het overlegcomité echter geen akkoord, waardoor de splitsingsvoorstellen opnieuw op de parlementaire agenda zouden komen te staan. Om dat te vermijden werpt de Vergadering van de Franse Gemeenschapscommissie op 9 mei 2008 het tweede belangenconflict op, waardoor de schorsingsprocedure van voren af aan begint. 10 Op 14 januari 2009 maakt het Waals Parlement op zijn beurt een belangenconflict aanhangig. 11 Op 26 oktober 2009 werpt vervolgens het Parlement van de Duitstalige Gemeenschap een belangenconflict op tegen de wetsvoorstellen. 12 Door het inroepen van deze vier belangenconflicten wordt het stemmen over een splitsingsvoorstel voor BHV twee jaar uitgesteld. Ook daarbuiten kan geen akkoord worden getroffen. Wegens het blijven ontbreken van een oplossing voor BHV trekt een van de regeringspartijen, Open VLD (de Vlaamse liberalen), uiteindelijk zijn steun voor de regering Leterme II terug, waardoor de regering op 26 april 2010 valt. 4.2 De alarmbelprocedure Enkele dagen later komt de plenaire vergadering van de Kamer samen en voor de aanvang van de zitting beroept de Franstalige taalgroep in de Kamer zich op een andere zeer uitzonderlijke procedure: de communautaire alarmbelprocedure. 13 Dit is een procedure die tijdens het wetgevingsproces kan worden ingeroepen. Hij is in het leven geroepen om te vermijden dat in de Kamer een taalgroep eenzijdig een wet doordrukt die de betrekkingen tussen de gemeenschappen ernstig in het gedrang [kan] brengen (artikel 54 Grondwet). In feite is die taalgroep steeds de Nederlandstalige die in de Kamer 88 van de 150 zetels bezet. 14 De wetgevingsprocedure wordt in zo een geval tijdelijk opgeschort en een met redenen omklede motie wordt voorgelegd aan de ministerraad. De ministerraad heeft vervolgens 30 dagen de tijd om een gemotiveerd advies, amendement, of gewijzigd ontwerp of voorstel van wet voor te stellen aan de betrokken kamer en die uit te nodigen zich hierover te buigen. De regering Leterme II is op dat moment al ontslagnemend en niet meer bevoegd om dergelijke controversiële besluiten te nemen. 15 De vervroegde verkiezingen, die op 13 juni 2010 zullen plaatsvinden, zorgen er bovendien voor dat aanhangige wetsvoorstellen, die nog niet in één van de Kamer zijn goedgekeurd, komen te vervallen. Zo ook de splitsingsvoorstellen. 10 Proposition de motion relative au règlement d un conflit d intérêts, Stuk Franse Gemeenschapscommissie, , 129/2. 11 Proposition de motion en conflit d intérêts, Stuk Waals Parlement, , nr. 907/1 en Stuk Waals Parlement, CRA, 14 januari 2009, nr. 9/ Parlement Duitstalige Gemeenschap, , stukken nrs. 24/ Zie Integraal verslag van de Kamer op 29 april 2010, , CRIV 52 PLEN 151, p. 2. Deze procedure was nog maar één keer eerder ingeroepen: op 4 juli 1985 met betrekking tot het wetsontwerp houdende de integratie van de Economische Hogeschool Limburg in het Universitair Centrum Limburg. 14 Zie ook Rimanque 1995, p Velaers 2010, p. 443, voetnoot 36.

8 112 BIJ DE BUREN JANUARI 2012 TVCR 5. Een historisch deelakkoord, onderdeel van een regeringsakkoord De rest is bekend België verzeilt na de verkiezingen van juni 2010 in een ongekend lange periode van regeringsvorming. Pas in september 2011 lijken de onderhandelingen onder leiding van formateur Di Rupo uiteindelijk uit te draaien op resultaten. In de nacht van 14 op 15 september 2011 wordt er een politiek akkoord over, onder andere, de splitsing van BHV door de acht onderhandelende partijen bereikt. 16 De kieskring BHV zal worden gesplitst in een tweetalige kieskring en een Vlaamse kieskring. De 19 tweetalige Brusselse gemeenten zullen de kieskring Brussel- Hoofdstad vormen. De 35 gemeenten uit Halle-Vilvoorde zullen nu, samen met de oude kieskring Leuven, de kieskring Vlaams-Brabant vormen. De kieskring en de provincie vallen daardoor samen. Zes gemeenten gelegen in Vlaams-Brabant, zogenaamde faciliteitengemeenten, worden samengebracht in een kieskanton. Deze faciliteitengemeenten zijn gelegen in het eentalig Vlaams gebied, maar grondwettelijk is vastgesteld dat de inwoners kunnen vragen dat de gemeentelijke diensten in het Frans worden aangeboden. De inwoners van dit kieskanton zullen, volgens het akkoord, door middel van dubbele kiesbrieven kunnen kiezen of ze op de lijst in de kieskring Vlaams Brabant of op de lijst in de Brusselse kieskring willen stemmen. 17 De splitsing van BHV maakt deel uit van een groter institutioneel akkoord voor een nieuwe staatshervorming in België. Hoe alle bereikte akkoorden zich tot elkaar verhouden is ten tijde van dit schrijven nog niet te overzien. Het is nu aan de onderhandelaars om zich verder in te zetten voor een algeheel regeringsakkoord en op korte termijn een regering te vormen die opnieuw rust en stabiliteit in het land kan brengen. 16 De acht onderhandelingspartijen waren CD&V, Open VLD, SP.A, Groen!, CDH, Ecolo, MR en PS. 17 Di Rupo 2011, p Literatuur Depré 1995 S. Depré, Les conflits d intérêts: une solution à lumière de la loyauté fédérale?, Revue Belge de droit constitutionnel 1995, p Di Rupo 2011 E. Di Rupo, Een efficiëntere federale staat en een grotere autonomie voor de deelstaten. Institutioneel akkoord voor de zesde staatshervorming, 11 oktober 2011, NLdirupo.pdf (geraadpleegd oktober 2011) Rimanque 1995 K. Rimanque, De grondwet, toegelicht, gewikt en gewogen, Antwerpen: Intersentia 1995

9 113 Parti Socialiste 2008 Parti Socialiste, BHV, pourquoi ce n est pas si facile, 8 mei 2008, texte_explicatif 8_mai_2008_.pdf (geraadpleegd september 2011) Storme 2010 M. Storme, Wie gelooft de Von Münchhausens nog over BHV?, 3 maart 2010, php?lan=n&file=opiniestuk&id=63 (geraadpleegd september 2011) Velaers 2011 J. Velaers, België een land in crisis, een regering in lopende zaken, Tijdschrift voor Constitutioneel Recht 2011, afl. 4, p. 436 e.v. VRT 2010 VRT, Hoe verfranst is de Vlaamse Rand?, reportage van 22 april 2010: koppen/ / / (geraadpleegd september 2011) Vuye 2010 Henrik Vuye, Verkiezing met plakband en elastiekjes, De Morgen 28 april detail/ /2010/04/28/verkiezingen-met-plakband-enelastiekjes.dhtml (geraadpleegd september 2011)

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

Eindelijk... de regering!

Eindelijk... de regering! Hugo Vanderstraeten Wereldrecord! Eindelijk! Na 1 jaar en 176 dagen heeft ons land een nieuwe federale regering met Elio Di Rupo als eerste minister. Hij wordt de eerste Franstalige premier sinds 1970.

Nadere informatie

Het Vlaams Regeerakkoord is duidelijk over de splitsing

Het Vlaams Regeerakkoord is duidelijk over de splitsing DOSSIER CD&V (overgenomen van webstek CD&V op 5-2-2005) SPLITSING BRUSSEL-HALLE-VILVOORDE De splitsing van het kiesarrondissement én het gerechtelijke arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde staat gezien

Nadere informatie

De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 zetels minder voor Vlaamse partijen...

De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 zetels minder voor Vlaamse partijen... DRAFT 1 De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 minder voor Vlaamse partijen... Er is al veel gezegd en geschreven over de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde maar weinig gerekend over

Nadere informatie

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven).

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven). Akkoord BHV Wat staat er in het akkoord? In grote lijnen: 1) BHV wordt zuiver gesplitst De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde

Nadere informatie

Gewesten en gemeenschappen

Gewesten en gemeenschappen Staten en kiesstelsels België België is, anders dan Nederland, een federatie. Juist ook omdat België een land is met verschillende taalgebieden, is de structuur van deze staat veel ingewikkelder dan die

Nadere informatie

WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK. LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50

WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK. LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50 500 WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50 Olijfboomcoalitie De MR dreigt bijkomende zetels te verliezen bij een eventueel B-HV-compromis, en is doodsbang om bij de volgende

Nadere informatie

Deelakkoord splitsing kiesring Brussel Halle Vilvoorde.

Deelakkoord splitsing kiesring Brussel Halle Vilvoorde. Deelakkoord splitsing kiesring Brussel Halle Vilvoorde. Basis: CD&V formuleerde duidelijke voorwaarden en hield vol. Nu boeken we resultaat. We hebben altijd gezegd: eerst een oplossing voor BHV. Die eerste,

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Een oplossing voor de Splitsing van de Kieskring Brussel-Halle- Vilvoorde 14 sept. 2011

Een oplossing voor de Splitsing van de Kieskring Brussel-Halle- Vilvoorde 14 sept. 2011 Een oplossing voor de Splitsing van de Kieskring Brussel-Halle- Vilvoorde 14 sept. 2011 Basis: CD&V formuleerde duidelijke voorwaarden en hield vol. Nu boeken we resultaat. We hebben altijd gezegd: eerst

Nadere informatie

Het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde

Het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde Het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde Analyse van een staatsrechtelijke doos van Pandora Servaas Lindemans Onder wetenschappelijke begeleiding van Prof. Dr. A. Alen 1. PROBLEEMSTELLING EN HISTORIEK Wanneer

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter A. Alen en de rechters-verslaggevers E. Derycke en P. Nihoul, bijgestaan door de griffier F.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter A. Alen en de rechters-verslaggevers E. Derycke en P. Nihoul, bijgestaan door de griffier F. Rolnummer 5970 Arrest nr. 157/2014 van 23 oktober 2014 A R R E S T In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van de bijzondere wet van 6 januari 2014 met betrekking tot de Zesde Staatshervorming,

Nadere informatie

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel.

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel. Auteur: Hugo Vanderstraeten Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010 Op maandag 26 april 2010 bood premier Yves Leterme het ontslag van de federale regering aan aan Koning Albert II. De regering viel over

Nadere informatie

de nieuwe 2 0 1 5 SENAAT

de nieuwe 2 0 1 5 SENAAT 2015 de nieuwe SENAAT 2 De Senaat is hervormd. De zesde staatshervorming is een nieuwe stap in de federalisering van België. De gevolgen voor de Senaat zijn ingrijpend. Ontdek in deze folder de nieuwe

Nadere informatie

complexiteit: rechtbanken ondoorzichtig kluwen, weinig transparante taalregeling

complexiteit: rechtbanken ondoorzichtig kluwen, weinig transparante taalregeling Wetsvoorstel tot oprichting van een gerechtelijk arrondissement Halle-Vilvoorde van Nederlandstalige en Franstalige rechtbanken in het arrondissement Brussel en van het Hof van Beroep van Leuven Persconferentie,

Nadere informatie

VAAK GESTELDE VRAGEN

VAAK GESTELDE VRAGEN VAAK GESTELDE VRAGEN OVER DE DOELSTELLINGEN 1. Hebben andere federale staten ook een federale kieskring? 2. Beoogt het voorstel de restauratie van het unitaire België? 3. Kan met dit voorstel België gered

Nadere informatie

Een federale kieskring: alweer een stap vooruit

Een federale kieskring: alweer een stap vooruit OPINIE Een federale kieskring: alweer een stap vooruit In een ingezonden bijdrage tonen Kris Deschouwer en Philippe Van Parijs, woordvoerders van de Paviagroep, zich verheugd over het voornemen de federale

Nadere informatie

Inhoud Inhoud I. Grondwet en (quasi-)constitutionele teksten II. Federale instellingen III. Gemeenschappen en Gewesten 167

Inhoud Inhoud I. Grondwet en (quasi-)constitutionele teksten II. Federale instellingen III. Gemeenschappen en Gewesten 167 Inhoud InhoudhoudPagina I. Grondwet en (quasi-)constitutionele teksten 13 1. Gecoördineerde grondwet 17 februari 1994 met concordantietabel 15 2. Besl. Voorlopig Bewind 16 oktober 1830 vrijheid van drukpers,

Nadere informatie

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Oostenrijk Oostenrijk is een van de vele landen in Europa waar verkiezingen plaatsvinden volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging. Toch heeft Oostenrijk weer bepaalde

Nadere informatie

De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat. Jef Smulders & Bart Maddens

De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat. Jef Smulders & Bart Maddens De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat Jef Smulders & Bart Maddens KU Leuven Instituut voor de Overheid Faculteit Sociale Wetenschappen Tel: 0032 16 32 32 70 Parkstraat

Nadere informatie

Het gebruik van de voorkeurstem bij de federale parlementsverkiezingen van 13 juni 2010

Het gebruik van de voorkeurstem bij de federale parlementsverkiezingen van 13 juni 2010 Onderzoeksnota Het gebruik van de voorkeurstem bij de federale parlementsverkiezingen van 13 juni 2010 Bram Wauters Hogeschool Gent Bram.wauters@hogent.be 0484 / 403 338 Belangrijkste conclusies: - De

Nadere informatie

Evaluatie van het gerealiseerde Communautair akkoord

Evaluatie van het gerealiseerde Communautair akkoord Pagina 14 Ledenblad STERREBEEK 2000 vzw Nummer 4, december 2011 Evaluatie van het gerealiseerde Communautair akkoord Op 11 oktober bereikten de 8 onderhandelende partijen (toen dus nog mét de groenen)

Nadere informatie

RAAD VAN STATE TITEL II. - BEVOEGDHEID VAN DE AFDELING WETGEVING

RAAD VAN STATE TITEL II. - BEVOEGDHEID VAN DE AFDELING WETGEVING RAAD VAN STATE Art. 2 TITEL II. - BEVOEGDHEID VAN DE AFDELING WETGEVING 1. De afdeling wetgeving dient van beredeneerd advies over de tekst van alle ontwerpen of voorstellen van wet, van decreet en van

Nadere informatie

De bevoegdheidsverdeling inzake sociale zekerheid en sociale bijstand

De bevoegdheidsverdeling inzake sociale zekerheid en sociale bijstand De bevoegdheidsverdeling inzake sociale zekerheid en sociale bijstand Jan Velaers Materiële bevoegdheidsverdeling Federale overheid: residuaire bevoegdheden Gemeenschappen: toegewezen bevoegdheden o.m.

Nadere informatie

Rolnummer : 26 Arrest nr. 20 van 25 juni 1986

Rolnummer : 26 Arrest nr. 20 van 25 juni 1986 Rolnummer : 26 Arrest nr. 20 van 25 juni 1986 In zake : de prejudiciële vraag gesteld door het Arbeidshof te Antwerpen bij arrest van 26 september 1985 in de zaak van de N.V. TRENAL tegen DE BUSSCHERE

Nadere informatie

Secessie GEKOCHTE LOYALITEIT. Kwartaalblad voor de Studie van Separatisme en Directe Democratie. Bedenkingen bij de kieswethervorming...

Secessie GEKOCHTE LOYALITEIT. Kwartaalblad voor de Studie van Separatisme en Directe Democratie. Bedenkingen bij de kieswethervorming... Afgiftekantoor ANTWERPEN X Erkenningsnummer: P106307 Secessie Kwartaalblad voor de Studie van Separatisme en Directe Democratie GEKOCHTE LOYALITEIT Bedenkingen bij de kieswethervorming...3 Nr. 9 Driemaandelijks:

Nadere informatie

WETSONTWERP WETSONTWERPEN EN WETSVOORSTELLEN

WETSONTWERP WETSONTWERPEN EN WETSVOORSTELLEN Plenaire vergadering WOENSDAG 18 MEI NAMIDDAG (033) WETSONTWERP 1. Wetsontwerp houdende de middelenbegroting voor het begrotingsjaar 2011 (1347/1-9) - Ontwerp van de algemene uitgavenbegroting voor het

Nadere informatie

VERKIEZING VAN DE SENAAT VAN... Proces-verbaal. Algemene optelling van de stemmen - Zetelverdeling Aanwijzing van de gekozenen

VERKIEZING VAN DE SENAAT VAN... Proces-verbaal. Algemene optelling van de stemmen - Zetelverdeling Aanwijzing van de gekozenen Nederlands kiescollege FORMULIER B/17 Collegehoofdbureau VERKIEZING VAN DE SENAAT VAN... Proces-verbaal Algemene optelling van de stemmen - Zetelverdeling Aanwijzing van de gekozenen Heden, op..., om...

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter G. De Baets en de rechters-verslaggevers H. Coremans en E. Cerexhe, bijgestaan door de griffier L.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter G. De Baets en de rechters-verslaggevers H. Coremans en E. Cerexhe, bijgestaan door de griffier L. Rolnummer 1815 Arrest nr. 9/2000 van 19 januari 2000 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging en de vordering tot schorsing van artikel 14 van het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 30 maart

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter M. Melchior en de rechters-verslaggevers J.-P. Moerman en E. De Groot, bijgestaan door de griffier L.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter M. Melchior en de rechters-verslaggevers J.-P. Moerman en E. De Groot, bijgestaan door de griffier L. Rolnummer 2235 Arrest nr. 158/2001 van 11 december 2001 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging van artikel 41 van de bijzondere wet van 13 juli 2001 houdende overdracht van diverse bevoegdheden

Nadere informatie

De Zesde Staatshervorming

De Zesde Staatshervorming De Zesde Staatshervorming Grondwetsherzieningen en het provinciale bestuursniveau VVP Colloquium 19/10/2013 Jürgen Vanpraet Kabinet van de Staatssecretaris voor Staatshervorming en voor de Regie der Gebouwen

Nadere informatie

DE BELGISCHE GRONDWET

DE BELGISCHE GRONDWET DE BELGISCHE GRONDWET MEI 2014 KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 2 Juridische Dienst van de Kamer van volksvertegenwoordigers D / 2014 / 4686 / 01 Deze brochure bevat de tekst van de gecoördineerde Grondwet

Nadere informatie

III. CHRONOLOGISCHE SCHEMA S VANAF DE 40 STE DAG VOOR DE STEMMING.

III. CHRONOLOGISCHE SCHEMA S VANAF DE 40 STE DAG VOOR DE STEMMING. 51 III. CHRONOLOGISCHE SCHEMA S VANAF DE 40 STE DAG VOOR DE STEMMING. dinsdag, 40 ste dag : vervroegde stemmingsdag via besluit tot ontbinding federaal Parlement en oproeping kiezers Opstellen officiële

Nadere informatie

Rolnummer 786. Arrest nr. 14/95 van 7 februari 1995 A R R E S T

Rolnummer 786. Arrest nr. 14/95 van 7 februari 1995 A R R E S T Rolnummer 786 Arrest nr. 14/95 van 7 februari 1995 A R R E S T In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van artikel 10 van het decreet van de Franse Gemeenschap van 5 september 1994 tot regeling

Nadere informatie

De Directie Verkiezingen

De Directie Verkiezingen G De Directie Verkiezingen G.1. Inleiding 54 2004 ACTIVITEITENRAPPORT De Directie Verkiezingen waakt over de uitvoering van de wetgeving en de reglementering betreffende de Europese, de nationale en de

Nadere informatie

Vlaamse Regering. --

Vlaamse Regering. -- .J - Vlaamse Regering. -- Ministeriële uitspraak in de beroepsprocedure met toepassing van artikel 47, 1, van de Vlaamse Wooncode betreffende de beslissing van de sociale huisvestingsmaatschappij met betrekking

Nadere informatie

Rolnummer 2338. Arrest nr. 8/2003 van 22 januari 2003 A R R E S T

Rolnummer 2338. Arrest nr. 8/2003 van 22 januari 2003 A R R E S T Rolnummer 2338 Arrest nr. 8/2003 van 22 januari 2003 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging van het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 18 mei 2001 tot wijziging van het decreet van 30 maart

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT DECREET. houdende oprichting van een Kinderrechtencommissariaat. van Kinderrechtencommissaris. Artikel 1

VLAAMS PARLEMENT DECREET. houdende oprichting van een Kinderrechtencommissariaat. van Kinderrechtencommissaris. Artikel 1 VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende oprichting van een Kinderrechtencommissariaat en instelling van het ambt van Kinderrechtencommissaris Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschaps- en gewestaangelegenheid.

Nadere informatie

Polen. Staten en kiesstelsels

Polen. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Polen Sinds de val van het communisme in 1989 heeft Polen in staatkundig opzicht grootschalige hervormingen doorgevoerd. Ook het kiesstelsel heeft verschillende wijzigingen ondergaan.

Nadere informatie

Rolnummer 258. Arrest nr. 39/92 van 13 mei 1992 A R R E S T

Rolnummer 258. Arrest nr. 39/92 van 13 mei 1992 A R R E S T Rolnummer 258 Arrest nr. 39/92 van 13 mei 1992 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging van artikel 15 van de wet van 26 juni 1990 betreffende sommige openbare instellingen of instellingen van

Nadere informatie

DE WIJZIGINGEN. WETGEVENDE WIJZIGINGEN VOOR DE VERKIEZINGEN VAN DE KAMER EN VAN DE SENAAT VAN 10 JUNI 2007

DE WIJZIGINGEN. WETGEVENDE WIJZIGINGEN VOOR DE VERKIEZINGEN VAN DE KAMER EN VAN DE SENAAT VAN 10 JUNI 2007 DE VERKIEZINGEN VAN 10 JUNI 2007 DE WIJZIGINGEN DE AGENDA DE WIJZIGINGEN. WETGEVENDE WIJZIGINGEN VOOR DE VERKIEZINGEN VAN DE KAMER EN VAN DE SENAAT VAN 10 JUNI 2007 1. De aanpassing van de verkiezingskalender

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT Zitting 2007-2008 Extra nummer INTEGRAAL VERSLAG Vergadering van woensdag 20 februari 2008 OCHTENDVERGADERING VGC 2 - De vergadering wordt geopend om 10u15

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter R. Henneuse en de rechters-verslaggevers F. Daoût en A. Alen, bijgestaan door de griffier F.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter R. Henneuse en de rechters-verslaggevers F. Daoût en A. Alen, bijgestaan door de griffier F. Rolnummer 5489 Arrest nr. 155/2012 van 20 december 2012 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging van artikel 15 van de wet van 19 juli 2012 betreffende de hervorming van het gerechtelijk arrondissement

Nadere informatie

Rolnummer 5794. Arrest nr. 50/2014 van 20 maart 2014 A R R E S T

Rolnummer 5794. Arrest nr. 50/2014 van 20 maart 2014 A R R E S T Rolnummer 5794 Arrest nr. 50/2014 van 20 maart 2014 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging van artikel 11 van het decreet van het Vlaamse Gewest van 28 juni 2013 houdende diverse bepalingen

Nadere informatie

Mijlpalen in de Belgische politieke geschiedenis en vorming van de Belgische staatsstructuur.

Mijlpalen in de Belgische politieke geschiedenis en vorming van de Belgische staatsstructuur. De RoSa-factsheets maken u wegwijs in het gelijke kansenlandschap in Vlaanderen. Telkens wordt er op een bepaald terrein nagegaan wat de situatie is. Zowel bredere thema s als meer specifieke krijgen aandacht,

Nadere informatie

Rolnummer 4560. Arrest nr. 21/2009 van 12 februari 2009 A R R E S T

Rolnummer 4560. Arrest nr. 21/2009 van 12 februari 2009 A R R E S T Rolnummer 4560 Arrest nr. 21/2009 van 12 februari 2009 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag over artikel 13 van de wet van 21 april 2007 betreffende de verhaalbaarheid van de erelonen en de kosten

Nadere informatie

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 Partijen ontstaan uit conflicten Historici onderscheiden in de Belgische naoorlogse geschiedenis drie breuklijnen of conflictzones

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Aan de Dames en Heren Voorzitters van de kieskring- en

Aan de Dames en Heren Voorzitters van de kieskring- en AP Algemene Directie Instellingen en Bevolking Behandelende ambtenaren : Ingrid BENS Tel. : 02/210.21.85 Stéphan De Mul Tel. : 02/500.22.11 E-mail : stefan.demul@ibz.fgov.be Etienne Van Verdegem Tel. :

Nadere informatie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie 1 Les 1 en 2 Mijn provincie 1 Mijn provincie op kaart Voer eerst volgende opdrachten uit op de kaart van je provincie - Kleur de gemeente waarin je school staat rood - Kleur je provinciehoofdstad geel,

Nadere informatie

Definitieve resultaten Bob-eindejaarscontroles

Definitieve resultaten Bob-eindejaarscontroles PERSBERICHT 07 februari 2013 Definitieve resultaten Bob-eindejaarscontroles Na zes weken sensibilisering en alcoholcontroles op de weg, maakt het Kenniscentrum voor de Verkeersveiligheid van het BIVV de

Nadere informatie

Gelet op de bijzondere wet van 12 januari 1989 betreffende de Brusselse Instellingen, inzonderheid op de artikelen 42 en 63;

Gelet op de bijzondere wet van 12 januari 1989 betreffende de Brusselse Instellingen, inzonderheid op de artikelen 42 en 63; Samenwerkingsakkoord tussen de staat, de gemeenschappen, de gemeenschappelijke gemeenschapscommissie en de gewesten tot oprichting van een algemene gegevensbank Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus

Nadere informatie

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu?

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? Naam: Klas: Introductie: Verkiezingen in Europa Van 22 tot en met 25 mei 2014 vinden de Europese verkiezingen plaats. De inwoners van de Europese Unie mogen dan

Nadere informatie

Rolnummers 646-647-648-650-651. Arrest nr. 90/94 van 22 december 1994 A R R E S T

Rolnummers 646-647-648-650-651. Arrest nr. 90/94 van 22 december 1994 A R R E S T Rolnummers 646-647-648-650-651 Arrest nr. 90/94 van 22 december 1994 A R R E S T In zake : - de beroepen tot gedeeltelijke vernietiging van de bijzondere wet van 16 juli 1993 tot vervollediging van de

Nadere informatie

Voorstellen Di Rupo voor BHV en Brussel Een kritische analyse

Voorstellen Di Rupo voor BHV en Brussel Een kritische analyse p. 1 / 12 Voorstellen Di Rupo voor BHV en Brussel Een kritische analyse De voorstellen van Elio Di Rupo lijken zwaar nadelig voor Vlaanderen, schadelijk voor de goede werking van onze democratische rechtsstaat

Nadere informatie

2003-2004 UNIVERSITAIR ONDERWIJS

2003-2004 UNIVERSITAIR ONDERWIJS Academiejaar 2003-2004 UNIVERSITAIR ONDERWIJS Aantal generatiestudenten per provincie en arrondissement van woonplaats van de student, per studiegebied, nationaliteit en geslacht ingedeeld Belgische studenten

Nadere informatie

A-2015-033-ESR. Minister Gosuin. Aanvrager. Aanvraag ontvangen op 18 mei 2015. Aanvraag behandeld door

A-2015-033-ESR. Minister Gosuin. Aanvrager. Aanvraag ontvangen op 18 mei 2015. Aanvraag behandeld door ADVIES Voorontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot wijziging van het koninklijk besluit van 7 juni 2007 betreffende het opleidingsfonds dienstencheques 16 juni 2015 Economische

Nadere informatie

OPINIEONDERZOEK VLAANDEREN: ACTUELE MAATSCHAPPELIJKE THEMA S OKTOBER 2013 TECHNISCH-STATISTISCH RAPPORT

OPINIEONDERZOEK VLAANDEREN: ACTUELE MAATSCHAPPELIJKE THEMA S OKTOBER 2013 TECHNISCH-STATISTISCH RAPPORT OPINIEONDERZOEK VLAANDEREN: ACTUELE MAATSCHAPPELIJKE THEMA S OKTOBER 2013 TECHNISCH-STATISTISCH RAPPORT Dit technisch-statistisch rapport omvat de technische specificaties, conform de aanbevelingen van

Nadere informatie

Mevrouw Mevrouw Mevrouw de Voorzitter, de Gouverneur, de Burgemeester, Mijnheer Mijnheer Mijnheer

Mevrouw Mevrouw Mevrouw de Voorzitter, de Gouverneur, de Burgemeester, Mijnheer Mijnheer Mijnheer 1/39 Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken Algemene Directie Instellingen en Bevolking Dienst Verkiezingen Brussel, 24 maart 2014 - Aan de Dames en Heren Voorzitters van de hoofdbureaus voor de verkiezing

Nadere informatie

Zwitserland. Staten en kiesstelsels

Zwitserland. Staten en kiesstelsels Zwitserland Staten en kiesstelsels Er is geen land in Europa (zelfs niet ter wereld) dat zoveel vormen van directe democratie kent als Zwitserland. Het land is ook sterk gedecentraliseerd: de kantons hebben

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter F. Debaedts en de rechters-verslaggevers L.P. Suetens en P. Martens, bijgestaan door de griffier L.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter F. Debaedts en de rechters-verslaggevers L.P. Suetens en P. Martens, bijgestaan door de griffier L. Rolnummer 520 Arrest nr. 31/93 van 1 april 1993 A R R E S T In zake : het beroep tot gehele of gedeeltelijke vernietiging van de wet van 12 juni 1992 tot bekrachtiging van het Wetboek van de inkomstenbelastingen

Nadere informatie

Verkiezingen en kiesrecht. Kiesstelsel

Verkiezingen en kiesrecht. Kiesstelsel Verkiezingen en kiesrecht Kiesstelsel Nederlands kiesstelsel Kenmerkend voor het (huidige) Nederlandse kiesstelsel - in internationaal perspectief - is de toegankelijkheid ervan. Burgers en politieke

Nadere informatie

Open Vld Statuten goedgekeurd op het statutair congres van 7 juni 2008 gewijzigd op het statutair congres van 19 maart 2011

Open Vld Statuten goedgekeurd op het statutair congres van 7 juni 2008 gewijzigd op het statutair congres van 19 maart 2011 Open Vld Statuten goedgekeurd op het statutair congres van 7 juni 2008 gewijzigd op het statutair congres van 19 maart 2011 1 I. STATUTEN Deel I. Naam, doelstellingen, structuur en lidmaatschap Hoofdstuk

Nadere informatie

PERSBERICHT 25 januari 2012. Definitieve resultaten eindejaarscontroles

PERSBERICHT 25 januari 2012. Definitieve resultaten eindejaarscontroles PERSBERICHT 25 januari 2012 Definitieve resultaten eindejaarscontroles Na zes weken sensibilisering en alcoholcontroles op de weg, maakt het Observatorium voor de Verkeersveiligheid van het BIVV de eindbalans

Nadere informatie

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen?

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen? Deel : Wie heeft het in Europa voor het zeggen?. Raadje plaatje Net zoals een gemeente, een provincie en een land bestuurd worden, wordt ook de Europese Unie geleid door politici. Ze werken in verschillende

Nadere informatie

ZWARTBOEK Brussel-Halle-Vilvoorde

ZWARTBOEK Brussel-Halle-Vilvoorde ZWARTBOEK Brussel-Halle-Vilvoorde 1 dossier laatste versie.indd 1 27-01-2005 12:24:02 dossier laatste versie.indd 2 27-01-2005 12:24:02 1. Waarom bestaat er nog een tweetalige kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde?

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be

Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be België, een federale staat bestaande uit 3 gewesten. Vlaanderen België Wallonië België = 3 gewesten, nl. Vlaanderen

Nadere informatie

Definitieve resultaten eindejaarscontroles

Definitieve resultaten eindejaarscontroles Definitieve resultaten eindejaarscontroles Persbericht 14 januari 211 2 Na zes weken sensibilisering en alcoholcontroles op de weg maken Staatssecretaris voor Mobiliteit Etienne Schouppe en het Belgisch

Nadere informatie

verkiezingen Verkiezingen

verkiezingen Verkiezingen Of jij er nu interesse voor hebt of niet, de politiek - je kan ook zeggen de (gemeentelijke, provinciale, Vlaamse, federale en Europese) overheid heeft veel invloed op je leven. Dat is toch een reden om

Nadere informatie

VOORSTEL VAN VERKLARING tot herziening van de Grondwet. (ingediend door de heren Koen Bultinck, Bart Laeremans en Gerolf Annemans) TOELICHTING

VOORSTEL VAN VERKLARING tot herziening van de Grondwet. (ingediend door de heren Koen Bultinck, Bart Laeremans en Gerolf Annemans) TOELICHTING VOORSTEL VAN VERKLARING tot herziening van de Grondwet (ingediend door de heren Koen Bultinck, Bart Laeremans en Gerolf Annemans) TOELICHTING Reeds vóór de Eerste Wereldoorlog schreef Jules Destrée aan

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 6 van 19 augustus

Nadere informatie

Rolnummer 4834. Arrest nr. 78/2010 van 23 juni 2010 A R R E S T

Rolnummer 4834. Arrest nr. 78/2010 van 23 juni 2010 A R R E S T Rolnummer 4834 Arrest nr. 78/2010 van 23 juni 2010 A R R E S T In zake : de prejudiciële vragen over artikel 162bis van het Wetboek van strafvordering, zoals ingevoegd bij artikel 9 van de wet van 21 april

Nadere informatie

Nota over het feit dat de PVDA één nationale partij is en over de dotatie die daaraan is verbonden

Nota over het feit dat de PVDA één nationale partij is en over de dotatie die daaraan is verbonden Nota over het feit dat de PVDA één nationale partij is en over de dotatie die daaraan is verbonden Aan de Controlecommissie betreffende de verkiezingsuitgaven en de boekhouding van de politieke partijen.

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611

JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611 JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611 ARREST VAN HET HOF (DERDE KAMER) VAN 24 SEPTEMBER 1987. BESTUUR VAN DE SOCIALE VERZEKERINGSBANK TEGEN J. A. DE RIJKE. VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING,

Nadere informatie

partijpolitieke landschap. Maar beide veranderingen zorgden niet voor meer politieke stabiliteit.

partijpolitieke landschap. Maar beide veranderingen zorgden niet voor meer politieke stabiliteit. Staten en kiesstelsels Italië Italië is de afgelopen decennia gekenmerkt door een aantal belangrijke politieke ontwikkelingen. Niet alleen ging het kiesstelsel verscheidene malen op de helling, ook het

Nadere informatie

BAROMETER. Taalgebruik in de Vlaamse Rand

BAROMETER. Taalgebruik in de Vlaamse Rand FEBRUARI 2015 BAROMETER Taalgebruik in de Vlaamse Rand Deze nieuwe editie van de barometer gaat in op het onderzoek Taalgebruik in de Vlaamse Rand dat Brussels Informatie-, Documentatie- en Onderzoekscentrum

Nadere informatie

STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS. Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1

STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS. Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1 STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1 TITEL I TOEPASSINGSGEBIED Artikel 1 Deze wet regelt een

Nadere informatie

Welke (bouw)taal spreekt men in Noord en Zuid? Bouwend België en de Architect Wie zijn ze, wat doen ze, breng ze samen en zie wat volgt

Welke (bouw)taal spreekt men in Noord en Zuid? Bouwend België en de Architect Wie zijn ze, wat doen ze, breng ze samen en zie wat volgt Welke (bouw)taal spreekt men in Noord en Zuid? Bouwend België en de Architect Wie zijn ze, wat doen ze, breng ze samen en zie wat volgt Vanuit Identiteit en DNA tot en Identiteit België Architecten Bevolking

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Activiteitenplan Vrijzinnige Partij 2015

Activiteitenplan Vrijzinnige Partij 2015 Activiteitenplan Vrijzinnige Partij 2015 Inhoud Inleiding... 2 1. Organisatieopbouw... 3 2. Politieke vormings- en scholingsactiviteiten... 3 3. Informatievoorziening... 3 4. Ledenwerving: supporters...

Nadere informatie

De hiërarchie der normen

De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen houdt in dat er een rangorde bestaat tussen de verschillende reglementaire teksten. Dit betekent dat een lagere norm niet mag indruisen tegen een hogere

Nadere informatie

De onverbrekelijke band tussen Brussel en Vlaanderen en de te voeren politieke strategie in dit verband (Deel II).

De onverbrekelijke band tussen Brussel en Vlaanderen en de te voeren politieke strategie in dit verband (Deel II). De onverbrekelijke band tussen Brussel en Vlaanderen en de te voeren politieke strategie in dit verband (Deel II). (Deel II van de toespraak van Johan Van den Driessche n.a.v. het Feest van de Vlaamse

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

- 1 - Huishoudelijk Reglement Stichting Bouwvereeniging Volksbelang Vianen.

- 1 - Huishoudelijk Reglement Stichting Bouwvereeniging Volksbelang Vianen. - 1 - Huishoudelijk Reglement Stichting Bouwvereeniging Volksbelang Vianen. Zaaknummer 2008S72525DO ALGEMENE BEPALINGEN a. bewonerscommissie: groep huurders van de Woningbouwvereeniging behorende tot één

Nadere informatie

A R R E S T. In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 135, 3, van het Wetboek van Strafvordering, gesteld door het Hof van Beroep te Gent.

A R R E S T. In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 135, 3, van het Wetboek van Strafvordering, gesteld door het Hof van Beroep te Gent. Rolnummer 1924 Arrest nr. 81/2001 van 13 juni 2001 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 135, 3, van het Wetboek van Strafvordering, gesteld door het Hof van Beroep te Gent. Het

Nadere informatie

houdende invoering van een recht op kinderbijslag naar Deens model

houdende invoering van een recht op kinderbijslag naar Deens model ingediend op 542 (2015-2016) Nr. 1 26 oktober 2015 (2015-2016) Voorstel van decreet van Chris Janssens, Stefaan Sintobin, Guy D haeseleer, Ortwin Depoortere, Tom Van Grieken en Anke Van dermeersch houdende

Nadere informatie

Van deze beschikking werd aan de partijen kennis gegeven.

Van deze beschikking werd aan de partijen kennis gegeven. Rolnummer : 18 Arrest nr. 25 van 26 juni 1986 In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 20 maart 1984 houdende het statuut van de logiesverstrekkende

Nadere informatie

Rolnummer 4499. Arrest nr. 106/2009 van 9 juli 2009 A R R E S T

Rolnummer 4499. Arrest nr. 106/2009 van 9 juli 2009 A R R E S T Rolnummer 4499 Arrest nr. 106/2009 van 9 juli 2009 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 14, 1, eerste lid, 2, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, zoals dat artikel

Nadere informatie

FEDERALE PARLEMENTSVERKIEZINGEN VAN 10 JUNI 2007. Proces verbaal van ontvangst van de dubbels van de stemopnemingstabellen van het kieskanton.

FEDERALE PARLEMENTSVERKIEZINGEN VAN 10 JUNI 2007. Proces verbaal van ontvangst van de dubbels van de stemopnemingstabellen van het kieskanton. Nederlands Kiescollege FORMULIER AB/11 Kieskring :... Kieskanton :... Kantonhoofdbureau FEDERALE PARLEMENTSVERKIEZINGEN VAN 10 JUNI 2007 Proces verbaal van ontvangst van de dubbels van de stemopnemingstabellen

Nadere informatie

10 MEI 2007. - Wet betreffende de transseksualiteit

10 MEI 2007. - Wet betreffende de transseksualiteit FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE 10 MEI 2007. - Wet betreffende de transseksualiteit Bron: http://www.ejustice.just.fgov.be/doc/rech_n.htm nummer document: 2007009570 ALBERT II, Koning der Belgen, Aan

Nadere informatie

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op:

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op: Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 juni 2002 (26.06) (OR. fr) PUBLIC 9893/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0111 (COD) LIMITE 211 MI 108 JAI 133 SOC 309 CODEC 752 BIJDRAGE VAN DE IDISCHE

Nadere informatie

DE BELGISCHE GRONDWET

DE BELGISCHE GRONDWET 1 DE BELGISCHE GRONDWET TITEL I HET FEDERALE BELGIË, ZIJN SAMENSTELLING EN ZIJN GRONDGEBIED Artikel 1 België is een federale Staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten. Artikel 2 België omvat

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Referaat Danny Pieters (KU Leuven) - Symposium AK-VSZ 21 maart 2009

Referaat Danny Pieters (KU Leuven) - Symposium AK-VSZ 21 maart 2009 Referaat Danny Pieters (KU Leuven) - Symposium AK-VSZ 21 maart 2009 Defederalisering van de gezondheidszorgverzekering Dames en heren, Er is reeds veel geschreven en gezegd over de overdracht van de gezondheidszorg,

Nadere informatie

NEDERLANDSE CULTUURGEMEENSCHAP

NEDERLANDSE CULTUURGEMEENSCHAP 7 (1971-1972) - N 1 VOOR DE NEDERLANDSE CULTUURGEMEENSCHAP ZITTING 1971-1972 13 DECEMBER 1971 VOORSTEL VAN DECREET tot activering en subsidiëring van plaatselijk cultureel werk, jeugdwerk, sport en lichamelijke

Nadere informatie

Rolnummer 5633. Arrest nr. 26/2014 van 6 februari 2014 A R R E S T

Rolnummer 5633. Arrest nr. 26/2014 van 6 februari 2014 A R R E S T Rolnummer 5633 Arrest nr. 26/2014 van 6 februari 2014 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 4 van het koninklijk besluit van 18 november 1996 «houdende invoering van een sociale

Nadere informatie