Anafylactische reactie bij kinderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Anafylactische reactie bij kinderen"

Transcriptie

1 DISCLAIMER Protocollen geven aan hoe lokaal uitvoering wordt gegeven aan beroepskaders, -normen, standpunten en richtlijnen. Protocollen worden lokaal/plaatselijk vastgesteld, rekening houdend met de typische omstandigheden van de eigen praktijk en het ziekenhuis. Het opstellen van protocollen is een eigen verantwoordelijkheid van afdelingen en maatschappen anesthesiologie. De protocollen van de Sectie Kinderanesthesiologie van de NVA zijn een handvat om hieraan lokaal invulling te geven. Anafylactische reactie bij kinderen Omschrijving Anafylaxie is een acute, potentieel levensbedreigende systemische hypersensitiviteitsreactie, met multisystemische manifestaties als gevolg van de snelle release van ontstekingsmediatoren. De incidentie van perioperatieve anafylaxie (volwassenen en kinderen samen) is 1: Anafylaxie komt meer voor bij patiënten met astma, hooikoorts en voedselallergie. De mortaliteit is over het algemeen laag en het hoogst in het eerste uur. Maar: het risico op ernstig of fataal verloop van een anafylaxie is verhoogd bij kinderen, ouderen, zwangeren, cardio-pulmonale comorbiditeit, mastocytose en na toediening van beta-blokkers, ACE-remmers en intraveneus toegediende antibiotica en anesthestica! Bij kinderen is voedsel (33-56%) de belangrijkste trigger voor immunoglobuline E (IgE)-gemedieerde anafylaxie. Andere veel voorkomende triggers zijn conserveermiddelen (zowel in voedsel als in geneesmiddelen), geneesmiddelen 13.7%, insectengif 18.5% (bijensteek), en bioactieve stoffen (bloed en bloed-producten). Triggers voor een niet IgE reactie zijn onder andere infectie, opiaten en radiocontrast vloeistof. Perioperatief is bij kinderen Latex het belangrijkste allergeen vooral na herhaalde blootstelling, gevolgd door antibiotica (penicilline en cephalosporine beta-lactam ring): 13,7%. Ook Allergische reacties op de hierna genoemde stoffen komen voor, maar minder frequent dan vaak verondersteld: colloïden (gelatines 0.35% tov zetmeel 0.06%), hypnotica, opioïden, lokale anesthetica (ester-groepen), chloorhexidine, contrastvloeistof, en protamine. Mythes en feiten: Kruisreactiviteit tussen geneesmiddelen allergie en voedselallergie wordt niet onderbouwd door de literatuur. Er is wel kruisreactiviteit tussen NMBA s, geïoniseerde contrastvloeistoffen, penicilline en eerste graad cephalosporinen. Er is geen contra-indicatie voor het gebruik van propofol bij patiënten met een allergie voor eieren, sojabonen, olie en pinda s. De evidence based benadering en behandeling van anafylaxie is zwak. Dit zal zo blijven zolang er geen gerandomiseerde, gecontroleerde studies en interventies (kunnen) worden uitgevoerd tijdens een anafylaxie. Er zijn landen waar een hogere prevalentie bestaat van NMBA anafylaxie tgv sensitisatie door quarternaire ammonium ionen (het allergische epitoop van de NMBA). Mivacurium en atracurium zijn geassocieerd met non-allergische anafylaxie, waarbij vrijkomen van mediatoren (mn histamine) van mestcellen een allergische reactie imiteren. Trefwoorden Anafylactische reactie, allergische reactie, anafylaxie, hypersensitiviteitsreactie, (niet) IgE -gemedieerde reactie. Pathofysiologie IgE- en niet-ige-gemedieerde reacties: Zowel IgE (allergische reactie) en niet-ige (niet-allergische reactie) gemedieerde activatie van mestcellen en basofielen veroorzaken een cascade die leidt tot het vrijkomen en de productie van verschillende inflammatoire en vasoactieve stoffen: histamine, tryptase, heparine, prostaglandines, leukotriënen, cytokinen en trombocyten activerende factor (PAF). Tijdens een anafylaxie hebben deze stoffen het meest effect op de huid, luchtwegen, cardiovasculaire en gastro-intestinale systemen. Als gevolg daarvan ontstaan urticaria, angio-oedeem, bronchospasme, laryngospasme, verhoogde vasculaire permeabiliteit, een verminderde vasculaire tonus en bloederige diarree.

2 De IgE-gemedieerde reactie komt het meest voor: Een eerder gesensibiliseerde B-lymfocyt produceert IgE tegen een specifiek antigeen. Wanneer deze bindt aan een receptor van een immuunglobuline ontstaat degranulatie van mestcellen en basofielen. Bij een niet-ige-gemedieerde reactie wordt de complement cascade gestimuleerd door direct contact met bepaalde middelen. Activatie van Histamine receptoren: De meeste klinische symptomen van anafylaxie zijn te wijten aan de activering van histamine receptoren. Bijvoorbeeld: - Acuut bronchospasme (piepende ademhaling, kortademigheid) is het resultaat van de interactie tussen H 1 en H 2- receptor activiteit, constrictie van bronchiale gladde spieren en verhoogde slijmproductie. - De combinatie van H1-H4 stimulatie resulteert in coronaire vasoconstrictie en cardiodepressie (H1), systemische vasodilatatie: toegenomen vasculaire permeabiliteit, blozen, hypotensie, tachycardie en hoofdpijn. - Remming van noradrenaline release (H3) - H1 en H3 leiden tot cutane jeuk en een verstopte neus. Andere precipiterende mediatoren in Anafylaxie: - PAF (Platelet Activating Factor) relaese vermindert de coronaire bloodflow en myocard contractiliteit, activatie en recruitment van neutrofielen en eosinofielen en induceert locale en systemische trombocytenaggregatie, perifere vasodilatatie en ernstige hypotensie mogelijk tgv inductie van NO. - Prostaglandinen, leukotriënen en PAF relaese bronchoconstrictie, vasculaire veranderingen en vasculaire permeabiliteit en vasodilatatie. - Heparine en tryptase activatie vrijkomen van bradykinine en activatie van stollingsfactoren en complement systeem. Klinisch Beeld Een anafylactische reactie is een klinische diagnose en kan soms moeilijk te herkennen zijn. De primaire klinische diagnostische criteria omvatten: Een acuut begin (< minuten) Huid en / of mucosale (rash, jeuk, gezwollen lippen/tong, flushing) symptomen Respiratoire problemen (bv bronchospasme, stridor, dyspnoe) en/of Hypotensie. Kinderen zijn vaak niet in staat om de eerste symptomen aan te geven. Ze kunnen aanvankelijk ongemak of een algemene prikkelbaarheid tonen. Bij baby s de anafylaxie nog moeilijker te herkennen kan zijn, omdat sommige tekenen van anafylaxie vergelijkbaar zijn met dagelijkse kenmerken als: Rood aanlopen (flushing) Dysphonie na het huilen Spugen na het voeden Incontinentie. Onder anesthesie kunnen: Tachycardie Hypotensie Ritmestoornissen Beademingsproblemen (bronchospasme) het eerste symptoom zijn. In 10% van de gevallen ontbreken de huid- en mucosale symptomen. Soms is er een bradycardie ipv een tachycardie. Langdurige periodes met hypotensie kunnen diffuse intravasale stolling induceren, wat zich uit door massieve activatie van stolling en fibrinolytische enzymen die kunnen resulteren in depletie van trombocyten en stollingsfactoren (verbruikscoagulopathie).trombocyten activatie factor dat vrijkomt uit mestcellen kan een belangrijke factor spelen in dit proces.

3 De snelheid van ontstaan en ernst van de reactie is onder andere afhankelijk van de sensitiviteit van de patiënt en de toedieningsroute van het allergeen. Intraveneuze toediening en contact met mucosa is geassocieerd met een snel ontstaan en met ernstigere reacties. Bij 11% van de kinderen verloopt een anafylactische reactie bifasisch. Na herstel van de symptomen treedt er een tweede reactie op die ernstiger kan verlopen dan de aanvankelijke reactie. Deze tweede reactie kan 2 12 uur na de eerste reactie optreden, soms zelfs na 72 uur. Indeling van ernst van anafylactische reactie op basis van volgende symptomen: Afkomstig van de Ring en Messmer severity scale Graad 1 Graad 2 Graad 3 Graad 4 Huid en mucosale weefselreactie (80-90%) pruritus flushing urticaria angio-oedeem pruritus flushing urticaria angio-oedeem pruritus flushing urticaria angio-oedeem pruritus flushing urticaria angio-oedeem Gastrointestinale symptomen (30-45%) misselijkheid en braken darmkrampen misselijkheid en braken diarree misselijkheid diarree Respiratoire symptomen (70%) loopneus heesheid dyspneu jeukende keel, dysphonie en heesheid, stridor larynxoedeem bronchospasme cyanose respiratoir arrest Cardiovasculaire symptomen (10-45%) tachycardie (toename HF > 20 bpm) bradycardie (soms) tensiedaling (> 20mmHg systolisch) arythmieën shock levensbedreigende tachycardie of bradycardie en arythmieën cardiaal arrest Differentiaal diagnose van een anafylactische reactie: Acuut astma Syncope Acute angst aanvallen Inspanningsgebonden urticaria Aspiratie corpus alienum Acuut coronair syndroom Longembolie Arythmieën Insult CVA Flushing syndromen Carcinoïd syndroom Autonome epilepsie Medullair carcinoom van het thyroïd Niet organisch probleem Paradoxale stemband bewegingen Hyperventilatie Psychosomatische episode

4 Syndromen Pollen-voedsel allergie syndromen Hypoglycemie Sulfiet allergie Voedsel vergiftiging Shock Hypovolemisch, cardiogeen, distributief, septisch Overmatig endogene histamine Systemische mastocytose (verhoogd tryptase met negatieve huidtest) Basofiele leukemie Andere Erfelijk angio-oedeem ACE-remmer geassocieerd angioedema Systemisch capillair lek syndroom Red man syndrome (vancomycine) Feochromocytoom (paradoxale reactie) Diagnostiek Omdat een anafylactische reactie een klinische diagnose is, is een goede anamnese uiterst belangrijk voor het identificeren van specifieke triggers. Aanvullend onderzoek: Tryptase en histamine bepalingen: Momenteel de enige markers die in het laboratorium bepaald kunnen worden. Indien verhoogd betekent dit aanwezigheid van systemische mestcellen. Een toename van serum tryptase gehalte binnen 1-5 uur (60 90 minuten pieken) na de eerste symptomen van een verdachte systemische hypersensitivieit kenmerkt een IgE gemedieerde anafylaxie. De verhouding van de totale tryptase en ß-tryptase kan helpen onderscheid te maken tussen een systemische mastocytose en anafylaxie. Histamine serum gehalte is slechts 1 uur (T 1/ min) verhoogd na begin symptomen. Histamine metabolieten in de urine blijven 24 uur aanwezig. Bij voedsel geïnduceerde anafylaxie zijn tryptase metingen minder betrouwbaar, omdat minder tryptase vrijkomt. Meerdere tryptase metingen zijn noodzakelijk. Een normaal tryptase sluit anafylaxie niet uit. Bloed testen: 3-4 weken na de reactie, IgE in serum is bewijs voor allergische sensitisatie. Huid-prik of intradermale testen: 4-6 weken na reactie, allergeen specifiek IgE allergie testen met anesthetica zijn simpel en veilig voor kinderen en verbeteren de veiligheid van toekomstige ingrepen onder anesthesie definitieve identificatie van het middel Basofielen activatie testen (experimenteel): Nieuwere testen: Bepaling van CD63 en CD203c expressie op actieve basofielen (middels flow cytometrie) en PGD2 waarden. mogelijke tool voor identificatie van anafylaxie voor NMBA s. Andere nuttige testen in het onderscheiden van anafylaxie en de differentiale diagnose zijn: C1 remmer functionele test (C1INH) angio-oedeem Urine vanillylamandelzuur (VMA) en serum serotonine niveaus carcinoïd syndroom. Pre-operatieve screening Identificeer hoog-risico patiënten Informeer naar relevante allergieën: Latex, tropisch fruit (kruisallergie), antibiotica of andere medicatie Atopie en astma Waren er eerdere episodes van anafylaxie? Is patiënt bekend bij dermatoloog / allergoloog? Is patiënt niet bekend bij dermatoloog / allergoloog maar zijn er wel eerdere episodes, dan alsnog doorsturen!

5 Is er een immunotherapeutische behandeling ingezet? Overweeg bij bekende allergie / anafylactische reacties perioperatief profylaxe: echter, er is geen bewijs voor effectiviteit van premedicatie met hydrocortison en anti-histaminica. Vermijd allergene en aanverwante agentia. Cave kruisreactiviteit geef eventueel Clemastine 25 µg/kg iv (max 2 mg) geef eventueel Hydrocortison 1-5 mg/kg Leg adrenaline klaar op de anesthesiekar Anesthesiemanagement bij perioperatieve anafylaxie De sleutel tot een goede behandeling van anafylaxie is een snelle diagnose en acute toediening van intramusculaire adrenaline en expansie intravasculair volume. Er zijn geen gerandomiseerde gecontroleerde studies beschikbaar over de effecten van farmacologische interventies bij mensen met een anafylactische reactie. Alle beschikbare informatie is op basis van extrapolatie en dierproef modellen of niet gecontroleerde studies. Wel weten we dat adrenaline qua farmacologische eigenschappen het beste "past" bij de fysiologische veranderingen die optreden bij een anafylactische reactie. Er lijken ook aanwijzingen te zijn dat het onthouden van adrenaline of het te laat toedienen van adrenaline een hogere mortaliteit t.g.v. een anafylactische reactie tot gevolg heeft. Primaire behandeling 1. Verwijder alle mogelijke oorzakelijke triggers en onderhoud anesthesie met een inhalatie anestheticum 2. ABC benadering, monitoring (ECG, SpO2, Bloeddruk en etco2) en 2 IV-toegangen 3. Roep om hulp! 4. Adrenaline 5. Trendelenburg positie bij hypotensie 6. A: Luchtweg vrijmaken of vroegtijdig preventieve intubatie bij oedeemvorming en stridor ontwikkeling 7. B: 100% zuurstof geven en / of beademen 8. C: Vocht suppletie: Kristalloïde vloeistoffen 20 ml/kg voor eventuele volume resuscitatie. Herhaalde bolussen tot ml/kg kunnen nodig zijn om de hypovolemie te corrigeren 9. Indien nodig start cardiopulmonale resuscitatie volgens ALS richtlijn. Behandeling met Adrenaline Werking adrenaline in IgE gemedieerde reactie: -receptor agonist gaat perifere vasodilatatie tegen en vermindert oedeem en urticaria (vasopressie) ß1-adrenerge effect positief chronotrope en inotrope effecten op het hart. ß-2 adrenerge effecten bronchodilatatie en vermindert inflammatoir mediator release van mestcellen en basofielen, en vermindering urticaria. Intramusculair adrenaline: Administratie in het mid-anterolateraal dijbeen (m. vastus lateralis) lijkt voor de absorptie superieur vergeleken met de m. deltoïdeus en subcutane injecties. 10 µg/kg van een 1: 1000 oplossing (1 mg/ml) Maximaal 0.3 mg bij kinderen (0.5 mg bij volwassenen) Intraveneuze adrenaline: Bij graad III of IV reactie, cardiovasculaire collaps, of onvoldoende reageren op IM adrenaline 1-10 µg/kg van een 1: oplossing (0.1 mg /ml) als bolus Titreer naar respons en zo nodig elke 2-5 minuten herhalen of starten continu infusie via pomp, dosering µg/kg /min

6 Kinderen tot 20 kg: 3 mg adrenaline / 50 ml = 60 g/ml (= ml/kg/uur) Kinderen kg: 10 mg adrenaline / 50 ml = 200 g/ml (= ml/kg/uur) Subcutane toediening wordt niet langer aanbevolen. Bijwerkingen adrenaline: Voorbijgaande farmacologische effecten: bleekheid, tremor, angst, palpitaties, duizeligheid en hoofdpijn. Overdosis: ventriculaire arythmieën, hypertensieve crisis, longoedeem. Dosering fouten Jonge kinderen kunnen geen overdosering van adrenaline aangeven. Tekenen zijn: hypertensie (meer dan normaal), hoesten en dyspneu bij longoedeem. Aandachtspunten: 10 µg/kg adrenaline iv kan een ernstige hypertensieve crisis veroorzaken, bij hypotensie 0.2 µg/kg adrenaline iv. Intubatie kan lastig zijn bij glottisoedeem! Denk aan verschillende oorzaken voor anafylaxie Bedenk dat colloïdale vloeistof gebruikt bij de resuscitatie ook de oorzaak kunnen zijn van de anafylaxie! Bedenk dat kinderen meer kans hebben op gecompenseerde shock waarbij wel sprake is van tachycardie en tekenen van hypoperfusie (afgenomen perifere pulsaties en koude ledematen), terwijl de bloeddruk normaal is. Denk aan middelen die de werking van adrenaline kunnen antagoneren zoals amitryptilline, ACEremmers, AGTII-remmers. CAVE MAO-remmers: geven een verhoogde sympathicus stimulatie bij adrenaline gebruik Secundaire behandeling: Additionele behandeling (naast de adrenaline) bij kinderen: 1. H1 antihistaminicum: Clemastine mg/kg bij aanhoudende urticaria, angio-oedeem en jeuk. Het heeft geen effect op een bovenste en / of onderste luchtweg obstructie, hemodynamische shock en gastro-intestinale symptomen. Ook remt het de mediator release van mest cellen en basofielen niet. Nota bene: H2 antihistaminicum is niet zinvol bij kinderen geen bewijs voor effect, wel nadelen zoals hypotensie en anafylaxie op bijvoorbeeld ranitidine. 2. Corticosteroïden: Corticosteroïden hebben geen bewezen effect bij een acute anafylactische reactie. Ze kunnen een bifasische en/ of lang aanhoudende reactie niet voorkomen. Corticosteroiden werken wel antiinflammatoir met een effect na 4 6 uur. Het wordt aangeraden om bij kinderen wel standaard corticosteroïden te geven. Dit vanwege het hoge risico op luchtwegproblemen zoals stridor en subglottis oedeem tgv de primaire reactie zelf. Hydrocortison 2 mg/kg of Dexamethason 0.5 mg/ kg, Methylprednisolon 1 mg/kg. 3. Beta-2 Adrenerge Agonist: Bij aanhoudende bronchospasmen, niet reagerend op adrenaline kan men salbutamol mg vernevelen of 4 µg/kg iv in 10 min. Dit heeft geen effect op het laryngeaal oedeem en bovenste luchtweg obstructie en shock. CAVE hypokaliemie. Vernevelde adrenaline wordt gebruikt voor stridor secundair aan larynxoedeem, maar is niet onderzocht bij anafylaxie. 4. Bij refractaire shock niet reagerend op adrenaline, noradrenaline, fenylefrine: Glucagon kan helpen bij refractaire symptomen bij patiënten die beta-blokker gebruiken.

7 Werking: noncatecholamine-afhankelijke inotrope en chronotrope cardiale effecten. Behandeling bij kinderen µg/kg iv (max 1 mg), gevolgd door een iv infuus met een onderhoud getriteerd op effect op 5 15 µg/min. Vasopressine is bij catecholaminen resistentie te overwegen, vanwege eigenschappen die via non-noradrenerge AVP receptoren gemedieerd worden. Titreren naar effect. Methyleen blauw vermindert NO productie en vervolgens vasodilatatie Atropine bij aanhoudende bradycardie Ipratropium bij adrenaline resistente bronchospasme 5. Regel transport van de patiënt naar een PICU 6. Neem bloed af voor diagnostiek (5-10 ml) voor mestcel tryptase: 1 ste monster zo spoedig mogelijk na resuscitatie. Onderbreek je resuscitatie niet om bloed af te nemen. 2 de monster 1-2 uur na start symptomen 3 de monster na 24 uur. Dit is een maat om baseline tryptase niveaus te bepalen. Noteer tijdstip en datum Serum tryptase bepalen (serum tryptase > 25 µg/l is vrij specifiek voor mestcel activatie en differentieert tussen IgE gemedieerde en alternatieve cel activatie. Postoperatieve zorg De patiënt moet ook na de eerste acute opvang minimaal 4 uur en maximaal enkele dagen bij een ernstige reactie bewaakt blijven in geval van een eventuele bifasische (5-30% van de reacties) en / of lang aanhoudende anfylactische reactie PICU opname. Patiënten moeten, ondanks harde bewijzen, gedurende 3 dagen na de resolutie van symptomen doorbehandeld worden met orale antihistaminica en steroïden. Voorlichting aan de patiënt. Verslaglegging in (elektronisch) patientendossier en anesthesieverslag alarmsignaal. Complicatie registratie. Consult allergoloog of dermatoloog. Bij alle patiënten met een verhoogd risico op anafylaxie moet een EpiPen overwogen worden. Preventieve maatregelen: o Allergeen nonspecifiek en allergeen specifieke immunotherapie. o Vermijden oorzakelijke trigger o o Medicatie desensitisatie Medicatie lijst meegeven met triggers en kruisreactieve mogelijk triggerende medicijnen

8 Algoritme voor behandeling anafylactische reactie bij kinderen Perioperatieve Anafylactische reactie? Airway, Breathing, Circulation, Disability, Exposure Klinische Diagnose: - Acuut begin van symptomen - Levensbedreigend ABC probleem 1 - Huid afwijkingen - Vraag om hulp - patiënt in Trendelenburg - Stop alle verdachte agentia ADRENALINE 2 Anesthesie Management - Luchtweg veilig stellen - 100% zuurstof Monitor: - IV Fluid challenge: Kristalloïd 20 ml/kg etco2 Stop IV colloïd kan oorzaak anafylaxie zijn Saturatie - Clemastine ECG - Hydrocortison Bloeddruk - Salbutamol Goede klinische reactie? Ja Ja Ja Klinische observatie Bifasisch verloop Nee EtCO2 Adrenaline continu infuus Bij refractaire shock: - Glucagon, vasopressine, fenylefrine, noradrenaline, methyleen blauw IC opname Nazorg: - Serum Tryptase - Urine Histamine bepalen - Voorlichting patiënt - Documentatie - Consult dermatoloog/allergoloog

9 1 Levensbedreigende ABC problemen: Airway: zwelling, heesheid, stridor Breathing: snelle ademhaling, piepen, vermoeidheid, cyanosis SpO2 < 92%, verwardheid Circulation: bleekheid, klamheid, hypotensie, sufheid / coma 2 Adrenaline (IM, bij shock IV) Herhaal iedere 5 minuten indien geen herstel IM adrenaline 10 µg/kg van 1:1000 (1 mg/ml) max 0,3 mg (= 0,3 ml) IV adrenaline start 1 µg/kg en verder titreren tot 10 µg/kg Continu infusie via pomp, dosering µg/kg /min Kinderen tot 20 kg: 3 mg adrenaline / 50 ml = 60 µg/ml (= ml/kg/uur) Kinderen kg: 10 mg adrenaline / 50 ml = 200 µg/ml (= ml/kg/uur Doseringen: - Clemastine 25 µg/kg (max 2 mg) - Hydrocortison 2 mg/kg - Salbutamol mg vernevelen of 4 µg/kg iv in 10 min - Ipratropium mg vernevelen - Glucagon µg/kg (max 1 mg) gevolgd door infusie 5 15 µg per min iv Toekomstige ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen binnen de pathogenese van anafylaxie zijn mediatoren zoals PAF, DOCKS en SIP die een toenemende rol gaan spelen in de pathogenese. Genetische en omgevingsfactoren gaan een belangrijke rol spelen in nieuwe diagnostische en therapeutische strategieën. Literatuur & bronnen 1. Protocol allergische/ anafylactische reactie. E.E.M. Weelink, J.N.G. Oude Elbrink. Universitair Medische Centrum Groningen. Medisch handboek afdeling anesthesiologie. Januari Protocol anafylactische reactie. H. Vos, H. Megens, E. Vlot. Wilhelmina Kinderziekenhuis Utrecht. Oktober De behandeling van anafylaxie, de adrenaline auto-injector. H. de Groot. Ned Tijdschr Allergie 2002;4: Pediatric Anafylaxis. JF Linzer, R Bachur. Medscape.Bijgewerkt op 29 maart Emergency management of anaphylaxis in children and young people: new guidance from the resuscitation Council (UK). Y Tse, G Rylance. Arch Dis Child Educ Pract Ed 2009; Anaphylaxis and Anesthesia. P Dewachter, C Mouton-Faivre, CW Emala. Anestehsiology 2009; 111: Anaphylaxis: past, present and future. M Ben-Shoshan, AE Clarke. Allergy 2011;66:1-14. Review article. 8. Anaphylaxis during anesthesia: results of a 12-year survey at a French pediatric center. C Karil, D. Brunet-Langot et al.allergy 2005; 60: Guidelines: Suspected Anapfylactic Reactions Associated with Anaesthesia. NJN Harper, T Dixon, P Dugue, DM Edgar, A Fay et al. Anaesthesia 2009 ; 64 : What investigation after an anaphylactic reaction during anaesthesia? P Dewachter, C Mouton- Faivre. Current opinion in anaesthesiology 2008,21: Emergency treatment of anaphylaxis in infants and children. A Cheng. Paediatr Child Health Vol16: No1 January Should antihistamines be used to treat anaphylaxis? DA Andreae, MH Andreae. BMJ august 2009; volume 339:

10 13. World Allergy Organization anaphylaxis guidelines: F Estelle, R Simons et al. J Allergy Clinical Immunol march 2011: e Advanced Paediatric Life Support de Nederlandse editie, Tweede druk. NM Turner, AJ van Vught. 15. Anesthesia in the patient with multiple drug allergies: are all allergies the same? P Dewachtera, C Mouton-Faivreb, MC Castellsc, DL Hepnerd. Current Opinion in Anesthesiology 2011,24: Methylene blue and vasoplegia: who, when, and how? Stawicki SP, Sims C, Sarani B, Grossman MD, Gracias VH. Mini Rev Med Chem May;8(5): Links Auteurs C.N. Schrover-Sampson, AIOS Anesthesiologie, UMCN St Radboud, Nijmegen J.J. Driessen, Anesthesioloog, UMCN St Radboud, Nijmegen Medebeoordelaars N.J. Smeulers, anesthesioloog, Franciscus Ziekenhuis, Roosendaal S.M.H.J. Nooijen, anesthesioloog, Deventer Ziekenhuis, Deventer JE.M.Vernooij, anesthesioloog / simulatietrainer ASAP, Rijnstate, Arnhem J.H.A.M.Megens, anesthesioloog, Wilhelmina Kinderziekenhuis UMCU, Utrecht B.Molenbuur, anesthesioloog, Beatrix Kinderziekenhuis - UMCG, Groningen mei 2012

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem Urticaria = galbulten = netelroos Urticaria Urticaria komen veel voor: ¼ volwassenen heeft het wel eens gehad Kenmerkend zijn snel wisselende kwaddels (bleek) daaromheen

Nadere informatie

Interne geneeskunde Allergologie. Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak

Interne geneeskunde Allergologie. Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak Interne geneeskunde Allergologie Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak Interne geneeskunde Allergologie Inleiding U heeft één of meerdere ernstige allergische aanvallen gehad, ook wel anafylaxie genoemd.

Nadere informatie

Doel handleiding Wat is subcutane immunotherapie? Praktische uitvoering van SCIT

Doel handleiding Wat is subcutane immunotherapie? Praktische uitvoering van SCIT Doel handleiding Deze folder is bedoeld als handleiding voor artsen die in hun eigen praktijk subcutane immunotherapie (SCIT) gaan geven. Bij vragen naar aanleiding van deze handleiding of bij problemen

Nadere informatie

De behandeling van anafylaxie, de adrenaline auto-injector

De behandeling van anafylaxie, de adrenaline auto-injector R i c h t l i j n e n e n P r o t o c o l l e n De behandeling van anafylaxie, de adrenaline auto-injector Samenvatting Anafylaxie is een algemene allergische reactie, die binnen enkele minuten kan ontstaan

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem

Urticaria en angio-oedeem Urticaria en angio-oedeem URTICARIA EN ANGIO-OEDEEM Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake van één bult of vlek dan spreekt

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Immunotherapie voor insectenallergie bij mastocytose

Interne Geneeskunde Allergologie. Immunotherapie voor insectenallergie bij mastocytose Interne Geneeskunde Allergologie Immunotherapie voor insectenallergie bij mastocytose Interne Geneeskunde Allergologie Wat is mastocytose? Mastocytose is de naam voor een zeldzame ziekte, die het gevolg

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem

Urticaria en angio-oedeem Urticaria en angio-oedeem Informatie afkomstig van de Nederlandse Vereniging voor Allergologie (juni 2011) In deze folder vindt u informatie over urticaria en angio-oedeem. Wat zijn urticaria en angio-oedeem?

Nadere informatie

Minisymposium voedselallergie. 28 april 2011 Chris Nieuwhof, internistallergologe/immunologe

Minisymposium voedselallergie. 28 april 2011 Chris Nieuwhof, internistallergologe/immunologe Minisymposium voedselallergie 28 april 2011 Chris Nieuwhof, internistallergologe/immunologe Verschillende noten Verschillende noten Voedsel allergie Wat is allergie? Allergie is een afweerreactie (van

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem. Centrumlocatie

Urticaria en angio-oedeem. Centrumlocatie Urticaria en angio-oedeem Centrumlocatie In deze folder vindt u informatie over urticaria en angio-oedeem. Wat zijn urticaria en angio-oedeem? Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken

Nadere informatie

Reacties bij behandelingen Overgevoeligheid, anafylaxe en extravasatie

Reacties bij behandelingen Overgevoeligheid, anafylaxe en extravasatie 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Reacties bij behandelingen Overgevoeligheid, anafylaxe en extravasatie Monique Termeulen, M-ANP Verpleegkundig specialist oncologie Zaans Medisch Centrum Inhoud presentatie

Nadere informatie

Richtlijn behandeling van ernstige sepsis en septische shock. Medische protocollencommissie Intensive Care

Richtlijn behandeling van ernstige sepsis en septische shock. Medische protocollencommissie Intensive Care Titel Richtlijn behandeling van ernstige sepsis en septische shock Datum vaststelling: 04-2008 Datum revisie: 04-2010 Verantwoording: Bron document: Medische protocollencommissie Intensive Care Surviving

Nadere informatie

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS Allergisch astma Allergisch astma is een veel voorkomende ziekte waarbij mensen benauwd worden wanneer ze de stof inademen waar ze allergisch voor zijn geworden. Daarnaast

Nadere informatie

eczeem door huidirritatie: tekortschieten huidbarrière eczeem door contactallergie

eczeem door huidirritatie: tekortschieten huidbarrière eczeem door contactallergie Lezing verslag Verslag van Maandag 26 November 2001 Spreker: Dr Meinardi Beroepsaandoeningen van tandheelkundig personeel Huidaandoeningen eczeem op handen/onderarmen en/of gelaat eczeem door huidirritatie:

Nadere informatie

Bijlage 14A. SYMPTOOMSCOREFORMULIER DUBBELBLINDE PLACEBOGECONTROLEERDEKOEMELK PROVOCATIE 2 E EN 3 E LIJN

Bijlage 14A. SYMPTOOMSCOREFORMULIER DUBBELBLINDE PLACEBOGECONTROLEERDEKOEMELK PROVOCATIE 2 E EN 3 E LIJN Bijlage 14A. SYMPTOOMSCOREFORMULIER DUBBELBLINDE PLACEBOGECONTROLEERDEKOEMELK PROVOCATIE 2 E EN 3 E LIJN Betreft 0 TEST DAG 1 (Voor zowel TEST DAG 1 en TEST DAG 2 wordt dit formulier ingevuld) 0 TESTDAG

Nadere informatie

Introductie tot allergische reacties op voedsel. Immunopathogenese en klinische praktijk

Introductie tot allergische reacties op voedsel. Immunopathogenese en klinische praktijk Introductie tot allergische reacties op voedsel Immunopathogenese en klinische praktijk Allergieën zijn multisysteemaandoeningen Bovenste luchtwegen Onderste luchtwegen Huid GI-tractus 1 Allergiesymptomen

Nadere informatie

Specifieke subcutane immunotherapie voor inhalatieallergenen bij kinderen

Specifieke subcutane immunotherapie voor inhalatieallergenen bij kinderen 1. ALGEMEEN Specifieke subcutane immunotherapie voor inhalatieallergenen bij kinderen 1.1 Inleiding - Specifieke immunotherapie met allergeenextracten heeft als doel een allergische patiënt minder gevoelig

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

Centrumlocatie. Voedselprovocatie. Afdeling Allergologie

Centrumlocatie. Voedselprovocatie. Afdeling Allergologie Centrumlocatie Voedselprovocatie Afdeling Allergologie Met u is afgesproken dat u een voedselprovocatie zult doen. Dit is tot op heden de enige test waarin nagegaan kan worden of u een echte reactie krijgt

Nadere informatie

Casus. Judith Lie, hemovigilantiefunctionaris Erik Beckers, internist-hematoloog Kennisplatform ZO 04-04-2013

Casus. Judith Lie, hemovigilantiefunctionaris Erik Beckers, internist-hematoloog Kennisplatform ZO 04-04-2013 Casus Judith Lie, hemovigilantiefunctionaris Erik Beckers, internist-hematoloog Kennisplatform ZO 04-04-2013 Melding Transfusiereactie 09-11-2012 (vrij): vrouw 34 jaar Tijdens plasmaferese met FFP als

Nadere informatie

Allergische rhinitis bij kinderen

Allergische rhinitis bij kinderen Allergische rhinitis bij kinderen Dr. Jurjan R. de Boer KNO heelkunde Martini Ziekenhuis Epidemiologie Prevalentie allergische en niet allergische rhinitis in Nederland: 150 200 per 1000 personen/jaar

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Liesbeth van rensen

Nederlandse samenvatting Liesbeth van rensen Nederlandse samenvatting Liesbeth van rensen Wat is astma? Patiënten met astma hebben het regelmatig benauwd. Kenmerkend voor de ziekte is dat de benauwdheid gepaard gaat met een piepende ademhaling, hoesten

Nadere informatie

Allergie bij het schoolgaande kind: preventie en aanpak van acute allergische reacties

Allergie bij het schoolgaande kind: preventie en aanpak van acute allergische reacties Allergie bij het schoolgaande kind: preventie en aanpak van acute allergische reacties Kinderallergologie Dr. Liliane De Swert 65 8 Preventie en aanpak van acute allergische reacties In onze westerse landen

Nadere informatie

en de ziekte van Pompe Pompe

en de ziekte van Pompe Pompe en de ziekte van Pompe Pompe U heeft deze brochure van uw arts gekregen omdat u meer over Pompe en/of behandeling met Myozyme wilt weten. Deze brochure legt op eenvoudige wijze uit wat de oorzaak van deze

Nadere informatie

Allergieteam. Geïntegreerde allergiezorg. 050/45 96 96 allergieteam@azsintjan.be

Allergieteam. Geïntegreerde allergiezorg. 050/45 96 96 allergieteam@azsintjan.be Allergieteam Geïntegreerde allergiezorg 050/45 96 96 allergieteam@azsintjan.be Multidisciplinair: Kindergeneeskunde Huidziekten Neus-Keel-Oorziekten Longziekten Maag-Darm-Leverziekten Laboratorium Spoedgevallen

Nadere informatie

SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4

SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4 BEHANDELINGSKAART CHEMISCHE PRODUKTEN NAAM: ACRYLONITRIL FORMULE: CH 2 =CHCN SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4 ALGEMENE GEGEVENS:

Nadere informatie

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012 Voedselprovocatie april 2012 Een allergie is een reactie van het afweersysteem van het lichaam gericht tegen niet schadelijke stoffen als stuifmeel, huidschilfers of voedingsmiddelen met allergische klachten

Nadere informatie

Dermatologie. Constitutioneel eczeem en (voedsel)allergie

Dermatologie. Constitutioneel eczeem en (voedsel)allergie Dermatologie Constitutioneel eczeem en (voedsel)allergie Dermatologie Veel ouders van kinderen, en ook volwassenen, denken dat een allergie de oorzaak is van eczeem. Zij komen met de vraag bij de huisarts

Nadere informatie

Immunotherapie bij hooikoorts en allergie voor huisstofmijt

Immunotherapie bij hooikoorts en allergie voor huisstofmijt Keel-, neus- en oorheelkunde Immunotherapie bij hooikoorts en allergie voor huisstofmijt Wat is allergie? Allergie is een reactie van uw lichaam op bepaalde prikkelende stoffen waarbij het afweersysteem

Nadere informatie

Richtlijn behandeling van ernstige sepsis en septische shock volwassenen. Medische protocollencommissie Intensive Care

Richtlijn behandeling van ernstige sepsis en septische shock volwassenen. Medische protocollencommissie Intensive Care Titel Richtlijn behandeling van ernstige sepsis en septische shock volwassenen Datum vaststelling: 02-2013 Datum revisie: 02-2015 Verantwoording: Bron document: Medische protocollencommissie Intensive

Nadere informatie

Gestructureerde benadering van het zieke kind door de huisarts

Gestructureerde benadering van het zieke kind door de huisarts Gestructureerde benadering van het zieke kind 15 mei 2013 Elkerliek ziekenhuis - Helmond Eric Brouwer, kinderarts HUISARTS & WETENSCHAP 2011 Wat is anders Nummer 1 Maart 2011 Obstructie ademweg Ademdepressie

Nadere informatie

Een ieder betrokken bij de toediening van remifentanil PCA (arts en klinisch verloskundige) is opgeleid en heeft kennis van:

Een ieder betrokken bij de toediening van remifentanil PCA (arts en klinisch verloskundige) is opgeleid en heeft kennis van: DISCLAIMER Protocollen geven aan hoe lokaal uitvoering wordt gegeven aan beroepskaders, -normen, standpunten en richtlijnen. Protocollen worden lokaal/plaatselijk vastgesteld, rekening houdend met de typische

Nadere informatie

Kennis en Informatiecentrum voor iedereen die te maken heeft met levensbedreigende allergische reacties! Anno 2002

Kennis en Informatiecentrum voor iedereen die te maken heeft met levensbedreigende allergische reacties! Anno 2002 Stichting WAT IS ALLERGIE? Allergie is een overgevoeligheidsreactie van het afweersysteem op stoffen van buiten het lichaam die normaal niet een dergelijke reactie geven. Het afweersysteem behoort elementen,

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Salbutamol 200 Cyclocaps, (in capsules) 200 microgram Salbutamol 400 Cyclocaps, (in capsules) 400 microgram salbutamolhemisulfaat

Nadere informatie

Voedselallergie en voedselprovocatietest bij kinderen

Voedselallergie en voedselprovocatietest bij kinderen Voedselallergie en voedselprovocatietest bij kinderen Albert Schweitzer ziekenhuis Oktober 2012 pavo 0596 Inleiding Uw kind heeft mogelijk een allergie voor een voedingsmiddel. Bijvoorbeeld voor melk,

Nadere informatie

Behandeling van een anafylactische reactie

Behandeling van een anafylactische reactie PATIËNTEN INFORMATIE Behandeling van een anafylactische reactie Door middel van de adrenaline auto-injector of noodpen 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Efedrinechoorhydraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Efedrinechoorhydraat BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS EPHEDRINE HCl STEROP 10mg/ml EPHEDRINE HCl STEROP 50mg/ml Oplossing voor injectie Efedrinechoorhydraat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Urticaria / Angio-oedeem

Interne Geneeskunde Allergologie. Urticaria / Angio-oedeem Interne Geneeskunde Allergologie Urticaria / Angio-oedeem Interne Geneeskunde Allergologie U heeft een huidafwijking die urticaria (galbulten, netelroos) wordt genoemd. Deze aandoening gaat ook vaak gepaard

Nadere informatie

1/23/2013. Index. Index. Nieuwe strategieën om kinderen met KMA sneller te laten herstellen. Orale tolerantie: Concept. Vriend of vijand?

1/23/2013. Index. Index. Nieuwe strategieën om kinderen met KMA sneller te laten herstellen. Orale tolerantie: Concept. Vriend of vijand? //0 Nieuwe strategieën om kinderen met KMA sneller te laten herstellen. Orale tolerantie: Concept Tolerantie wordt gedefinieerd als de actieve non-respons van het immuunsysteem op een antigeen dat via

Nadere informatie

Voedselallergie is een veel voorkomende vorm van overgevoeligheid voor voedsel, waarbij immunoglobuline type E (IgE)-antistoffen een rol spelen. Allergische reacties op voedsel staan steeds meer in de

Nadere informatie

Chapter. Nederlandse samenvatting

Chapter. Nederlandse samenvatting Chapter Nederlandse samenvatting 10 Allergische ziekten van de luchtwegen, zoals hooikoorts (allergische rhinoconjunctivitis) en allergisch astma zijn chronische ontstekingsziekten met klachten zoals tranende

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Voorraadproducten. Nitroprusside dinatrium 2H2O 50 mg = 2 ml (ZI-15901661)

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Voorraadproducten. Nitroprusside dinatrium 2H2O 50 mg = 2 ml (ZI-15901661) 1. Naam van het geneesmiddel Nitroprusside dinatrium 2H 2 O 50 mg = 2 ml 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per ampul van 2 ml: Nitroprussidedinatrium.2-water : 50 mg (=25 mg/ml) Voor

Nadere informatie

BIJSLUITER. Ventolin verneveloplossing 1B versie 1.1 1

BIJSLUITER. Ventolin verneveloplossing 1B versie 1.1 1 BIJSLUITER 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Ventolin 5 mg/ml verneveloplossing salbutamolsulfaat Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Astma COPD Klinisch - Doet zich meestal voor in

Astma COPD Klinisch - Doet zich meestal voor in Astma COPD Klinisch - Doet zich meestal voor in kinderen maar ook in volwassenen - Niet-,wel- of ex-roker - Vaak atopie - Familie geschiedenis van astma Overeenkomsten - Chronische aandoeningen - Ontsteking

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER. Monuril 2000, granulaat voor drank Monuril 3000, granulaat voor drank. fosfomycine-trometamol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER. Monuril 2000, granulaat voor drank Monuril 3000, granulaat voor drank. fosfomycine-trometamol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER Monuril 2000, granulaat voor drank Monuril 3000, granulaat voor drank fosfomycine-trometamol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken,

Nadere informatie

Fentanyl-Janssen oplossing voor injectie 0,05 mg/ml (fentanyl)

Fentanyl-Janssen oplossing voor injectie 0,05 mg/ml (fentanyl) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Fentanyl-Janssen oplossing voor injectie 0,05 mg/ml (fentanyl) Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken - Bewaar deze bijsluiter. Misschien

Nadere informatie

1. Wat is SLITone en waarvoor wordt het gebruikt?

1. Wat is SLITone en waarvoor wordt het gebruikt? BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER SLITone 200 STU, oplossing voor oraal gebruik Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in

Nadere informatie

07 - Informatie over insectenallergie

07 - Informatie over insectenallergie 07 - Informatie over insectenallergie Inhoud Wat is een insectenallergie eigenlijk?... 1 Waarom is een behandeling nodig?... 2 Wat te doen indien een insectenallergie wordt vermoed?... 3 De behandeling

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Mucoangin Cassis 20 mg zuigtabletten ambroxolhydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Mucoangin Cassis 20 mg zuigtabletten ambroxolhydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Mucoangin Cassis 20 mg zuigtabletten ambroxolhydrochloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie. Dit geneesmiddel kunt u zonder

Nadere informatie

Collectieve spreekuren

Collectieve spreekuren Neus voor allergie Hanneke Oude Elberink Zorgvisie Waarom? Integrale benadering Zelfredzaamheid en zelfmanagement bevorderen Chronische aandoening Manifestaties wisselend gedurende leven Multi-orgaan waar

Nadere informatie

Allergie- en astmacentrum voor kinderen

Allergie- en astmacentrum voor kinderen Patiënteninformatie Allergie- en astmacentrum voor kinderen Informatie over het allergie- en astmacentrum van Tergooi Allergie- en astmacentrum voor kinderen Informatie over het allergie- en astmacentrum

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat is astma? Astma is een aandoening die wordt gekenmerkt door vernauwing van de luchtwegen (oftewel bronchoconstrictie) na inademing van verschillende

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Nesivine 0,01% baby sine conservans, neusdruppels, oplossing Oxymetazoline hydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Nesivine 0,01% baby sine conservans, neusdruppels, oplossing Oxymetazoline hydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Nesivine 0,01% baby sine conservans, neusdruppels, oplossing Oxymetazoline hydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Ipsen Endocrinologie Increlex (injectie met mecasermine [rdna-herkomst]) Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Voorlichtingsfolder zoals beschreven

Nadere informatie

Respiratoire complicaties bij thoraxchirurgie. Bart van Silfhout Ventilation Practitioner

Respiratoire complicaties bij thoraxchirurgie. Bart van Silfhout Ventilation Practitioner Respiratoire complicaties bij thoraxchirurgie Bart van Silfhout Ventilation Practitioner Doel & inhoud Het uitwisselen van ideeën, kennis en gedachten en vooral een leuke voordracht!!! Gasuitwisseling

Nadere informatie

BIJSLUITER ATROVENT 0,25 mg/2 ml verneveloplossing ATROVENT 0,50 mg/2 ml verneveloplossing

BIJSLUITER ATROVENT 0,25 mg/2 ml verneveloplossing ATROVENT 0,50 mg/2 ml verneveloplossing BIJSLUITER ATROVENT 0,25 mg/2 ml verneveloplossing ATROVENT 0,50 mg/2 ml verneveloplossing Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel te gebruiken. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien

Nadere informatie

Hemodynamische op/malisa/e op de IC. Jasper van Bommel Intensive Care - Erasmus MC Rotterdam

Hemodynamische op/malisa/e op de IC. Jasper van Bommel Intensive Care - Erasmus MC Rotterdam Hemodynamische op/malisa/e op de IC Jasper van Bommel Intensive Care - Erasmus MC Rotterdam Circulatoir falen Definitie SHOCK! Levensbedreigende toestand waarin te weinig bloed met zuurstof naar de organen

Nadere informatie

Subcutane immuno therapie. Sublinguale immuno therapie. Skin prick test.

Subcutane immuno therapie. Sublinguale immuno therapie. Skin prick test. Allergie A DEEL I: DIAGNOSTIEK 1e druk 2007 2e druk 2012 Samengesteld door kinderartsen, dermatologen, longartsen, KNO artsen, en laboratorium van de Isala Klinieken, en huisartsen Zwolle en omgeving.

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Nesivine 0,05% sine conservans, neusspray, oplossing oxymetazoline hydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Nesivine 0,05% sine conservans, neusspray, oplossing oxymetazoline hydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Nesivine 0,05% sine conservans, neusspray, oplossing oxymetazoline hydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er

Nadere informatie

ASPI-kel 65%, 650 mg/g, poeder voor toediening in het drinkwater

ASPI-kel 65%, 650 mg/g, poeder voor toediening in het drinkwater 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL ASPI-kel 65%, 650 mg/g, poeder voor toediening in het drinkwater Acetylsalicylzuur 650 mg/g 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzaam bestanddeel: Acidum

Nadere informatie

en de ziekte en de ziekte en de ziekte en MPS I van Fabry van Gaucher van Pompe Fabry Gaucher Pompe MPS I

en de ziekte en de ziekte en de ziekte en MPS I van Fabry van Gaucher van Pompe Fabry Gaucher Pompe MPS I en MPS I MPS I U heeft deze brochure van uw arts gekregen omdat u meer over MPS I en/of behandeling met Aldurazyme wilt weten. Deze brochure legt op eenvoudige wijze uit wat de oorzaak van deze ziekte

Nadere informatie

Jext 300 microgram: Een voorgevulde pen levert een dosering van 0,30 ml oplossing voor injectie die 300 microgram

Jext 300 microgram: Een voorgevulde pen levert een dosering van 0,30 ml oplossing voor injectie die 300 microgram Farmaceutisch bedrijf (ALK-Abelló Belgium) 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Jext 150 microgram oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Jext 300 microgram oplossing voor injectie in een voorgevulde pen

Nadere informatie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie Ustekinumab (Stelara) Dermatologie Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Hoe werkt Ustekinumab (Stelara) 4 2. Wat moet u weten voordat u Ustekinumab (Stelara) gebruikt 5 Gebruik Ustekinumab (Stelara) niet 5 Wees

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Hulpstoffen met bekend effect: Tabletten: 103 mg lactose/tablet; Oplossing voor injectie: 90 mg sorbitol/ampul / 140 mg ethanol 96% (v/v) /ampul

Hulpstoffen met bekend effect: Tabletten: 103 mg lactose/tablet; Oplossing voor injectie: 90 mg sorbitol/ampul / 140 mg ethanol 96% (v/v) /ampul 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Tavegyl 1 mg, tabletten Tavegyl 1 mg/ml, oplossing voor injectie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Bevat clemastine fumaraat, overeenkomend met 1 mg clemastine

Nadere informatie

Geneesmiddelenallergie

Geneesmiddelenallergie Geneesmiddelenallergie Geneesmiddelovergevoeligheid Uw arts heeft u verwezen naar de polikliniek van de allergoloog omdat u mogelijk klachten heeft gekregen als het gevolg van medicatiegebruik. In deze

Nadere informatie

RESPIRATOIR SYNCYTIEEL VIRUS BIJ KINDEREN

RESPIRATOIR SYNCYTIEEL VIRUS BIJ KINDEREN RESPIRATOIR SYNCYTIEEL VIRUS BIJ KINDEREN 17241 Wat is het RS virus? Respiratoir Syncytieel Virus, kortweg RS virus genoemd, is een virus dat infecties veroorzaakt aan de luchtwegen (neus, oren, keel,

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Pagina 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Ultracain D-S, injectievloeistof Ultracain D-S forte, injectievloeistof articaïnehydrochloride/epinefrine Lees de hele bijsluiter zorgvuldig

Nadere informatie

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Ipsen Endocrinologie Increlex (injectie met mecasermine [rdna-herkomst]) Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Voorlichtingsfolder zoals beschreven

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. FERCAYL 100mg/2ml Oplossing voor injectie / infusie. Ijzer (element) in de vorm van ijzer dextraan complex

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. FERCAYL 100mg/2ml Oplossing voor injectie / infusie. Ijzer (element) in de vorm van ijzer dextraan complex BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS FERCAYL 100mg/2ml Oplossing voor injectie / infusie Ijzer (element) in de vorm van ijzer dextraan complex Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

Infuusbeleid op recovery

Infuusbeleid op recovery Infuusbeleid op recovery Is vullen in of uit?? Sander van den Heuvel Anesthesioloog Stellingen Dagbehandelingspatiënten mogen best wat meer vocht krijgen Een krap vochtbeleid verbetert de resultaten bij

Nadere informatie

Alutard SQ Giffen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Bijengif of wespengif

Alutard SQ Giffen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Bijengif of wespengif BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Alutard SQ Giffen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Bijengif of wespengif Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen

Nadere informatie

Van sepsis tot orgaanfalen

Van sepsis tot orgaanfalen Van sepsis tot orgaanfalen Hoe een infectie uit de hand kan lopen in neutropene patiënten 21 januari 2015 J.C. Regelink, internist hematoloog 4 th Nursing Symposoim Inhoud Historie Begrippen Sepis en orgaanfalen

Nadere informatie

Allergie kind: Koemelkeiwittest aanvullende informatie (Kinderafdeling)

Allergie kind: Koemelkeiwittest aanvullende informatie (Kinderafdeling) Allergie kind: Koemelkeiwittest aanvullende informatie (Kinderafdeling) Algemeen Wat is een allergie? Verschijnselen van voedselallergie RAST-test Eliminatie-provocatieproef Aantonen van koemelkeiwitallergie

Nadere informatie

De Kindercarrousel voor huisartsen en kinderartsen 15-05-2013

De Kindercarrousel voor huisartsen en kinderartsen 15-05-2013 De Kindercarrousel voor huisartsen en kinderartsen 15-05-2013 Bovenste luchtweginfectie Peter Verbruggen, huisarts Marianne Faber, kinderarts Leerdoelen Herkennen en benoemen van ernst van dyspnoe bij

Nadere informatie

Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif

Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van

Nadere informatie

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma Basis Cursus Astma bij Kinderen Wat is astma? Anneke Landstra Mariëlle Pijnenburg Maarten Kuethe Wim van Aalderen Wat is Normale luchtweg Matig/ernstig astma gezond fataal astma Dilemma s bij behandeling

Nadere informatie

Astma bij kinderen. Quirine van Dellen Kinderarts OLVG

Astma bij kinderen. Quirine van Dellen Kinderarts OLVG Astma bij kinderen Quirine van Dellen Kinderarts OLVG Inhoud diagnose stellen medicamenteuze behandeling monitoring primaire preventie Definitie diagnose astma is een klinische diagnose, gesteld op herkenning

Nadere informatie

2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Actief bestanddeel: Gezuiverd capsulair Vi polyoside van Salmonella typhi (stam Ty2): 25 microgram

2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Actief bestanddeel: Gezuiverd capsulair Vi polyoside van Salmonella typhi (stam Ty2): 25 microgram SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL TYPHIM Vi, 25 microgram/dosis, oplossing voor injectie Polyoside buiktyfusvaccin 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Eén dosis

Nadere informatie

Abatacept (Orencia ) bij reumatische aandoeningen

Abatacept (Orencia ) bij reumatische aandoeningen Abatacept (Orencia ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel abatacept te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Huisdierallergie

Patiëntenvoorlichting Huisdierallergie Patiëntenvoorlichting Huisdierallergie Dieren zijn niet weg te denken uit ons bestaan. Ze zijn in het huis aanwezig als huisdier, we komen ze tegen op het werk (denk hierbij aan boerderijdieren, proefdieren

Nadere informatie

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen De rol van apc en steroiden Peter Pickkers Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen NIVAS 2012 De controverse omtrent APC, Eli-Lilly en de Surviving Sepsis Campaign De studies De sponsering Het commentaar

Nadere informatie

Informatie longkanker. Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere.

Informatie longkanker. Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere. Informatie longkanker Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere. Inhoud 3 Waarom heeft uw arts Taxotere voorgesteld? Hoe wordt Taxotere toegediend? 4 Bijwerkingen op het

Nadere informatie

Anafylaxie door pinda- en notenallergie bij 2 kinderen; aanbevelingen voor beleid

Anafylaxie door pinda- en notenallergie bij 2 kinderen; aanbevelingen voor beleid casuïstische mededelingen Anafylaxie door pinda- en notenallergie bij 2 kinderen; aanbevelingen voor beleid M.M.Boeve, B.L.Rottier, J.M.Mandema, E.H.H.M.Rings, J.K.W.Kieboom en A.E.J.Dubois Zie ook het

Nadere informatie

Bursitis Trochanterica Injectie

Bursitis Trochanterica Injectie Bursitis Trochanterica Injectie Therapeutische injectie uitleg Hier onder volgt de uitleg van uw kwaal, een afbeelding van de aangedane structuur, een beschrijving van de techniek waarmee de ingreep is

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Zie rubriek 6.1 voor de volledige lijst van hulpstoffen.

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Zie rubriek 6.1 voor de volledige lijst van hulpstoffen. SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Dilaterol 25 microgram/ml siroop voor paarden 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per ml: Werkzaam bestandsdeel: Clenbuterolhydrochloride

Nadere informatie

EpiPen of Jext bij een ernstige allergische reactie Instructies voor ouders en verzorgers. www.nwz.nl

EpiPen of Jext bij een ernstige allergische reactie Instructies voor ouders en verzorgers. www.nwz.nl EpiPen of Jext bij een ernstige allergische reactie Instructies voor ouders en verzorgers www.nwz.nl Inhoud EpiPen en Jext 3 Anafylactische reactie 3 Wat doet u bij een anafylactische reactie? 6 Hoe werkt

Nadere informatie

Desensibilisatie bij insectengifallergie

Desensibilisatie bij insectengifallergie DERMATOLOGIE Desensibilisatie bij insectengifallergie BEHANDELING Desensibilisatie bij insectengifallergie De dermatoloog heeft bij u een allergie voor wespen- en/of bijengif vastgesteld. Omdat u in het

Nadere informatie

RSV Risicogroep Oorzaak Symptomen van RSV

RSV Risicogroep Oorzaak Symptomen van RSV RS virus Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling van het VUmc in verband met een infectie van RSV. Opname in het ziekenhuis vindt plaats bij ernstige benauwdheid en als zich voedingsproblemen voordoen.

Nadere informatie

Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013

Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013 Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013 Naam van het geneesmiddel: MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak, concentraat voor drank Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling: Elke 25

Nadere informatie

BIJSLUITER. ENURACE 50, 50 mg tabletten voor honden

BIJSLUITER. ENURACE 50, 50 mg tabletten voor honden II. BIJSLUITER BIJSLUITER ENURACE 50, 50 mg tabletten voor honden 1. NAAM EN ADRES VAN DE VERGUNNINGHOUDER VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE Registratiehouder:

Nadere informatie