Opleiding in de Hematologie academisch ziekenhuis Maastricht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Opleiding in de Hematologie academisch ziekenhuis Maastricht"

Transcriptie

1 Opleiding in de Hematologie academisch ziekenhuis Maastricht Versie pagina 1/17

2 nhoudsopgave Achtergrond...3 Doelstellingen...3 Opleidingsteam...3 Competenties...4 Aanvullende Medische Competenties Hematologie... 4 Opleidingsprogramma Hematologie...6 Algemeen... 6 Kliniek...6 Polikliniek... 6 Consulten... 6 Labstage... 6 Diensten... 7 Stages... 7 Besprekingen/opleidingsmomenten...7 Externe scholing...8 Verdiepingsstage...8 Onderzoek...8 Begeleiding opleider/opleidingsteam/vorderingen fellows...8 Rechten en plichten assistenten en aandachtsgebieders...8 EHA Passport (aangepaste versie voor azm)...10 Versie pagina 2/17

3 Achtergrond De divisie Hematologie verzorgt de opleiding in het aandachtsgebied Hematologie onderdeel van de opleiding tot internist. Het aandachtsgebied Hematologie is het onderdeel van de nterne Geneeskunde dat zich richt op de diagnostiek en de behandeling van ziekten van het bloed, van de bloedvormende en lymfatische weefsels en van stoornissen in de hemostase. Daarnaast wordt een keuzestage Hematologie aangeboden aan arts-assistenten. Deze notitie zal uitgebreid ingaan op de opleiding voor het aandachtsgebied Hematologie. De woorden fellow en aandachtsgebieden worden in dit beleidsstuk als synoniem gebruikt. Doelstellingen Het verzorgen van een brede opleiding voor het aandachtsgebied zodat de aandachtsgebieders na het afronden ervan niet alleen voldoen aan de Nederlandse eisen maar ook aan de internationale opleidingseisen voor Hematologie, zoals opgesteld door EHA (zie appendix vanaf pagina Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.). Als gevolg van het introduceren van een vernieuwd opleidingsplan nterne geneeskunde met specifieke aandacht voor competenties zullen ook de CanMeds competentiedomeinen worden geïmplementeerd. Opleidingsteam De divisie Hematologie verzorgt de opleiding in het aandachtsgebied Hematologie. Opleider Hematologie: Prof dr HC Schouten Waarnemend opleider Hematologie: dr K Hamulyak Versie pagina 3/17

4 De opleiding voor het aandachtsgebied is voor het laatst in 2006 gevisiteerd. De opleiding werd voor een periode van 5 jaar erkend. De volgende aanbeveling werd gegeven: Realisatie tweede formatieplaats voor de opleiding in het aandachtsgebied om de continuïteit van de opleiding en stages te kunnen waarborgen. Competenties Gedurende de gehele opleiding tot internist wordt er gewekt aan het verwerven van alle competenties. n het kader van de opleiding voor het aandachtsgebied gaan we er van uit dat de aandachtsgebieder in de common trunck van de opleiding al een zeker nivo bereikt heeft voor de competenties communicatie, samenwerking, wetenschap, maatschappelijk handelen, organisatie, reflecteren en dat er in de 2 jaar van het aandachtsgebied een sterk accent behoort te liggen op de aanvullende medische competenties. n het volgende worden de medische competenties afkomstig uit het concept opleidingsplan 2009 samengevat voor het aandachtsgebied hematologie (enkelvoudig profiel, maar ook meervoudig profiel). De onderafdeling heeft conform het standpunt van de NVvH een uitgesproken voorkeur voor het enkelvoudig profiel. Aanvullende Medische Competenties Hematologie M1. Bezit kennis en vaardigheid naar de stand van het vakgebied. De AOS heeft kennis ten aanzien van de hematopoiese, lymfopoiese en de afwijkingen daarin. De AOS heeft kennis ten aanzien van de kenmerken van anemie, trombocytopenie, leukopenie en ten aanzien van de maligne processen, uitgaande van beenmerg en lymfatisch weefsel. Hij is op de hoogte van de oorzaken en de frequentie van de diverse ziekten. De AOS heeft kennis ten aanzien van de fysiologie van hemostase en ziekten van hemostase. Hij is op de hoogte van oorzaken en frequenties van voorkomen. De AOS is in staat conventionele laboratoriumbepalingen en specifieke bepalingen, zoals morfologisch, immunocytologisch, moleculair biologisch en cytogenetisch onderzoek van bloed, lymfeklier weefsel en beenmerg met betrekking tot diagnose, prognostische betekenis en therapeutische consequenties te interpreteren, zowel in de diagnostische, de therapeutische als de controle fase. De AOS heeft kennis met betrekking tot de in de chirurgie en de radiotherapie gebruikte begrippen bij de behandeling van hematologische ziekten. De AOS heeft kennis ten aanzien van het spelen van een coördinerende rol bij het opstellen van een multidisciplinair behandelprotocol, neemt deel aan multidisciplinaire patiëntenbesprekingen en aan regionale consultfuncties van het intergraal kankercentrum. De AOS bezit kennis met betrekking tot stageringssystemen, het vertalen van kenmerken van tumorgroei, tumorcelgroei, tumorimmunologie, het ontstaan van kanker, de moleculairgenetische aspecten van carcinogenese, factoren die het ontstaan van kanker beïnvloeden en van invasie en metastasering. Hij is op de hoogte van de oorzaken en de frequentie van voorkomen van kanker. De AOS is in staat de gegevens van beeldvormende diagnostiek in het kader van diagnostische gegevens in een stagering, en het interpreteren van een stageringsuitslag voor therapie en prognose. De AOS bezit kennis ten aanzien van de interpretatie van klinisch-genetische gegevens, zowel uit stamboomonderzoek als uit moleculair-genetisch onderzoek voor screening, risicoinschatting, preventie, diagnostiek, therapie als follow-up. De AOS bezit kennis ten aanzien van het vaststellen en het interpreteren van patiëntgebonden factoren die consequenties hebben voor de behandeling en de prognose, zoals leeftijd, performance status, voedingstoestand, co-morbiditeit en co-medicatie. De AOS bezit kennis met betrekking tot de in de chirurgie en de radiotherapie bij de behandeling van hematologische maligniteiten, gebruikte begrippen, de mogelijkheden en onmogelijkheden van chirurgische en radiotherapeutische behandelingen zowel in opzet curatief als in opzet palliatief, en zowel mono- als multidisciplinair, alsmede de beoordeling van de effecten en de bijwerkingen van deze behandelingen. Versie pagina 4/17

5 De AOS is op basis van zijn eigen vakinhoudelijke kennis in staat een advies te formuleren over de behandeling, met name ten aanzien van de farmacotherapie. Speciale aandacht dient hij te geven aan bijwerkingen op korte en lange termijn van het ingestelde therapeutisch beleid, alsmede aan interacties tussen farmacotherapie en andere behandelingen. Deskundigheid wordt vereist voor de evaluatie van het therapeutische beleid. Er is kennis over onconventionele en alternatieve therapieën. De AOS heeft uitgebreide kennis op het gebied van farmacotherapie ten aanzien van het werkingsmechanisme en de farmacokinetiek en farmacodynamiek van cytostatica, immunotherapie, immunosuppressie, groeifactoren en biological response modifiers. Tevens is deskundigheid vereist met betrekking tot indicaties en contra-indicaties, de effecten van orgaandysfuncties, co-morbiditeit en comedicatie en de te verwachten bijwerkingen van de farmacotherapie. De AOS heeft kennis ten aanzien van palliatieve zorg met betrekking tot fysieke en sociale problematiek. De AOS heeft kennis ten aanzien van de behandeling op lange termijn. Kennis wordt vereist op het gebied van effectieve diagnostiek (lange termijn toxiciteit, inclusief secundaire maligniteiten,tweede primaire maligniteiten) en therapie. De AOS heeft kennis op het gebied van psychosociale gevolgen van ernstige en langdurige hematologische en hemato-oncologische ziekten en de behandeling, zowel voor de patiënt als zijn familie. Deze deskundigheid heeft onder andere betrekking op de fase van screening, genetic counseling, van diagnostiek, van behandeling zowel standaard als experimenteel, van palliatieve en terminale zorg, inclusief beslissingen rond het levenseinde. Kennis wordt vereist ten aanzien van de psychologische en sociale consequenties van het hebben van ernstige en langdurige hematologische en hemato-oncologische ziekten, zoals verwerkingsprocessen, copingsstrategie, reïntegratie en werkhervatting. De AOS is in staat adequate supportive care (zoals infectiepreventie, infectiebehandeling en transfusie van bloedprodukten) toe te passen bij patiënten in pancytopenie. De AOS heeft kennis van de indicaties voor de procedures rond en de immunosuppressieve behandeling na de diverse vormen van allogene stamceltransplantaties. De AOS heeft kennis van de indicaties voor en de procedures rond autologe stamceltransplantaties. De AOS heeft kennis van de indicaties voor en de procedures rond plasmaferese, erythroferese, leucoferese en stamcelferese. M2. Past het diagnostisch en therapeutisch arsenaal van het vakgebied goed en waar mogelijk evidence-based toe. De AOS is in staat beenmerg af te nemen als aspiraat en biopt, Ommaya-reservoirs aan te prikken en centrale lijnen in te brengen. Ziektebeelden De AOS kent de pathofysiologie, de klinische presentatie, de anamnese-kenmerken, de diagnostiek, de therapie en de voortgezette begeleidingsaspecten van de volgende ziekten: (wwar een aantal maanden vermeld staat gelden deze ziektebeelden alleen voor korte meervoudige profielen). Acute leukemie Chronische leukemie Myeloproliferatieve ziekten Myelodysplasie Maligne lymfomen Multiple myeloma en verwante ziekten Aplastische anemie Paroxysmale nachtelijke hemoglobinurie Anemie door ijzer-, vit B12- of foliumzuur tekort (4 mnd) Anemie bij chronische ziekte (4 mnd) Thalassemie en sikkelcelziekte Sferocytose en G6PD deficientie (8 mnd) Verworven hemolytische anemie (8 mnd) Hemofilie, M. von Willebrand Auto-immuun trombopenie (8 mnd) Overige congenitale of verworven bloedingsneiging Trombo-embolische ziekten (8 mnd) Versie pagina 5/17

6 Trombofilie (8 mnd) Diffuse intravasale stolling (8 mnd) Trombolische trombocytopenische purpura Jzerstapeling (8 mnd) Opleidingsprogramma Hematologie Het opleidingsprogramma is erop gericht om niet alleen aan de bovengenoemde competenties maar ook aan de EHA aanbevelingen (zie appendix vanaf pagina 10). Algemeen Uitgangspunt van de opleiding is leren door te doen. Hiervoor is, naast een basale opleiding, een goede supervisie noodzakelijk en ook aanwezig. Participatie in klinische, poliklinische en laboratorium activiteiten is dan ook essentieel. Voorts is een participatie aan de achterwachtdiensten in de aandachtsgebieden (met een specifieke achterwacht) een belangrijk onderdeel. Kliniek De hematologische fellow zal gedurende ongeveer 12 maanden in het afdelingswerk participeren, indien mogelijk (in aanwezigheid van (keuze)stage assistent), gedeeltelijk als supervisor van een stageassistent. Voor de fellow geldt dat zij/hij gedurende de klinische stage actief betrokken is bij het gehele proces van diagnose via behandeling tot en met follow up. Polikliniek Poliklinisch werk vormt voor de hematoloog een belangrijk deel van zijn werkzaamheden. Een goede training van de fellow is daarom van het grootste belang. Er is dan ook gekozen voor een polikliniekorganisatie waarin de fellow een substantieel aantal nieuwe patiënten ziet (er zal geen assistentenspreekuur zijn zonder nieuwe patiënten). Ook de follow-up zal door de fellow geschieden. De spreekuren zijn gekoppeld aan een staflid die daarmee ook verantwoordelijk is voor de supervisie. De fellows zullen hematologische spreekuren doen. Voorts geldt dat ze gedurende de poliklinische stage actief betrokken zijn bij het hele proces van diagnose via behandeling tot en met follow up. Consulten De fellows zijn verantwoordelijk voor de hematologische consulten, afkomstig vanuit de interne geneeskunde, maar ook vanuit andere specialismen. Voor de supervisie moet de fellow een beroep doen op een staflid met extra belangstelling voor het onderhavige probleem of op de hematoloog van dienst. Labstage Om tegemoet te komen aan de specifieke aspecten van het aandachtsgebied Hematologie volgt de aandachtsgebieder een Stage Laboratorium en Klinische Advisering (6 maanden). Het betreft de volgende onderdelen: 1. morfologie en immunofenotypering van bloed en beenmerg 2. immuunhematologie/transfusiekunde 3. hemostase/trombose De geformuleerde doelstellingen zijn afgeleid van de Europese richtlijn voor de opleiding tot hematoloog. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat gedurende de gehele periode activiteiten Versie pagina 6/17

7 worden verricht binnen alle drie bovengenoemde onderdelen, van het begin af aan dus breed inzetbaar. Diensten De fellow hematologie zal participeren in de achterwacht hematologie gedurende een week per 3 maanden. Dit betreft zowel achterwacht voor de klinische problemen alsook voor het laboratorium Hematologie. De inzet wordt zodanig gerealiseerd dat deze voldoet aan het werktijdenbesluit. Stages Fellows kunnen, in overleg met opleidingsteam, stages buiten de afdeling lopen. Hierbij kan gedacht worden aan genetica, pijnpoli, radiotherapie, etc. Dit kan onderdeel zijn van de verdiepingsstage in het laatste half jaar van de opleiding. Besprekingen/opleidingsmomenten De divisie Hematologie organiseert, naast de algemene opleidingsmomenten vanuit de afdeling nterne Geneeskunde, een uitgebreid opleidingsprogramma. Doelstellingen: Kennismaking met en verdieping van klinische, preklinische en maatschappelijke aspecten van de Hematologie. Bijdragen aan de ontwikkeling van de voor een internist-hematoloog benodigde competenties Werkwijze: nteractieve sessies voorbereid door assistenten/aandachtsgebieders in aanwezigheid van stafleden en andere geïnteresseerden. Onderdelen hiervan: Wekelijks opleidingsuur (dinsdag uur). Bij toerbeurt wordt dit onderdeel ingevuld met de volgende onderwerpen uit te werken door een van de assistenten (zowel (keuze)stageassistenten als aandachtsgebieders): MKSAP onderdelen Hematologie Protocolontwikkeling (op basis van refereren doen assistent plus begeleider een voorstel voor nieuwe behandelingsrichtlijnen) Voordracht vanuit de laboratoria (bijvoorbeeld genetica, moleculaire diagnostiek, weefseltypering, transfusiegeneeskunde, etc.) Gastsprekers van buiten de afdeling Complicatiebespreking Nieuwe ontwikkelingen (incl. congresverslagen) Maatschappelijke aspecten (ethiek, dure geneesmiddelen, etc.) Röntgenbespreking Hematologie (vrijdag ) Transplantatiebespreking (dinsdag ): bespreking (poli)klinische stamceltransplantatie patiënten (inclusief indicatiestelling etc.). Patiëntenbespreking A5 (woensdag ) Pathologiebespreking (vrijdag ): obducties, microscopisch materiaal van klinische en poliklinische patiënten. Polikliniekbespreking (vrijdag ). Bespreking van alle nieuwe patiënten gezien door fellows en stafleden. Beleidswijzigingen dienen hier in principe ook besproken te worden. Versie pagina 7/17

8 Externe scholing De fellows participeren aan de volgende bijeenkomsten: Nederlandse Vereniging voor Hematologie (najaarsbijeenkomst en andere te organiseren activiteiten) Nederlandse Hematologiedagen Tenminste één internationaal congres (ASCO, ASH, ESMO of EHA) Tumorwerkgroepen van het ntegraal Kankercentrum Limburg (KL) Verdiepingsstage Desgewenst wordt de fellow een Verdiepingsstage (zes maanden) aangeboden. Het programma hiervoor wordt individueel opgesteld in samenspraak met de fellow. Onderzoek De fellows zullen in het begin van het aandachtsgebied, in overleg met het opleidingsteam, een plan maken voor (klinisch) onderzoek. Minimale doelstelling is om één publicatie en één voordracht op een Nederlandse wetenschappelijke vergadering te verwezenlijken. Begeleiding opleider/opleidingsteam/vorderingen fellows De fellow zal vanaf de aanvang van de opleiding tot het aandachtsgebied een portfolio bijhouden. Hierin zullen aan de hand van de opleidingseisen zoals geformuleerd door EHA (en de extra aspecten zoals hierboven vermeld) de vorderingen af te lezen zijn. Maandelijks zal in een gesprek met opleider/opleidingsteam het portfolio besproken worden. Het portfolio zal ook gebruikt worden als een evaluatie-instrument om de voortgang te beoordelen. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat de evaluaties wederzijds zijn. Omdat de opleiding gericht is op het opleiden van internist-hematologen met brede competenties, inclusief adequate zelfreflectie en het zich bewust zijn van life-long-learning, bestaat er geen formele toetsing aan het eind van het aandachtsgebied maar een intensieve (in principe maandelijkse) begeleiding met aandacht voor strenghts and weaknessen. Rechten en plichten assistenten en aandachtsgebieders Rechten Plichten Sfeer Goed opleidingsklimaat Mee helpen dit klimaat te Niet bedreigende sfeer verwezenlijken Collegialiteit Administratie Goede secretariële ondersteuning Dicteren op dag Optimaliseren brief formats ontslag/poliklinische consultatie Goede educatieve besprekingen Aanwezigheidsplicht Besprekingen nzet Op volwassen wijze participeren Geen 9-17 uur mentaliteit Wetenschap Mogelijkheid tot publicatie(s) Literatuur bijhouden Participatie in refereeravonden Zelfkritiek Niet bedreigende sfeer Open houding over eigen Diensten Participatie in hematologische en oncologische achterwacht (alleen voor aandachtsgebieders); goede begeleiding functioneren Elke 2 maanden 1 week Versie pagina 8/17

9 Kennis Positief opleidingsklimaat met de wil kennis over te brengen Leergierigheid Commitment Nakomen van afspraken Nakomen van afspraken Supervisie Adequate en leerzame supervisie Open staan voor opbouwende kritiek Versie pagina 9/17

10 Bijlage. EHA Passport (aangepaste versie voor azm) Definitions: Awareness (A): Basic notions Knowledge (K): Updated concepts on patho-physiology, epidemiology, diagnosis, prognosis, and different therapeutic approaches. Competence (C): Adequate understanding and practical integration of knowledge and skills for optimal diagnosis and treatment of the patients at any phase of their disease. (T - Technical knowledge of the procedure, - nterpretation of the results) Technical Competence (TC): Ability to carry out independently specific laboratory tests. n the Diagnosis and Transfusion Medicine sections, the competence is subdivided in technical competence (T - knowledge of the procedure and ability to carry out independently specific laboratory tests) and interpretation competence ( interpretation of the results). Sections: 1. Clinical Hematology (Red Cell Disorders, Bone Marrow Failure, Non-malignant white blood cell disorders, Hematological neoplastic disorders, Stem cell transplant, Platelet disorders, Treatment of hematological disorders, Supportive care, Miscellaneous, Pediatrics for general hematologists) 2. Diagnosis (Morphology, Red blood cell laboratory techniques, mmunohematology, Flow cytometry immuno-phenotyping, Genetics and Molecular biology) 3. Thrombosis and Hemostasis (Laboratory Management, Acquired bleeding disorders, Congenital bleeding disorders, Platelet disorders, Thrombophilia/Thrombosis, Anti-thrombotics) 4. Transfusion Medicine (Blood Donation, Compatibility testing, Guidelines for use of red blood cells, Guidelines for platelet transfusions, Guidelines for plasma transfusion. Guidelines for specially processed blood components and derivatives, Administration of transfusion, Adverse reactions, Special patients, Histo-compatibility, Stem cell collection, Therapeutic Phlebotomy) 5. General Skills (Pharmacovigilence, Clinical Trials, GCP, Evidence Based Medicine, Research Experience, Communication Skills, Psychosocial ssues, Ethics, End-of-life) 1. Clinical Hematology Based on the results of the EHA survey, we conclude that there is a substantial variation regarding the training in internal medicine required for specialization in hematology. The length of training ranges from years, with a median of 2.5 years. A basic understanding of internal medicine is a prerequisite for a professional management of patients with hematological disorders. n addition, many primarily non-hematological disorders give rise to hematological complications. Competence is needed both for management of organ manifestations of hematological disease, and for management of complications to therapy. Versie pagina 10/17

11 Also, the age spectrum of many of the hematological diseases warrants general medical knowledge. Recommendation: We recommend that a specialization in hematology encompass training in internal medicine equivalent to at least 2 years 1A: RED CELL DSORDERS Anemias due to deficiency (iron, B12, folate) or chronic disease Pure red cell aplasia, Parvovirus B19 infection and sideroblastic anemia Thalassemia and sickle cell disease Spherocytosis and deficiency of G6PD Other congenital hemolytic anemias Acquired hemolytic anemias Erythrocytosis 1B: BONE MARROW FALURE Fanconi s anemia Acquired aplastic anemia Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria 1C:NON MALGNANT WHTE BLOOD CELL DSORDERS Granulocyte dysfunction disorders Granulocytopenia Lymphopenia and lymphocyte dysfunction syndromes Leukocytosis 1D: HEMATOLOGCAL NEOPLASTC DSORDERS Chronic myeloid leukemia Polycythemia Vera Chronic idiopathic myelofibrosis Hypereosinophilic syndrome Mastocytosis Essential thrombocythemia Acute leukemias/ lymphoblastic lymphomas MDS B-cell lymphomas (Follicular, large-cell, marginal zone, mantle-cell, lymphoplasmacytic, Burkitt) B-cell lymphomas (other subtypes, including post-transplant EBVrelated lymphomas) Hodgkin s disease Peripheral T-cell lymphomas Other T-cell and natural killer lymphoproliferative disorders Histiocytic neoplasm Dendritic cell neoplasm B-CLL and hairy-cell leukemia Prolymphocytic leukemia Multiple myeloma, plasmacytoma and monoclonal gammopathy of unknown significance Amyloidosis Castleman s disease 1E: STEM CELL TRANSPLANTATON ndications, risk and benefits of autologous and allogeneic transplants Cell source and donor selection Managing autologous transplant patients Managing allogeneic transplant patients Mobilization of Peripheral Blood Progenitor Cells (PBPC) and harvesting of BM progenitors Collection and manipulation of progenitor cells Prevention & management of complications of autologous transplant Prevention & management of complications of allogeneic transplant 1F: PLATELET DSORDERS Acquired platelet function disorders mmune thrombocytopenia Other peripheral thrombocytopenia 1G: TREATMENT OF HEMATOLOGCAL DSORDERS Chemotherapy (mechanism of action, pharmacology, drug resistance) Radiotherapy (mechanism of action, interactions, resistance) Monoclonal antibodies mmunosuppressive agents Growth factors Gene therapy Novel therapeutic developments Short and long-term complications of treatment of hematological disorders (infertility, secondary neoplasias) Management of hematological malignancies in pregnancy 1H: SUPPORTVE CARE Hematological emergencies Tumor lysis syndrome Spinal cord compression Disseminated ntravascular Coagulation and microangiopathic disorders Hyperleukocytosis Hyperviscosity Superior vena cava syndrome Versie pagina 11/17

12 Prevention, diagnosis and treatment of infectious complications of hematological diseases (febrile neutropenia, fungal, viral & bacterial) Transfusion (indications, potential benefits and complications) Mucositis Vomiting Neurological and psychiatric disturbances Pain Nutrition (enteral and parenteral) Venous access management Palliative and end-of-life care 1: MSCELLANEOUS Splenomegaly Lymphnode enlargement Numerical abnormalities of blood cells, including pancytopenia Microangiopathic disorders Dysglobulinemia ron overload Hematological manifestations of congenital metabolism disorders (e.g. porphyria, Gaucher, etc.) Hematological changes in pregnancy Associated to HV and other infectious diseases (e.g. malaria) nterpretation of results of genetic and molecular biology tests for diagnosis, prognosis and assessment of minimal residual disease 1J: PEDATRCS FOR GENERAL HEMATOLOGSTS Basic principles of inheritance of neoplastic and non-neoplastic hematological disorders Basic principles and diagnosis of predisposing conditions to hematological malignancies Genetic polymorphisms in epidemiology, predisposition and treatment of hematological disorders Genetic counseling Embryonic and fetal hematopoiesis. Post natal changes Hematological problems in the newborn: hemolytic anemias, thrombocytopenias (especially neonatal alloimmune thrombocytopenia), acquired and inherited bleeding disorders Normal hematological values in infants and children. The orientated diagnosis of anemias in children Other congenital diseases: Blackfan-Diamond anemia, genetic agranulocytosis, primary immuno-deficiencies Other diseases mentioned, like acute leukemias and idiopathic thrombocytopenia that have different clinical, prognostic and therapeutic characteristics in children Juvenile myelomonocytic leukemia (R) HLH (hemophagocytic lymphohistiocytosis) (R) able to interpret marrow when a pediatric hematologist is not available 1K: GENETCS AND MOLECULAR BOLOGY Principles of Mendelian nheritance Gene mutations in congenital and acquired hemopathies (relevance in diagnosis and prognosis) 2. Diagnosis 2A: MORPHOLOGY From their experience during hematology training, fellows will understand the sensitivity, specificity, indications, limitations and costs of laboratory studies. They will also be able to report results accurately. Basic techniques for the measurement of hemoglobin concentration, packed cell volume, reticulocyte count, white blood cell count, platelet count. Principles of operation of automated hematology counters; flagging ; causes of inaccurate blood counts; assessment of blood counts in the light of clinical details (e.g., detection of erroneous blood counts by morphologic examination of a blood film). Aspiration and biopsy of bone marrow, lumbar puncture and lymph node fine needle aspiration. Preparation, fixation, staining (e.g., Wright-Giemsa, May-Grünwald, Pappenheim), examination of blood smears, bone marrow aspirates touch preparations, CSF and body cavity effusions in hematological malignancies, lymph node fine needle aspiration Preparation, staining, and interpretation of special stains such as neutrophil alkaline phosphatase, myeloperoxidase, esterase, tartrate-resistant acid phosphatase, Prussian blue iron stains of blood and bone marrow smears Examination of trephine bone marrow biopsy Examination of lymph node biopsy Lymph node, spleen, and thymus histology. Review of pathological lymph node and other tissue biopsies for lymphoma diagnosis with a pathologist T/ T T/ 2A: MORPHOLOGY Preparation, staining, and examination of immunocytochemistry in hematological malignancies [lymphoid-, myeloid-lineage and differentiation markers] 2B: RED BLOOD CELL LABORATORY TECHNQUES Hemoglobin electrophoresis Sickling process Oxygen affinity Examination of blood and bone marrow smears for RBC parasites T/ Osmotic fragility Red blood cell enzyme assays Parameters of iron metabolism (e.g., iron, transferrin, transferrin saturation, soluble transferrin receptors, and ferritin) Versie pagina 12/17

13 Laboratory approach to the diagnosis of nutritional deficiencies (e.g., vitamin B 12, folic acid) Laboratory approach to the diagnosis of primary hemochromatosis (e.g., HFE mutations) 2C: MMUNOHEMATOLOGY ndications and processes of assays typically performed in a Blood T/ Bank. These should include cross matching, direct antiglobulin tests (direct Coomb's test), antibody screen (indirect Coomb's test), ABO and Rh typing of red blood cells, other antibody identification procedures, as well as HLA typing and anti-hla antibodies. These topics are included in the Cell Therapy Section. Laboratory approach to the detection of immunoglobulin abnormalities (i.e., serum/urine protein electrophoresis, serum/urine immunoelectrophoresis/ immunofixation and cryoglobulin detection). 2D: FLOW CYTOMETRY MMUNO-PHENOTYPNG During hematology training, the fellows will become familiar with several interrelated stages of multi-parameter flow cytometry (FCM), from the initial medical decision regarding which benign and neoplastic hematological conditions are appropriate for FCM assay, to the final step of diagnosis whereby FCM data is correlated with other relevant clinical and laboratory information. n particular, they should learn that, in most cases of hematological malignancies, data interpretation requires the incorporation of other cell-biological properties of the examined specimen, such as morphology, cytochemistry, cytogenetics and molecular analysis General aspects of the methodologies for the following steps of Flow Cytometry testing : Pre-analytical phase (e.g., specimen processing, antibody choice, antibody staining, surface versus intracytoplasmic staining) Analytical phase (e.g., acquiring data on the flow cytometer, gating strategies) Post-analytical phase (e.g., data analysis and interpretation) Use of the essential cellular markers commonly applied to the benign hematological conditions and hematological malignancies which can be broadly categorized into the following groups: B-cell, T-cell, natural killer-cell Myeloid lineage (i.e., granulocytic, monocytic, erythroid, megakaryocytic cells) Progenitor-cell- and non-lineage-associated markers Use of the essential cellular markers commonly applied to the benign hematological conditions and hematological malignancies which can be broadly categorized into the following groups: B-cell, T-cell, natural killer-cell Myeloid lineage (i.e., granulocytic, monocytic, erythroid, megakaryocytic cells) Progenitor-cell- and non-lineage-associated markers 2D: FLOW CYTOMETRY MMUNO-PHENOTYPNG General principles of disease-oriented antibody panels designed to optimize the detection and characterization of the critical cells for determining : the lineage of the cells of interest their maturity status the clonality, where appropriate the specific subtype of the hematopoietic, including lymphoid malignancies, and the status of normal elements present in the specimen Assessment of the utility, diagnostic applications, limitations and prognostic impact of flow cytometry immunophenotyping in the following conditions : the distinction between neoplastic and benign hematological disorders the diagnosis of Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria the diagnosis and classification of lymphomas and leukemias the evaluation of other neoplastic disorders such as myelodysplastic syndromes and plasma cell dyscrasias the detection and quantification of minimal residual disease in patients with acute leukemia or chronic lymphoproliferative disorders CD34 count for stem cell quantification 2E: GENETCS AND MOLECULAR BOLOGY Chromosome and gene structure The role of Deoxyribonucleic Acid (DNA), Ribonucleic Acid (RNA) and proteins in normal cellular processes Basic concepts of transcription and translation as well as the normal cellular processes, such as signal transduction, cell cycle regulation and apoptosis Conventional cytogenetics (i.e., banding techniques) as well as fluorescence in situ hybridization Standard techniques to evaluate cellular processes at the DNA, RNA and protein level by understanding, in general terms, the laboratory procedures of Northern blot, Southern blot, Western blot, polymerase chain reaction n (reverse transcription-polymerase chain reaction, quantitative) (chain reaction, -polymerase chain reaction, quantitative), and micro arrays Major genetic features occurring in hematological diseases (e.g., structural and numerical chromosomal changes, gene mutations) for understanding molecular events and clonality, diagnosis, definition of biologic and prognostic subgroups, and detection of minimal residual disease 3. Thrombosis and Hemostasis 3A: LABORATORY MANAGEMENT Techniques for assessing blood coagulation and its inhibition, fibrinolysis, primary Hemostasis and platelet function, including automation Familiarity with the methods and instruments and their pitfalls Versie pagina 13/17

14 Principles of laboratory management Familiarity with setting of ranges, quality assurance, laboratory computing Principles of personnel management Familiarity with staff performance management and appraisal 3B: ACQURED BLEEDNG DSORDERS Mechanisms of bleeding in: Latrogenic bleeding Surgical bleeding (including cardiopulmonary bypass) Obstetric bleeding Disseminated ntravascular coagulation Massive transfusion Renal disease Liver disease F V and vwf inhibitors nterpret laboratory tests accurately, in the clinical context, formulate an appropriate management plan, and liaise with other specialists Less common bleeding disorders such as Amyloidosis and very rare inhibitors 3B: ACQURED BLEEDNG DSORDERS Available treatments, including management of underlying disease, blood products, recombinant Va and immunosuppression, and their side-effects Advise on use of blood products and other therapies, including appropriate use of vitamin K and protamine 3C: CONGENTAL BLEEDNG DSORDERS Coagulation factors and current understanding of coagulation mechanisms Natural history, presentation and complications of congenital coagulation disorders including hemophilia A & B and von Willebrand s disease and subtypes Taking a relevant history, including previous challenges and family history, and conducting a focused clinical examination to assess for abnormal bleeding Ability to formulate a comprehensive differential diagnosis and management plan Less prevalent factor deficiencies such as,, V, V and and a/dysfibrinogenaemia Rare, easily overlooked deficiencies: factor, antiplasmin Diagnostic methods including, screening tests, specific factor and inhibitor assays nterpret laboratory results accurately, and in the light of the clinical background Use of molecular biological techniques to identify genetic disorders Advise on use of molecular biological techniques in diagnosis Use of molecular biological techniques in prenatal and family testing Appropriate use of therapeutic materials: recombinant products, blood products and adjuvant therapies, including dessmopressin and anti-fibrinolytics, their indications and safety profiles 3D: PLATELET DSORDERS Platelet structure and function Platelet-vessel wall interactions Measurement of platelet numbers by automated counters nterpretation of laboratory data and awareness of pitfalls Diagnosis and management of thrombocytopenias, including diopathic Thrombocytopenic Purpura Choice of treatment in diopathic Thrombocytopenic Purpura, including observation, immunosuppression, splenectomy and pregnancy management The performance use and interpretation of screening tests of primary Hemostasis, and tests of platelet aggregation and release Diagnosis of congenital platelet disorders, including thrombasthenia, Bernard-Soulier disease, storage pool disorders and enzymopathies Diagnosis and management of acquired platelet disorders, including myeloproliferative diseases Novel investigations, such as Platelet Function Analyzer 100 Management of rare congenital platelet disorders The mechanisms, classification and diagnosis of Thrombotic Thrombocytopenic Purpura and Hemolytic Uremic Syndrome Appropriate management including diagnosis, supportive treatment and plasma therapy in Thrombotic Thrombocytopenic Purpura 3E: THROMBOPHLA/THROMBOSS Physiological coagulation inhibitors including epidemiology and molecular basis of heritable thrombophilia, including V Leiden, G20210A and anticoagulant deficiencies Appropriate use of clinical and laboratory methods to reach a diagnosis, including family history, bioassays, immunoassays and molecular methods Skill in genetic counseling Mechanisms of acquired prothrombotic disease, including antiphospholipid syndrome, Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria, myeloproliferative diseases Use of appropriate clinical and laboratory methods, including tests for anti-phospholipid antibodies Appreciation of gene-environment interaction in thrombosis, including the role of acquired risk factors such as pregnancy, hormone use and immobility Accurate assessment of risk factors and risk of recurrence from clinical assessment The natural history, presentations and complications of heritable and acquired thrombophilia Advising on prophylaxis and treatment of thrombophilia Versie pagina 14/17

15 Management protocols for antiphospholipid syndrome and pregnancy complications The role of heritable thrombophilias in pregnancy failure Post-thrombotic syndrome Diagnostic methods for thrombosis 4A: BLOOD DONATON Council of Europe and National laws for donor eligibility Epidemiology of infectious diseases in the area Donor preparation; venesection T Donation screening Donation-associated side effects Preparation and preservation of standard and special blood components: Whole Blood; Red cells; Plasma; Platelets. Cryoprecipitate; irradiated; leukocyte depleted; washed; filtered; Pediatric Units Viral inactivation and quarantine Use of appropriate diagnostic methods including D-dimer assay and imaging 3F: ANT-THROMBOTCS Drug interactions including mechanism of action and indications for heparins, other anti-thrombins, oral anticoagulants and thrombolytic agents ndications for prophylaxis, including in malignancy a nitiation and laboratory monitoring and dosing of anticoagulants and thrombolytics Use of anticoagulants and thrombolytics in pregnancy Awareness of new anti-thrombotics Appropriate tests for anticoagulant control and familiarity with different models of anticoagulant management, including computerized systems and implementation of multi-professional delivery of anticoagulant control Advise on the follow-up of patients receiving anticoagulants, including advice on duration and intensity of therapy Awareness of additional interventions and their indications, including caval filters and surgery Side-effects of anticoagulants Tests for heparin-induced thrombocytopenia Management of over-anticoagulation and bleeding Diagnosis and management of HT, including interpretation of bio- and immunoassays and use of alternative anticoagulants Mechanisms of antiplatelet agents Advise on selection and use of antiplatelet agents 4. Transfusion Medicine 4B: COMPATBLTY TESTNG Blood Antigens and Antibodies Blood Grouping ABO and D grouping T Complete Phenotype Rhesus and Kell testing Antibody screening 4C: GUDELNES AND NATONAL LAWS FOR THE USE OF BLOOD AND BLOOD COMPONENTS WHOLE BLOOD RED CELLS Alternatives to allogeneic blood transfusion Autologous blood; use of r-huepo, iron etc. 4D: GUDELNES AND NATONAL LAWS FOR THE USE OF PLATELETS Volume; Number of required platelets Quality testing; management of refractoriness 4E: GUDELNES AND NATONAL LAWS FOR THE USE OF PLASMA Fresh Frozen Plasma x x x 4F: GUDELNES AND NATONAL LAWS FOR THE USE OF SPECALLY PROCESSED BLOOD COMPONENTS AND DERVATVES Cryoprecipitate Factors V, V and ; Fibrinogen mmunoglobulins 4G: ADMNSTRATON OF THE TRANSFUSON nformation for the patient; informed consent Routine vs. emergency transfusions Proper identification of the recipiënt Rate and conditions of administration and monitoring 4H: ADVERSE REACTONS dentification of the reactions nvestigation and reporting Management 4: SPECAL PATENTS Hemolytic disease of the newborn Neonatal thrombocytopenia Laboratory work-up of the autoimmune hemolytic anemias T Apheresis Therapeutic apheresis Versie pagina 15/17

16 Plasmapheresis Red cell exchange Plateletpheresis Leucapheresis (therapeutic) Donation by apheresis Platelets, red cells, leucocytes, lymphocytes, granulocytes Multi-component 4J: HSTO-COMPATBLTY AND THE HL-A SYSTEM Principles of testing and matching 4K: STEM CELL COLLECTON Mobilization, collection and preservation Autologous vs. allogeneic stem cells Number of collected cells; identification and concentration of progenitors 4L: THERAPEUTC PHLEBOTOMY T herapeutic phlebotomy 5. General Skills 5A: CLNCAL TRALS / GOOD CLNCAL PRACTCE General recommendations Trainees should have the opportunity to actively participate in the clinical trial process. Junior doctors should have attended at least one course in good clinical practice and national legislation. The aspects described below also include the understanding of the appropriate statistics Understanding the process of randomization and the ability to explain it in simple language to patients Ability to explain study aims and objectives to patients with different language skills and different social or cultural backgrounds Ability to treat and manage patients according to protocol requirements and knowing when to diverge from protocol The different regulations on giving information and obtaining informed consent, including from minors or incapacitated adults Define, recognize and report Self Assessment Exercise s / Suspected-Unexpected Severe Adverse Reactions Different phases, types and purposes of clinical trials Significant differences, advantages or disadvantages between: single centre / multi-centre and pharmaceutical / academic clinical trials The principles of patient selection and patient recruitment Dealing with study data Current versions of clinical trial related guidelines and legislation, such as: nternational Conference on Harmonization-Good Clinical Practice guidelines, European Union Directive on clinical trials, European Commission Directive on Good Clinical Practice and World Medical Association Declaration of Helsinki on Ethical principles for medical research involving human subjects. This includes awareness of National Regulatory Authorities and their function Definition and role of a principal investigator and co-investigator Ability to use and to interpret major quality of life instruments 5B: EVDENCE BASED MEDCNE/ CRTCAL APPRASAL General recommendation: A doctor in training should have access to a computer with internet access. t is recommended that during training a doctor actively participates in a journal club, either locally of via the internet. The parts recommended below also include the understanding of the appropriate statistics Use of computer and relevant applications Usage of search engines and ability to find relevant information on the internet (such as medical libraries) From a single case point of view, the use of medical databases in clinical decision making Ability to read scientific literature and critically evaluate information Understanding of the principles of evidence based medicine Working knowledge of simple electronic databases 5C: COMMUNCATON SKLLS General recommendations: A trainee should demonstrate skills appropriate and necessary to provide professional communication. f available, we recommend participation in a training course. Effective communication within a multi-disciplinary team Ability to communicate hematological diagnosis and treatment Dealing with strong emotions communicate with patients with different cultural backgrounds. Use patient- and doctor-centered communication techniques. When involvement of psychosocial specialist resources are required. Discussion with patients and their families concerning change in goals along the course of the disease Ability to offer support for the consequences of the various phases of the disease 5D: PSYCHOSOCAL SSUES General recommendations: The trainee should be offered opportunities to experience and integrate the psychosocial aspects of hematology. This may include specific training courses. mpact of hematological disorders in patients and their families and consequently ability to deal with normal psychological reactions to these diseases Recognizing and management of psychological distress and appropriate counseling of patients Available resources for psychosocial and psychiatric support and treatment Practical experience to appropriately address social and economic needs and resources Patients rights according to national legislation Appropriate response to specific needs of patients of different cultural origins, and their families Awareness Knowledge Competenc e Versie pagina 16/17

17 5E: ETHCS General recommendations Ethical competence is an essential component of the specialty of hematology Practical understanding of the ethical issues that confront patients, their families and caregivers within the context of disease management options and outcome Duties to patients in dealing with unintended harm Ability to participate in and initiate multi-professional discussion about ethical dilemmas and conflict of interest Principles of medical ethics, such as primacy of patient welfare, respect of patient autonomy, promotion of social justice Principles of moral reasoning Relationship between healthcare providers and the pharmaceutical industries, including guidelines and legislation Relationship between healthcare providers and the National and European authorities, tissue banks, insurance companies, including legislation 5F: END OF LFE General recommendations A trainee should be familiar with the fact that the threat of death and dying is an integral part of hematology in all patients. Ability to communicate with patients and family about death and dying Experience of medical and psychosocial care for patients approaching death Ability to address quality of life issues in patients approaching death Ability to collaborate with the multi-professional team to enhance patient and family understanding and cooperation Ability to use effective symptomatic treatment for patients approaching death Ability to inform and counsel patients and families about palliative and hospice facilities available Ability to meet and communicate with family members after death of the patient 5G: PHARMACOVGLANCE General recommendations Trainees should understand the activities involved in the detection, assessment, understanding, and prevention of adverse effects or any other drug-related problems. Understanding of definitions relevant to drug-related harm (e.g., adverse event, adverse drug reaction, adverse drug event, medication error, side effect) Ability to recognize and treat adverse drug events Ability to document adverse drug events, including the severity of the event, the causal association between the drug use and the event, and dosing variables National as well as EU legislation regarding properly working pharmacovigilance systems Understanding of different activities involved in reporting of serious, unexpected adverse drug reactions to national pharmacovigilance centers, pharmaceutical industry, and national as well as European regulatory agencies. 5H: Research experience The possibility to acquire research experience varies between different departments and countries. As part of the training in hematology, many European universities recommend a specified period allocated to research while other countries separate clinical training from research education. The following recommendations should be considered as a minimum requirement for a specialist in hematology 1. A hematologist should have a basic understanding of clinical research methods including relevant knowledge of biostatistics. Junior doctors should have attended at least one course in good clinical practice and national legislation (see specific recommendations under clinical trials, above) 2. A hematologist should have a basic understanding of laboratory research concepts and methods. Junior doctors should have attended at least two courses with relevance for this subject. 3. A hematologist should have participated in at least two international hematological conferences (at least one on general hematology) n addition, the curriculum encourages formal research experience, including participation in research projects, presenting abstracts at international meetings and obtaining a PhD degree. The passport should include a short description of the individual s research experience and a publication list (papers and abstracts). Versie pagina 17/17

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Medical ethics & genomics Current legal framework and FAQ. Eline Bunnik Genomic Resequencing in Medical Diagnostics 24 September 2015

Medical ethics & genomics Current legal framework and FAQ. Eline Bunnik Genomic Resequencing in Medical Diagnostics 24 September 2015 Medical ethics & genomics Current legal framework and FAQ Eline Bunnik Genomic Resequencing in Medical Diagnostics 24 September 2015 First of all: NGS is here NGS is becoming a standard diagnostic tool

Nadere informatie

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands VU University Medical Center Hematon openingscongres shared decision making P.C.Huijgens 29 maart 2014 VU University Medical Center VU University Medical Center VU University Medical Center VU University

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek?

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Jos Kraus, senior inspecteur Inspectie voor de gezondheidszorg Baarn, 7 oktober 009. Wat is klinisch onderzoek Introductie Definities De weg door de wet

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Dutch. English to Dutch sample translation. Adverse Effects of Non-steroidal Anti-inflammatory Drugs in the Dog and Cat. Original English article

Dutch. English to Dutch sample translation. Adverse Effects of Non-steroidal Anti-inflammatory Drugs in the Dog and Cat. Original English article Original English article CLINICAL REVIEW Adverse Effects of Non-steroidal Anti-inflammatory Drugs in the Dog and Cat Josephine P. Isaacs School of Veterinary Science The University of Queensland 4072 ABSTRACT

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp Themasessie vluchtelingen Frans van Hoek Marieke Hanekamp Wat in deze sessie? Strategisch Kader Terugkoppeling sessie in Brussel Brainstormen in subgroepen Strategisch Kader EU-beleid en doelstellingen

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Secondary use of human biological materials for scientific research

Secondary use of human biological materials for scientific research This presentation is the intellectual property of the author/presenter. Contact mk.schmidt@nki.nl for permission to reprint and/or distribute. Secondary use of human biological materials for scientific

Nadere informatie

Patient information. Report information. Serious Adverse Event information

Patient information. Report information. Serious Adverse Event information HOVON Data Center Safety Desk NIEUWSBRIEF 4 06 mei 2014 Beste lezer, Met gepaste trots presenteren we u de nieuwe manier van rapporteren van SAE's. Hiermee hopen wij de werklast voor iedereen zoveel mogelijk

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Summary Chapter one chapter two chapter three

Summary Chapter one chapter two chapter three Appendix 1 2 3 4 5 6 7 Summary Infections with intestinal worms (named soiltransmitted helminths ) and micronutrientdeficienciesaretwomajorglobalhealthproblems,especiallyinchildren. Both conditions are

Nadere informatie

De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem

De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem Ontwikkelingen in omgeving 1. Vraag naar klinische geriatrische

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën I N H O U D hoofdstuk 1 anemie 13 1.1 Overzicht van de anemieën 13 1.2 Congenitale anemieën 16 1.2.1 De thalassemieën 16 1.2.2 Sikkelcelanemie 19 1.2.3 Andere hemoglobinopathieën 22 1.2.4 Aangeboren membraanafwijkingen

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Gentherapie begint beloftes in te lossen

Gentherapie begint beloftes in te lossen Gentherapie begint beloftes in te lossen Gerard Wagemaker Vz. Ned. Ver. Gen- en Celtherapie Lid European Union Committee of Experts on Rare Diseases (EUCERD) 12 september 2013 Gentherapie begint beloftes

Nadere informatie

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Aart Bitter Haarlem, 18 maart 2014 Kwaliteitskring Noord-Holland www.information-security-governance.com Agenda 13:45-14:15 - Informatiebeveiliging Introductie

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Risk Based Monitoring:

Risk Based Monitoring: Risk Based Monitoring: Sharing best practices Tine Horsten, MSc Manager Quality Control Unit / Risk Counselor Clinical Trial Center Maastricht (CTCM) Dianne Neppelenbroek, MSc Sr CRA AstraZeneca, Zoetermeer

Nadere informatie

What to include in an array report?

What to include in an array report? What to include in an array report? December 17-19, 2007 Nicole de Leeuw, PhD Department of Human Genetics Radboud University Nijmegen Medical Centre The Netherlands Array analyse criteria a) SNP call

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum

The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum In September 2008, Erasmus MC has implemented the Bachelor/Masters structure (BaMa) in its regular medical curriculum (codename ErasmusArts 2008

Nadere informatie

Publications PUBLICATIONS

Publications PUBLICATIONS Publications 164 Publications PUBLICATIONS 1. Heemskerk B, Veltrop-Duits LA, van Vreeswijk T, ten Dam MM, Heidt S, Toes RE, van Tol MJ, Schilham MW. Extensive cross-reactivity of CD4 + adenovirus-specific

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Welke functies moeten ingevuld worden?

Welke functies moeten ingevuld worden? Welke functies moeten ingevuld worden? De herziene Wod van papier naar praktijk! Jan-Bas Prins 17 juni 2014 Relevante documenten Europa 2010/63/EU EC Implementation, interpretation and terminology of Directive

Nadere informatie

Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm

Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm Arne IJpma Clinical Genetics Department, Erasmus MC, Rotterdam, The Netherlands Financial Disclosure I have no financial relationships

Nadere informatie

SNOMED CT Opzoeken van attributen

SNOMED CT Opzoeken van attributen SNOMED CT Opzoeken van attributen Copyright 2010 Furore voor tekst en ontwerp. SNOMED CT is eigendom van IHTSDO. IHTSDO heeft Furore toestemming verleend voor het gebruik van het SNOMED CT materiaal, zoals

Nadere informatie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Symposium ter gelegenheid afscheid Ad van Dooren Zelfredzaamheid van patiënten bij gebruik van veilige medicatie. Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Rudolf van Olden, arts Medisch Directeur

Nadere informatie

Tools voor verdere versterking van examencommissies

Tools voor verdere versterking van examencommissies Tools voor verdere versterking van examencommissies 9 maart 2016 dr.ir. Ludo van Meeuwen mr. Esther de Brouwer Welkom Wat gaan we doen? voorstelronde trainers voorstelronde trainers/deelnemers naam functie

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN NEDERLANDSE VERENIGING voor ONCOLOGIE ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN De Oncologiedagen worden georganiseerd door: NVvO, NKI-AVL en ERASMUS MC 1. Larynx- en hypofarynxafwijkingen 09-05-1970 2. Hormonen en

Nadere informatie

Post-ASCO 2014 Nieuwe geneesmiddelen. Hans Gelderblom

Post-ASCO 2014 Nieuwe geneesmiddelen. Hans Gelderblom Post-ASCO 2014 Nieuwe geneesmiddelen Hans Gelderblom Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld

Nadere informatie

EPA s in de Common Trunck van de herziene opleiding anesthesiologie

EPA s in de Common Trunck van de herziene opleiding anesthesiologie EPA s in de Common Trunck van de herziene opleiding anesthesiologie Een Entrustable Professional Activity (EPA) is een taak, die deel uitmaakt van de normale werkzaamheden van een professional, die afzonderlijk

Nadere informatie

Nieuwe evidence-based richtlijn acute pancreatitis. Marc Besselink HPB chirurg, AMC Amsterdam m.g.besselink@amc.nl

Nieuwe evidence-based richtlijn acute pancreatitis. Marc Besselink HPB chirurg, AMC Amsterdam m.g.besselink@amc.nl Nieuwe evidence-based richtlijn acute pancreatitis Marc Besselink HPB chirurg, AMC Amsterdam m.g.besselink@amc.nl Pancreatitis.nl Het idee Update van de 2002 acute pancreatitis richtlijn van de International

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Pharmacotherapie. Introductie- COIG-cursus. Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam

Pharmacotherapie. Introductie- COIG-cursus. Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam Pharmacotherapie Introductie- COIG-cursus Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam vanaf 9.15 uur registratie en koffie/thee 10.00 10.15 uur opening en inleiding

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Workshop Flowcytometrie in MDS 5 september 2012 Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Canan Alhan VU Medisch Centrum Cancer Center Amsterdam Klinische prognostische

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings HMG-CoA Reductase Inhibitors and safety the risk of new onset diabetes/impaired glucose metabolism Final SmPC and PL wording agreed by PhVWP December 2011 Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY

Nadere informatie

RICHTLIJN ONCOLOGISCHE REVALIDATIE: TOEPASSING EN UITKOMSTEN 1. Richtlijn Oncologische Revalidatie: Toepassing en Uitkomsten op Vermoeidheid,

RICHTLIJN ONCOLOGISCHE REVALIDATIE: TOEPASSING EN UITKOMSTEN 1. Richtlijn Oncologische Revalidatie: Toepassing en Uitkomsten op Vermoeidheid, RICHTLIJN ONCOLOGISCHE REVALIDATIE: TOEPASSING EN UITKOMSTEN 1 Richtlijn Oncologische Revalidatie: Toepassing en Uitkomsten op Vermoeidheid, Depressieve Klachten en Kwaliteit van Leven voor en na Oncologische

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

PUBLICATIE STRATEGIE

PUBLICATIE STRATEGIE PUBLICATIE STRATEGIE Waarom publiceren Disseminatie van de resultaten Duidelijke communicatie Consistente boodschappen Commercialisatie Nationale en internationale valorisatie Kennispartner Meer gebaat

Nadere informatie

Verificatie van Onderzoeksgegevens. Een internationaal perspectief. Jean-Paul Eycken. FormaliS. EPD-Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008

Verificatie van Onderzoeksgegevens. Een internationaal perspectief. Jean-Paul Eycken. FormaliS. EPD-Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008 Verificatie van Onderzoeksgegevens Een internationaal perspectief Jean-Paul Eycken -Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008 Slide 1 Mag ik mij even voorstellen? Jean-Paul Eycken Bioingenieur, MBA 20 jaren ervaring

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Personal information. Diploma s. Languages. Internships. Working experience. Christophe Lemmens

Curriculum Vitae. Personal information. Diploma s. Languages. Internships. Working experience. Christophe Lemmens Curriculum Vitae Personal information Name: Address: Christophe Lemmens Spoorweglei 31a 2520 Emblem Belgium Birth date: 10 August 1984 Telephone: 3232655822 Mobile phone: 32498632025 E-mail: Christophe.Lemmens@ua.ac.be

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Consultverlening. Achterom zien en vooruit blikken Dr Hans Janssen 19 september 2013, De ReeHorst, Ede

Consultverlening. Achterom zien en vooruit blikken Dr Hans Janssen 19 september 2013, De ReeHorst, Ede Consultverlening Achterom zien en vooruit blikken Dr Hans Janssen 19 september 2013, De ReeHorst, Ede 1 2 3 4 5 6 C n a V 7 M r a a n Onder consultverlening door de laboratoriumspecialist wordt hier verstaan:

Nadere informatie

Coderingen in een HL7v3 RIM EPD. 7 Brachmanoth 2008, kwart over 3 lokale tijd Utrecht Ir. Yeb Havinga

Coderingen in een HL7v3 RIM EPD. 7 Brachmanoth 2008, kwart over 3 lokale tijd Utrecht Ir. Yeb Havinga Coderingen in een HL7v3 RIM EPD 7 Brachmanoth 2008, kwart over 3 lokale tijd Utrecht Ir. Yeb Havinga - 1 - Inhoud Waarom een standaard codering? Inleiding Portavita Multidisciplinair EPD HL7 Observation

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." + "

Nadere informatie

Overview of the presentation

Overview of the presentation 1 Intercultural mediation in health care in the EU: theory and practice Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Overview of the presentation 1. Policy issues 2. Why do we need medical

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

GMPZ herziening 2013 H7 Uitbestede werkzaamheden Pagina 1 van 6

GMPZ herziening 2013 H7 Uitbestede werkzaamheden Pagina 1 van 6 -Z Hoofdstuk 7 Uitbestede werkzaamheden Inleiding Voor het uitbesteden van de gehele bereiding of een onderdeel daarvan geldt de. De -principes van dit hoofdstuk zijn van toepassing op het uitbesteden

Nadere informatie

De Rol van de Verantwoordelijk Persoon

De Rol van de Verantwoordelijk Persoon De Rol van de Verantwoordelijk Persoon Weefsels over de grens Dr. Richard van der Linden Senior QA/RA Consultant Signifix BV Professor Bronkhorstlaan 10, Building 48 3723 MB Bilthoven The Netherlands http://www.signifix.com/

Nadere informatie

Zorgpaden en verslavingszorg: een introductie. Lezing bij het Centrum Maliebaan op dinsdag 6 november 2012 door prof. dr.

Zorgpaden en verslavingszorg: een introductie. Lezing bij het Centrum Maliebaan op dinsdag 6 november 2012 door prof. dr. Zorgpaden en verslavingszorg: een introductie Lezing bij het Centrum Maliebaan op dinsdag 6 november 2012 door prof. dr.guus Schrijvers Introductie Inleiding Definitie Zorgpad Variantie analyse: evaluatie

Nadere informatie

Bijwerkingen en voorvallen

Bijwerkingen en voorvallen Bijwerkingen en voorvallen (Directive 2004/23/EC) M. ten Dolle TRIP Landelijk Hemovigilantie Bureau TRIP Landelijk Hemovigilantie Bureau Missie van TRIP is het registreren en analyseren van ingezonden

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Inclusive Education: competences for teacher training

Inclusive Education: competences for teacher training 08052014 Inclusive Education: competences for teacher training Evelien Dankert MSc Teacher Training Institute Leiden University of Applied Sciences The Netherlands Our goal in teacher training in relation

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Toetsregeling Onderzoeksvaardigheden en methodologie toets 1

Toetsregeling Onderzoeksvaardigheden en methodologie toets 1 Toetsregeling Onderzoeksvaardigheden en methodologie toets Bacheloropleiding Biomedische Wetenschappen Radboudumc Deze regeling is van kracht vanaf 9 november 25. ) Begripsbepaling Het tentamen Onderzoeksvaardigheden

Nadere informatie

Autonomie en Paternalisme in Mediation. Hugo Prein / Dorothy DellaNoce 21 April 2009 www.transformatieve-mediation.nl. Agenda

Autonomie en Paternalisme in Mediation. Hugo Prein / Dorothy DellaNoce 21 April 2009 www.transformatieve-mediation.nl. Agenda Autonomie en Paternalisme in Mediation Hugo Prein / Dorothy DellaNoce 21 April 2009 www.transformatieve-mediation.nl Agenda Autonomie en paternalisme? Analyse van enkele video clips Discussie 2 1 Cliënt-

Nadere informatie