Goed eten ter preventie van kanker

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Goed eten ter preventie van kanker"

Transcriptie

1 Beweeg elke dag minimaal 30 minuten WCRF's voedingsrichtlijn De aanbevelingen om kanker te voorkomen zijn door het Wereld Kanker Onderzoek Fonds in drie richtlijnen samengevat. Richtlijnen ter preventie van kanker Streef uw leven lang naar een gezond gewicht Voeding rood vlees en vermijd bewerkt vlees GEWICHT KANKER PREVENTIE LICHAAMS beweging Kies voornamelijk plantaardig voedsel, beperk het eten van Goed eten ter preventie van kanker Als u de juiste keuzes maakt ten aanzien van voeding, lichaamsbeweging en gewicht, kunt u uw risico op kanker verlagen. Kies voornamelijk plantaardig voedsel, beperk de consumptie van van rood vlees en vermijd het eten van bewerkt vlees Beweeg elke dag minimaal 30 minuten Streef uw leven lang naar een gezond gewicht En natuurlijk... niet roken Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds maakt deel uit van het internationale World Cancer Research Fund (WCRF) netwerk. Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds (WCRF NL) Leidseplein 33-2 hoog Postbus 15444, 1001 MK Amsterdam Tel: Website: Registratienummer K.V.K. Amsterdam Geef kanker geen kans 2008 Wereld Kanker Onderzoek Fonds / WHE S05 GE

2 Inhoud Goed eten ter preventie van kanker 2 Kies voor een gezond voedingspatroon 3 Kies plantaardig voedsel 4 Voedingssupplementen 8 Mag het een onsje minder? Minder rood vlees 10 Kies caloriearm voedsel 14 Minder bewerkt voedsel 16 Doelstelling De Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds (WCRF NL) helpt mensen bij het maken van keuzes die het risico op kanker verlagen. Alcohol en kanker 17 Gezonde recepten 18 Missie Het financieren van wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen voeding, leefwijze, gewicht, lichaamsbeweging en het risico op kanker Conclusies laten trekken uit al het beschikbare wetenschappelijke bewijs over kankerpreventie door deskundigen Het geven van voorlichting over kankerpreventie Internationaal netwerk Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds (WCRF NL) maakt deel uit van het internationale World Cancer Research Fund (WCRF) netwerk. De overige organisaties in dit netwerk zijn: The American Institute for Cancer Research (AICR), World Cancer Research Fund UK (WCRF UK), World Cancer Research Fund Hong Kong (WCRF HK), Fonds Mondial de Recherche contre le Cancer (WCRF FR) 1

3 Goed eten ter preventie van kanker Wat u iedere dag eet, de manier waarop u uw maaltijden bereidt en de hoeveelheid voedsel die u binnenkrijgt, kan uw risico op kanker beïnvloeden. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt namelijk dat een gezond voedingspatroon in combinatie met regelmatige lichaamsbeweging en een gezond gewicht, het risico op kanker verlaagt. Zoals de zaken er nu voor staan, krijgt ongeveer één op de drie mensen in Nederland op enig moment in zijn of haar leven een bepaalde vorm van kanker. Een hoopvol teken daarbij is dat uit onderzoek blijkt dat kanker niet alleen een kwestie is van pech of noodlot. Wetenschappers vinden het een optimistisch gegeven dat we zelf iets kunnen doen om het risico op kanker te verlagen. Met een gezond voedingspatroon, voldoende lichaamsbeweging en een gezond gewicht kan het risico op kanker met een derde verlaagd worden. Daarnaast speelt niet roken (of stoppen met roken) een grote rol in het verlagen van het risico. Het staat namelijk vast dat roken de hoofdoorzaak is bij een derde van alle vormen van kanker. Het wetenschappelijke rapport Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective van het World Cancer Research Fund (WCRF) netwerk, gepubliceerd in november 2007, toont aan dat wij zelf nog meer kunnen doen om het risico op kanker te verlagen. Het rapport - opgesteld door een speciaal panel van 21 wetenschappers uit de hele wereld - geeft tien aanbevelingen voor de preventie van kanker. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds heeft deze tien aanbevelingen vertaald naar drie realistische richtlijnen: 1. Kies voornamelijk plantaardig voedsel, beperk de consumptie van rood vlees en vermijd het eten van bewerkt vlees. 2. Beweeg elke dag minimaal 30 minuten. 3. Streef uw leven lang naar een gezond gewicht. Alleen al door het naleven van één van deze richtlijnen verlaagt u het risico op kanker. Volgt u alle drie de richtlijnen, dan krijgt u uiteraard de beste bescherming. Wat we eten (voeding), hoeveel we bewegen (lichaamsbeweging) en hoe zwaar we zijn (gewicht), staat met elkaar in verband. Een voedingspatroon met veel calorieën vergroot bijvoorbeeld de kans op overgewicht. Ook te weinig lichaamsbeweging kan overgewicht tot gevolg hebben. Door te bewegen, verbrandt u calorieën waardoor u beter op gewicht kunt blijven. De sleutel tot succes is een balans te vinden tussen de inkomende energie (voeding) en de uitgaande energie (beweging). Voeding en lichaamsbeweging beschermen ons op een aantal manieren tegen kanker. Zo verlaagt een gezond voedingspatroon het risico op kanker en dit helpt het gewicht op peil te houden. Dit laatste verlaagt ook het risico op kanker. Hetzelfde geldt voor lichaamsbeweging. Onderzoek wijst uit dat regelmatig bewegen de hormoonspiegel op een gezond peil houdt. Dit is belangrijk, omdat hoge concentraties hormonen het risico op kanker kunnen verhogen. Lichaamsbeweging verkleint bovendien de kans op overgewicht. Met het naleven van deze drie richtlijnen, kiest u voor een gezondere leefstijl. Stapsgewijze veranderingen van uw eet- en leefstijl leiden na verloop van tijd tot een slanker, gezonder lichaam en verkleinen de kans op kanker. Kies voor een gezond voedingspatroon om uw risico op kanker te verlagen Deze brochure richt zich op de voedingsrichtlijn van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds: kies voornamelijk plantaardig voedsel, beperk de consumptie van rood vlees en vermijd het eten van bewerkt vlees. De volgende aanbevelingen uit het nieuwe rapport over kankerpreventie vallen onder deze richtlijn: Kies voor veel groenten, fruit, volkorenproducten en peulvruchten en varieer zoveel mogelijk. Vertrouw niet op voedingssupplementen om u tegen kanker te beschermen. Beperk de consumptie van rood vlees (zoals rund-, varkens- en lamsvlees) en vermijd het eten van bewerkt vlees. Vermijd dranken met suiker. Beperk de consumptie van calorierijk voedsel (met name van bewerkt voedsel met veel toegevoegde suikers, weinig vezels en veel vet). Beperk de consumptie van zout en met zout (natrium) bewerkt voedsel. Als u al alcohol drinkt, beperk het aantal glazen alcohol per dag dan tot 2 voor mannen en 1 voor vrouwen. Op pagina 24 vindt u alle tien de aanbevelingen ter preventie van kanker. De richtlijnen over gewicht en lichaamsbeweging vindt u in twee aparte brochures. Streef uw leven lang naar een gezond gewicht Voeding GEWICHT rood vlees en vermijd bewerkt vlees KANKER PREVENTIE Beweeg elke dag minimaal 30 minuten Kies voornamelijk plantaardig voedsel, beperk het eten van LICHAAMS beweging 22 3

4 Kies plantaardig voedsel Aanbeveling: Kies voor veel groenten, fruit, volkorenproducten en peulvruchten en varieer zoveel mogelijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat wat we binnenkrijgen via onze dagelijkse voeding het risico op kanker kan beïnvloeden. Het wetenschappelijke WCRF rapport over kankerpreventie laat zien dat een voedingspatroon gebaseerd op plantaardig voedsel de meeste bescherming biedt tegen kanker. In combinatie met een gezond gewicht en voldoende lichaamsbeweging is dit de beste manier om uw risico op kanker te verlagen. Plantaardig voedsel bevat namelijk veel vitaminen en mineralen die uw lichaam gezond en sterk houden. Wat is plantaardig voedsel? Plantaardig voedsel is voornamelijk voedsel dat op het land verbouwd wordt. Voor dagelijkse maaltijden is plantaardige voeding een gezonde en voedzame basis. We onderscheiden in plantaardig voedsel verschillende groepen: u Groente en fruit neem ten minste vijf porties per dag en varieer in de keuze ervan. u Zetmeelrijke voeding granen, peulvruchten en wortel- en knolgewassen. Granen: rijst, pasta, brood, couscous, haver en ontbijtgranen. Neem altijd de volkorenvariant, zoals zilvervliesrijst en volkorenpasta. Die bevatten meer vezels en voedingsstoffen dan witte rijst en blanke pasta. Peulvruchten: linzen, bonen en erwten. Wortel- en knolgewassen (zoete) aardappelen. Plantaardig voedsel bevat weinig calorieën. Dit helpt bij het op peil houden van uw gewicht. Wetenschappelijk onderzoek toont namelijk aan dat overgewicht de kans op kanker kan vergroten. Met een gevarieerd voedingspatroon op basis van plantaardige voeding krijgt u alle belangrijke vitaminen, mineralen en fytochemicaliën binnen. Deze stoffen beschermen uw lichaam tegen de schadelijke invloeden van buitenaf en voorkomen celbeschadiging. Plantaardig voedsel bevat veel vezels. Vezels zorgen voor een goede spijsvertering en verlagen waarschijnlijk het risico op dikke darmkanker. groente, aardappels of granen. Houd als leidraad aan uw bord voor tweederde te vullen met plantaardige voeding. Een derde is dan bestemd voor dierlijk voedsel als vlees, vis of zuivel. Ontbijt Volkorenbrood of crackers. Ontbijtgranen als cornflakes, muesli en cruesli. Neem altijd de volkorenvariant en pas op voor toegevoegde suikers en zout. Pap (havermout). Lunch Volkorenbroodjes belegd met tonijn, kip of humus. Groentesoep. Volkorenpastasalade of rijstsalade. Diner Volkorenpasta met tomatensaus en groenten. Wokschotel met groenten, kip en noedels. Gebakken sliptong met courgette en gekookte krieltjes. Een gezonde maaltijd bestaat voor het grootste gedeelte uit plantaardig voedsel Tussendoortjes Groenten uit het vuistje (bijvoorbeeld wortels of komkommer). Vers fruit. Een handje noten, zaden of gedroogd fruit. Waarom plantaardig voedsel? Het risico op kanker verlaagt u al door iedere dag maaltijden te nemen op basis van plantaardig voedsel. Daarvoor zijn de volgende redenen te geven. Eet meer plantaardig voedsel Het is niet moeilijk om in uw maaltijden meer plantaardig voedsel op te nemen. Als uw avondmaaltijd nu nog hoofdzakelijk uit vlees bestaat, kunt u geleidelijk aan uw maaltijd uitbreiden met bijvoorbeeld meer 4 5

5 De wetenschap uitgelegd: hoe kan plantaardig voedsel het risico op kanker verlagen? Op pagina 4 staat dat ons voedingspatroon kan bijdragen het risico op kanker te verlagen. Plantaardig voedsel heeft twee voordelen: het beschermt het lichaam en helpt bij het op peil houden van het gewicht. Plantaardig voedsel houdt ons slank omdat het relatief weinig calorieën bevat. Het bevat daarnaast stoffen als fytochemicaliën en vezels. Wetenschappers nemen aan dat deze stoffen het lichaam helpen zichzelf beter tegen kanker te beschermen. Fytochemicaliën Groenten, fruit, peulvruchten en volkorenproducten bevatten verschillende vitaminen, mineralen en andere natuurlijke stoffen die in verband gebracht worden met een goede gezondheid. Deze natuurlijke stoffen worden ook wel fytochemicaliën genoemd. Fyto betekent van planten afkomstig. Plantaardige voedingsmiddelen kunnen bijvoorbeeld wel verschillende fytochemicaliën bevatten. Vele van deze stoffen functioneren als antioxidanten. Dit houdt in dat ze helpen de cellen in het lichaam gezond te houden. Niet alle plantaardige producten bevatten dezelfde vitaminen, mineralen en fytochemicaliën. Om er zeker van te zijn dat u deze stoffen in voldoende mate binnenkrijgt, kunt u het beste zo gevarieerd mogelijk eten. Kies daarvoor plantaardig voedsel uit iedere kleurgroep. Vezels Plantaardig voedsel bevat voedingsvezels. Er bestaat wetenschappelijk bewijs dat het eten van veel vezels de kans op bepaalde soorten kanker, zoals darmkanker, kan verkleinen. Er zijn daarnaast aanwijzingen dat het eten van vezels het risico op slokdarmkanker verlaagt. Een vezelrijke voeding verlaagt tevens het risico op hartziekten. Plantaardig voedsel bereiden Ook de manier waarop we onze maaltijden bereiden, heeft invloed op de gezondheid. Bij de bereiding (koken en stomen) van plantaardig voedsel zijn doorgaans geen extra vetten nodig. Hierdoor blijft het aantal calorieën per maaltijd beperkt. Noten, zaden en plantaardige oliën Er zijn weinig wetenschappelijke aanwijzingen over de rol van noten, zaden en plantaardige oliën bij het verlagen van het risico op kanker. Daarom doen we geen specifieke aanbeveling over deze producten. Wel vormen noten en zaden een waardevolle bron van vezels, essentiële vetzuren, vitaminen en mineralen. Eet ze met mate, want noten en zaden bevatten veel calorieën. Plantaardige olie kunt u in kleine hoeveelheden gebruiken om mee te koken. Hoe zit het met...? Ander plantaardig voedsel Suiker Er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs gevonden dat suiker het risico op kanker verhoogt. We weten wel dat het gebruik van veel suiker leidt tot een toename van het gewicht. En zwaarlijvigheid leidt weer wel tot een verhoogd risico op kanker. Om een gezond gewicht te behouden, is het aan te raden zo min mogelijk suiker te gebruiken en caloriearm voedsel te nemen. Zie pagina 14. Tips Neem plantaardige ingrediënten als uitgangspunt bij het samenstellen van een maaltijd. Zodra hiervoor de keuze is gemaakt, beslist u of u nog vlees toevoegt. Eet ten minste vijf porties groente en fruit per dag. Kies volkorengraanproducten, zoals volkorenpasta en zilvervliesrijst. Probeer niet te veel zetmeelrijk voedsel te eten dat gemaakt is van witte bloem. Denk hierbij aan wit brood en blanke pasta. Ook witte rijst bevat veel zetmeel. Beperk de consumptie van vet, suiker- en calorierijk voedsel, zoals gebak, cake en koekjes. 6 7

6 Voedingssupplementen een makkelijke oplossing voor een gezond voedingspatroon? Aanbeveling: Vetrouw niet op voedingssupplementen om u tegen kanker te beschermen. De productinformatie van voedingssupplementen belooft gewoonlijk allerlei gezondheidsvoordelen. Maar uit onderzoek is gebleken dat voedingssupplementen waarschijnlijk niet hetzelfde effect bereiken als echte voedingsmiddelen zoals groente en fruit. Een gezond en gevarieerd voedingspatroon beschermt beter tegen kanker dan voedingssupplementen Wat zijn supplementen? Natuurlijk voedsel heeft een hoge voedingswaarde en bevat vitaminen, mineralen, vezels en andere stoffen die onmisbaar zijn voor een goede gezondheid. Sommige van deze stoffen zijn ook als voedingssupplement beschikbaar, in de vorm van tabletten of poeders, zoals vitamine C-tabletten. Ook al zijn voedingssupplementen populair, ze zijn nog steeds onderwerp van wetenschappelijk debat. In relatie tot kankerpreventie is het effect van supplementen niet altijd heel duidelijk en soms onvoorspelbaar. Onderzoek heeft zowel positieve als negatieve resultaten opgeleverd: Het wetenschappelijke WCRF rapport over kankerpreventie concludeert dat supplementen met een hoge dosis van bepaalde voedingsstoffen het risico op verschillende vormen van kanker nadelig kunnen beïnvloeden. Het rapport concludeert ook dat een hoge dosis van andere voedingsstoffen waarschijnlijk beschermende effecten heeft tegen bepaalde soorten kanker. Wat is is het advies van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds? Wij adviseren u niet te vertrouwen op voedingssupplementen om u tegen kanker te beschermen. Wij baseren ons daarbij op de bevindingen uit het wetenschappelijke rapport over kankerpreventie. Hoewel er onderzoeken zijn gedaan die uitwijzen dat voedingssupplementen mogelijk bescherming bieden tegen bepaalde vormen van kanker, zijn deze veelal uitgevoerd onder specifieke groepen mensen. Hierdoor is het nog niet duidelijk of de voordelen ook gelden voor de bevolking in het algemeen. Een uitgebalanceerd voedingspatroon met veel verschillende soorten groente, fruit en andere plantaardige producten beschermt u beter dan het innemen van voedingssupplementen. U krijgt op deze manier al dagelijks voldoende vitaminen, mineralen en antioxidanten binnen. Daar komt bij dat een gezond voedingspatroon helpt bij het behouden van een gezond gewicht. Wanneer zijn supplementen nodig? In de volgende gevallen zijn supplementen wel nuttig. Vrouwen in de vruchtbare leeftijd met een kinderwens doen er goed aan nog voor de conceptie en tot en met de tiende week van de zwangerschap foliumzuur te nemen. Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, nemen vaak op doktersadvies een vitamine D-supplement, eventueel aangevuld met een ijzersupplement (bij tekort aan ijzer). Kinderen tussen de zes maanden en vijf jaar oud kunnen baat hebben bij vitamine A-, C- en D-druppels. Kinderen met een goede eetlust die gevarieerd eten, hebben deze waarschijnlijk niet nodig. Kwetsbare ouderen die weinig calorieën binnenkrijgen, kunnen baat hebben bij een lage dosis van een uitgebalanceerd voedingssupplement. 8 9 Ouderen kunnen overwegen om een vitamine D-supplement te nemen. Dit advies geldt ook voor mensen van Aziatische afkomst, mensen die zelden buiten komen of hun huid geheel bedekken als ze naar buiten gaan en mensen die geen vlees of vette vis eten. Raadpleeg uw huisarts voor een persoonlijk advies over het nemen van voedingssupplementen.

7 Mag het een onsje minder? Minder rood vlees Aanbeveling: Beperk de consumptie van rood vlees (zoals rund-, varkens- en lamsvlees) en vermijd het eten van bewerkt vlees. Een van de belangrijkste aanbevelingen van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds is de consumptie van rood vlees te beperken en het eten van van bewerkt vlees te vermijden. Dat betekent niet dat we geen dierlijke producten meer mogen eten. Vis en mager gevogelte zijn gezonde alternatieven en worden niet in verband gebracht met een hoger risico op kanker. Dat is anders met rood en bewerkt vlees. Toch geldt ook hiervoor dat het niet zo is dat we helemaal geen rood vlees meer mogen eten. Wel raden wetenschappers aan om per week niet meer dan 500 gram (gewicht na bereiding van) rood vlees te eten. Vlees verliest bij bereiding ongeveer een derde van het gewicht, dus dit is ongeveer gram rauw vlees. Ook raden zij aan de consumptie van bewerkt vlees zoals ham en worst zoveel mogelijk te vermijden. Zo kunnen we het risico op bepaalde vormen van kanker verlagen. Hoe kunt u deze aanbeveling in uw voedingspatroon opvolgen? De eerste stap kan zijn bij te houden wat u normaal gesproken in een week eet. Let daarbij specifiek op de hoeveelheid rood en bewerkt vlees. Misschien hoeft u dan maar een paar kleine aanpassingen te maken. Om minder rood en bewerkt vlees te eten, geven we enkele suggesties onder het kopje Goede alternatieven. 1/3 2/3 Beschouw (rood) vlees als een bijgerecht dat extra smaak aan de maaltijd kan geven (of minder) dierlijk voedsel (of meer) groenten, graanproducten en peulvruchten Wat is bewerkt vlees? Bewerkt vlees zijn vleesproducten die zijn gerookt, gezouten of anderszins geconserveerd, bijvoorbeeld door de toevoeging van conserveringsmiddelen. Denk aan ham, salami, spek, worst en veel andere vleeswaren. Er is een duidelijk wetenschappelijk verband gevonden tussen het eten van bewerkt vlees en het ontstaan van darmkanker. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds raadt daarom aan de consumptie van bewerkt vlees te vermijden. Door deze voedingsmiddelen links te laten liggen, kunt u uw risico op kanker namelijk aanzienlijk verlagen. Bewerkt vlees is meestal rood vlees, maar het kan ook gemaakt zijn van gevogelte. Over bewerkt gevogelte is nog onvoldoende bewijs en om hierover aanbevelingen te kunnen doen, is meer onderzoek nodig. Totdat we meer weten, raden we u aan geen bewerkt vlees van gevogelte te nemen. Goede alternatieven Hoe kunt u de hoeveelheid rood vlees in uw maaltijden beperken? Plan per week een aantal maaltijden zonder rood vlees. Neem mager gevogelte zoals kip (zonder vel) of kalkoen in plaats van varkens-, rund- of lamsvlees. Vervang het vlees in stoofpotjes, ovenschotels en pastasauzen door bonen erwten of linzen. Deze zijn voedzaam en een goede bron van eiwitten. Probeer meer vis te eten, het is snel en makkelijk te bereiden. Neem bij voorkeur één keer in de week vette vis zoals zalm en haring en eenmaal per week een andere soort vis zoals kabeljauw of schol. Gerookte en gedroogde vis bevat vaak veel zout. Zet deze vis minder vaak op het menu. Balans Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds hanteert de tweederde plantaardig -regel. Deze regel helpt bij het naleven van onze voedingsadviezen. In de Nederlandse keuken is vlees vaak het uitgangspunt van de maaltijd. Probeer dat eens te veranderen en kies eerst graanproducten, groenten en peulvruchten. Pas hierop uw vleeskeuze aan alsof het een bijgerecht is dat extra smaak aan de maaltijd geeft. Door uw maaltijd op deze manier samen te stellen, komt er meer ruimte voor groenten en andere plantaardige voeding. En zo helpt het u minder rood vlees te eten, zonder dat u het gevoel heeft iets te missen Om minder rood vlees te eten, zijn dit smakelijke alternatieven: Ingeblikte vis zoals tonijn, zalm en sardientjes zijn goedkoop en smakelijk op een boterham. Bijkomend voordeel is dat vis in blik lang houdbaar is. Vervang de ham en salami op uw pizza door geroosterde groenten, pijnboompitten, kip of olijven. Probeer huisgemaakte vegaburgers, falafel of viskoekjes in plaats van worst. Rood vlees hoeveel per week? Hieronder vindt u een aantal maaltijdsuggesties om gedurende de week rood vlees te eten, zonder de grens van 500 gram te overschrijden. Week 1 - kleine porties rood vlees in zes hoofdmaaltijden Ovenschotel met lamsvlees, groenten, linzen en aardappelpuree Stoofpotje met rundvlees en kikkererwten Chili met lamsvlees en kidneybonen Roerbak groenten met varkensvlees Paprika's gevuld met groenten en gehakt Mexicaanse wrap met groenten en rundvleesreepjes Totaal 40 gr 50 gr 50 gr 50 gr 60 gr 50 gr Week 2 gemiddelde porties rood vlees in vier hoofdmaaltijden Spaghetti bolognese met gehakt Biefstuk Varkensfiletlapje Kalfsoester Totaal 330 gr 140 gr 145 gr 75 gr 90 gr 450 gr Week 3 Grote porties rood vlees in twee hoofdmaaltijden Rib-eye Grote portie lamskoteletjes Totaal 250 gr 150 gr 400 gr

8 Hoe zit het met...? Ander dierlijk voedsel Vis is gezond en we zouden het vaker in het menu moeten opnemen. Mogelijk biedt het eten van vis ook bescherming tegen darmkanker. Maakt de bereiding uit? Bakken, koken en stomen zijn allemaal gezonde manieren om voedsel te bereiden. Een aantal onderzoeken wijst uit dat van voedsel dat bereid is op zeer hoge temperaturen de samenstelling - voornamelijk van vlees - kan veranderen. Er is weinig bewijs dat aangebrand voedsel het risico op sommige kankersoorten verhoogt. Gevogelte zoals kip en kalkoen kunnen een voedzame toevoeging zijn op onze maaltijden. Kies bij voorkeur voor mager gevogelte zonder vel, want het velletje bevat veel vet. Zuivel er zijn wetenschappelijke aanwijzingen dat producten met veel calcium, zoals melk, ons kunnen beschermen tegen darmkanker. Daarentegen worden melkproducten wel weer gekoppeld aan een mogelijk verhoogd risico op prostaatkanker. Daarom heeft het Wereld Kanker Onderzoek Fonds besloten geen speciale aanbeveling over melkproducten te doen. Het is wel goed te weten dat melkproducten een uitstekende bron van voedingsstoffen zijn die het lichaam gezond houden, voornamelijk onze botten. Neem bij voorkeur halfvolle of magere melk en 20+ en 30+ kaas. Eieren zijn een goede bron van proteïne en een gezonde aanvulling op uw voedingspatroon. Het eten van eieren wordt niet in verband gebracht met een verhoogd risico op kanker. Wild zoals hazen- en hertenvlees heeft een andere samenstelling dan vlees van dieren die voor consumptie zijn gefokt. Wild is ook magerder vlees. Er zijn geen wetenschappelijke aanwijzingen dat het eten van wild invloed heeft op het risico op kanker. De wetenschap uitgelegd: waarom wordt rood vlees aan darmkanker gekoppeld? Meestal wordt een verband tussen bepaald voedsel en een verhoogd risico op kanker in eerste instantie onderzocht door middel van epidemiologisch onderzoek. Hierbij wordt het voedingspatroon en de leefwijze van verschillende groepen mensen onderzocht. Wetenschappers onderzoeken daarna welke mensen ziekten als kanker ontwikkelen. Een aantal van deze studies toonde aan dat mensen die veel rood vlees en bewerkt vlees eten vaker darmkanker krijgen. De volgende stap is te verklaren hoe dit voedsel onze kans op darmkanker verhoogt. Wetenschappers hebben onderzocht welk effect rood en bewerkt vlees hebben op onze cellen. Deze onderzoeken zijn opgenomen in het wetenschappelijke WCRF rapport over kankerpreventie. De resultaten hiervan hebben geleid tot de aanbeveling om minder rood vlees te eten Het eten van rood vlees kan het risico op dikke darmkanker verhogen Wat is de theorie? Een theorie om het verband tussen rood vlees en het ontstaan van darmkanker te verklaren is de aanwezigheid van heem in het vlees. Heem is de stof die vlees haar rode kleur geeft. Deze stof kan ook schade veroorzaken aan de wand van de dikke darm, met als gevolg een hoger risico op dikke darmkanker. Daarnaast stimuleert rood vlees de productie van zogenaamde N-nitrosoverbindingen in het lichaam. Deze verbindingen zijn kankerverwekkend en kunnen schade aanrichten aan ons DNA. Het blijkt dat bewerkt vlees, zoals ham en worst, het lichaam aanzet meer N-nitrosoverbindingen te produceren dan onbewerkt rood vlees. Dit verklaart waarom er zo n overtuigend verband is tussen het eten van bewerkt vlees en het ontstaan van kanker.

9 Kies caloriearm voedsel Aanbeveling: Vermijd dranken met suiker. Beperk de consumptie van calorierijk voedsel (met name van bewerkt voedsel met veel toegevoegde suikers, weinig vezels en veel vet). Caloriearm of calorierijk? Voedsel dat zich zoveel mogelijk in 'originele staat' bevindt, bevat over het algemeen weinig calorieën. Het meeste plantaardige voedsel bestaat uit veel water en vezels en bevat weinig calorieën. Fastfood, kant-en-klaarmaaltijden en snacks zijn veelal calorierijk. In boter of olie gebakken of gefrituurd voedsel is calorierijk. Wat is calorierijk voedsel? Calorierijk voedsel bevat meer dan kcal per 100 gram. Wat heeft calorierijk voedsel te maken met kanker? Voedsel met veel calorieën bevat meestal veel vetten en/of suikers. Dit kan tot gewichtstoename leiden. U kunt rustig af en toe een caloriebom nemen, zolang het niet de basis is van uw dagelijkse voeding. Caloriearm voedsel daarentegen bevat minder vetten en/of suikers. Deze voeding is rijk aan vezels en water. Vezels geven ons langer een vol gevoel. Tevens beschermen sommige caloriearme producten zoals groente en fruit heel direct tegen kanker. We weten dat zwaarlijvigheid tot een verhoogd risico op kanker leidt. Het is dus van belang om voedsel met weinig calorieën te nemen en te streven naar een goede balans tussen de hoeveelheid calorieën die we binnen krijgen en de hoeveelheid calorieën die we gedurende de dag verbruiken. We kunnen deze balans ook bereiken door meer te bewegen. Dit houdt ons gewicht op peil en verlaagt het risico op kanker. Calorierijk voedsel bevat meer dan kcal per 100 gram Gezond en caloriearm Ontbijt Cornflakes met halfvolle melk Tussendoortje in de ochtend Banaan Lunch Een grote kom groentesoep met een volkorenboterham Appel Tussendoortje in de middag Rauwkost met guacamole Diner Gegrilde kip, zilvervliesrijst, broccoli en wortels Fruitsalade met magere yoghurt Een aantal voorbeelden: Calorierijk voedsel bevat veel vetten of toegevoegde suikers. Fastfood, snacks, desserts en gebak vallen in deze categorie. Brood, mager vlees, gevolgelte en vis bevat ongeveer kcal per 100 gram. Graanproducten en peulvruchten (zonder toegevoegde vetten of suikers) bevatten ongeveer kcal per 100 gram. De meeste groenten en vruchten bevatten tussen de kcal per 100 gram. Bijvoorbeeld hamburgers, patat, kroket, chips, chocolademelk, biscuitjes en boter. Bijvoorbeeld volkorenbrood, kabeljauw, gestoomde zalm, kipfilet zonder vel. Bijvoorbeeld bruine bonen, linzen, zilvervliesrijst en volkorenpasta. Bijvoorbeeld broccoli, wortels, appels, bananen, gekookte aardappelen. Calorierijk Zoetekauw? Als u veel zoete drankjes als cola, fruitdranken en (gezoete) vruchtensappen drinkt, loopt u kans in gewicht aan te komen. De neiging bestaat om zulke dranken in steeds grotere hoeveelheden te nuttigen. Probeer deze dranken te laten staan en neem in plaats daarvan een glas water. Koffie en thee zonder suiker zijn ook gezonde alternatieven. Neem echter niet meer dan vier kopjes koffie per dag. Plantaardige oliën, zaden en noten bevatten behalve veel calorieën, ook veel voedingsstoffen en zijn belangrijk bij een gezond en uitgebalanceerd voedingspatroon. Zolang we deze producten niet in grote hoeveelheden eten, leiden ze niet tot gewichtstoename Natuurlijke vruchtensappen kunnen deel uitmaken van de dagelijks aanbevolen vijf porties groente en fruit, maar ze bevatten wel veel suiker. Drink daarom niet meer dan één glas vruchtensap per dag. Caloriearm

10 Minder bewerkt voedsel Wat is bewerkt voedsel? Bijna al het voedsel dat we binnenkrijgen is op een of andere manier bewerkt om het aantrekkelijker, langer houdbaar of makkelijker te eten te maken. Met bewerkt voedsel bedoelen we producten die zeer intensief bewerkt zijn of die het resultaat zijn van een bewerkings- of vervaardigingsproces zoals chocolade, chips, koekjes, taarten, hamburgers en patat. Ook gezouten en gedroogd voedsel zoals bacon, ham en salami zijn bewerkt. Het bewerkingsproces heeft tot gevolg dat het voedsel veel water, vezels en voedingsstoffen verliest. Daarvoor in de plaats komt extra vet, zout en suiker. Hierdoor wordt bewerkt voedsel calorierijk en minder voedzaam. Zelfs bij kleine hoeveelheden krijgen we al veel calorieën binnen zonder dat dit een voldaan gevoel geeft. Over het algemeen zijn producten die niet of minimaal zijn bewerkt het gezondst, zoals groenten, fruit, volkoren graanproducten, volkorenbrood en peulvruchten Met een korreltje zout nemen? Aanbeveling: Beperk de consumptie van zout en met zout (natrium) bewerkt voedsel. Wat is zout? Zout is een conserveringsmiddel en een smaakversterker die vrijwel in al het bewerkte voedsel wordt gebruikt. Omdat te veel zout schadelijk kan zijn voor onze gezondheid, raden we aan om de consumptie van zout en met zout bewerkt voedsel te beperken. Zout verhoogt de kans op maagkanker en kan leiden tot een verhoogde bloeddruk. Hoeveel is teveel We hebben dagelijks minder dan 6 gram zout nodig (2,4 gram natrium). Dat is ongeveer 1 theelepel. Het gaat dan niet alleen om zout dat u zelf aan uw eten toevoegt, maar ook om verborgen zout dat in andere voedingsmiddelen zit zoals in brood, cornflakes, soep, (pasta)sauzen, kant-en-klaarmaaltijden en bewerkt voedsel. Ongeveer driekwart van het zout dat we binnenkrijgen, zit in deze producten. Door er minder van te eten en producten met minder zout te nemen, kunnen we de dagelijkse hoeveelheid zout nog meer beperken. Onbewerkt voedsel bevat over het algemeen weinig zout. Koop dus zo veel mogelijk verse, onbewerkte producten en bereid ze zelf met verse of gedroogde kruiden in plaats van zout. Smakelijk en gezond! Wist u dat? De smaak van zout valt weg tegen zoet. Daarom merkt u waarschijnlijk niet eens dat er in koekjes en graanrepen veel zout zit. Een zoute smaak wordt daarentegen sterker bij bittere en zure smaken. U kunt dus bij het koken als smaakversterker bijvoorbeeld citroen of limoen gebruiken in plaats van zout. Alcohol en kanker Aanbeveling: Als u al alcohol drinkt, beperk het aantal glazen alcohol per dag dan tot 2 voor mannen en 1 voor vrouwen. Veel mensen menen dat een glas alcohol per dag goed is voor de gezondheid. Een kleine hoeveelheid alcohol kan het risico op hartziekten inderdaad verminderen. Dit geldt echter niet voor iedereen. De voordelen wegen alleen op tegen de nadelen voor wie een verhoogd risico heeft op hartaandoeningen, zoals mannen boven de veertig en vrouwen na de menopauze. Alcohol verhoogt namelijk het risico op mond-, keel-, strottenhoofd-, borst-, leveren darmkanker. Door zo min mogelijk of liever nog geen alcohol te drinken, kunt u het risico op deze soorten kanker verlagen. Weet wat u drinkt Wat is nu eigenlijk één drankje? Over het algemeen is een drankje ongeveer: 250 ml bier met een normaal alcoholpercentage (5%) (standaard maat bierglas) 25 ml sterke drank (40%) zoals wodka of whisky 125 ml wijn (een klein glas) (12-13%) Dit is een handige richtlijn, maar drankjes bevatten vaak afwijkende hoeveelheden alcohol, afhankelijk van de maat van het glas en de sterkte van de drank. Probeer kleine hoeveelheden te drinken en stop met drinken na 2 glazen als u man bent en 1 glas als u vrouw bent. Het is geen goed idee om glazen alcohol op te sparen door gedurende de week niet te drinken en in het weekend meer te drinken dan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Onderzoek wijst uit dat in één keer veel drinken zeer schadelijk is voor de gezondheid. Alcohol en calorieën Wist u dat alcohol effect heeft op uw gewicht? Alcohol bevat veel calorieën. Door minder te drinken zult u waarschijnlijk ook afvallen en dat is goed om te weten als u op gewicht wilt blijven. Sociaal drinken Soms is het bij sociale gelegenheden moeilijk om niet te drinken. Er zijn gelukkig enkele eenvoudige trucjes om minder te drinken zonder dat het u of uw omgeving opvalt. Zet uw glas na ieder slokje even neer. U zult zich bewuster zijn van iedere slok die u neemt.. Wacht met het bijvullen van uw glas tot het helemaal leeg is. Dit maakt het makkelijker om bij te houden hoeveel u heeft gedronken. Wissel af met een alcoholvrij drankje. Hierdoor matigt u niet alleen de hoeveelheid alcohol, u krijgt ook meer vocht binnen. Verdun alcoholhoudende drank met een alcoholvrije drank of water. Houd uw alcoholgebruik een week lang bij. Als blijkt dat u bijna dagelijks drinkt, probeer dan te minderen en stel een alcoholvrije dag in. 17

11 Gezonde recepten Wortel en rode linzensoep voor 2 personen, 240 kcal per persoon Het eten van soep is een goede en makkelijke manier om meer groenten binnen te krijgen. Deze soep bevat door de wortelen en linzen veel bètacaroteen en een gezonde portie eiwitten en vezels. Als u zelf soep maakt, kunt u het zout vervangen door kruiden en specerijen. In deze soep brengt het snufje kaneel de smaak van de linzen naar voren. Ingrediënten 1 theelepel olijfolie 1 kleine gesnipperde ui 2 middelgrote wortelen in stukjes gehakt 1 middelgrote goudreinet, ontdaan van het klokhuis, geschild en in stukjes gesneden 1 blokje groentebouillon met weinig zout opgelost in 550 ml water of groentenat 1 laurierblad 100 g gedroogde rode linzen snufje kaneel (naar keuze) versgemalen peper fijngehakte peterselie/bieslook als decoratie Bereidingswijze 1. Verhit de olie in een pan. Voeg de uien toe en bak ze op een laag vuur tot ze glazig zijn. 2. Voeg de wortelen toe, goed doorroeren en bak gedurende 5 minuten. 3. Voeg de appel, de bouillon en het laurierblad toe. Breng het aan de kook, voeg de linzen toe en zet het vuur zachter. Laat het met het deksel erop nog 20 tot 30 minuten sudderen totdat de linzen zacht zijn. 4. Voeg wat vers gemalen peper en kaneel toe. Verwijder het laurierblad. 5. Serveer de soep zo of pureer. Versier de soep met de fijngehakte peterselie of bieslook. Stoofpotje Voor 2 personen, 276 kcal per persoon Een makkelijke en snelle variant op het traditionele stoofpotje. Van oudsher bevat een stoofpotje veel vlees. In dit recept zult u veel meer groenten aantreffen. Ingrediënten 1 theelepel olie 1 grote ui, gepeld en gesnipperd 2 grote aardappels, geschild en in blokjes gesneden 1 grote wortel, schoongemaakt en in schijfjes gesneden 200 ml groentebouillon (met weinig zout) versgemalen zwarte peper 100 g erwten (diepvries) 60 g rundvleesreepjes Bereidingswijze 1. Verhit de olie in een koekenpan en bak het vlees rondom bruin. 2. Schep het vlees uit de pan en laat het uitlekken. 3. Fruit de ui in dezelfde pan. 4. Voeg de aardappels en wortel toe en bak deze even mee 5. Voeg de groentebouillon toe. Zorg dat de aardappels net bedekt zijn. Voeg wat versgemalen zwarte peper toe. Breng aan de kook en doe de deksel op de pan. Laat koken tot de aardappels bijna gaar zijn. 6. Voeg de erwten en het vlees toe. Breng het geheel weer aan de kook en laat gedurende 3-4 mintuten op een laag vuur doorkoken totdat de erwten gaar zijn en het vlees goed heet is. 7. Serveer op een voorverwarmd bord en voeg naar smaak nog zwarte peper toe

12 Bonenschotel Voor 2 personen, 213 kcal per persoon Een zeer smakelijk recept, vol met vezels en essentiële voedingsstoffen. U kunt zelf variëren met de ingrediënten. Kies de bonen die u het lekkerst vindt. Koken is experimenteren! Ingrediënten 8 krieltjes in de schil ½ theelepel olijfolie 1 kleine ui, gepeld en gesnipperd 1 teentje knoflook, fijngestampt 1 theelepel paprikapoeder 1 blik tomatenblokjes (400 g) ½ theelepel gedroogde, gemengde kruiden (naar keuze) 1 grote wortel, in reepjes gesneden 1 blik kikkererwten (400 g) 1 blik witte bonen (400 g) versgemalen zwarte peper Bereidingswijze 1. Was de krieltjes goed schoon en kook ze vervolgens 5 minuten in de schil. 2. Verhit intussen de olie in een koekenpan en fruit de ui. 3. Voeg de knoflook en paprikapoeder toe en bak al roerende een minuut mee. 4. Voeg de tomatenblokjes, kruiden en krieltjes toe. Breng het geheel aan de kook en laat 10 minuten sudderen met de deksel op de pan. 5. Voeg de stukjes wortel, kikkererwten, witte bonen en zwarte peper toe. Laat nog 8 minuten sudderen tot de wortel en krieltjes net gaar zijn en de saus dikker is. Roer af en toe. 6. Proef de saus en voeg naar smaak nog wat zwarte peper toe. Thaise kip met rijst Voor 2 personen, 398 kcal per persoon Een heerlijk kipgerecht met oosterse smaken als citroengras, koriander en gember, passend bij iedere gelegenheid. De kip wordt geserveerd met zilvervliesrijst. Ingrediënten 100 g zilvervliesrijst 1 theelepel zonnebloemolie 3 lente-uitjes, in ringen gesneden 175 g kipfilet, in repen gesneden 1 cm verse gember, geschild en geraspt rasp van 1 limoen 50 ml magere kokosmelk 70 ml kippenbouillon 2 cm verse citroengras, in kleine ringen gesneden klein bosje koriander 6 babymaïskolfjes, gehalveerd 20 sperziebonen 1 rode chilipeper, klein gesneden (naar keuze) korianderblaadjes en limoenpartjes ter garnering Bereidingswijze 1. Kook de rijst volgens de aanwijzingen op de verpakking. 2. Verhit ondertussen de olie in een grote koekenpan en bak hierin de kip rondom bruin. 3. Voeg de gember, limoenrasp, kokosmelk, kippenbouillon, citroenrasp en koriander toe. Breng het bijna aan de kook en laat het 10 minuten sudderen op laag vuur met de deksel op de pan. 4. Voeg de babymaïskolfjes, lente-uitjes en sperziebonen toe en laat nog 8 minuten sudderen totdat de kip en groenten gaar zijn. 5. Serveer met de rijst en garneer het eventueel met korianderblad en limoenpartjes

13 Pakketje van zalm en asperges Voor 2 personen, 300 kcal per persoon Dit gerecht ziet er ingewikkelder uit dan het is. U kunt alles voorbereiden tot en met stap 4. Daarna kunt u het in de koelkast bewaren totdat u het gerecht af wilt maken. Een geschikt gerecht om te maken als u gasten heeft. Ingrediënten 4 vellen filodeeg 1 theelepel vloeibare boter 2 zalmmoten 6-10 groene asperges versgemalen zwarte peper 1 eetlepel magere roomkaas Bereidingswijze 1. Verwarm de oven voor op 190 C. 2. Bekleed de bakplaat met bakpapier. 3. Bestrijk 2 vellen filodeeg met een klein beetje vloeibare boter. Leg de andere vellen er bovenop. Bestrijk deze vellen ook met een beetje boter en leg ze naast elkaar op de bakplaat. 4. Leg de moten zalm in het midden van het filodeeg. Leg op iedere moot 3-5 asperges. Doe er versgemalen peper overheen en wat magere roomkaas. 5. Pak de zalm in met het filodeeg. Druk de zijkanten goed op elkaar. Bestrijk het deeg met het laatste beetje boter. 6. Zet het 20 minuten in de oven totdat het deeg bruin en knapperig is. 7. Serveer met groenten of een salade. Tutti Frutti verrassing Voor 2 personen, 159 kcal per persoon Een lekker, eenvoudig en fruitig recept. Kies voor verschillende soorten fruit afhankelijk van het seizoen. Ingrediënten 2 stuks vers fruit naar keuze (160 g), geschild en in stukjes gesneden. U kunt ook 160 g klein fruit gebruiken (aardbeien, frambozen), of fruit uit blik (op eigen sap), uitgelekt. 150 g magere Griekse yoghurt 2 eetlepel crème fraiche halfvet 8 bitterkoekjes Bereidingswijze 1. Verkruimel de bitterkoekjes. 2. Doe de yoghurt en de crème fraiche in een kom en meng de bitterkoekjes hier doorheen. 3. Doe een laagje fruit in twee hoge glazen. Schep hierover wat van het yoghurtmengsel. Herhaal dit en eindig met een laag yoghurt. 4. Zet de glazen even in de koelkast en serveer dan met wat munt of extra fruit

14 Aanbevelingen ter preventie van kanker 1 Streef naar een slank postuur maar vermijd ondergewicht. 2 Neem iedere dag minimaal een halfuur lichaamsbeweging. 3 Vermijd dranken met suiker. Beperk de consumptie van calorierijk voedsel (met name van bewerkt voedsel met veel toegevoegde suikers, met weinig vezels en veel vet). 4 Kies voor veel groenten, fruit, volkorenproducten en peulvruchten en varieer zo veel mogelijk. 5 Beperk de consumptie van rood vlees (zoals rund-, varkens- en lamsvlees) en vermijd het eten van bewerkt vlees. 6 Als u al alcohol drinkt, beperk het aantal glazen alcohol per dag dan tot 2 voor mannen en 1 voor vrouwen. 7 Beperk de consumptie van zout voedsel en met zout (natrium) bewerkt voedsel. 8 Vertrouw niet op voedingssupplementen om u tegen kanker te beschermen. Aanbevelingen voor specifieke groepen Over het Wereld Kanker Onderzoek Fonds Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds is de enige stichting in Nederland die is gespecialiseerd in kankerpreventie door gezonde voeding en leefstijl. De stichting heeft als doel mensen bewust te maken van het feit dat het risico op kanker met een derde verlaagd kan worden door gezonde voeding, voldoende lichaamsbeweging en een gezond gewicht. De informatie in deze brochure is gebaseerd op het tweede wetenschappelijke rapport over kankerpreventie van het World Cancer Research Fund netwerk: Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective (2007). Het rapport, gepubliceerd door het WCRF netwerk, is een analyse van tienduizenden onderzoeken op het gebied van kankerpreventie. Hiermee is het de grootste analyse op dit gebied dat ooit is uitgevoerd. De voorlichtings- en wetenschappelijke programma s van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds worden gefinancierd door giften van particulieren. De stichting ontvangt geen overheidsgelden en is geheel zelfstandig. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds is in het bezit van het CBF Keurmerk voor verantwoorde fondsenwerving en besteding. De informatie van Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds (WCRF NL) over een gezonde eet- en leefstijl richt zich op de Nederlandse bevolking in het algemeen en is niet bedoeld als advies voor personen die op doktersvoorschrift en dieet volgen of speciale behoeften hebben op het gebied van voeding en beweging. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds geeft geen medisch advies; schakel hiervoor uw arts in. 9 Geef baby s de eerste zes maanden uitsluitend borstvoeding. Dat is het beste voor moeder en baby. Geef daarna aanvullende vloeibare en vaste voeding. 10 Als u kanker heeft gehad en de behandeling is beëindigd, volg dan de aanbevelingen voor de preventie van kanker op. En natuurlijk niet roken

Eet gezond. Verklein de kans op kanker

Eet gezond. Verklein de kans op kanker Eet gezond Verklein de kans op kanker Over Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds Ons werk Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds is dé specialist op het gebied van kankerpreventie door gezonde voeding en

Nadere informatie

HAVER APPELVEZEL VEZELS UIT 6 NATUURLIJKE BRONNEN CITRUS WITLOF MAIS HAVER SOJA

HAVER APPELVEZEL VEZELS UIT 6 NATUURLIJKE BRONNEN CITRUS WITLOF MAIS HAVER SOJA HAVER APPELVEZEL CITRUS VEZELS UIT 6 NATUURLIJKE BRONNEN APPEL HAVER WITLOF SOJA MAIS WAT ZIJN VEZELS? Als essentieel onderdeel van een evenwichtig dieet helpen vezels uw spijsverteringssysteem in goede

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

Koolhydraatrijke recepten werkt voor de zorg

Koolhydraatrijke recepten werkt voor de zorg ...lekkere recepten voor in de nachtdienst Koolhydraatrijke recepten werkt voor de zorg Koolhydraatrijke recepten Bewezen is dat koolhydraatrijke voeding vanaf ongeveer de tweede helft van de nachtdienst

Nadere informatie

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl,

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl, Beste KOOK-OOK klant! Gezond eten en genoeg bewegen zorgen ervoor dat je lekker in je vel komt te zitten. Met deze tas vol gezond lekkers kom je dus al een heel eind. Iedereen kent wel iemand die met z

Nadere informatie

SUGARCHALLENGE! LARGE programma. Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s. Dag 27+28

SUGARCHALLENGE! LARGE programma. Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s. Dag 27+28 SUGARCHALLENGE! LARGE programma Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s Dag 27+28 Dag 27 Ontbijt: broodje geitenkaas 1 portie roggebrood, crackers of zuurdesembrood (of glutenvrij; kastanjecrackers

Nadere informatie

met pompoen Gratis Gratis recepten recepten gezonde

met pompoen Gratis Gratis recepten recepten gezonde Varieer met pompoen 10 Gratis gezonde recepten 01 Gratis gezonde recepten Pompoenrecepten Pompoen is lekker en gezond. En natuurlijk een typische herfstgroente. Dit keer tien heerlijke pompoenrecepten!

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

1-2 kopje(s) koffie of thee zonder suiker met evt. halfvolle koffiemelk

1-2 kopje(s) koffie of thee zonder suiker met evt. halfvolle koffiemelk Dagmenu week 1: maandag Twee sneetjes volkorenbrood Belegd met eenmaal jam Belegd met eenmaal kipfilet 1-2 kopje(s) koffie of thee zonder suiker met evt. halfvolle koffiemelk Een appel Belegd met tweemaal

Nadere informatie

Bereid per persoon 1 tortilla (à 70 gram) of 2 grote lepels zilvervliesrijst (120 g gaar).

Bereid per persoon 1 tortilla (à 70 gram) of 2 grote lepels zilvervliesrijst (120 g gaar). 1. Linzenchili met rijst of tortilla s (na bereiding heeft u 2 porties, 1 om in te vriezen) 1 rode ui, gesnipperd 2 teentjes knoflook, gehakt of geperst 2 zongedroogde tomaten, in stukjes (schaar!) 1 prei,

Nadere informatie

Ik heb cholesterol Wat nu?

Ik heb cholesterol Wat nu? Ik heb cholesterol Wat nu? Belangrijk: Deze patiëntbrief is bedoeld ter ondersteuning van het consult door de huisarts. Deze informatie dient dus niet als vervanging van een consult bij een arts. Bedenk

Nadere informatie

Logus Proefmenu Maart 2015

Logus Proefmenu Maart 2015 Logus Proefmenu Maart 2015 Groene Smoothie (kiwi, appel spinazie en avocado) Bosbes Yogi (yoghurt, sinaasappelsap, banaan en bosbes) Courgettesoep met gember en bieslook - Spicy zalm met clementine salsa

Nadere informatie

Stel het niet uit, begin nu!

Stel het niet uit, begin nu! Gezonde NIEUWE IK Stel het niet uit, begin nu! Veel mensen denken dat hun risico om kanker te krijgen erfelijk wordt bepaald of een kwestie is van noodlot. Onderzoek wijst echter uit dat ons voedingspatroon

Nadere informatie

Recepten met superfood- pasta s van RAWPASTA & SLIMSAUCE

Recepten met superfood- pasta s van RAWPASTA & SLIMSAUCE 50 SECONDEN SMOOTHIE ½ zakje RawPasta of RawRice 1 banaan 6-7 aardbeien 250 ml halfvolle melk (lactosevrij alternatief: 250 ml haverdrank naturel) 1. Spoel de RawPasta of RawRice af onder stromend water

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

Gestoomde scholrolletjes

Gestoomde scholrolletjes Gestoomde scholrolletjes 5 stuks scholfilet Garnalen gepeld 3 lente uitjes alleen het groene deel 2 tl maïzena 1 tl sake Snijd de filets in de lengte doormidden. Bak de garnalen en snijd ze heel klein,

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015!

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK helpt graag mee om 2015 gezond van start te laten gaan. Hierbij weer een tas vol lekkere en eerlijke groenten. Veel producten uit de KOOK-OOK tas

Nadere informatie

WEEK 1 1200 KCAL DAG 1

WEEK 1 1200 KCAL DAG 1 DAG 1 Gebakken groente met ei. Magere kwark Bak 1 opscheplepel gesneden rode paprika en 1 opscheplepel champignons met een eetlepel olijfolie. Voeg daar vervolgens 2 eieren bij en bak alles al roerend

Nadere informatie

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA De hoeveelheden in dit menu zijn voor 1 persoon ONTBIJT Roerei (zie recept) Kop koffie of thee Voedingssupplementen (zie toelichting) SNACK 1 roze grapefruit en 1

Nadere informatie

GEZONDE ONTBIJT RECEPTEN WWW.OPTIMALEGEZONDHEID.COM

GEZONDE ONTBIJT RECEPTEN WWW.OPTIMALEGEZONDHEID.COM GEZONDE RECEPTEN ITALIAANSE KRUIDEN OMELET Voeg de uienringen en een eetlepel water toe aan een voorverwarmde pan. Bak de uien net zolang totdat het kleine beetje water in verdampt. Voeg daarna een kleine

Nadere informatie

Kerstmenu: voor 4 personen

Kerstmenu: voor 4 personen Kerstmenu: voor 4 personen Broccolisoep met zalm of spitskoolsalade **** Witlofschuitjes met kipfilet en appel bieten salade; stoofpeertjes gegratineerde aardappelschotel **** Kersenkwark godenspijs Dit

Nadere informatie

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Inhoud 1 Vakantiebestemmingen 2 Wat is gezonde voeding? 3 Energieleveranciers en functies 4 Energiebalans op vakantie 5 Weet

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Groenten zijn gezond. Ze zitten boordevol voedingsstoffen maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen die het nodig

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Iedereen kent de lekkere pasta s uit Italië of de smaakvolle rijst uit Azië. Echter er zijn zoveel andere producten die vroeger veel in Nederland werden gegeten maar de laatste jaren

Nadere informatie

Voeding in de zwangerschap

Voeding in de zwangerschap Voeding in de zwangerschap Verloskunde Beter voor elkaar 1 2 Gezonde voeding Een gezonde leefstijl is belangrijk, vooral nu u in verwachting bent. Daarbij hoort gezonde voeding. Eten voor twee is niet

Nadere informatie

BURGER WRAPS VEGGIE CHILI. Slank En Fit Diner recepten

BURGER WRAPS VEGGIE CHILI. Slank En Fit Diner recepten Slank En Fit Diner recepten BURGER WRAPS Mager rundergehakt hamburgers ( hoeveelheid naar aantal personen) 1 kopje sperziebonen in stukjes gesneden 1/2 kop gehakte verse koriander Verse rode peper in stukjes

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016!

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! ZwARte BoNeNSoEP Met PuLLeD PoRK Zoete aardappel is lekker en gezond. Een zoete aardappel is een knol en behoort, in tegenstelling

Nadere informatie

Kookworkshop SSgN Receptenboekje

Kookworkshop SSgN Receptenboekje Kookworkshop SSgN Receptenboekje Dit receptenboekje bevat 6 recepten. Deze recepten komen uit het Sporterskookboek (Harms-Aris & Geerets, 2006) en bevatten allemaal weinig vet, voldoende eiwit en ruimschoots

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Recent is uit een internationaal onderzoek gebleken dat biologisch voedsel een hogere voedingswaarde heeft dan niet biologisch voedsel. Biologische gewassen zoals groenten, fruit

Nadere informatie

Voeding na transplantatie. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent

Voeding na transplantatie. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent Voeding na transplantatie 1 Algemene voedingsrichtlijnen Jemina Van Loo 24/06/2013 2 Inleiding Optimale gezondheid bereiken of bewaren 1) Medicatie 2) Gezonde voeding gezond gewicht gezonde voedingskeuzes

Nadere informatie

Gezonde voeding en kankerpreventie

Gezonde voeding en kankerpreventie Gezonde voeding en kankerpreventie 1 Gezonde voeding samen kanker voorkomen Over het Wereld Kanker Onderzoek Fonds Inhoud Onze visie Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds streeft naar een wereld waarin niemand

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Begin deze maand kwam de gezondheidsraad met een nieuw advies over gezonde voeding. Om gezond te blijven dienen mensen volgens de gezondheidsraad meer groente, fruit, volkorenbrood,

Nadere informatie

Warm notenontbijt Met Griekse yoghurt en honing

Warm notenontbijt Met Griekse yoghurt en honing Warm notenontbijt Met Griekse yoghurt en honing Spoel de Quinoa voor dat je hem gebruikt eerst goed af, dit ivm met het waslaagje.doe het water en de Quinoa in een middel grote pan en breng aan de kook.

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Je bent wat je eet. Een gezegde wat veel wordt gebruikt in de volksmond. Maar waar komt dit eigenlijk vandaan? Het menselijk lichaam werkt op een fascinerende manier. Zonder dat je

Nadere informatie

Past in iedere adviesgroep vanaf 1750 kcal. Hoofdgerecht voor 4 personen. 3 citroenen, schoongeboend. 6el olijfolie. 1 rode ui, gesnipperd

Past in iedere adviesgroep vanaf 1750 kcal. Hoofdgerecht voor 4 personen. 3 citroenen, schoongeboend. 6el olijfolie. 1 rode ui, gesnipperd 3 citroenen, schoongeboend 6el olijfolie 1 rode ui, gesnipperd 1 teen knoflook, fijngesneden 2 el kappertjes 4 schotse zalmfilets ( á 145 g) 2 el peterselie, fijngesneden Grillpan 1. Pers 1 citroen uit.

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

Boordevol vezels. Receptenboekje

Boordevol vezels. Receptenboekje Boordevol vezels Receptenboekje Vezels zijn belangrijke stoffen voor een gezonde spijsvertering. Ze geven je een verzadigd gevoel na het eten. Elke dag zou u ongeveer 30 gram vezels moeten eten. Toch redden

Nadere informatie

Hongarije. Pörkölt. www.ajvar.nl. Marhapörkölt pörkölt van rundvlees

Hongarije. Pörkölt. www.ajvar.nl. Marhapörkölt pörkölt van rundvlees Pörkölt Marhapörkölt pörkölt van rundvlees 800 gr. rundvlees zonder been 3 grote uien 4 teentjes knoflook 2 el. reuzel of olie 1½ el. zoet paprikapoeder 1 tomaat, tomaten uit blik 1 paprika 1 dl. rode

Nadere informatie

Heerlijke ovenschotels met verse aardappels, die iedereen kan maken

Heerlijke ovenschotels met verse aardappels, die iedereen kan maken Heerlijke ovenschotels met verse aardappels, die iedereen kan maken Verse aardappels. Jullie smaken naar meer. 1 Makkelijke en Lekkere Aardappelschotels Met verse aardappels kun je enorm variëren. Wat

Nadere informatie

...lekkere recepten voor in de nachtdienst

...lekkere recepten voor in de nachtdienst ...lekkere recepten voor in de nachtdienst Recepten die energie geven! BEROEPSORGANISATIE VOOR DE VERPLEGING EN VERZORGING Recepten die langdurende energie geven Bewezen is dat koolhydraatrijke voeding

Nadere informatie

Weekmenu 1. Maandag Toscaanse kapucijnerschotel* Kropsla Magere yoghurt met appel en kaneel

Weekmenu 1. Maandag Toscaanse kapucijnerschotel* Kropsla Magere yoghurt met appel en kaneel Weekmenu 1 Maandag Toscaanse kapucijnerschotel* Kropsla Magere yoghurt met appel en kaneel Dinsdag Vlaamse stooflappen* Gekookte aardappelen Sperziebonen Magere vanillevla Woensdag Heldere groentesoep

Nadere informatie

Gezond eten als je zwanger wilt worden

Gezond eten als je zwanger wilt worden Gezond eten als je zwanger wilt worden Auteur: Voedingscentrum Gezond eten is belangrijk, zeker als je zwanger wilt worden. Dit informatieblad bevat algemene tips en informatie over gezond eten. De tips

Nadere informatie

1 MONTH MOTIVATED FOOD-CHALLENGE. Hallo!

1 MONTH MOTIVATED FOOD-CHALLENGE. Hallo! 1 MONTH MOTIVATED FOOD-CHALLENGE Hallo! SUPER dat jij een kijkje neemt naar de FOODCHALLENGE! Hieronder vind je de FOODPRODUCTLIST en een korte uitleg hierover. Heb je nog vragen? Stuur me gerust een mailtje

Nadere informatie

LOGUS Proefmenu mei 2012

LOGUS Proefmenu mei 2012 LOGUS Proefmenu mei 2012 Tuinbonensoepje met ansjovis croutons Klassieke asperges met ei, gerookte zalm en krieltjes Victoriacake met aardbeien Vanille koekjes Tuinbonensoepje met ansjovis croutons Voorgerecht:

Nadere informatie

Tortilla s met gerookte makreel

Tortilla s met gerookte makreel Beste KOOK-OOK klant! De recepten van KOOK-OOK worden samen gesteld met producten die zo min mogelijk bewerkt zijn. Een groot gedeelte van ons voedsel dat verkrijgbaar is in de supermarkt, komt uit een

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

10 Luxe Afslank Recepten

10 Luxe Afslank Recepten 10 Luxe Afslank Recepten Dieetsnel.nl Kees van Hessel Recept 1 Omelet met kampernoelies 10 tot 15 minuten 1 pers - 2 eieren - 250 gram kampernoelies - sjalotjes - peterselie - peper & zout Borstel de kampernoelies(champignons)

Nadere informatie

Weekmenu 3. Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes*

Weekmenu 3. Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes* Weekmenu 3 Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes* Dinsdag Koolvispakketjes* Rijst Snijbonen Halfvolle biogardeyoghurt Woensdag Witlofschuitjes*

Nadere informatie

Op gewicht. Verklein de kans op kanker

Op gewicht. Verklein de kans op kanker Op gewicht Verklein de kans op kanker Over Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds Ons werk Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds is dé specialist op het gebied van kankerpreventie door gezonde voeding en

Nadere informatie

Voorkom Zwangerschapsdiabetes

Voorkom Zwangerschapsdiabetes Voorkom Zwangerschapsdiabetes Steeds meer zwangere vrouwen krijgen zwangerschapsdiabetes (zwangerschapssuiker). Deze folder geeft informatie over gezond eten en bewegen tijdens zwangerschap. Wat is zwangerschapsdiabetes?

Nadere informatie

Kerstrecept 600 kcal, vlees Oosterse Kalkoendijfilet 4 personen, 314 kcal per persoon. Ingrediënten: Bereiding:

Kerstrecept 600 kcal, vlees Oosterse Kalkoendijfilet 4 personen, 314 kcal per persoon. Ingrediënten: Bereiding: Kerstrecept 600 kcal, vlees Oosterse Kalkoendijfilet 4 personen, 314 kcal per persoon 500 g (biologische) kalkoendijfilet 4 eetlepel Japanse sojasaus, minder zout 1 eetlepel rijstazijn 1 eetlepel Chinees

Nadere informatie

Aardappelen/ pasta/rijst

Aardappelen/ pasta/rijst Boodschappenlijstje vrouw Intensive - week 3 FASE B = afvallen en overstappen op een evenwichtig eetpatroon met ca. 700 900 kcal Intensive producten 14 porties Intensive Shakes, Pudding of Muesli Groenten

Nadere informatie

RECEPTEN MET VITADIS PRODUCTEN HUMPHREY FRIDT

RECEPTEN MET VITADIS PRODUCTEN HUMPHREY FRIDT RECEPTEN MET VITADIS PRODUCTEN HUMPHREY FRIDT RIJST GEVULDE PAPRIKA BENODIGDHEDEN (VOOR 2 PAPRIKA S) > 1 zakje Vitadis rijst > 2 rode of gele paprika s > 75 gram mager rundergehakt > 75 gram courgette

Nadere informatie

Heerlijke pompoensoep met gebakken brood

Heerlijke pompoensoep met gebakken brood SOEPEN INHOUD SOEPEN Heerlijke pompoensoep met gebakken brood... 3 Heerlijke rundvlees of tomaten soep met croutons... 4 Kippige tomaten soep... 5 Maaltijd soep op z n Spaans... 6 Oud Hollandse erwtensoep...

Nadere informatie

Dieetadviezen bij wondgenezing

Dieetadviezen bij wondgenezing Dieetadviezen bij wondgenezing Diëtetiek Bereikbaarheid afdeling Diëtetiek Amphia Ziekenhuis: Locatie Langendijk, Molengracht, Pasteurlaan: (076) 595 30 75 Algemeen telefoonnummer Amphia Ziekenhuis: (076)

Nadere informatie

Kerstrecept 500 kcal, vlees Biefstuk met pittige mierikswortelsaus 4 personen, 232 kcal per persoon

Kerstrecept 500 kcal, vlees Biefstuk met pittige mierikswortelsaus 4 personen, 232 kcal per persoon Kerstrecept 500 kcal, vlees Biefstuk met pittige mierikswortelsaus 4 personen, 232 kcal per persoon 500 gram biefstuk in 4 porties 4 eetlepel Griekse yoghurt volvet 4 eetlepel geraspte mierikswortel (potje)

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Groenten zijn gezond, ze zitten namelijk boordevol voedingsstoffen, maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen

Nadere informatie

Vergeten recepten. Ideeën en inspiratie. www.weekvandesmaak.be

Vergeten recepten. Ideeën en inspiratie. www.weekvandesmaak.be Vergeten recepten Ideeën en inspiratie www.weekvandesmaak.be SOEP VAN PASTINAAK EN WORTEL MET GEKRUIDE YOGHURT Benodigdheden (voor 6 personen) 1 ui 625 g pastinaak 500 g wortelen kippenbouillon 90 g gewone

Nadere informatie

PiTabrOOD met FaLaFeL & GrieKse YogHurt

PiTabrOOD met FaLaFeL & GrieKse YogHurt PiTabrOOD met FaLaFeL & GrieKse YogHurt Falafel is balletjes gemaakt van kikkererwten en verschillende kruiden en is een traditioneel gerecht in het Midden Oosten en Noord-Afrika. Kikkererwten bevatten

Nadere informatie

Kookdemonstratie Breda Deel 1 - vleesvervangers

Kookdemonstratie Breda Deel 1 - vleesvervangers Kookdemonstratie Breda Deel 1 - vleesvervangers Waarom vlees vervangen door onbewerkt plantaardig voedsel? Planten beschermen Plantaardig voedsel bevat beschermende stoffen voor het lichaam (o.a. fytochemische

Nadere informatie

WEEK 1. Menu s en recepten

WEEK 1. Menu s en recepten WEEK 1 Menu s en recepten Dag Ontbijt Lunch Diner Maandag Havermoutpap met vers Speltbrood/sla/wrap Zilvervliesrijst met fruit en noten* met beleg naar keuze* roerbakgroenten en kip Dinsdag Volle Griekse

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Doe een flinke scheut olie in de pan en fruit de ui en wortel op laag vuur aan. Voeg ruim een halve liter water toe en zet het vuur hoger

Doe een flinke scheut olie in de pan en fruit de ui en wortel op laag vuur aan. Voeg ruim een halve liter water toe en zet het vuur hoger Italiaanse tomtatensoep Per 4 personen 1 liter 1 ui 2 teentjes knoflook 1 wortel 2 blikken gepelde tomaten Olijfolie Suiker Chilipoeder 50 ml slagroom Potje pesto Snij de uit en wortel heel klein Doe een

Nadere informatie

Voedingswaarden per spiesje: 50 kcal, 0,5 g eiwit, 10 g koolhydraten, 0 g vet, 0,5 gram vezel

Voedingswaarden per spiesje: 50 kcal, 0,5 g eiwit, 10 g koolhydraten, 0 g vet, 0,5 gram vezel Hapjes en dips Aardbeienspiesjes Voor 10 spiesjes: 400-500 gram (kleine) aardbeien 2 eetlepels limoensap 2 eetlepels honing Gestampte muisjes of geraspte kokos 10 blaadjes munt 10 (saté)prikkers Bereiding

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

Eventueel extra: sneetje brood besmeerd met dieethalvarine en kipfilet

Eventueel extra: sneetje brood besmeerd met dieethalvarine en kipfilet Dagmenu week 2: maandag Twee sneetjes volkorenbrood Belegd met eenmaal appelstroop Belegd met eenmaal 30+ kaas Twee krentenliga s Drie sneetjes volkorenbrood Belegd met tweemaal runderrookvlees Belegd

Nadere informatie

Zo heerlijk makkelijk en gezond!

Zo heerlijk makkelijk en gezond! Zo heerlijk makkelijk en gezond! 4616_P_NL_Broch 1 13/02/12 09:46 Geniet van je favoriete groenten het hele jaar door! De maximale tijd tussen het oogsten van een groente en het verwerken ervan is vijf

Nadere informatie

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten Recepten 2.1 Ontbijt Soms is het niet een kwestie van nieuwe recepten bij de hand hebben voor het ontbijt, maar gewoon net even anders tegen het ontbijt aan kijken. Wij zijn als Nederlanders gewend om

Nadere informatie

Receptenboekje Diëtistenpraktijk Annadal

Receptenboekje Diëtistenpraktijk Annadal Receptenboekje Diëtistenpraktijk Annadal Fruit met muesli Ingrediënten voor 1 persoon - 40 gram muesli - 250 gram magere kwark of magere yoghurt - 1 handje blauwe bessen - 1 kiwi Snij de kiwi in stukjes.

Nadere informatie

Lekker koken met rijst. Receptenboekje

Lekker koken met rijst. Receptenboekje Lekker koken met rijst Receptenboekje Nederlanders zijn echte aardappel- en broodeters. Toch staat ook rijst regelmatig op ons menu. Rijst is een bron van meervoudige koolhydraten, eiwitten, B-vitamines

Nadere informatie

Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011. Aardappelgerecht(februari)... 1. Natte preipot(april)... 2

Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011. Aardappelgerecht(februari)... 1. Natte preipot(april)... 2 Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011 Aardappelgerecht(februari)... 1 Natte preipot(april)... 2 Courgettesoep(mei)... 3 Rabarber met een variatie(juli-augustus)... 4 Meloensalade(september)...

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Waarom maakt KOOK-OOK gebruik van biologisch vlees? Naast dat het dier een beter leven heeft gehad, is de samenstelling van biologisch vlees veel beter voor onze gezondheid. Biologisch

Nadere informatie

VEILIGHEID. 5. TBM Maart 2014

VEILIGHEID. 5. TBM Maart 2014 VEILIGHEID 5. TBM Maart 2014 TBM: Gezond op het werk * Aan de hand van een Quiz * Verdeel de Quiz kaart de dag voor de TBM * Verzamel voor de start van de TBM de kaarten en steek deze in een omslag met

Nadere informatie

SUGARCHALLENGE! LARGE programma. Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s. Dag 23+24

SUGARCHALLENGE! LARGE programma. Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s. Dag 23+24 SUGARCHALLENGE! LARGE programma Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s Dag 23+24 Dag 23 Ontbijt: aardbeien smoothie 1 portie aardbeien 1 portie geitenyoghurt (of zuivelvrij: sojayoghurt) Meng de

Nadere informatie

Mocht je deze 290 recepten graag willen hebben, dan vind je deze hier.

Mocht je deze 290 recepten graag willen hebben, dan vind je deze hier. Hier vind je de 7 overheerlijke Paleo recepten, die onderdeel uitmaken van de in totaal 290 recepten uit mijn e-books Smakelijk Paleo en 30 minuten Paleo. Mocht je deze 290 recepten graag willen hebben,

Nadere informatie

E-Book 7 NEXT STEP LIGHT RECEPTEN. NOG MEER kilo s verliezen!

E-Book 7 NEXT STEP LIGHT RECEPTEN. NOG MEER kilo s verliezen! E-Book 7 NEXT STEP LIGHT RECEPTEN NOG MEER kilo s verliezen! Dit ebook is gemaakt je een extra boost te geven met behulp van een aantal producten bij onder andere het BELONINGS pakket. Deze recepten hebben

Nadere informatie

Deze fruitige carpaccio is ideaal als licht voorgerecht en ook makkelijk vegetarisch te maken door de kip niet toe te voegen. De sinaasappel en de

Deze fruitige carpaccio is ideaal als licht voorgerecht en ook makkelijk vegetarisch te maken door de kip niet toe te voegen. De sinaasappel en de Deze fruitige carpaccio is ideaal als licht voorgerecht en ook makkelijk vegetarisch te maken door de kip niet toe te voegen. De sinaasappel en de komkommer maakt het gerecht kleurrijk en met de garnering

Nadere informatie

Gezond eten met pubers

Gezond eten met pubers Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders E-Book uitgegeven door Feel Good Coaching, exploitant van Ladyline Parkstad en Ladyline Sittard Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders Als ouder zie

Nadere informatie

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK GROEP PER GROEP WEETJE DEHYDRATEREND EFFECT VAN ALCOHOL EN KOFFIE Alcoholische dranken hebben een

Nadere informatie

RECEPTEN ROSARIO Januari 2014

RECEPTEN ROSARIO Januari 2014 RECEPTEN ROSARIO Januari 2014 Vrijdagavond - 31 januari 2014 Fettucine met courgetten 5OO gr Fettucine Olijfolie 1.300 gram courgettes 150 gr. Parmezan Pijnboompitten Kook de pasta in ruim kokend water.

Nadere informatie

KOOKBOEK COMBIMAGNETRON

KOOKBOEK COMBIMAGNETRON KOOKBOEK COMBIMAGNETRON Gefeliciteerd met uw aankoop van de Whirlpool combimagnetron. Algemene tips voor koken met de magnetron Verdeel het eten evenredig over het bord zodat de magnetron het gelijkmatig

Nadere informatie

zonder salade (groenten) tot 1400 kcal, met salade (groenten) 1400-200

zonder salade (groenten) tot 1400 kcal, met salade (groenten) 1400-200 4 kipfilets 4 theel crema van zongedroogde tomaat (potje 140gr) 4 takjes basilicum (bakje 15 gr) 3 el olijfolie 4 semi-zongedroogde tomaten, zeer fijn gesneden Vershoudfolie Cocktailprikkers 1. Voorbereiden

Nadere informatie

Myline recepten week 1

Myline recepten week 1 Myline recepten week 1 Gevulde Rode Paprika Hoeveelheid: 4 Paprika s Voorbereidingstijd: 5m Kooktijd: 20m Klaar In: 25m Dit recept in niet alleen lekker, het is ook mooi en makkelijk. 4 Paprika's 500 gram

Nadere informatie

Appeldag en ontwateringsoep

Appeldag en ontwateringsoep RECEPTEN Appeldag en ontwateringsoep Volg een appeldag of maak een ontwateringsoep wanneer gedurende meer dan 3 achtereenvolgende dagen geen gewichtsdaling plaatsvindt. Appeldag Eet, verdeeld over één

Nadere informatie

DAGMENU 1 DAGMENU 2. Ontbijt Fat burner + NewINShape muesli met chocolade

DAGMENU 1 DAGMENU 2. Ontbijt Fat burner + NewINShape muesli met chocolade DAGMENU 1 Ontbijt Fat burner + NewINShape muesli met chocolade karamelsmaak +150 gram magere kwark 1 appel Lunch Fat burner + NewINShape shake Rolletje rookvlees met gekookt ei Diner Fat burner + Gegrilde

Nadere informatie

Van Richtlijnen Goede Voeding naar de Schijf van Vijf en diëtistenpraktijk Andrea Werkman

Van Richtlijnen Goede Voeding naar de Schijf van Vijf en diëtistenpraktijk Andrea Werkman Van Richtlijnen Goede Voeding naar de Schijf van Vijf en diëtistenpraktijk Andrea Werkman Logischer voor diëtist? Is het logischer geworden door uit te gaan van voedingsmiddelen? De aandacht voor voedingsmiddelen

Nadere informatie

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10 BIJLAGE 2: Vergelijking criteria RV 2009 versus RV 2011 Voor de voetnoten bij criteria RV 2011 zie RV zelf. Richtlijnen voedselkeuze 2009 hoofdgroep subgroep a/b b/c BASIS PRODUCTGROEPEN Groente* Alle

Nadere informatie

Lekker eten met minder zout

Lekker eten met minder zout Lekker eten met minder zout Inleiding In deze brochure vindt u informatie over hoe u het zoutgehalte in uw voeding kunt verminderen en toch lekker kunt blijven eten. Gemiddeld krijgen we per dag 9 gram

Nadere informatie

Een operatie? Let op uw voeding!

Een operatie? Let op uw voeding! Een operatie? Let op uw voeding! Belangrijk Om een operatie en uw herstel zo goed mogelijk te laten verlopen is het belangrijk dat u lichamelijk in een zo goed mogelijke conditie bent. Een goede voedingstoestand

Nadere informatie

Inhoud. Overig: Tips. Stamppotten. rijst. Pasta. Groentewraps 11 Broodje hamburger 12 Toetjes: Pasta 2

Inhoud. Overig: Tips. Stamppotten. rijst. Pasta. Groentewraps 11 Broodje hamburger 12 Toetjes: Pasta 2 Inhoud Tips Pasta 2 Stamppotten Stamppot gekookte groente 3 Stamppot rauwe groente 4 Macadam 5 Overig: Groentewraps 11 Broodje hamburger 12 Toetjes: Gebakken banaan met ijs en chocoladesaus 13 Yoghurt

Nadere informatie

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015 Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

t Is weer tijd voor BBQ! www.powerslim.nl.be

t Is weer tijd voor BBQ! www.powerslim.nl.be t Is weer tijd voor BBQ! Eindelijk schijnt de zon en lopen de temperaturen op, heerlijk! Wat is er nu gezelliger dan op een warme zomeravond buiten barbecueën? Gelukkig past barbecueën goed in het PowerSlim

Nadere informatie

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Eiwitbeperkt dieet Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Natriumbeperkt à 2400 mg natrium per dag (6 gram zout) Over een eiwitbeperkt dieet U heeft het advies gekregen een eiwitbeperkt

Nadere informatie

Heerlijke pastagerechten. Receptengids

Heerlijke pastagerechten. Receptengids Heerlijke pastagerechten Receptengids Een goede en evenwichtige voeding is belangrijk voor je gezondheid. Zorg er dus voor dat je alle nuttige voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden binnenkrijgt. Het

Nadere informatie

Health Products. Slank Shake gebruikers handleiding

Health Products. Slank Shake gebruikers handleiding Health Products Slank Shake gebruikers handleiding WERKING. Insuline & Glucagon Aankomen en afvallen gaan beide terug op de hormonen insuline en glucagon. Door het eten van verkeerde koolhydraten (snelle

Nadere informatie

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood.

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood. Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool met schooltas, fruit en brood. Zijn ontbijtje staat al klaar: een boterham of bordje pap, met daarbij een glaasje

Nadere informatie

Voedingsrichtlijnen zwangerschap

Voedingsrichtlijnen zwangerschap Voedingsrichtlijnen zwangerschap Hoera! Je bent zwanger. Een nieuwe tijd breekt aan. Wat gaat deze zwangerschap brengen? Hoe zorg je dat je baby goed groeit? Hoe blijf je zelf fit tijdens je zwangerschap?

Nadere informatie

Voedingskundige criteria reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen - Reclame Code voor Voedingsmiddelen 2015

Voedingskundige criteria reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen - Reclame Code voor Voedingsmiddelen 2015 Categorie 1: Plantaardige en Dierlijke oliën en vetten, incl. smeer-en bereidingsvetten alsmede sauzen die op emulsies zijn gebaseerd 1. Subcategorie A: plantaardige en dierlijke oliën en vetten en smeer-

Nadere informatie