Risico s en kans op herval

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Risico s en kans op herval"

Transcriptie

1 Risico s en kans op herval

2 Inhoudstafel De 3 de periode (12 de tot 15 de week) : uw genezing veiligstellen Hoe u tegenslagen en herval kunt vermijden Persoonlijke ervaring Ik was ervan overtuigd dat de arts zich vergiste Depressie is... Stresskillers De invloed van de levensstijl Slaap Voeding Alcohol en depressie Magisch effect : lichaamsbeweging Depressie & medicatie Behandelingstips: gezond op reis SSRI in de kijker: het verband tussen lichaamsgewicht en eetlust Praat erover met uw arts: vragen & antwoorden Kan mijn huisarts mijn depressie behandelen of moet ik daarvoor een specialist raadplegen? Ik neem momenteel antidepressiva in om te voorkomen dat mijn depressie opnieuw de kop opsteekt. Betekent dat dat ik eraan verslaafd word? Waarop moet ik letten wanneer ik een andere arts raadpleeg of me moet laten opereren? Praktische tips Wat moet ik nu zeggen? De juiste vragen om jezelf te evalueren: hoe gaat het met u? Zo leert u met schade en schande: het verhaal van een vervallen patiënt Nuttige adressen Post-it van de maand P3 P4 P5 P6 P6 P6 P6 P7 P8 P9 P10 P10 P10 P11 P12 P13 P15 P16

3 Editoriaal Samen met RHYTHMS op weg naar beterschap. U zal het al gemerkt hebben: net zoals in het verhaal van Claudia op pag. 4 gaat het de ene dag al wat beter dan de andere. Blijf vooral uw medicatie innemen, en probeer misschien eens het magische effect van lichaamsbeweging op uw welzijn. Maak lange wandelingen, adem de frisse lucht in. Ver weg van al uw zorgen en van alle mensen zal u zien dat het wonderen doet De 3 de periode (12 de tot 15 de week): uw genezing veiligstellen Hoe u tegenslagen en herval kunt vermijden Het is echt verbazingwekkend wat voor een goed gevoel u krijgt wanneer u zich voor het eerst beter voelt. Waarschijnlijk wilt u niet meer over depressie horen spreken: uw toestand verbeterde langzaam, uiteindelijk verdwenen de symptomen helemaal en ondertussen zijn ze al geruime tijd niet meer opgedoken. Maar kennis betekent macht. De wetenschap dat er altijd een risico bestaat dat u opnieuw geconfronteerd wordt met een depressie, kan u helpen om dit te voorkomen. Sommige patiënten die al een keer behandeld werden voor een depressie, worden op een bepaald moment opnieuw ziek en maken dergelijke periode voor een tweede keer mee. Vaak stelt de arts daarbij de diagnose herval. Het gaat dus om een hernieuwd optreden van de symptomen nadat al een herstel was opgetreden. Dit herval kan te wijten zijn aan een vroegtijdig afbouwen van de dosering of aan het te vroeg stopzetten van de geneesmiddelen. Om een herval te vermijden is het belangrijk dat u steeds de aanbevelingen van de arts opvolgt bij het innemen van de antidepressiva. Bega zelf niet de veelgemaakte fout om te denken dat u al volledig genezen bent wanneer u zich eens een dag goed voelt. Het is heel belangrijk om de inname van het antidepressivum niet plotseling stop te zetten, want dan kunnen de symptomen in alle hevigheid opnieuw de kop opsteken. Hoelang u de geneesmiddelen moet blijven innemen, hangt af van de aard van uw depressie. Wanneer u voor het eerst aan een depressie lijdt, moet u de geneesmiddelen volgens veel artsen nog gedurende vier tot negen maanden blijven innemen vanaf het ogenblik dat de symptomen verdwenen zijn. Wanneer u deze aanbevelingen opvolgt, 3 kunt u volledig genezen van de depressie en kunt u uw toestand opnieuw in evenwicht brengen. Voor patiënten die reeds meer dan twee depressieve episodes achter de rug hebben, is een behandeling van langere duur noodzakelijk. Als u uw behandelingsplan opvolgt, zou uw toestand zich constant moeten verbeteren. Het doel is niet in de eerste plaats om zonder geneesmiddelen te kunnen leven, maar wel dat het ook op lange termijn goed met u gaat en dat u opnieuw vol energie uw werk en uw hobby s kunt uitvoeren.

4 Persoonlijke ervaring Ik was ervan overtuigd dat de arts zich vergiste Claudia B. Mensen bewonderen mij vaak om mijn zelfvertrouwen. Als ik maar genoeg zelfvertrouwen heb, dan kan ik problemen de baas. Zo voelde ik mij toen ik uit de situatie kwam die ik mijn crisis noem. Ik had al een paar maanden het gevoel dat ik gewoon niet vooruit raakte. Ik had wel de fut om op te staan, te gaan werken en terug naar huis te gaan, maar dat was dan ook alles. Als mijn moeder op bezoek kwam, merkte zij de tekens van deze crisis op. Mijn huis, mijn kapsel en mijn kledij waren één grote chaos. Ik was ervan overtuigd dat ik gewoon overwerkt en oververmoeid was en zocht mijn arts op om me ijzerpillen of iets dergelijks te laten voorschrijven. Ik stond nogal sceptisch tegenover de diagnose depressie en tegenover het antidepressivum dat mijn arts me voorschreef, maar enkele weken later had ik mijn crisis overwonnen. Ik ruimde m n huis op, liet m n haar knippen en ook op mijn werk ging het opnieuw beter. Op een dag vroeg m n moeder of ik die pillen nog moest blijven innemen. Ze zei dat het blijkbaar toch goed met me ging. Met mijn gebruikelijke portie zelfvertrouwen gaf ik haar gelijk en stopte nog diezelfde dag met het innemen van mijn geneesmiddel. Een paar dagen lang leek het of mijn moeder gelijk had. Maar al snel begon dat geleidelijk aan te veranderen, maar dan wel zodanig langzaam dat ik het eerst nauwelijks merkte. Ik kan niet precies zeggen waaraan het lag. Ik voelde dat ik opnieuw in een negatieve gemoedsstemming wegzakte. Stilaan werd het opnieuw moeilijker om s morgens op te staan en gemakkelijker om s avonds na het werk er weer in te kruipen. Ik hield mezelf voor dat ik te veel werkte, dat ik misschien grieperig was en dat ik maar beter kon starten met een vitaminekuur. De toestand in mijn huis overtuigde me dan uiteindelijk dat mijn depressie opnieuw de kop had opgestoken. Ik was nooit overdreven ordelijk, maar ik kon niet ontkennen dat ik de situatie thuis niet meer onder controle had. In de gootsteen stond een torenhoge stapel afwas. Overal slingerden kledingstukken, boeken en tijdschriften rond. En dan die stapel kranten! De onderste krant was drie weken oud! Uiteindelijk maakte ik een nieuwe afspraak met mijn arts. Na een goed en openhartig gesprek stelde hij opnieuw de diagnose depressie : ik was hervallen. Dan vroeg hij of ik gestopt was met het innemen van mijn geneesmiddelen. Met tegenzin gaf ik dat toe. Hij gaf me een nieuw voorschrift en zei dat ik het geneesmiddel dit keer moest blijven innemen, zelfs als het al snel weer beter met me zou gaan. Ik schrok en dacht dat het wel heel erg gesteld moest zijn met mij, als ik permanent geneesmiddelen moest innemen. Ik was toch altijd in staat geweest om mijn problemen zelf op te lossen! Hij legde mij uit dat men een depressie niet alleen kan oplossen. Het gaat daarbij immers niet om een persoonlijk probleem en ik moest dan ook geen schuldgevoelens hebben. Het ging gewoon om een ziekte. Ik had niets verkeerds gedaan en twee weken vakantie in Club Med zouden ook niet helpen. Ik zei dat ik misschien een zeldzame griepvariant had en dat het misschien beter was om nog bijkomende tests uit te voeren. Hij antwoordde dat ik moest proberen om mijn geneesmiddel te blijven innemen zonder onderbreking. Ik begon de pillen dus opnieuw in te nemen. Een paar weken later keerde mijn oude ik terug toen ik midden in mijn rommelig huis stond en me plots afvroeg hoe ik de dingen zo uit de hand had kunnen laten lopen. Ik begon te poetsen, verzamelde alle afval, zette oude rommel bij de deur en bracht een dozijn vuilniszakken naar beneden en zette die buiten. Op het einde van de volgende namiddag zag m n huis er goed genoeg uit om een vaas met tulpen op de tafel in de woonkamer te zetten. Wat me echter vooral verwonderde, was het feit dat al dat werk me helemaal geen moeite had gekost. In tegendeel: ik voelde me er vrolijk bij. Het is dan misschien geen bijzondere prestatie om een net huis te hebben, maar voor mij stond dat symbool voor het verschil tussen hoe ik me voelde vóór ik mijn geneesmiddel innam en daarna. Ik begreep dat ik werkelijk aan een depressie leed en dat het geneesmiddel echt geholpen had. Toen de situatie begon te veranderen, kon ik niet geloven, dat ik permanent geneesmiddelen zou moeten innemen. Nu mijn oude zelfvertrouwen teruggekeerd is, wil ik echter dat dat zo blijft. De artikels in RHYTHMS zijn gebaseerd op onderzoeksresultaten en op gesprekken met artsen en patiënten. De diverse artikels kunnen niet toegeschreven worden aan één persoon, maar vatten de ervaringen van meerdere personen samen. 4

5 Depressie is... Stresskillers Hoewel uw behandeling u beschermt tegen de symptomen van de depressie, betekent dat natuurlijk niet dat alles in uw leven nu altijd naar wens zal verlopen. Ieder van ons krijgt te maken met heel normale stresssituaties, bv. problemen op het werk of in het gezin en ook lichte ziekten. Af en toe worden we ook geconfronteerd met onverwachte ernstige situaties, bv. wanneer we iemand verliezen die ons nauw aan het hart ligt of wanneer we geconfronteerd worden met zware ontgoochelingen. Wanneer u toch het gevoel hebt dat de problemen u overweldigen, ook al houdt u zich precies aan uw behandelingsplan, dan kunt u dit met uw arts bespreken. Misschien zal hij u voorstellen om een andere therapeut te raadplegen. Het kan ook al helpen als iemand aandachtig naar u luistert en u helpt om de dingen anders te bekijken. Patiënten die herstellen van een depressie, kunnen zo opnieuw grip krijgen op hun leven, een positieve kijk ontwikkelen op de wereld waarin ze leven en hun eigen capaciteiten positief inschatten. Bij een zware en belastende fase in uw leven kan de angst opduiken om opnieuw een depressie te krijgen. In de meeste gevallen zult u echter vaststellen dat uw behandeling u helpt om de problemen van het leven te overwinnen. Hoewel u zich misschien wel eens zult ergeren aan externe gebeurtenissen, of zich daardoor droevig of zelfs ellendig zult voelen, zult u toch nog kunnen werken, tijd maken voor uw hobby s, eten en slapen. Tegelijkertijd zult u beter kunnen omgaan met moeilijke situaties. Om een depressie te kunnen onderscheiden van gewone droefheid, moeten u en uw arts letten op de typische symptomen van een depressie, bv. gebrek aan levensvreugde, gebrekkige eetlust, slaapstoornissen, futloosheid, verminderd libido en schuldgevoelens. Een erg nuttige techniek op weg naar beterschap bestaat erin u voor te nemen om elke dag iets leuks te doen. Hoe druk u het ook hebt, u moet toch de tijd nemen om iets simpels en prettigs te doen, bv. muziek beluisteren, een boek lezen, een wandeling maken, een film huren of een vriend bellen. 5

6 De invloed van de levensstijl U kunt uw genezing ook op veel manieren ondersteunen door een gezonde levensstijl. Gezonde slaap, gezonde voeding, regelmatig bewegen en uw werk en hobby s blijven uitvoeren, zijn allemaal positieve maatregelen in aanvulling op de therapie. Zij kunnen u helpen om uit de depressie te raken. Slaap Veel depressiepatiënten lijden naast andere symptomen ook aan slaapstoornissen. Dit kan zich uiten in een grotere behoefte aan slaap of (zoals meestal het geval is) in voortdurend wakker worden of slapeloosheid. Vroeg wakker worden en daarna niet meer in slaap raken, zijn symptomen die vaak opduiken. De meeste artsen raden hun patiënten aan om te weerstaan aan de drang om lang te slapen of een middagdutje te doen, aangezien dat tot gevolg kan hebben dat ze zich daarna nog slechter, vermoeider of slomer gaan voelen. Voeding Mensen die herstellen van een depressie moeten bovendien proberen om hun lichaamsgewicht constant te houden. Hoewel gewichtsverlies mensen soms meer zelfvertrouwen geeft, is gebleken dat vasten negatieve stemmingswisselingen kan uitlokken. Sommige antidepressiva (voornamelijk oudere) kunnen ook een gewichtstoename veroorzaken of de depressie zelf kan de eetgewoontes beïnvloeden. Dat zijn dingen die heel wat patiënten zorgen baren. Als u geïnteresseerd bent in een dieet, moet u dit vooraf met uw arts bespreken. Hij zal u helpen om het juiste dieet te kiezen. Wetenschappers hebben tot nu toe nog geen specifiek dieet ontdekt dat doeltreffend is bij depressies. De invloed van vitamines en voedingssupplementen is nog niet bewezen. Een uitgebalanceerde voeding met complexe koolhydraten (graanproducten, groenten en fruit), waarbij ongeveer een vijfde van de calorieën wordt opgenomen in de vorm van eiwitten en niet meer dan een vijfde in de vorm van vetten, is bevorderlijk voor de algemene lichamelijke gezondheid en heeft misschien ook een positieve invloed op de gemoedsstemming. Met specifieke vragen over uw voeding kunt u steeds terecht bij uw arts. Alcohol en depressie Depressieve mensen proberen soms om hun toestand te verbeteren door alcohol of andere drugs te gebruiken. Ze hebben de indruk dat ze zich door alcohol tijdelijk beter voelen of beter kunnen inslapen, hoewel ze gewezen werden op de gevaren van alcoholgebruik in combinatie met geneesmiddelen. Het kan zeer gevaarlijk zijn om alcohol (of andere potentieel toxische stoffen) in combinatie met antidepressiva te gebruiken. Zelfs een beperkt alcoholgebruik kan risico s inhouden wanneer u ook antidepressiva inneemt. In elk geval is het belangrijk dat u niet overdrijft met drinken of dat u niet verslaafd raakt aan alcohol. Alcohol in combinatie met antidepressiva kan slaapstoornissen veroorzaken of versterken. Verder kan de werking van de alcohol of de antidepressiva ook versterkt worden. Patiënten die antidepressiva toegediend krijgen, worden steeds op het hart gedrukt dat zij tijdens de behandeling de nodige voorzichtigheid aan de dag leggen wanneer zij met de auto rijden. Tijdens deze periode is het beter de genezing op andere 6

7 dan mensen die dit niet doen. Zelfs lichte lichamelijke inspanningen schijnen de aanmaak van endorfines te stimuleren. Endorfines zijn natuurlijke stoffen in de hersenen die ons een goed gevoel geven. Korte wandelingen drie keer per week kunnen de genezing merkbaar versnellen. Hoe ver of hoe lang u wandelt, is niet belangrijk. Probeer gewoon om elke keer een beetje verder te gaan. Alleen al het feit dat u in de frisse lucht bent, ver van andere mensen, de telefoon en uw problemen, kan heel nuttig zijn. manieren te ondersteunen dan door alcoholconsumptie, bv. door lichaamsbeweging of door slaapbevorderende maatregelen. Als u zich zo ongelukkig of slecht voelt dat de verleiding om te drinken te groot wordt, moet u dit met uw arts bespreken. Misschien bent u gebaat met een aanpassing van uw behandeling. Magisch effect : lichaamsbeweging Men heeft ondertussen ontdekt dat een korte wandeling bij stress de gemoedsstemming op bijna magische wijze kan verbeteren en angsten kan laten verdwijnen. Studies hebben aangetoond dat regelmatige aërobe activiteiten, zoals bv. wandelen of lopen, een positieve invloed hebben op de gemoedsstemming. Mensen die regelmatig aan lichaamsbeweging doen, reageren sneller en beter op antidepressiva Wanneer u zich aan uw dagelijks ritme houdt, daarnaast een beetje aan lichaamsbeweging doet, goed op uw voeding let, voldoende slaapt en zo de stress in uw leven vermindert, kunt u een belangrijke bijdrage leveren tot uw algemene gezondheid en tot uw genezing, op voorwaarde dat u uw behandelingsplan nauwgezet opvolgt. 7

8 Depressie & medicatie Behandelingstips: gezond op reis Wanneer u een reis in binnen- of buitenland plant, moet u zich ook afvragen welke geneesmiddelen u nodig hebt. Neem voldoende hoeveelheden pillen mee voor de periode dat u ver van huis bent. Wanneer u met het vliegtuig reist, bergt u uw medicatie op in uw handbagage voor het geval uw bagage beschadigd raakt, verloren gaat of vertraging oploopt. Aangezien uw dagelijkse routine verandert wanneer u op reis bent, is het mogelijk dat u wel eens vergeet uw geneesmiddel in te nemen. Stop uw pillendoosje daarom bij de dingen die u elke dag gebruikt, bv. uw toiletartikelen. Verre reizen kunnen gepaard gaan met verwarrende tijdsverschillen, waardoor een oververmoeide toerist vaak niet meer weet of het nu een dag vroeger of een dag later is. Een pillendoosje met een apart vak per weekdag kan in deze situatie heel handig zijn. Deze doosjes zijn verkrijgbaar in de meeste apotheken. Voor het geval u uw geneesmiddelen verliest of niet genoeg geneesmiddelen meer hebt, kunt u aan uw arts een kopie vragen van uw voorschrift met de merknaam en de bestanddelen. Neem ook de naam en het telefoonnummer van uw arts mee voor het geval de apotheker hem iets wil vragen. 8

9 SSRI in de kijker: het verband tussen lichaamsgewicht en eetlust Een depressie kan het gewicht van personen op diverse manieren beïnvloeden. Soms hebben mensen die aan een depressie lijden de indruk geen eetlust meer te hebben of niet meer geïnteresseerd te zijn in eten. Door die gewijzigde eetgewoonten vallen ze af. Anderen eten tijdens een depressie dan weer meer en komen bij. Daardoor kan het intreden van beterschap bij de depressieve symptomen een gewichtsverandering veroorzaken. Deze doet zich alleen voor door een verandering in de eetgewoonten en heeft niets te maken met het geneesmiddel op zich. antidepressiva soms ook een verhoogde eetlust wordt waargenomen. U hebt de meeste kans om af te vallen en in vorm te blijven als u van de beterschap die optreedt door het geneesmiddel profiteert om beter voor uzelf te zorgen. Waarom ondersteunt u de positieve werking van het geneesmiddel op uw gezondheid niet door te zorgen voor een gezonde voeding, voldoende slaap en lichaamsbeweging? Als u van plan bent aan sport te gaan doen, vergeet dan niet om dit op voorhand met uw dokter te bespreken. Een ongewenst gewichtsverlies kan soms ook veroorzaakt worden door bepaalde antidepressiva die de eetlust en vooral het verlangen naar zoetigheid beïnvloeden en de processen voor de verwerking en de opname van calorieën in het lichaam kunnen veranderen. De mogelijkheid dat dergelijke bijwerkingen optreden is vooral relatief hoog bij de oudere tricyclische antidepressiva. Bij de nieuwere antidepressiva is het minder waarschijnlijk dat er een gewichtstoename optreedt. Hun werking op de stofwisseling is veel specifieker. Sommige mensen vallen zelfs af wanneer ze SSRI innemen, hoewel bij deze soort Het RHYTHMS programma heeft tot doel mensen die aan een depressie lijden, op vaste tijdstippen kwalitatief hoogstaande en nuttige informatie te verstrekken. De inhoud kan de begeleiding door en de raad van een arts echter nooit vervangen. 9

10 Praat erover met uw arts: vragen en antwoorden Beste dokter, Kan mijn huisarts mijn depressie behandelen of moet ik daarvoor een specialist raadplegen? Beste patiënt, Ja hoor, het is volledig in orde en zelfs normaal dat huisartsen depressies behandelen met geneesmiddelen. Huisartsen, artsen algemene geneeskunde en assistent-artsen zijn ervoor opgeleid om te evalueren of zij een bepaalde patiënt zelf kunnen behandelen of hem moeten doorverwijzen naar een specialist. Als een bepaald geval niet heel duidelijk is, kan de huisarts u de raad geven om naast een behandeling met geneesmiddelen ook een specialist (meestal een psychiater) te raadplegen. Het inschakelen van een specialist is bijvoorbeeld aangeraden in gevallen waarbij de geneesmiddelen niet aanslaan of waarbij de depressie behandeld moet worden met een combinatie van geneesmiddelen. Ook bij patiënten die naast een depressie bijkomende symptomen vertonen zoals angst, of bij andere complicaties, kan een doorverwijzing naar een specialist noodzakelijk zijn. Wanneer hij dit aangewezen acht, kan uw huisarts u bovendien ook een therapeut of een psycholoog aanraden. Deze zal u helpen om te gaan met de problemen in uw leven die samenhangen met de depressie of die uw genezing in de weg staan. Eventueel zal hij u aanraden om lid te worden van een zelfhulpgroep of deel te nemen aan een groepstherapie. Het is belangrijk in te zien dat elk geval anders is. Uw arts zal voor u dus een behandelingsplan opstellen dat afgestemd is op uw persoonlijke behoeften. Beste patiënt, Antidepressiva zijn geen narcotica of stimulerende middelen. Ze zijn niet verslavend. Uw geneesmiddel herstelt het verstoorde stofwisselingsevenwicht in uw hersenen en heeft hierdoor een positieve invloed op de symptomen van uw depressie. Als u vroegtijdig stopt met de geneesmiddelen, kunnen de symptomen echter opnieuw opduiken. Beste dokter, Waarop moet ik letten wanneer ik een andere arts raadpleeg of me moet laten opereren? Beste patiënt, Als u een andere arts raadpleegt of een chirurgische ingreep laat uitvoeren, moet u aan de behandelende arts steeds melden dat u een antidepressivum inneemt. Zo kunt u ervoor zorgen dat de therapie zeker wordt voortgezet. Denk eraan dat miljoenen mensen aan een depressie lijden. Wees dus niet verlegen om tegen een andere arts te zeggen dat u een geneesmiddel tegen depressie inneemt. Denk vooral niet dat het feit, dat u met antidepressiva behandeld wordt, alleen belangrijk is voor de arts die u deze medicatie heeft voorgeschreven. Beste dokter, Ik neem momenteel antidepressiva in om te voorkomen dat mijn depressie opnieuw de kop opsteekt. Betekent dat dat ik eraan verslaafd word? In Praat erover met uw arts vindt u vragen die patiënten vaak stellen aan hun arts. Deze vragen zijn gebaseerd op onderzoeksresultaten en op gesprekken met artsen en patiënten. 10

11 Praktische tips Wat moet ik nu zeggen? Naarmate u herstelt van uw depressie, hebt u misschien het gevoel dat uw oude ik terugkeert of merkt u dat u opnieuw vrolijker en actiever bent. Gedurende een bepaalde periode zal deze evolutie u heel sterk opvallen, zodat u zich veel bewuster wordt van de kleine dingen die voor u symbool staan voor deze verandering. Andere mensen merken deze verandering misschien ook op. Als zij niet precies weten wat er ondertussen met u gebeurd is, zullen ze misschien anders dan gewoonlijk op u reageren. Hier volgen enkele antwoorden die Mark gaf op de opmerking Man, wat zie je er goed uit. Wat is er met jou gebeurd? Bedankt! Ik voel me ook fantastisch. Alles gaat uitstekend. Ik heb eindelijk een ziekte overwonnen die me sterk beperkte in mijn activiteiten. Ik heb net m n haar laten knippen. Toen Mark zoals elke zaterdag boodschappen deed in zijn buurt, was hij overrompeld door de reacties van enkele buren en van de verkopers in de winkels. Velen van hen leken een beetje verbaasd toen ze hem zagen. Het was alsof hij er op de een of andere manier anders uitzag, ook al konden ze niet precies uitleggen waar het verschil zat. Ik ben net beginnen te fitnessen. Maar jij ziet er ook goed uit. Vertel eens, wat is jouw geheim? Natuurlijk wist niemand hoe anders hij zich voelde, net zoals bijna niemand vermoed had hoe depressief hij zich een paar maanden geleden nog voelde. Alles wat ze zagen, was een uitwendige verandering. Hij wou niet heel zijn ziekteverloop aan iedereen uitleggen, maar de reacties op zijn verandering leken een betere uitleg te verdienen dan een gewoon bedankje. 11

12 De juiste vragen om jezelf te evalueren: hoe gaat het met u? Deze vragenlijst kan u helpen om de tekenen en symptomen van een depressie die u tot nu toe misschien over het hoofd hebt gezien beter te herkennen. Door de scores die u behaalde na het invullen van de vragenlijst (die ook opgenomen is in brochure 2 van RHYTHMS ) te vergelijken, kunt u zich een goed beeld vormen van uw vooruitgang. Noteer uw resultaten en deel ze mee aan uw arts. Lees aandachtig volgende beweringen. Kruis vervolgens de uitspraak aan die het best beschrijft hoe u zich voelt. Zorg ervoor dat de uitspraak zeker beschrijft hoe u zich momenteel voelt en niet hoe u zich vroeger voelde of hoe u hoopt zich in de toekomst te voelen. A. Ik voel me ellendig en triest. (0) Nee, helemaal niet B. Ik vind het gemakkelijk om de dingen te doen die ik vroeger deed. (0) Ja, zeker en vast. (1) Ja, soms. (2) Nee, niet echt. (3) Nee, helemaal niet. C. Ik word zonder enige duidelijke reden overvallen door een gevoel van paniek of angst. (0) Nee, helemaal niet. D. Ik begin soms gewoon te huilen of heb zin om dat te doen. (0) Nee, helemaal niet. E. Ik doe nog altijd graag dezelfde dingen als vroeger. (0) Ja, zeker en vast. (1) Ja, soms. (2) Nee, niet echt. (3) Nee, helemaal niet. F. Ik voel me rusteloos en kan niet rustig blijven. (0) Nee, helemaal niet. G. Ik val gemakkelijk en zonder slaapmiddelen in slaap. (0) Ja, zeker en vast (1) Ja, soms. (2) Nee, niet echt. (3) Nee, helemaal niet. H. Ik ben bang om alleen het huis te verlaten. (0) Nee, helemaal niet. 12

13 I. Ik heb mijn interesse in veel dingen verloren. (0) Nee, helemaal niet. K. Ik ben prikkelbaarder dan vroeger. (0) Nee, helemaal niet. J. Ik word zonder reden moe. (0) Nee, helemaal niet. L. Ik word vroeg wakker en slaap dan de rest van de nacht slecht. (0) Nee, helemaal niet. Vragenlijst Wakefield Evaluatie van de test: Tel alle cijfers naast de antwoorden die u aankruiste voor de 12 vragen op. Een score van 15 of meer wijst mogelijk op een depressie. Neem contact op met uw arts als u vragen hebt. Denk eraan de voorschriften van de dokter op te volgen bij het innemen van uw medicatie. Zo leert u met schade en schande: het verhaal van een hervallen patiënt Ik wist niet wat het woord herval echt betekende voor ik het De volgende week deed ik dat dan ook. Ik voelde me nog zelf meemaakte. Ik heb het altijd gehaat om pillen te moeten altijd goed en maakte al plannen om nog slechts een half slikken, maar eigenlijk was het eerder toeval dat ik minder pilletje in plaats van een heel om de twee dagen in te nemen. medicijnen begon in te nemen. Op het einde van de tweede week voelde ik me minder goed, Toen het gebeurde, voelde ik me al twee maanden genezen. maar ook het weer was slechter geworden. Ik maakte mezelf Op een dag vergat ik gewoon mijn geneesmiddel in te nemen. wijs dat dat de reden was waarom ik mij slechter voelde. Een Omdat ik me de hele dag door goed voelde, dacht ik dat ik paar dagen later voelde ik me alsof ik het dak op m n hoofd waarschijnlijk genoeg had aan een kleinere dosis geneesmiddelen. kreeg. Mijn beste vriend merkte mijn stemmingsverandering Ik kon waarschijnlijk wel om de andere dag een pil op en overtuigde mij dat ik tegen m n dokter moest zeggen innemen, zonder dat ik mij daardoor slechter zou gaan voelen. wat er aan de hand was. 13

14 Zo maakte ik kennis met de betekenis van het woord herval. Mijn arts legde mij ook uit wat het begrip onderhoudstherapie bij depressieve episodes betekent. Een voldoende grote dosis moet gedurende een langere tijd genomen worden om te zorgen dat de verbetering blijvend is. Zodra ik opnieuw de juiste dosering innam, voelde ik me na een paar weken opnieuw beter. volgens uw behandelingsplan moet blijven innemen wanneer u zich uitstekend voelt. Probeer de volgende vragen te beantwoorden. Zij kunnen u helpen om een duidelijk beeld te krijgen van alle factoren waarbij men rekening moet houden met de inname van het geneesmiddel. Om een blijvende verbetering van de symptomen bij een depressie te bewerkstelligen, is het heel belangrijk dat u uw geneesmiddel in de aangegeven dosis inneemt zolang uw arts u dat voorschrijft. Dat betekent dat u uw geneesmiddel ook Wanneer u zich afvraagt hoe u kunt voorkomen dat u hervalt, kunt u deze vragen aan uw arts stellen bij uw volgende consultatie. Gelieve alle toepasselijke antwoorden aan te kruisen. Welke informatie is volgens u noodzakelijk om het voor patiënten makkelijker te maken om hun geneesmiddel te blijven innemen, onafhankelijk van hoe ze zich voelen? Feiten over herval. Persoonlijke verhalen over herval. Wetenschappelijke informatie over het werkingsmechanisme van het geneesmiddel. Een beter inzicht in de oorzaken van depressies. Welke van de volgende mogelijkheden zijn volgens u het best geschikt om herval bij een depressie te voorkomen? Gelieve alle toepasselijke antwoorden aan te kruisen. Inname van de geneesmiddelen volgens de voorschriften. Aandacht voor de signalen van een herval, bv. depressieve stemming gedurende het grootste deel van de dag en dat vaak elke dag, geen interesse meer in activiteiten die u vroeger graag deed, concentratieproblemen, uitputting, slapeloosheid, gebrek aan eetlust of overmatig eten, verminderd libido, minderwaardigheidsgevoel. Geen alcohol en drugs. Contact met de arts onderhouden. 14

15 Nuttige adressen UilenSpiegel Patiëntenvertegenwoordiging Geestelijke Gezondheidszorg Vlaanderen aan informatieverstrekking in verband met wat reilt en zeilt in de geestelijke gezondheidszorg. Zij bieden geen professionele noch medische hulp. DE PRINCIPIËLE UITGANGSPUNTEN 2. JAARLIJKS ONTMOETINGSWEEKEND UilenSpiegel vzw is een vereniging voor mensen die als gebruiker, Ieder jaar wordt een weekend georganiseerd voor alle leden van klant, patiënt te maken hebben (gehad) met de Geestelijke UilenSpiegel, hun familie én vrienden, om samen vakantie te Gezondheidszorg. Ze is eveneens toegankelijk voor diegenen beleven, dichter bij elkaar te komen en als stimulans om geïnteresseerden die zich solidair verklaren met de belangen van voornoemde bij het gebeuren UilenSpiegel te betrekken. groep van mensen. UilenSpiegel vzw poogt beide groepen te 3. STUURGROEPVERGADERING verenigen met als bedoeling samen kwalitatieve verbeteringen Deze vergadering is het parlement en motor van UilenSpiegel én na te streven van de Geestelijke Gezondheidszorg, en bijgevolg, is de informatiedoorstroom naar de leden in de diverse groepen, van de samenleving in het algemeen. Geestelijke Gezondheidszorg en omgekeerd van de leden naar het bestuur. Het is een dyna- is dus ruimer te interpreteren dan het begrip psychiatrie. misch orgaan, toegankelijk voor iedereen. Geestelijke Gezondheidszorg heeft in de eerste plaats te maken met het individueel welzijn. INFORMATIE EN SENSIBILISERING De vereniging kent hierom een uitgesproken pluralistisch karakter. Richtwijzers of pijlers zijn vooral: informatie, creativiteit en dis- De nadruk ligt op wederzijds respect. In principe beslist cussie. De invalshoek zal altijd deze zijn van de (ex)patiënten- iedereen welke plaats hij of zij wenst in te nemen in de vereniging, groep waartoe men behoort. En de bindende factor van het en op welke wijze hij of zij wenst te participeren aan het geheel zal steeds de link zijn met de geestelijke gezondheidsgroep bestuur, de werkgroepen en/of de activiteiten. zorg, iets wat ruim benaderd en geïnterpreteerd wordt. Kwalitatieve verbeteringen van Geestelijke Gezondheid en van de samenleving in het algemeen, worden nagestreefd via: VERTEGENWOORDIGING UilenSpiegel is als patiëntenvereniging vertegenwoordigd in verschillende Het bieden van ontmoetingskansen aan haar leden. organisaties die werken rond Geestelijke Het geven van informatie (tijdschrift/voordrachten) aan haar Gezondheidszorg zoals: leden. 1. DE PROVINCIALE OVERLEGPLATFORMS (waarvan wij Het bevorderen van de participatie van haar leden aan de officiële gesprekspartner zijn) Antwerpen (OGGPA), Brusselruimere samenlevingsverbanden. Hoofdstad, Gent (POPOV) en Vlaams-Brabant (VLABO). De sensibilisering van de publieke opinie, de overheden en de 2. HET VLAAMS PATIËNTENPLATFORM aanverwante organisaties voor de problematiek van de is een platform van Vlaamse patiëntenverenigingen dat Geestelijke Gezondheid als een samenlevingsprobleem. rechtstreeks deelneemt aan het Vlaams beleid. UilenSpiegel De belangenbehartiging van haar leden door vertegenwoordiging is stichtend lid en actief in de beheerraad en de verschillende in beleidsvoorbereidende organen, samenwer- werkgroepen. kingsverbanden en organisaties die werken omtrent Geestelijke Gezondheid. Contactinformatie: UilenSpiegel ONTMOETINGSKANSEN Hoveniersstraat REGIONALE BIJEENKOMSTEN 1080 Brussel Vrijwilligers bouwen aan regionale werking te: Aalst, Antwerpen Tel (Berchem), Brugge, Brussel (Elsene), Gent en Sint-Truiden. Het doel van deze bijeenkomsten is: ontmoetingskansen creëren in een informeel en gezellig kader waar aandacht wordt besteed 15

16 RHYTHMS is a registered trademark of

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

lyondellbasell.com Versla de Verslaving

lyondellbasell.com Versla de Verslaving Versla de Verslaving Versla de Verslaving Verslaving, in welke vorm dan ook, is een wereldwijd begrip. De consequenties ervan kunnen variëren van chronische ziekten tot ontslag en van financiële ondergang

Nadere informatie

Je bent altijd moe. Je voelt jezelf verdrietig en weent veel. Je voelt jezelf hopeloos.

Je bent altijd moe. Je voelt jezelf verdrietig en weent veel. Je voelt jezelf hopeloos. Je beseft dat je niet meer jezelf bent de laatste tijd. Je bent altijd moe. Je voelt jezelf verdrietig en weent veel. Je voelt jezelf hopeloos. Dit zijn symptomen van depressie. Depressie kan je genezen.

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

De eerste zonnestralen

De eerste zonnestralen De eerste zonnestralen Inhoudstafel De eerste weken (3 de tot 5 de week) : u bent niet alleen Hoe geneesmiddelen kunnen helpen bij depressie Een persoonlijke ervaring Ik ben zo blij dat ik het echt geprobeerd

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5 WAT IS HARTFALEN? 3 WAT VOELT U ALS U AAN HARTFALEN LIJDT? 3 WAT DOET UW ARTS OM UW ZIEKTE TE BEHANDELEN? 4 Controle van de symptomen4 De verdere evolutie van de ziekte voorkomen 4 INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

10 tips voor een veilig geneesmiddelengebruik. 18 november 2013 az Sint-Blasius Dendermonde Meer info? info@azsintblasius.be

10 tips voor een veilig geneesmiddelengebruik. 18 november 2013 az Sint-Blasius Dendermonde Meer info? info@azsintblasius.be 10 tips voor een veilig geneesmiddelengebruik 18 november 2013 az Sint-Blasius Dendermonde Meer info? info@azsintblasius.be Als je ziek bent of ouder wordt moet je vaak verschillende geneesmiddelen innemen.

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen Een depressie P unt P kan u helpen volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit soort

Nadere informatie

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen Een depressie PuntP kan u helpen groep: volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit

Nadere informatie

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 0000 2026 - SV - oktober 2012 Slaapproblemen? campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 www.st-vincentius.be GasthuisZusters Antwerpen patiënteninformatie

Nadere informatie

Vermoeidheid bij kanker

Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker is een veel voorkomend probleem. Het heeft met veel verschillende dingen te maken. Door chemotherapie en radiotherapie neemt het

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen 1 Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen Nu u weet dat u aan diabetes lijdt, moet u zich plots geen grote zorgen maken. Waarschijnlijk lijdt u al gedurende lange tijd aan diabetes, mogelijks gedurende

Nadere informatie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie Sportief bewegen met een depressie Depressie Sportief bewegen met een depressie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op

Nadere informatie

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Depressieve klachten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 5 Wanneer arts raadplegen 6 Wat kun je zelf doen 7 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Diabetes mellitus en een depressie

Diabetes mellitus en een depressie Diabetes mellitus en een depressie Inleiding Mensen met diabetes mellitus hebben tweemaal zoveel kans om depressief te worden als mensen zonder diabetes. Dat betekent dat in Nederland één op de tien mensen

Nadere informatie

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt)

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) Naam:.. Datum: - - Kruis bij elke vraag het antwoord aan dat de afgelopen zeven dagen

Nadere informatie

als u duidelijke tekens van de ziekte van Parkinson of andere bewegingsstoornissen vertoont.

als u duidelijke tekens van de ziekte van Parkinson of andere bewegingsstoornissen vertoont. BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER SIBELIUM 10 mg tabletten flunarizine Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter.

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor zorgteam Zorgprogramma Doen bij Depressie Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij de zorg voor een cliënt bij wie een depressie

Nadere informatie

Van slaappillen kan je vallen

Van slaappillen kan je vallen Van slaappillen kan je vallen Praat erover met je arts of apotheker U gebruikt een geneesmiddel om beter te kunnen slapen of om te kalmeren (een benzodiazepine of een aanverwant product). Ontdek wat deze

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

BURN- OUT RISICO CHECK

BURN- OUT RISICO CHECK BURN- OUT RISICO CHECK Vul onderstaande vragenlijst in door ja of nee aan te kruisen. VRAAG JA NEE 1 Nemen jij en je gezin s ochtends rustig de tijd om op te staan en goed te ontbijten? 2 Zie je vaak tegen

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. PATIËNTENBIJSLUITER CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten 1 Van uw MDL-arts heeft u te horen gekregen dat u een (functionele) dyspepsie heeft. Om te begrijpen wat deze term precies inhoud en hoe hiermee om te

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Informatiebrochure voor patiënten/verzorgers

Informatiebrochure voor patiënten/verzorgers JOUW HANDLEIDING VOOR ABILIFY (ARIPIPRAZOL) Informatiebrochure voor patiënten/verzorgers Datum van herziening: oktober 2013 2013-08/LuNL/1731 Inleiding Jouw dokter heeft bij jou de diagnose bipolaire I

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

Leefregels na operatie aan verwijde slagader via de buik (AAA)

Leefregels na operatie aan verwijde slagader via de buik (AAA) Leefregels na operatie aan verwijde slagader via de buik (AAA) Inleiding U heeft een operatie ondergaan aan een verwijding van de buikslagader. Hierdoor heeft u een buikwond die tijd nodig heeft om te

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

Doe de grote zelftest

Doe de grote zelftest Doe de grote zelftest Ben ik burn-out? Het verraderlijke van burn-ut is dat je zelf vaak de laatste bent die het wil weten. De omgeving maakt je erop attent, dwingt je naar de dokter te gaan, of je stort

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Wanneer zijn de kinderen klaar voor een zindelijkheidstraining? Kinderen zijn mogelijk klaar voor een zindelijkheidstraining wanneer ze:

Wanneer zijn de kinderen klaar voor een zindelijkheidstraining? Kinderen zijn mogelijk klaar voor een zindelijkheidstraining wanneer ze: Zindelijkheidstraining Net als de meeste ouders kijkt u misschien uit naar de dag dat uw kind geen luiers meer nodig heeft. Uw kind zindelijk maken kan een enorme opgave lijken, vooral wanneer familie,

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

In te vullen door de onderzoeker:

In te vullen door de onderzoeker: In te vullen door de onderzoeker: Code : Datum: Studie, het effect van podoposturale therapie zolen op chronische lage rugpijn, al dan niet gepaard gaande met een uitstralende irritatie naar de gluteaalregio

Nadere informatie

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 0437 Inleiding Uw arts heeft u morfineachtige pijnstillers (zie tabel) voorgeschreven tegen de pijn. Deze

Nadere informatie

De risico s van roken zijn legio. Hieronder staat een drietal voorbeelden die met onderzoek zijn aangetoond :

De risico s van roken zijn legio. Hieronder staat een drietal voorbeelden die met onderzoek zijn aangetoond : Wellness Guide Stoppen met roken "Je hoeft niets op te geven. Roken geeft geen echt plezier. Het is slechts een illusie, net zoiets als met je hoofd tegen een muur aan bonken zodat het een opluchting is

Nadere informatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart 2014 Starten met Tivicay Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Tivicay en andere medicijnen gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder

Nadere informatie

Stoppen met medicatie

Stoppen met medicatie Stoppen met medicatie bij hoofdpijnklachten Hoofdpijn polikliniek Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Wat moet u doen als u dagelijks pijnstillers slikt voor uw hoofdpijn? 4 2. Hoe krijgt u hoofdpijn door

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Belotero Een deel van mezelf

Belotero Een deel van mezelf NIEUW OPTIMALE MODELLERENDE CAPACITEIT Belotero Een deel van mezelf Herstel volume waar het verloren is gegaan We worden allemaal geboren met een natuurlijk volume in het gezicht dat met de veroudering

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Stappenplan depressie

Stappenplan depressie Stappenplan depressie Vroegtijdige opsporing en behandeling van depressie bij zelfstandig wonende ouderen Stap 1: Screenen op depressie in de eerste lijn (kruis aan) GDS-2 1. Heeft u zich de afgelopen

Nadere informatie

# #$%#&#' ( &&)*++, (

# #$%#&#' ( &&)*++, ( # #$%#&#' ( &&)*++, ( " # $% % &'%% % ( ) * +$% # %, -.)/ - 0$'( 12 # ' """ Deze vragenlijst kun je gebruiken als je je wilt voorbereiden op het maken van een crisisplan. De vragenlijst kan jou helpen

Nadere informatie

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby?

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby? Slaapwel Slaapwel baby Net zoals volwassenen slapen ook niet alle kinderen even gemakkelijk of regelmatig. In deze brochure vind je meer informatie over goede slaapgewoontes en krijg je tips voor een gezonde

Nadere informatie

Medicijnen bij de ziekte van Parkinson

Medicijnen bij de ziekte van Parkinson Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Medicijnen bij de ziekte van Parkinson z Medicijnen bij de ziekte van Parkinson 1 Als u de ziekte van Parkinson hebt, komt er

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850, omhulde tabletten 850 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Klinische en poliklinische informatie voor een hartpatiënt

Klinische en poliklinische informatie voor een hartpatiënt Klinische en poliklinische informatie voor een hartpatiënt Geachte heer of mevrouw, Onlangs heeft u een hartinfarct, een dotterbehandeling of een hartoperatie gehad. Misschien waren er voordien al voortekenen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium)

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium) Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE In deze folder geeft het Ruwaard van Putten ziekenhuis u enkele algemene leefregels na de beroerte (= CVA (Cerebro Vasculair Accident) die u heeft gehad. Dit kan zijn

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE VOOR PATIËNTEN / VERZORGERS

INFORMATIEBROCHURE VOOR PATIËNTEN / VERZORGERS De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel ABILIFY. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednison bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van prednison. In deze folder lees je de belangrijkste

Nadere informatie

Vragenlijst Depressie

Vragenlijst Depressie Vragenlijst Depressie Deze vragenlijst bestaat uit een aantal uitspraken die in groepen bij elkaar staan (A t/m U). Lees iedere groep aandachtig door. Kies dan bij elke groep die uitspraak die het best

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Orale anticoagulantia Vitamine K-antagonisten Marcoumar, Marevan, Sintrom

Patiënteninformatie. Orale anticoagulantia Vitamine K-antagonisten Marcoumar, Marevan, Sintrom Patiënteninformatie Orale anticoagulantia Vitamine K-antagonisten Marcoumar, Marevan, Sintrom 2 Inhoud Inleiding... 4 Werking vitamine K-antagonisten... 4 Hoe wordt het geneesmiddel ingenomen?... 4 Wanneer

Nadere informatie

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500, omhulde tabletten 500 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Folder 1 Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen met depressieve klachten en

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij hartfalen

Leefstijladviezen bij hartfalen Leefstijladviezen bij hartfalen 1. Begrijp het belang van medicijnen De dagelijkse voorgeschreven hoeveelheid van de verschillende soorten medicijnen is essentieel voor een goede behandeling van hartfalen.

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

PDS B e l a n g e n v e r e n

PDS B e l a n g e n v e r e n r a b l D e PDS B e l a n g e n v e r e n r m S y n d r o a o m i g e i n g k k i r P PDS in relatie tot anderen 2 PDS in relatie tot anderen Bij het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) is één van de symptomen

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Aloe Vera FAQ. Wanneer maakt men gebruik van Aloë Vera? Wordt Aloë Vera enkel als kuur ingenomen? Krijg ik van Aloë Vera uitslag?

Aloe Vera FAQ. Wanneer maakt men gebruik van Aloë Vera? Wordt Aloë Vera enkel als kuur ingenomen? Krijg ik van Aloë Vera uitslag? Aloe Vera FAQ Wanneer maakt men gebruik van Aloë Vera? Aloë Vera behoort tot de categorie van de levensmiddelen en wordt verder onderverdeeld bij de groeten. De werking van Aloë Vera is ondanks intensieve

Nadere informatie

Vermoeidheid bij een neurologische aandoening

Vermoeidheid bij een neurologische aandoening Vermoeidheid bij een neurologische aandoening Vermoeidheid is een algemeen verschijnsel bij verschillende neurologische aandoeningen. Vermoeidheid komt bijvoorbeeld veel voor na een beroerte, bij multiple

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 4 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie