Ouderen Financieel Veilig. Financieel misbruik en ouderenmishandeling Pilot s-hertogenbosch

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ouderen Financieel Veilig. Financieel misbruik en ouderenmishandeling Pilot s-hertogenbosch"

Transcriptie

1 Ouderen Financieel Veilig Financieel misbruik en ouderenmishandeling Pilot s-hertogenbosch Januari 2015

2 Inhoud Hoofdstuk 1. Inleiding Oorzaken ouderenmishandeling Vormen ouderenmishandeling Hoe voorkomen we financieel misbruik?... 3 Hoofdstuk 2. Wat is financieel misbruik van ouderen? Mirjam van Dongen Wat zijn voorbeelden van financieel misbruik? Hoe kom je erachter? Welke doelgroep is het meest kwetsbaar? Wat zijn de risicofactoren? Wie zijn de plegers? Op welke manier komt uitbuiting tot stand? Waarom melden ouderen het misbruik niet?... 5 Hoofdstuk 3. Opzet van de pilot Mark Waaijenberg Regionale prioriteit aan huiselijk geweld en ouderenmishandeling Pilot in kader van Ouderen in veilige handen Doelen van pilot uit werkconferentie met partners Projectteam als motor van de pilot Resultaten van de pilot in s-hertogenbosch Belangrijkste leerervaringen... 7 Hoofdstuk 4. Preventieve aanpak financieel misbruik bij ouderen Veilig Thuis Annette van Delft Welzijn ouderen Suzanne Cochius Ouderenzorg Lucia van Iersel Banken Jo van Erp Bijlage Resultaten pilot Den Bosch

3 Hoofdstuk 1. Inleiding Ouderenmishandeling is Het handelen of het nalaten van handelen van al degenen die in een terugkerende persoonlijke of professionele relatie met de oudere (iemand van 65 jaar of ouder) staan, waardoor de oudere persoon lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid. Naar schatting zijn jaarlijks ouderen boven de 65 jaar op enigerlei wijze slachtoffer van ouderenmishandeling. Bijvoorbeeld door partners, familieleden of zorgverleners. De overheid wil het taboe op ouderenmishandeling doorbreken en ouderenmishandeling voorkomen en bestrijden. Zo moeten jaarlijkse voorlichtingscampagnes ouderen stimuleren om hulp of advies te zoeken. Verpleegkundigen, artsen en andere professionals krijgen trainingen om signalen te herkennen. En enkele gemeenten krijgen extra geld om samen met welzijn-, zorg- en andere partners binnen het sociale domein, een aanpak van ouderenmishandeling en specifiek financieel misbruik te ontwikkelen. In dit verslag leest u de resultaten van de pilot aanpak ouderenmishandeling en financieel misbruik, waarmee de gemeente s-hertogenbosch begon in december Oorzaken ouderenmishandeling Ouderen vormen een kwetsbare groep mensen. Lang niet alle ouderen zijn kwetsbaar, maar door fysieke gebreken en door een kleinere leefwereld zijn ze al snel afhankelijk van anderen. Soms kunnen die anderen de zorg voor hun naasten of voor cliënten niet meer aan. Het gedrag kan ontsporen, met mishandeling tot gevolg. Maar er kan ook kwade opzet in het spel zijn. Vaak treden ouderen niet naar buiten als ze mishandeld worden. Bijvoorbeeld omdat ze zich schamen of omdat ze afhankelijk zijn van de pleger. Ook weten slachtoffers en hun naasten vaak niet waar ze terecht kunnen voor hulp. 1.2 Vormen ouderenmishandeling Ouderenmishandeling kent allerlei vormen. We onderscheiden - lichamelijke mishandeling - psychische mishandeling (bv herhaaldelijk uitschelden, beledigen of isoleren) - financieel misbruik (bv diefstal, veranderen van testament, ongewenste bemoeienis met geldzaken) - seksuele mishandeling ( gedwongen meekijken met pornofilms) - verwaarlozing (onthouden van lichamelijke of psychische zorg of voeding) 1.3 Hoe voorkomen we financieel misbruik? In zeven gemeenten waaronder s-hertogenbosch heeft de overheid door specifieke projecten ingezoomd op het thema financieel misbruik. In deze projecten werken, onder regie van deze gemeenten, steunpunten huiselijk geweld en partijen als welzijn en zorgaanbieders, banken en notarissen samen. Doel is om financieel misbruik bij ouderen te voorkomen, vroegtijdig te signaleren en adequaat aan te pakken. De resultaten en ervaringen worden verspreid onder alle gemeenten. Deze brochure laat zien welk resultaat s- Hertogenbosch heeft behaald in deze campagne. 3

4 Hoofdstuk 2. Wat is financieel misbruik van ouderen? Mirjam van Dongen Naar schatting zijn ongeveer dertig duizend ouderen jaarlijks het slachtoffer van financieel misbruik of - uitbuiting. Financieel misbruik is het ongepast gebruik van de bezittingen van een oudere. 2.1 Wat zijn voorbeelden van financieel misbruik? Wegnemen van geld en sieraden, verkoop van eigendommen, misbruik van machtigingen, koop op naam van slachtoffer, gedwongen testamentwijziging of wilsbeschikking, financieel kort houden, misbruik maken van rekeningen. 2.2 Hoe kom je erachter? Signalen kunnen zijn: betaalachterstand, schulden, geldgebrek, weigeren informatie te geven over financiële omstandigheden, verdwijnen van geld en/of goederen, onverklaarbare geldopnames of kosten, verdwijnen van waardevolle spullen. 2.3 Welke doelgroep is het meest kwetsbaar? Wat zijn de risicofactoren? Van alle slachtoffers is tachtig procent vrouw, veelal alleenwonend en 80- plusser. Zij zijn gemakkelijk slachtoffer als zij onbekend zijn met digitale mogelijkheden en nieuwe betalingswijzen. Of als zij slechtziend, doof of slecht ter been zijn waardoor zij voor allerlei handelingen afhankelijk worden van familie en hun sociale omgeving. Als zij daarbij een klein sociaal netwerk hebben en wellicht ook nog wat vergeetachtig of neerslachtig zijn, lopen zij risico om eenvoudige slachtoffers te worden van financieel misbruik. Een familielid neemt de taak op zich, een zaak van vertrouwen, zo veronderstelt men. 2.4 Wie zijn de plegers? Er zijn vijf categorieën plegers - gezinsleden - familieleden - buren en kennissen - beroepskrachten en vrijwilligers - plotselinge nieuwe vrienden Globaal gezien hebben plegers drie soorten motieven om een oudere financieel te misbruiken: - financiële nood waarbij een greep in de kas van de oudere een uitweg biedt - ordinaire hebzucht - vermeend recht op aanspraak als de pleger meent recht te hebben op wat hij/zij wegneemt 2.5 Op welke manier komt uitbuiting tot stand? Financieel misbruik van zorgafhankelijke ouderen kan op meerdere manieren tot stand komen. Door de zogenaamde welwillende invloed, waarbij de oudere in een richting gestuurd wordt om financiële handelingen te verrichten waar hij/zij zelf niet achter staat. Ouderen kunnen onder psychische of fysieke dreiging gedwongen worden om geld en goederen af te staan of om een testament of hypotheek te veranderen ten gunste van de pleger. Maar het kan ook gaan om misbruik van een pinpas, innen van geld (belasting, toeslagen), misbruik van machtigingen, diefstal en verkoop van goederen. 4

5 2.6 Waarom melden ouderen het misbruik niet? Dat komt voort uit dezelfde reden als waarom het überhaupt gebeurt: schaamte, onmacht, afhankelijkheid, angst, onvermogen en soms ook onwetendheid. Deze redenen kunnen ook bij hulpverleners spelen waardoor zij moeite hebben met het rapporteren van een vermoeden van financieel misbruik. De Wet Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is op 1 juli 2013 ingegaan en moet daarbij helpen. Deze wet geeft professionals handvatten voor hoe zij om kunnen gaan met signalen van huiselijk geweld waaronder financieel misbruik. 5

6 Hoofdstuk 3. Mark Waaijenberg Opzet van de pilot 3.1 Regionale prioriteit aan huiselijk geweld en ouderenmishandeling De regio Noord-Brabant heeft huiselijk geweld en ouderenmishandeling hoog op de agenda staan. Beide onderwerpen zijn in het werkplan van de Regionale Aanpak Ouderenmishandeling opgenomen. De gemeente s-hertogenbosch heeft binnen de aanpak ouderenmishandeling het financieel misbruik van ouderen als één van de speerpunten benoemd. Vanuit haar rol als centrumgemeente heeft s-hertogenbosch zich aangemeld als pilotgemeente. 3.2 Pilot in kader van Ouderen in veilige handen Het ministerie van VWS heeft centrumgemeenten gevraagd als pilot deel te nemen aan het voorkomen van financieel misbruik van ouderen. De pilot maakt deel uit van het Actieplan Ouderen in veilige handen. De gemeente s-hertogenbosch heeft in samenwerking met partners invulling gegeven aan het voorkomen van financieel misbruik in Doelen van pilot uit werkconferentie met partners Het project is gestart met een werkconferentie, waaraan 25 organisaties/deelnemers hebben bijgedragen. De uitkomst van de werkconferentie was het inzicht in bestaande interventies en een plan van aanpak met acties voor 2015 op het gebied van preventie, signalering en aanpak van financieel misbruik. De volgende doelen zijn geformuleerd in de werkconferentie: - De Wet Meldcode voor het voorkomen, signaleren en aanpakken van financieel misbruik wordt toegepast door doelgroepen die niet onder Wet Meldcode vallen, te weten vrijwilligers, notarissen en banken. - Ouderen zijn zodanig versterkt in de regie op hun financiële huishouding dat de kans op financieel misbruik kleiner is. - Mantelzorgers worden op het gebied van voorkomen van financieel misbruik ondersteund en hebben handvatten om hun eigen mogelijkheden en grenzen goed in te schatten. - Voorlichting en scholing op het gebied van het voorkomen van financieel misbruik is ingebed binnen de activiteiten van het SHG en hebben een plaats gekregen binnen de Regionale Aanpak Ouderenmishandeling. 3.4 Projectteam als motor van de pilot Annette van Delft Veilig Thuis Suzanne Cochius Vivaan Lucia van Iersel Van Neynsel Jef Oomen Notaris Jo van Erp Rabobank Wil Saenen Gemeente Esther Smeulders Gemeente Mirjam van Dongen Moedt Mark Waaijenberg B&A Groep Dit projectteam en de gemeente hebben in 2014 gewerkt aan het realiseren van de doelen. Zij werden ondersteunt door B&A groep (proces) en buro Moetd (inhoud). De projectgroep heeft dit steeds gedaan in samenwerking en samenspraak met partners. De producten van dit werk zijn uitgetest in de praktijk en op basis daarvan zo nodig bijgesteld. Verder is er in bilaterale contacten tussen leden van het projectteam en andere organisaties/professionals regelmatig aandacht besteed aan het onderwerp voorkomen van financieel misbruik. 6

7 3.5 Resultaten van de pilot in s-hertogenbosch De projectgroep heeft samen met vele andere organisaties en professionals gewerkt aan het realiseren van de doelen en in de loop van 2014 de volgende vijf resultaten opgeleverd, die allemaal zijn ontwikkeld en gebruikt in bijeenkomsten en (huis)bezoeken: 1. Presentatie voor ouderen over financieel misbruik 2. Presentatie voor vrijwilligers die met ouderen werken 3. Vragenlijst voor het signaleren van financieel misbruik voor professionals en vrijwilligers 4. Presentatie/training voor professionals en vrijwilligers 5. Presentatie voor vrijwilligers en professionals als onderdeel van de algemene voorlichtingen en trainingen van Veilig Thuis Deze vijf resultaten worden in hoofdstuk 4 van dit verslag beschreven. Veilig Thuis heeft de beschikking over alle producten en kan behulpzaam zijn bij het gebruik. 3.6 Belangrijkste leerervaringen De belangrijkste leerervaring van het projectteam is dat het gezamenlijk optrekken met ongebruikelijke partners op het onderwerp financiële uitbuiting veel nieuwe kennis, inzichten en inspiratie oplevert. De combinatie van zorg- en welzijnsinstellingen aan de ene kant en notarissen en banken aan de andere kant brengt twee werelden bij elkaar die veel voor elkaar kunnen betekenen als het gaat om financieel misbruik. Enerzijds om aandacht te krijgen voor het leed van financieel misbruik en anderzijds om leed te voorkomen met een robuuste financiële huishouding, waarbij we gebruikmaken van de nieuwste producten en diensten van banken en het laten opstellen van een levenstestament door notarissen. Het projectteam is hierover met elkaar het gesprek aangegaan, heeft werkendeweg nieuwe inzichten en kennis opgedaan en is gezamenlijk opgetrokken in bijeenkomsten en bezoeken van en voor ouderen. Het projectteam heeft ervaren dat dit misschien wel de belangrijkste opbrengst is van de pilot en het projectteam wil dit graag doorgeven aan andere organisaties en professionals die met het voorkomen van financieel misbruik aan de slag gaan. De leden van het projectteam zijn graag bereid om hieraan hun bijdrage te leveren. 7

8 Hoofdstuk 4. Preventieve aanpak financieel misbruik bij ouderen De deelnemende organisaties van de pilot hebben aanbod ontwikkeld voor het voorkomen en aanpakken van financieel misbruik van ouderen Veilig Thuis Annette van Delft Veilig Thuis is vanaf 2015 het Advies- en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling. De organisatie heeft drie kernfuncties: - Onderzoeken van meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling en het opstellen van plan van aanpak in deze zaken. - Adviseren van professionale en particulieren bij vermoeden van huiselijk geweld of kindermishandeling. - Geven van voorlichting ter voorkoming én signalering van huiselijk geweld en kindermishandeling. Met deze pilot is aan dit arsenaal van kennis en kunde van Veilig Thuis nu ook expertise over vormen en signalen en aanpak van het fenomeen Ouderenmishandeling en financiële uitbuiting toegevoegd. Er zijn meerdere voorlichtingen, een handreiking met stappenplan en een factsheet ontwikkeld voor ouderenbonden, vrijwilligers ouderenwerkers, belastinginvullers, thuisadministrateurs en professionals in de ouderenzorg. Voor professionals zijn de stappen van de Wet Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling uitgewerkt in een training als het gaat om ouderenmishandeling en financieel misbruik. Bij casussen ouderenmishandeling waarbij financieel misbruik vermoed wordt betrekt Veilig Thuis naast zorg- en hulpverlening ook de politie. Heel belangrijk is om de zorg en de financiële component uit elkaar te halen en scherp te krijgen welke invloed het financiële deel heeft op de zorg- en hulpverlening. Het niet aanpakken van het financiële deel kan het op gang brengen van zorg- en hulpverlening in de weg staan. Als de politie betrokken wordt is er in eerste instantie een rol voor de wijkagent. Indien het financiële deel van de casus te complex is wordt een financieel expert van de politie eenheid ingeschakeld. En is ook informatiemateriaal over welke beschermingsmaatregelen er getroffen kunnen worden. Bij banken (zakgeldrekening, geldexpress, bij notarissen (levenstestament, volmacht) en bij bewindvoering, mentorschap, curatele. In deze presentaties worden filmpjes gebruikt en opdrachten uitgevoerd. Annette van Delft vertelt: Tijdens voorlichtingsbijeenkomsten komt er bij deelnemers regelmatig herkenning naar boven. Dan blijkt dat mensen in hun werk of in hun privé situatie een oudere kennen die goedertrouw de pinpas heeft afgegeven om tot de ontdekking te komen dat de bankrekening leeg was gehaald. Wat ook wordt verteld zijn situaties waarin iemand die de boodschappen laat doen er achter is gekomen dat die persoon dan ook voor zichzelf boodschappen heeft gedaan van haar/zijn geld. Of een vrijwillige ouderenadviseur die erachter komt dat er geld is verdwenen. En hoe erg het is als dan blijkt dat iemand dat accepteert omdat anders dat kind of dat bezoek niet meer zou komen. Ook kwam een keer een verhaal voorbij waar bleek dat een volwassen zoon van de oudere een gokverslaving had en daarvoor zijn vaders geld gebruikte om zijn schulden af te betalen. Loyaliteit van de ouder naar een kind speelt een grote rol waardoor misbruik ook lang blijft voortbestaan. Maar toch moet je op zo n moment het gesprek aan gaan. Daarvoor zijn de trainingen bestemd voor de aandacht functionarissen die werkzaam zijn in de ouderen zorg en welzijn. 8

9 4.2. Welzijn ouderen Suzanne Cochius Welzijnsorganisatie Vivaan verbindt en ondersteunt mensen en instellingen om in samen redzaamheid verantwoordelijkheid te nemen voor een krachtige samenleving waarin alle burgers participeren. Zij heeft een breed aanbod van vrijwilligers. De thuisadministratie biedt ouderen, die niet meer zelf hun administratie kunnen doen, ondersteuning door inzet van een geschoolde vrijwilliger. Deze vrijwilliger komt regelmatig meehelpen met bv het doornemen van de post, het ordenen van de administratie, regelen extra subsidie, regelen betalingen, contact met instellingen en stukje budgetbeheer. Deze dienst telt 56 vrijwilligers. De bezoekdienst Oud en wijs en de vrijwillige ouderenadviseurs bezoeken de ouderen om meer algemene ondersteuning te kunnen bieden. Alle vrijwilligers hebben de voorlichtingscursus Ouderenmishandeling gehad. Deze biedt in 3 uur inzicht in de verschillende vormen van ouderenmishandeling waarbij financieel misbruik extra wordt toegelicht. De cursus bevat filmpjes vanuit de praktijk om zo de discussie op te wekken bij de deelnemende vrijwilligers. Daarnaast krijgen de vrijwilligers uitleg over werken met de meldcode. Er is een eenvoudige korte vragenlijst ontwikkeld op basis waarvan eventuele financieel misbruik van een oudere kan worden gesignaleerd. (Op pagina 15 staat hoe u de vragenlijst kunt opvragen). De vragen hebben zoveel mogelijk een plaats gekregen in bestaande instrumenten, zoals bijvoorbeeld het intake gesprek, de vragenlijst signalerend huisbezoek, de GGD-gezondheidsmonitor en vragenlijst voor huisartsen en banken, belastinginvullers, thuisadministrateurs en niet te vergeten de Wijk- en Basisteams! Deze vragenlijst in combinatie met een handzaam overzicht van signalen die kunnen duiden op financieel misbruik van ouderen zal bewustzijn opleveren bij de professionals en vrijwilligers en aan het licht brengen als er sprake is van misbruik. Deze vragen zijn opgenomen in onze gesprekken met de ouderen. Dit om helder te krijgen of de oudere de boel goed op orde heeft. Het feit alleen al dat er over gesproken wordt doorbreekt het taboe om erover te praten. Bij een signaal of hulpvraag gaat de vrijwilligerscoördinator of de gebiedsgerichte sociaal werker op huisbezoek om te bespreken wat er aan de hand is. Zij zijn ook geschoold in het herkennen van signaleren en het in werken met de Meldcode. Samen met de bewoner wordt er gekeken naar een passende oplossing. Ook worden er momenteel voorlichtingen gegeven aan ouderen over ouderenmishandeling en financieel misbruik. Dit gebeurt tijdens koffie-inlopen op tien locaties. Suzanne Cochius vertelt: De cursus heeft oogschellen verwijderd. Signalen die eerst door de vrijwilliger niet werden gezien, zijn nu wel zichtbaar. Tijdens en net na de cursus komen de meeste signalen, omdat de vrijwilligers deze opeens herkennen en weten wat ze met deze signalen moeten doen. Hoe langer weg na de cursus, des te minder signalen er komen. De sociaal werker heeft zelf meer ervaring gekregen met het oppakken van de signalen. Het doorgeven van informatie kost tijd. Daarnaast dien je als organisatie zelf goed op de hoogte te zijn van werken met de Meldcode, anders kan je het niet goed overbrengen op de ander. Niet alle vrijwilligers zijn evenveel betrokken. Dit is frustrerend, maar er zijn verschillende typen vrijwilligers. Vivaan kan de cursus wel aanbieden, maar kan vrijwilligers niet verplichten de cursus te volgen. Gelukkig heeft 80 % de cursus wel gevolgd, wat op zich een mooi resultaat Er zijn n.a.v. de cursus drie meldingen vanuit vrijwilligers binnengekomen over financieel misbruik en huiselijk geweld. Deze zijn door de werkers van Vivaan opgepakt en besproken. De lijn is doorgetrokken naar het RIGOM in Oss. Vivaan heeft de sociaal werker van RIGOM tools aangereikt om ook zelf met haar vrijwilligers aan de slag te gaan. 9

10 4.3. Ouderenzorg Lucia van Iersel Van Neynsel is een ouderenzorgorganisatie die alle vormen van wonen, zorg en welzijn biedt voor bewoners van s-hertogenbosch en omgeving. De missie van Van Neynsel is Goed leven. Dit betekent dat cliënten verder kunnen met hun eigen leven, ook als hun leven ingrijpend verandert. Van Neynsel biedt haar diensten steeds vaker in de wijk aan en opent de deuren van de locaties voor buurtbewoners. Uitgangspunt binnen de zorg is bevordering van kwaliteit van leven van de cliënt. Er zijn op alle locaties maatregelen genomen om ouderenmishandeling te kunnen signaleren en aanpakken. Op alle locaties zijn één of twee aandachtfunctionarissen ouderenmishandeling benoemt. Zij zijn deskundig en hebben zowel een consultfunctie voor medewerkers als een functie om deskundigheid te bevorderen. Dat wil zeggen dat zij medewerkers leren signaleren en bewust maken van ouderenmishandeling, in de dagelijkse praktijk en door casusbespreking in teamoverleg. Van Neynsel heeft ook vertrouwenspersonen benoemd die geraadpleegd kunnen worden door medewerkers. Met de vertrouwenspersoon kan de medewerker een vermoeden van mishandeling bespreken in het geval dat de medewerker dat om enigerlei reden niet kan bespreken met de aandacht functionaris of leidinggevende. De instelling mag sinds 1 januari 2014 zelf bewind aanvragen voor een cliënt in hun zorg. Dit kan als middel worden ingezet tegen ouderenmishandeling financiële uitbuiting. De bewindvoerder mag: o Geen direct betrokkene of behandelend hulpverlener is; o Niet behoren tot de leiding of tot het personeel van de instelling waar de cliënt wordt verzorgd of die aan de cliënt begeleiding biedt; o Niet organisatorisch verbonden zijn met de zorginstelling. De bewindvoerder neemt beslissingen over geld en goederen. Beslissingen op het persoonlijke vlak, zoals verzorging en verpleging, vallen hier dus niet onder. Als bewindvoering wordt aangevraagd zal dit allereerst met familie moeten worden besproken, zij dienen akkoord te gaan met het verzoek of in elk geval schriftelijk of tijdens de zitting laten weten wat zij van de gevraagde maatregel vinden. De organisatie heeft in het kader van dit project de korte eenvoudige vragenlijst ingevoerd bij het intake gesprek. Zodoende komt de financiële situatie van de nieuwe bewoner goed in beeld bij de verzorging en kunnen eventuele signalen van financiële uitbuiting aan het licht komen. Lucia van Iersel vertelt: De vragen worden in alle intakes gesteld. In het verleden werden er bij een niet pluis gevoel ook vragen gesteld over de financiële situatie. Het voordeel van het standaard opnemen van enkele vragen in het intakeformulier leidt er toe dat de vragen in alle intakes worden gesteld en de antwoorden worden vastgelegd in het dossier van de cliënt. Er is dus bij de start van de hulpverlening al (enige) duidelijkheid over de financiële situatie van de cliënt. De Klantenservice die het intakegesprek voert kan indien nodig contact opnemen met de zorgverlener die de zorg gaat verlenen om nadrukkelijk aandacht te vragen voor opmerkelijke zaken rondom het financieel beheer.. 10

11 4.4. De Notarissen Jef Oomen Het notariaat participeert op verschillende niveaus in het VWS-project, zowel op landelijk niveau (klankbordgroep van VWS) als op regionaal niveau door de betrokkenheid van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB)-werkgroep notarissen bij de pilots. De KNB is een project Financiële bescherming ouderen gestart, dat ten doel heeft: het bewustzijn van het notariaat te vergroten dat financieel misbruik plaatsvindt; hoe de notaris dat kan signaleren; wat de notaris kan doen wanneer hij financieel misbruik vermoedt/constateert. Dit betekent Vakinhoudelijke kennis van notariaat vergroten Notariële producten en diensten ontwikkelen en promoten om misbruik tegen te gaan o Levenstestament (het via een notariële akte benoemen van een gevolmachtigde persoon die voor en namens je kan optreden en die je vertrouwt ten aanzien van al je zakelijke en persoonlijke en medische belangen en wensen met name voor het geval je tijdelijk of permanent wilsonbekwaam wordt.) o Notariële volmacht (het via een notariële akte benoemen van een gevolmachtigde enkel ten aanzien van zakelijke gelegenheden.) Ouderen voorlichten over wat de notaris voor hen kan betekenen Het notariaat wil naast voorlichting via website en landelijke verspreide gratis brochures, ook via andere partijen deze informatie verspreiden. In 2013 is ten behoeve van het notariaat op basis van de Meldcode een speciaal voor het notariaat "Stappenplan bij financieel misbruik" opgesteld. Dit stappenplan instrueert de notaris hoe te handelen wanneer hij signalen van financieel misbruik opvangt. Tevens is in samenwerking met de specialistenvereniging EPN en VIA-artsen het Protocol wilsbekwaamheid geactualiseerd dat de notaris voorschrijft hoe te handelen wanneer zijn diensten gevraagd worden door kwetsbare personen. Jef Oomen vertelt: Ik was zeer geïnteresseerd om vanuit het notariaat deel te nemen aan het project in s-hertogenbosch en in die hoedanigheid heb ik regelmatig overleg gehad met andere notarissen in het land die elders betrokken waren bij andere pilots om kennis uit te wisselen. Daarbij lag in 2013 de nadruk op het vergroten van het bewustzijn en de kennis van het notariaat en het ontwikkelen van de producten en diensten. In 2014 lag de nadruk op vooral het oplossen van knelpunten voor de praktijk. Notarissen hadden vragen over het ontwikkelde stappenplan voor notarissen bij financieel misbruik. Notarissen a. wisten niet waar zij eventueel misbruik konden melden en b. waren zij nogal huiverig om in relatie tot hun geheimhoudingsplicht te melden. Knelpunt was dus vooral waar kan ik met mijn signaal van misbruik naar toe en is mij dat toegestaan. Wat duidelijk moet zijn voor notarissen is dat informatie/signalen die je als notaris opvangt buiten de professionele relatie om, mag melden bij Veilig Thuis, zolang je de cliënt hiervan in kennis stelt. En de professionele relatie moet je je voorstellen als de klant die bij mij aan tafel komt om te praten over bijvoorbeeld zijn of haar testament. Dan heb ik een inhoudelijk gesprek over hoe dat er moet komen uit te zien. Als ik in de randen van dat gesprek signalen opvang die zouden kunnen duiden op enig 11

12 financieel (of ander) misbruik, vraag ik daar op door. Die info valt dan buiten de professionele relatie en met die info mag ik aan de slag c.q. melden dus. Er zijn artikelen gepubliceerd in het Notariaat Magazine en NotarisNet over geheimhouding en wilsonbekwaamheid en over de cursus levensexecuteur. Het model 'notariële volmacht' ligt op dit moment ter goedkeuring bij de banken. Binnenkort komt een standaard model Levenstestament beschikbaar voor alle notarissen. Alleen aan de toelichting wordt nog gewerkt. Het consumentenboekje 'Wie geeft u het vertrouwen?' is herschreven en opnieuw uitgebracht maart En er is een voorlichting voor ouderen ontwikkeld voor notarissen. 4.5 Banken Jo van Erp De Rabobank heeft dagelijks te maken met de financiële zorg voor haar klanten. Het gaat om vertrouwelijke informatie. Wat te doen met signalen die wijzen op financieel misbruik? Vooral kwetsbare ouderen zijn doelwit. De Rabobank neemt diverse initiatieven om dit maatschappelijke probleem aan te pakken. Participatie in het actieplan Ouderen in Veilige Handen is daar één van. Ouderen moeten veilig zijn, en zich veilig voelen. Jo van Erp, accountmanager Private Banking bij Rabobank s-hertogenbosch en Omstreken vertelt: Wij denken mee over hoe we vanuit de bank onze oudere klanten financieel kunnen beschermen. Zij zijn voor hun bankzaken soms afhankelijk van anderen of kunnen de ontwikkelingen op het gebied van internet- en mobiel bankieren niet bij kunnen. Dat maakt hen extra kwetsbaar op financieel gebied. Een schrijnend vind ik bijvoorbeeld de mantelzorger die bij de boodschappen ook voor zichzelf geld pint. Of een gevolmachtigde zoon die de rekening van zijn moeder gebruikt voor zijn gokverslaving. Preventief geeft de bank voorlichting en advies aan haar klanten. Dit kan ook in groepsverband in verzorgingshuizen of bij ouderenbonden. Om hen goed voor te lichten over hoe zij zich kunnen beschermen tegen financiële uitbuiting. Van Erp: Daarnaast ontwikkelde de Rabobank een aantal middelen voor klanten die extra hulp nodig hebben. Denk aan spraakcomputers bij de geldautomaat, extra grote inlogapparaten en een bezorgservice voor geldbestellingen. Ook organiseert de bank cursussen internetbankieren voor ouderen. De initiatieven richten zich op de zelfredzaamheid van de klant. Want wanneer ouderen zelfstandig bankieren, maakt hen dat minder kwetsbaar. De Rabobank stelde een overzichtelijke brochure samen waarin de services en adviezen helder uitgelegd staan, genaamd Samen Bankieren. De Rabobank investeert ook in de bewustwording en signaleringsfunctie van de medewerkers. Werkend in een financiële instelling, moeten medewerkers ook rekening houden met de zorgplicht voor klanten. Dat kan best moeilijk zijn. Want hoe te handelen als er onrechtmatigheden gesignaleerd worden? De Rabobank ontwikkelde trainingen voor medewerkers om hen hierbij te ondersteunen. Ook stelde de bank een stappenplan op om juist te handelen in het kader van de Meldcode om dit bij Veilig Thuis te kunnen rapporteren. Eenzelfde stappenplan kent de bank voor de wilsbekwaamheid van klanten. Bij concrete signalen van handelingsonbekwaamheid of misbruik van bijvoorbeeld volmachten weten medewerkers precies welke beschermende maatregelen zij moeten treffen. 12

13 13

14 5. Bijlage Resultaten pilot Den Bosch In deze bijlage staat een beknopte beschrijving van een aantal presentaties van de pilot Ouderen financieel veilig in de gemeente s-hertogenbosch. Het hoofddoel van alle presentaties is bewustwording van ouderenmishandeling; het komt dus voor. En zicht op signalen zodat het ook beter herkend wordt. En door het onderwerp te benoemen ook een drempel te verlagen om iets met de twijfel, niet-pluis gevoel te doen. Een presentatie voor ouderen In deze presentatie ligt de nadruk op het versterken van de zelfregie van de ouderen. Dat betekent veel aandacht voor preventieve maatregelen die bij banken en notarissen kunnen worden genomen. Ook is er aandacht voor de mogelijkheden voor mentorschap. Deze presentatie is geschikt om door ouderen zelf aan andere ouderen te geven en is op te vragen bij Annette van Delft, medewerker Veilig Thuis Jet Oomen notaris Zij kunnen deze presentatie ook voor u verzorgen. Een presentatie voor vrijwilligers die met ouderen werken Deze presentatie is gericht op bewustwording van de signalen die mogelijk kunnen duiden op ouderenmishandeling en in het bijzonder op financieel misbruik. In de presentatie is aandacht voor de verschillende vormen van ouderenmishandeling en van financiële uitbuiting. Risico s voor ouderen en kenmerken van slachtoffers en plegers. Een oefening voor het herkennen van signalen is onderdeel van de presentatie, evenals diverse filmpjes over verschillende manieren van financiële uitbuiting. Deze presentatie is te gebruiken door professionals die voorlichting geven aan hun eigen vrijwilligers. Op te vragen bij Suzanne Cochius Een vragenlijst te gebruiken door professionals en vrijwilligers De vragenlijst is zeer eenvoudig en kort en bevat 5 logische vragen die zeer eenvoudig toepasbaar zijn in vragenlijsten die al gebruikt worden bv. bij huisbezoeken of intakegesprekken. De vragenlijst is zowel door professionals als door vrijwilligers te gebruiken in uiteenlopende sectoren zoals welzijnswerk, zorginstelling, incassoteam van woningcorporaties, banken. Op te vragen bij Lucia van Iersel of Suzanne Cochius Een presentatie/training voor professionals en vrijwilligers Veilig Thuis biedt training en voorlichting aan professionals over ouderenmishandeling breed met daarin specifieke aandacht voor financieel misbruik. Deze training is al aan een grote groep professionals gegeven. Zowel aan mensen die stap 1 van de Wet Meldcode invullen als aan medewerkers die de andere stappen van de Wet invullen. In deze training wordt uitgebreid stilgestaan bij de stappen van de Wet Meldcode en hoe deze in te vullen. In deze presentatie wordt gebruik gemaakt van oefeningen, onder meer een oefening om zicht te krijgen op belemmeringen die kunnen spelen waardoor het signaleren niet gebeurt. Er zijn casussen uit een dvd die vertoond worden maar ook korte filmpjes zijn onderdeel van de presentatie. Deze presentatie is geschikt voor professionals om te gebruiken in bijeenkomsten binnen de eigen organisatie voor collega s. Op te vragen bij Annette van Delft, medewerker Veilig Thuis Een factsheet Ouderenmishandeling Deze factsheet geeft kort en bondig informatie over wat ouderenmishandeling en financieel misbruik is, hoe het zich uit, welke risicofactoren er zijn voor slachtoffer en dader en op welke signalen men kan letten. Dit factsheet is op te vragen bij Annette van Delft, medewerker Veilig Thuis 14

15 Een handreiking voor vrijwilligers die met ouderen werken De handreiking is een stappenplan voor vrijwillige belastinginvullers en thuisadministrateur. Het stappenplan is gebaseerd op de stappen van de Wet Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Het initiatief voor de handreiking is genomen door de KBO en het SHG om samen een handreiking te schrijven. Het is bedoeld voor vrijwilligers die bij senioren komen om hen te ondersteunen. Uitgangspunt is dat de vrijwilliger signaleert dat er mogelijk iets niet pluis is en wil weten wat hij/zij daarmee kan doen. De factsheet is op te vragen bij de KBO en bij Annette van Delft, medewerker het Veilig Thuis. Installeren Expertiseteam Ouderenmishandeling Het expertise team ouderenmishandeling wordt gevormd door de volgende organisaties: Veilig Thuis, zorginstelling Van Neynsel, GGZ, Reinier van Arkel, Mentorschap, financieel expert van de politie. Dit team bespreekt de aanpak van complexe casussen ouderenmishandeling die door Veilig Thuis worden ingebracht. Aanmelding voor dit team loopt dus via Veilig Thuis dat beslist of inzet van het expertise team nodig is. Informatie over dit expertiseteam kunt u verkrijgen bij Annette van Delft medewerker Veilig Thuis. 15

Meedenken over preventie, signalering en aanpak van financiële uitbuiting van ouderen. Pilot regio West-Veluwe/Vallei 12 februari 2014

Meedenken over preventie, signalering en aanpak van financiële uitbuiting van ouderen. Pilot regio West-Veluwe/Vallei 12 februari 2014 Meedenken over preventie, signalering en aanpak van financiële uitbuiting van ouderen Pilot regio West-Veluwe/Vallei 12 februari 2014 Programma Welkom en kennismaking Toelichting op pilot/doel van bijeenkomst

Nadere informatie

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente Ouderenmishandeling De rol van de gemeente 11/21/2013 Congres huiselijk geweld 18 november 2013 Programma: Opening Inleiding landelijke aanpak ouderenmishandeling; de meldcode De rol van de gemeente: s-hertogenbosch

Nadere informatie

Ouderen in veilige handen. voor Lize. 17 maart 2013 Yvonne Heygele

Ouderen in veilige handen. voor Lize. 17 maart 2013 Yvonne Heygele Ouderen in veilige handen voor Lize 17 maart 2013 Yvonne Heygele Wat komt bij u op bij het begrip: ouderenmishandeling? Wat is ouderenmishandeling? Ouderenmishandeling is het handelen of het nalaten van

Nadere informatie

Het belang van de waakzaamheid van betrokkenen bij de preventie en bestrijding van criminaliteit

Het belang van de waakzaamheid van betrokkenen bij de preventie en bestrijding van criminaliteit Het belang van de waakzaamheid van betrokkenen bij de preventie en bestrijding van criminaliteit HRO Conferentie, Deventer, 22 januari 2015 Trees van Schalkwijk: Rabobank Almere Alan Kabki: Saxion / Politieacademie

Nadere informatie

Kinderen, ouderen en het huisverbod

Kinderen, ouderen en het huisverbod Een korte introductie Bureau voor beleidsonderzoek, advies en detachering Kinderen, ouderen en het huisverbod Alle relevante beleidsthema s, van arbeid, onderwijs en zorg tot criminaliteit & veiligheid

Nadere informatie

Ouderenmishandeling. Relatie slachtoffer pleger

Ouderenmishandeling. Relatie slachtoffer pleger Ouderenmishandeling Naar schatting worden jaarlijks 200.000 ouderen slachtoffer van ouderenmishandeling. Ouderenmishandeling is het handelen of nalaten van handelen van al degenen die in een terugkerende

Nadere informatie

Handen af van onze ouderen

Handen af van onze ouderen Handen af van onze ouderen Initiatiefvoorstel Partij van de Ouderen Diemen "Handen af van onze ouderen" Initiatiefvoorstel Partij van de Ouderen Diemen 1. Inleiding: Ouderenmishandeling, een onderschat

Nadere informatie

Wie geeft u het vertrouwen?

Wie geeft u het vertrouwen? Wie geeft u het vertrouwen? Alles over het levenstestament, de volmacht en het testament en in welke situaties dit van belang is. 2 Waarom dit boekje? Wie behartigt uw belangen als u dat zelf niet meer

Nadere informatie

Wie geeft u het vertrouwen?

Wie geeft u het vertrouwen? Wie geeft u het vertrouwen? Alles over het levenstestament, de volmacht en het testament en in welke situaties dit van belang is. 2 3 Waarom dit boekje? Wie behartigt uw belangen als u dat zelf niet meer

Nadere informatie

Factsheet III: Financiële uitbuiting en financieel misbruik van ouderen

Factsheet III: Financiële uitbuiting en financieel misbruik van ouderen Factsheet Ouderenmishandeling Factsheet III: Financiële uitbuiting en financieel misbruik van ouderen 1.0 Inleiding Naar schatting zijn ongeveer dertig duizend ouderen jaarlijks het slachtoffer van financieel

Nadere informatie

Gemeentelijke aanpak van ouderenmishandeling: beter begrijpen en besturen

Gemeentelijke aanpak van ouderenmishandeling: beter begrijpen en besturen Gemeentelijke aanpak van ouderenmishandeling: beter begrijpen en besturen Masterclass Verwey-Jonker Instituut, 12 december 2012 Marian van der Klein & Jessica van den Toorn Lopende zaken Actieplan Ouderen

Nadere informatie

Wie geeft u het vertrouwen?

Wie geeft u het vertrouwen? Wie geeft u het vertrouwen? Lees meer over het levenstestament, de volmacht en het testament en in welke situaties dit van belang is. 2 Waarom dit boekje? Wie behartigt uw belangen als u dat zelf niet

Nadere informatie

Workshop. Notariële tools voorkoming financiële misleiding. 2 juli 2015, Kenniswerf Dok 41, Vlissingen

Workshop. Notariële tools voorkoming financiële misleiding. 2 juli 2015, Kenniswerf Dok 41, Vlissingen Workshop Notariële tools voorkoming financiële misleiding 2 juli 2015, Kenniswerf Dok 41, Vlissingen mr. B.Q. (Quirine) Claas mr. A.M. (Anthonie) Jacobse Enkele feiten: Jaarlijks zijn naar schatting tussen

Nadere informatie

Stop het graaien bij kwetsbare ouderen

Stop het graaien bij kwetsbare ouderen Stop het graaien bij kwetsbare ouderen Initiatiefvoorstel Partij van de Ouderen Amsterdam "Stop het graaien bij kwetsbare ouderen" Initiatiefvoorstel Partij van de Ouderen Amsterdam 1. Inleiding: Ouderenroof,

Nadere informatie

7. BESCHERMING BIJ MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij signalen van geweld in afhankelijkheidsrelaties en ouderenmishandeling

7. BESCHERMING BIJ MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij signalen van geweld in afhankelijkheidsrelaties en ouderenmishandeling 7. BESCHERMING BIJ MISHANDELING EN MISBRUIK Handelen bij signalen van geweld in afhankelijkheidsrelaties en ouderenmishandeling Bron: De informatie achter dit tabblad is opgesteld door Lies Roeleveld,

Nadere informatie

Mentorschap Midden Nederland

Mentorschap Midden Nederland D Mentorschap Midden Nederland Gemeente UlyM 140020157 2 5 AUG 2014 / Gemeente Lelystad Kopie aan: Aan het College van B&W In kopie aan: De gemeenteraad Datum Onderwerp Bijlagen 20 augustus 2014 Handvatten

Nadere informatie

Signaleren en melden huiselijk geweld en kindermishandeling

Signaleren en melden huiselijk geweld en kindermishandeling Signaleren en melden huiselijk geweld en kindermishandeling Handreiking voor woningcorporaties Huiselijk geweld Huiselijk geweld komt in onze samenleving te vaak voor. Jaarlijks worden ongeveer 107.000

Nadere informatie

Samen sterk tegen ouderenmishandeling

Samen sterk tegen ouderenmishandeling Samen sterk tegen ouderenmishandeling in Gelderland-Zuid November 2015 Verwey-Jonker Instituut Barometer Ouderenmishandeling Ouderenmishandeling is een serieus probleem. De schatting is dat elk jaar 1

Nadere informatie

Wat is ouderenmishandeling en hoe vaak komt het voor?

Wat is ouderenmishandeling en hoe vaak komt het voor? Samen sterk tegen ouderenmishandeling in Gelderland-Zuid Februari 2014 Verwey-Jonker Instituut Nulmeting Barometer Ouderenmishandeling Ouderenmishandeling is een serieus probleem. De schatting is dat elk

Nadere informatie

* Met recht betrokken. \ l v lcllliji!bi.llcl J Nederland. ä Maliebaan 71 G 3581 CG Utrecht P Postbus 13180 3507 LD Utrecht

* Met recht betrokken. \ l v lcllliji!bi.llcl J Nederland. ä Maliebaan 71 G 3581 CG Utrecht P Postbus 13180 3507 LD Utrecht V \ l v lcllliji!bi.llcl J Nederland Gemeente Emmen College van B&W Postbus 30001 7800 RA EMMEN ä Maliebaan 71 G 3581 CG Utrecht P Postbus 13180 3507 LD Utrecht T 030-2307190 E info@mentorschap.nl I www.mentorschap.nl

Nadere informatie

Bijlage 3 7. BESCHERMING TEGEN MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij (vermoedens van) ouderenmishandeling

Bijlage 3 7. BESCHERMING TEGEN MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij (vermoedens van) ouderenmishandeling Bijlage 3 7. BESCHERMING TEGEN MISHANDELING EN MISBRUIK Handelen bij (vermoedens van) ouderenmishandeling Bron: De informatie achter dit tabblad is opgesteld door Lies Roeleveld, projectmedewerker Mentorschap

Nadere informatie

Stop het graaien bij kwetsbare ouderen (gewijzigd d.d. 13 april 2016)

Stop het graaien bij kwetsbare ouderen (gewijzigd d.d. 13 april 2016) Rv 67; RIS 283760, 3e gewijzigd voorstel Stop het graaien bij kwetsbare ouderen (gewijzigd d.d. 13 april 2016) Initiatiefvoorstel Groep de Mos / Ouderen Partij Den Haag "Stop het graaien bij kwetsbare

Nadere informatie

Interactieve presentatie door:

Interactieve presentatie door: Interactieve presentatie door: Even voorstellen: Annette van Delft Projectleider specialistische thema's Veilig Thuis Brabant Noordoost Akkie de Rouw-Janssens Mantelzorgmakelaar Steunpunt Mantelzorg Welzijn

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis

Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis Woningoverval Babbeltruc Inbraak Ouderenmishandeling Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis Babbeltruc: Afleidingsmanoeuvre om een diefstal ongemerkt te laten plaatsvinden

Nadere informatie

Hulp bij huiselijk geweld

Hulp bij huiselijk geweld Hulp bij huiselijk geweld Beter voor elkaar 2 Huiselijk geweld Wat is huiselijk geweld? Bij huiselijk geweld denk je al gauw aan een man die zijn vrouw of zijn kinderen slaat. Maar er zijn veel meer soorten

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor de besturen en scholen die vallen onder het SWV 25.05 primair onderwijs

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor de besturen en scholen die vallen onder het SWV 25.05 primair onderwijs Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor de besturen en scholen die vallen onder het SWV 25.05 primair onderwijs 2012 M E L D C O D E H U I S E L I J K G E W E L D E N K I N D E R M I S H A

Nadere informatie

Ouderen. Vrijwilligers en studenten tegen ouderenmishandeling. Stichting

Ouderen. Vrijwilligers en studenten tegen ouderenmishandeling. Stichting Vrijwilligers en studenten tegen ouderenmishandeling Stichting Definitie ouderenmishandeling Al het handelen of nalaten van handelen jegens (geheel of gedeeltelijk) afhankelijke ouderen, door diegene(n)

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoogeveen meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoogeveen meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoogeveen meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voorlopig vastgesteld door directeur-bestuurder 9 februari 2012 instemming PGMR 8 maart 2012 definitief

Nadere informatie

Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten?

Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten? Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten? Trudy Jacobs, Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige Radboudumc, afdeling geriatrie. Trudy.Jacobs@radboudumc.nl

Nadere informatie

MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING Inhoud Inhoud... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Voorwoord... 2 Enkele begrippen... 3 Stappenplan bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling...

Nadere informatie

De ambitie is om in de komende twee jaar (2015 2017) het volgende gerealiseerd te hebben:

De ambitie is om in de komende twee jaar (2015 2017) het volgende gerealiseerd te hebben: Bijlage 1.4 Startdocument Brede Alliantie Veilig financieel ouder worden Inleiding Het initiatief tot de Brede Alliantie Veilig financieel ouder worden is genomen door VWS in overleg met de beoogde deelnemende

Nadere informatie

Meldcode Ouderenmishandeling

Meldcode Ouderenmishandeling Meldcode Ouderenmishandeling Wat is ouderenmishandeling? Boven 65 jaar Blijft vaak geheim Ontspoorde mantelzorg Overbelaste mantelzorger, uit onmacht, onwetendheid Glijdende schaal van adequate zorg naar

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Pilots voorkomen financiële uitbuiting

Pilots voorkomen financiële uitbuiting Pilots voorkomen financiële uitbuiting [Type Bevindingen hier subtitel en leerervaringen van offerte] Den Haag, 27 mei 2015 Colofon Projectnummer: 35618 Auteurs: Yorick van den Berg Mark Waaijenberg B&A

Nadere informatie

Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen.

Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen. Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen. Sinds juli 2013 is het onderwijs wettelijk verplicht om op scholen met de Meldcode

Nadere informatie

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo,

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling; Gelet op het bepaalde in art. 1.21 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Informatie voor professionals 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut Signaleren en samen aanpakken Wat is huiselijk geweld en wat is kindermishandeling? Verplicht

Nadere informatie

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Onderstaand protocol is opgesteld in verband met de wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling die met ingang van 1 juli 2013 van kracht is geworden.

Nadere informatie

Wie geeft u het vertrouwen?

Wie geeft u het vertrouwen? 9 Wie geeft u het vertrouwen? Alles over het levenstestament, de volmacht en het testament en in welke situaties dit van belang is. 2 Waarom dit boekje? Wie behartigt uw belangen als u dat zelf niet meer

Nadere informatie

Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. Stichting Werkplaats Kindergemeenschap. Voortgezet Onderwijs

Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. Stichting Werkplaats Kindergemeenschap. Voortgezet Onderwijs Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Stichting Werkplaats Kindergemeenschap Voortgezet Onderwijs Stichting Werkplaats Kindergemeenschap 2013 Inleiding Het opstellen van deze meldcode vloeit

Nadere informatie

Meldcode Cibap Vakschool

Meldcode Cibap Vakschool Meldcode Cibap Vakschool Breng de signalen in kaart Vraag advies aan BSS en eventueel het Steunpunt Veilig Thuis Bespreek de signalen met de student Weeg het risico op gevaar voor de student: terugkoppeling

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het bevoegd gezag van Virenze 1 Overwegende dat de Virenze verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan zijn

Nadere informatie

Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling

Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling In Nederland heeft 40% van de bevolking ooit te maken gehad met huiselijk geweld Jaarlijks 200.000 mensen in Nederland slachtoffer van huiselijk geweld In

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het bevoegd gezag van de Stichting Het Rijnlands Lyceum Overwegende dat de Stichting Het Rijnlands Lyceum verantwoordelijk is voor een goede

Nadere informatie

SOVOR. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

SOVOR. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling SOVOR Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Maart 2014 1 Inleiding Het bevoegd gezag van de Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Roosendaal (SOVOR) overwegende dat a. SOVOR verantwoordelijk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Rotterdamse Meldcode. huiselijk geweld en kindermishandeling

Rotterdamse Meldcode. huiselijk geweld en kindermishandeling Rotterdamse Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 2 Waarom een meldcode? De Rotterdamse Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is een stappenplan voor professionals en instellingen bij

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, Atlas College, versie maart 2014

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, Atlas College, versie maart 2014 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, Atlas College, versie maart 2014 Het College van Bestuur van het Atlas College Overwegende - dat het Atlas College verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit

Nadere informatie

Ouderenmishandeling. Adriaan van Es, huisarts IFHHRO secr

Ouderenmishandeling. Adriaan van Es, huisarts IFHHRO secr Ouderenmishandeling Adriaan van Es, huisarts IFHHRO secr Definitie al het handelen of nalaten van handelen van al degenen die in een persoonlijke en/of professionele relatie met de oudere staan, waardoor

Nadere informatie

Best practice Omring. Memo en protocol

Best practice Omring. Memo en protocol Best practice Omring Memo en protocol Doelen: Memo: voorstel aan het managementteam mbt implementatie meldcode Protocol: informeren werknemers over de werkwijze, de te volgen stappen bij signalen van huiselijk

Nadere informatie

IV.Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

IV.Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling IV.Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het bevoegd gezag van Stichting sociale teams Borger-Odoorn Overwegende dat Stichting sociale teams Borger-Odoorn verantwoordelijk is

Nadere informatie

-dat de Pionier in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten bij deze stappen ondersteunt;

-dat de Pionier in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten bij deze stappen ondersteunt; Protocol meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling kindermishandeling aan het Steunpunt Huiselijk Geweld. De directie van de Pionier Locatie: OBS de Duinroos Floraronde 293, te Velserbroek + OBS

Nadere informatie

Verslag Deeltraject campagne Ouderen in veilige handen. - Een veilig thuis, daar maak je je toch sterk voor? -

Verslag Deeltraject campagne Ouderen in veilige handen. - Een veilig thuis, daar maak je je toch sterk voor? - Verslag Deeltraject campagne Ouderen in veilige handen - Een veilig thuis, daar maak je je toch sterk voor? - Stichting Lize Maart 2014 Naar schatting zijn er elk jaar 200.000 ouderen slachtoffer van mishandeling.

Nadere informatie

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort De bestrijding van huiselijk geweld is een van de taken van gemeenten op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO, nu nog prestatieveld

Nadere informatie

Prestatieplan 2015 Welzijn Lisse

Prestatieplan 2015 Welzijn Lisse Prestatieplan 2015 Welzijn Lisse Kernfuncties (wat willen we) Producten (wat gaan we doen) Resultaatindicatoren Uren/ Kosten 1. Preventie en signalering 1.1 Algemene informatievoorziening Ten behoeve van

Nadere informatie

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast:

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast: Het bevoegd gezag van Stichting Welzijnswerk Hoogeveen, overwegende, - dat Stichting Welzijnswerk Hoogeveen verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan zijn cliënten en dat

Nadere informatie

dat MENS De Bilt in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten en vrijwilligers bij deze stappen ondersteunt;

dat MENS De Bilt in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten en vrijwilligers bij deze stappen ondersteunt; Inleiding Een Meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling helpt professionals goed te reageren bij signalen van dit soort geweld. Sinds 1 juli 2013 zijn beroepskrachten verplicht zo'n Meldcode

Nadere informatie

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld Op de Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld in de huisartsenzorg De aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld is een complex thema. Omdat het gaat om een kwetsbare groep patiënten en ingewikkelde

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld. en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld. en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Rotterdam-Rijnmond en kindermishandeling 2 Waarom een meldcode De Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Rotterdam- Rijnmond is een stappenplan

Nadere informatie

Betreft: Informatiepakket voorlichtingsbijeenkomst Ouderen in Veilige Handen

Betreft: Informatiepakket voorlichtingsbijeenkomst Ouderen in Veilige Handen Naam afdeling Naam contactpersoon Adres contactpersoon Postcode, woonplaats Datum: Kenmerk: Betreft: Informatiepakket voorlichtingsbijeenkomst Ouderen in Veilige Handen Beste heer/mevrouw, Dank voor uw

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vaststelling : 12-11-2007 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door : MT Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Doel meldcode Begeleiders een stappenplan

Nadere informatie

Samen Bankieren. Omdat u er niet alleen voor staat

Samen Bankieren. Omdat u er niet alleen voor staat Samen Bankieren Omdat u er niet alleen voor staat Laurens Gijsbers 19 november 2015 Zelfverzekerd financiële keuzes maken voor iedereen? De afgelopen jaren is er veel veranderd. Bankieren gebeurt met computer,

Nadere informatie

Meldcode Cibap Vakschool

Meldcode Cibap Vakschool Meldcode Cibap Vakschool Breng de signalen in kaart Vraag advies aan STB/TTC en eventueel het SHG/AMK Bespreek de signalen met de student Weeg het risico op gevaar voor de student: terugkoppeling STB Melding

Nadere informatie

Protocollen: Meldcode huiselijk geweld en Kindermishandeling. Protocol: Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Protocollen: Meldcode huiselijk geweld en Kindermishandeling. Protocol: Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Protocol: SPECIAAL BASISONDERWIJS Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling 0. Doel van het protocol Het protocol Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling is een concreet stappenplan. Instellingen

Nadere informatie

Meldcode Excellent Leven Stappenplan Ouderenmishandeling, Huiselijk geweld, Kindermishandeling

Meldcode Excellent Leven Stappenplan Ouderenmishandeling, Huiselijk geweld, Kindermishandeling Meldcode Excellent Leven Stappenplan Ouderenmishandeling, Huiselijk geweld, Kindermishandeling Stap 1 Vermoeden van mishandeling klik hier Stap 2 Overleg Stap 3 Informatie verzamelen Stap 4 Actie Stap

Nadere informatie

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Logopedie en Kindermishandeling Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF) Juni 2009 Inleiding Omgaan met (vermoedens van) kindermishandeling

Nadere informatie

KINDERMISHANDELING EN

KINDERMISHANDELING EN DE TAAK VAN HET ZIEKENHUIS BIJ VERDENKING VAN KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD Laurentius Ziekenhuis, Roermond S. Potgieter (kinderarts) V. Janssen (Kindermishandelingsfunctionaris) Veldnorm 1 2

Nadere informatie

Protocol bij vermoeden van: huiselijk geweld, mishandeling, verwaarlozing en seksueel misbruik

Protocol bij vermoeden van: huiselijk geweld, mishandeling, verwaarlozing en seksueel misbruik Protocol bij vermoeden van: huiselijk geweld, mishandeling, verwaarlozing en seksueel misbruik Inhoudsopgave - Voorwoord - Huiselijk geweld en kindermishandeling - Stroomdiagram - Stappenplan Stap 1: in

Nadere informatie

MELDCODE HUISELIJK GEWELD

MELDCODE HUISELIJK GEWELD MELDCODE HUISELIJK GEWELD status Definitief 11 februari 2014 pagina 1 van 7 Het bevoegd gezag van SPO de Liemers; overwegende dat SPO De Liemers verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening

Nadere informatie

Werken aan sociale veiligheid

Werken aan sociale veiligheid Toolkit Workshop: 17 juni 2013 Train-de-trainer: najaar 2013 Werken aan sociale veiligheid voor organisaties die zorg bieden aan mensen met een (verstandelijke) beperking U werkt met mensen met een verstandelijke

Nadere informatie

Meldcode kindermishandeling

Meldcode kindermishandeling Meldcode kindermishandeling een training voor professionals www.viermin.nl De training Meldcode Kindermishandeling richt zich op: - Signaleren: het kunnen, willen en durven signaleren van kindermishandeling

Nadere informatie

Welzijn Ouderen. Ouderenmishandeling. Maatschappelijke dienstverlening AMSTERDAM-NOORD

Welzijn Ouderen. Ouderenmishandeling. Maatschappelijke dienstverlening AMSTERDAM-NOORD Welzijn Ouderen Ouderenmishandeling Maatschappelijke dienstverlening AMSTERDAM-NOORD Welzijn Ouderen Ouderenmishandeling Ouderenmishandeling, wat is dat? Onder mishandeling van een oudere persoon (iemand

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Inhoudsopgave Overeenkomst meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 2 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 3 Toelichting meldcode huiselijk

Nadere informatie

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties 2 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Contactpersoon binnen de vrijwilligersorganisatie 6 3. Protocol Omgaan met

Nadere informatie

Het levenstestament. De regie zelf in handen houden. Wat is een levenstestament? Wat is het verschil met een gewoon testament?

Het levenstestament. De regie zelf in handen houden. Wat is een levenstestament? Wat is het verschil met een gewoon testament? Pagina 1 Het levenstestament De regie zelf in handen houden Wellicht heeft u wel eens nagedacht over wat er gebeurt wanneer u een zwaar ongeluk krijgt, ernstig ziek wordt of gaat dementeren? Wie kan dan

Nadere informatie

DIRECT, DICHTBIJ EN DOELTREFFEND

DIRECT, DICHTBIJ EN DOELTREFFEND DIRECT, DICHTBIJ EN DOELTREFFEND Een no-nonsense benadering vormgegeven door gedreven en erkende professionals DIRECT, DICHTBIJ EN DOELTREFFEND Hoofdlocatie: Oostwaarts 5 E,2711 BA Zoetermeer Telefoonnummer:

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding Grensoverschrijdend gedrag Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf Woonzorg en dagbesteding Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Wat is grensoverschrijdend gedrag? 4 2.1 Verschillende vormen 5 2.2 Verschillende

Nadere informatie

De Wet meldcode Hoe zit het?

De Wet meldcode Hoe zit het? De Wet meldcode Hoe zit het? Het houdt niet vanzelf op November 2012 Sita Hoogland & Mirella Laan Gebruik deze gelegenheid om dat te zeggen wat je werkelijk wil zeggen, luister goed en heb respect voor

Nadere informatie

Quiz Als mantelzorg ontspoort...

Quiz Als mantelzorg ontspoort... Quiz Als mantelzorg ontspoort... Antwoorden en toelichting De quiz Als mantelzorg ontspoort... bestaat uit tien vragen: vier basisvragen en zes extra vragen voor verdere verdieping. Bij elke vraag worden

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk Datum: 14 april 2011 Status: Definitief Versie: 1.0 Meldcode huiselijk Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Meldcode... 4 2. Stappenplan bij signalen van huiselijk... 6 Stap 1: In kaart

Nadere informatie

Een Veilig Thuis. Daar maak je je toch sterk voor?

Een Veilig Thuis. Daar maak je je toch sterk voor? Een Veilig Thuis. Daar maak je je toch sterk voor? Hollands Midden 27 oktober 2015 Naam spreker: mevr. H. Sachse Functie: vertrouwensarts 1 Over volwassenen en kinderen Over lichamelijk geweld en andere

Nadere informatie

Samenwerking mentorschap en beschermingsbewind bij aanpak van spoedeisende situaties van ouderenmishandeling/financiële uitbuiting

Samenwerking mentorschap en beschermingsbewind bij aanpak van spoedeisende situaties van ouderenmishandeling/financiële uitbuiting Bijlage 8 Samenwerking mentorschap en beschermingsbewind bij aanpak van spoedeisende situaties van ouderenmishandeling/financiële uitbuiting Handreikingen voor stichtingen mentorschap en bewindvoerders(bureaus)

Nadere informatie

De meldcode het hoe en waarom. Onno Graafland, kinderarts 11 april 2014

De meldcode het hoe en waarom. Onno Graafland, kinderarts 11 april 2014 De meldcode het hoe en waarom Onno Graafland, kinderarts 11 april 2014 Inhoud Omvang van het probleem De lange termijn gevolgen Wat is toxic stress De meldcode Onze belemmeringen Kindermishandeling Elke

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en (kinder-)mishandeling Groenhorst. Aantal bijlagen: 2 Vastgesteld: 19-09-2013

Meldcode huiselijk geweld en (kinder-)mishandeling Groenhorst. Aantal bijlagen: 2 Vastgesteld: 19-09-2013 Meldcode huiselijk geweld en (kinder-)mishandeling Groenhorst Aantal bijlagen: 2 Vastgesteld: 19-09-2013 1 Inhoud 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 3 ACHTERGROND... 4 4 UITVOERING... 4 5 VERANTWOORDELIJKHEDEN...

Nadere informatie

Ouderenmishandeling Workshop 15 oktober 2015

Ouderenmishandeling Workshop 15 oktober 2015 Ouderenmishandeling Workshop 15 oktober 2015 Marieke Zelissen GZ-psycholoog MetGGZ Esther Stoffers Programmaleider Huis voor de Zorg Programma vanmiddag Informatie over ouderenmishandeling Wat verstaan

Nadere informatie

Dat als aandachtsfunctionarissen door het gemeentebestuur worden aangewezen de procesmanagers die voor de gemeente Hengelo werkzaam zijn;

Dat als aandachtsfunctionarissen door het gemeentebestuur worden aangewezen de procesmanagers die voor de gemeente Hengelo werkzaam zijn; 1 Meldcode Kindermishandeling en Huiselijk Geweld Gemeente Hengelo Het gemeentebestuur van de gemeente Hengelo, Overwegende: dat het gemeentebestuur van Hengelo het, in verband met een effectieve en zorgvuldige

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling 2014000336 Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het College van Bestuur van Saxion Hogeschool Overwegende: dat het College van Bestuur verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Invoering van de meldcode in de jeugdzorg

Invoering van de meldcode in de jeugdzorg Invoering van de meldcode in de jeugdzorg Inspectie Jeugdzorg Utrecht, april 2013 Samenvatting Eind december 2012 heeft de Inspectie Jeugdzorg via een digitale vragenlijst een inventariserend onderzoek

Nadere informatie

José Valks-Smits, vertrouwensarts Veilig Thuis

José Valks-Smits, vertrouwensarts Veilig Thuis José Valks-Smits, vertrouwensarts Veilig Thuis Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) + Steunpunt Huiselijk Geweld (SHG) = Advies en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling : AMHK Voor alle

Nadere informatie

Wet meldcode van kracht:

Wet meldcode van kracht: Wet meldcode van kracht: Gemeenten aan zet! Claire Hostmann ministerie van VWS Karin Jentzsch - gemeente Hengelo 17 september 2013 2 Kennismaken Basisadministratie met Rijksbreed Persoonsgegevens 18 april

Nadere informatie

Checklist voor ouderen ten behoeve van het voorkomen van. financiële uitbuiting

Checklist voor ouderen ten behoeve van het voorkomen van. financiële uitbuiting Checklist voor ouderen ten behoeve van het voorkomen van financiële uitbuiting Checklist voor ouderen ten behoeve van het voorkomen van financiële uitbuiting Toelichting Doel Deze vragenlijst is bedoeld

Nadere informatie

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING Het bevoegd gezag van Stichting Tangent Overwegende dat Stichting Tangent verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening

Nadere informatie

Stappenplan Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld o.b.s. Lokhorstschool Deil

Stappenplan Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld o.b.s. Lokhorstschool Deil Stappenplan Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld o.b.s. Lokhorstschool Deil stap Wat? Wie? Hoe? 1 In kaart brengen van de signalen observeren signaleren begeleiden Groepsleraar en Groepsleraar

Nadere informatie

STICHTING BASISVOORZIENING PEUTERSPEELZAALWERK ERMELO

STICHTING BASISVOORZIENING PEUTERSPEELZAALWERK ERMELO STICHTING BASISVOORZIENING PEUTERSPEELZAALWERK ERMELO INTERNE WERKWIJZE SBPE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING juli 2014 Inhoud MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING... 3 1. ALGEMEEN...

Nadere informatie

Inleiding. De makers van dit boekje : Marc de Kleijn, Dennis Kramer, Darius Kuiper, Iris Brinkhuis, Keanu Lawalata, Aron Hofman.

Inleiding. De makers van dit boekje : Marc de Kleijn, Dennis Kramer, Darius Kuiper, Iris Brinkhuis, Keanu Lawalata, Aron Hofman. Inleiding De makers van dit boekje : Marc de Kleijn, Dennis Kramer, Darius Kuiper, Iris Brinkhuis, Keanu Lawalata, Aron Hofman. Waarom wij dit doen : Wij vinden het belangrijk om iets te doen tegen kindermishandeling,

Nadere informatie