NORMEN EN GRENZEN RONDOM EEN (ON)GEZONDE KEUZE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NORMEN EN GRENZEN RONDOM EEN (ON)GEZONDE KEUZE"

Transcriptie

1 NORMEN EN GRENZEN RONDOM EEN (ON)GEZONDE KEUZE RESULTATEN UIT EEN ONLINE KWALITATIEF ONDERZOEK ONDER 12- TOT 18-JARIGEN Klant: RIVM en Trimbos Contactpersonen: Adam de Jong (RIVM), Lex Lemmers en Jeroen Lammers (Trimbos) Auteurs: Derk Zijlker, Nicolien Scheerman en Joris Schuurman (YoungWorks) Datum: 12 april 2013

2 INHOUD 1. MANAGEMENT SUMMARY 2. INLEIDING Achtergrond en doelstelling Methode en opzet Onderzoeksverantwoording 3. RESULTATEN (On)gezonde leefgewoontes Gezondheid in en rondom de school genotmiddelengebruik 4. AANKNOPINGSPUNTEN

3 1. MANAGEMENT SUMMARY

4 (ON)GEZONDE LEEFGEWOONTES Jongeren weten wat gezonde en ongezonde leefgewoontes zijn. Voldoende dagelijkse beweging, sporten, regelmatig eten, weinig snoepen/snacken en niet roken of alcohol drinken is kenmerkend voor een gezonde leefstijl. Daarentegen is er nog veel onduidelijkheid over wat een gezonde (voedsel/ drank)keuze is. Een gezonde keuze is soms moeilijk te maken. De meeste jongeren weten bijvoorbeeld niet hoeveel calorieën, vetten of suikers er in producten zitten. Meisjes zijn meer bezig met een gezonde voedselkeuze dan jongens omdat ze een gezond gewicht belangrijker vinden. Jonge jongeren (onder de 15 jaar) vinden zichzelf gezonder dan de oudere jongeren. Dat komt vooral omdat zij (bijna) geen alcohol drinken of sigaretten roken. Rond 15 jaar ligt er een belangrijk omslagpunt als het gaat om een gezonde leefstijl. De meeste jongeren gaan vanaf 15 jaar experimenteren met genotmiddelen zoals alcohol en tabak en ontwikkelen ongezondere leefgewoontes. Een ongezonde leefstijl ligt volgens jongeren snel op de loer. Ongezond eten en drinken is gewoon lekker en gemakkelijk. Een gezonde leefstijl met voldoende beweging en gezond eten kost meer discipline. Ook is de invloed van vrienden op een ongezonde leefstijl sterk. Jongeren maken zich niet zo druk over de negatieve effecten van een ongezonde leefstijl op de gezondheid. Zolang een jongere zichzelf niet te dik vindt of op korte termijn geen lichamelijke klachten ervaart, is er voor hem of haar weinig urgentie om gezonder te gaan leven.

5 GEZONDHEID IN EN RONDOM SCHOOL Jongeren maken op en rondom school vaak ongezonde voedingskeuzes en kiezen snel voor snacks, snoep, energie- en frisdranken. De belangrijkste redenen hiervoor zijn: gemak, prijs, verleiding (lekker) en de invloed van vrienden. Daarnaast spelen ook subjectieve normen op school een rol bij een gezonde keuze. In de onderbouw is het bijvoorbeeld nog wel sociaal geaccepteerd om een lunchpakket van huis mee te nemen, in de bovenbouw niet meer. Het imago van een eigen lunchpakket is minder positief dan dat van een gekochte lunch in de schoolkantine of supermarkt. De meeste jongeren houden de school niet verantwoordelijk voor de gezondheid van de leerlingen. Ze vinden het logisch dat er zowel een gezond als ongezond aanbod is in de schoolkantine. Want ze willen zelf de keuze kunnen maken. Jongeren reageren negatief op het idee van strenge schoolregels rondom het verbod van ongezonde producten (zoals frisdrank of snacks). Het omzeilen van een dergelijk verbod is volgens jongeren eenvoudig. Een supermarkt bezoekje in de pauze is voor jongeren meer dan alleen tijdverdrijf. Naast de praktische voordelen zoals een groter en goedkoper aanbod van producten, zien jongeren het bezoek als een gezellig sociaal event. Hierbij spelen gevoelens van samen delen, plezier en volwassenheid/ vrijheid een belangrijke rol. Op veel scholen mogen leerlingen in de pauze niet van het schoolplein maar leerlingen uit de bovenbouw wel.

6 JONGEREN EN GENOTMIDDELENGEBRUIK Rond 15 jaar vindt er een sterke toename plaats in het gebruik van genotmiddelen onder jongeren. 15-jarigen zien het gebruik van genotmiddelen als iets dat bij hun ontwikkeling hoort. Nieuwsgierigheid, een volwassen imago en groepsdruk zijn de belangrijkste motieven voor jongeren om genotmiddelen zoals alcohol, roken of blowen uit te proberen. De eigen risicoperceptie bij het gebruik van genotmiddelen is laag. Jongeren praten hun middelengebruik vaak goed en voelen zich onaantastbaar. Het drinken van 6-7 glazen alcohol wordt bijvoorbeeld door de wat oudere jongeren (16+) vaak niet gezien als iets heftigs. Jongeren zijn niet snel bang dat hun gezondheid schade oploopt en denken hun eigen grenzen goed te kennen en kunnen bewaken. Grenzen rondom het gebruik van genotmiddelen worden vooral gebaseerd op eigen ervaring en normen binnen de vriendengroep. Door te experimenteren met alcohol, roken en blowen bepalen jongeren onbewust hun eigen grenzen. Het overschrijden van hun eigen grens wordt gezien als onderdeel van hun levensfase. Daarnaast beïnvloeden ouders, school en de overheid de norm rondom genotmiddelengebruik door het overbrengen van het goede voorbeeld. Over het algemeen is alcohol het meest sociaal geaccepteerde genotmiddel onder jongeren. Dat komt doordat ouders het vaak gedogen dat hun kinderen alcohol drinken op jonge leeftijd. Ook wordt alcohol als minder gevaarlijk/ ongezond gezien dan roken en blowen.

7 JONGEREN EN GENOTMIDDELENGEBRUIK Oudere jongeren (15+) praten niet graag met hun ouders over genotmiddelengebruik. Het voelt als een bemoeienis. Met vrienden wordt er wel over gesproken. Jongeren staan positief tegenover voorlichting op school door een ervaringsdeskundige. Een gevaar dat hierbij speelt is dat praten over genotmiddelen jongeren nieuwsgierig maakt en juist kan aanzetten tot gebruik. Jongeren (12-14 jaar en 18+) staan redelijk positief tegenover de verhoging van de alcoholgrens naar 18 jaar. Ze vinden het logisch dat de overheid jongeren waarschuwt voor de schadelijke gevolgen van genotmiddelen. De leeftijdsgroep (15-17 jaar) is negatiever over de verhoging. Ze zijn zelf op een leeftijd om alcohol uit te proberen. Doordat er in de media veel aandacht is voor de objectieve norm van genotmiddelengebruik (met name alcohol) zijn jongeren goed op de hoogte van de regels en accepteren ze deze ook eerder.

8 2. INLEIDING

9 ACHTERGROND EN DOELSTELLING YoungWorks voert in opdracht van het Centrum Gezond Leven, onderdeel van het RIVM, in 2013 een traject uit naar de gezonde leefstijl onder Nederlandse jongeren. Hierin worden o.a. jongeren betrokken en gevraagd mee te denken bij de invulling en uitvoering van het programma #Jeugdimpuls Gezonde Leefstijl (#JL). Het programma richt zich via scholen en sociale media op de leefwereld van jongeren. Het doel is om zoveel mogelijk jongeren te bereiken en hen te verleiden gezond te leven. YoungWorks levert op verschillende manieren een bijdrage aan het programma #Jeugdimpuls. In een eerste onderzoekronde verdiepen we de thema's: (on)gezonde leefstijl, de gezonde schoolkantine en genotmiddelengebruik. Met als insteek hoe jongeren omgaan met normen en grenzen. Trimbos is hierbij actief betrokken vanuit de focus op 'de gezonde school en genotmiddelen' (DGSG), het e-learningsprogramma dat loopt op vo-scholen in Nederland. Het Voedingscentrum en Convenant Gezond Gewicht zijn betrokken bij het onderzoek vanuit hun expertise op het thema 'de gezonde schoolkantine'. In het onderzoek zoeken we naar een nieuwe invalshoek om jongeren tussen de 12 en 18 jaar mee te bereiken rondom het DGSG e-learningsprogramma. De focus ligt hierbij op het achterhalen van motieven om ongezond gedrag te vertonen en het vinden van aanknopingspunten in de belevingswereld van jongeren. De opbrengst van het kwalitatieve onderzoek dient als input voor een vervolgtraject waarin (social media) interventies worden ontwikkeld om het bestaande programma DGSG uit te breiden en te versterken.

10 METHODE EN OPZET We verdiepen de (on)gezonde leefstijl van jongeren met behulp van YoungWorks Connect, het online discussieforum van YoungWorks. Deze kwalitatieve onderzoeksmethode past bij uitstek bij de belevingswereld van jongeren en de gevoeligheden rondom de thema's over gezonde leefstijl. In het onderzoek kunnen leeftijdgenoten op een anonieme manier met elkaar discussiëren van achter de computer thuis onder begeleiding van ervaren moderatoren van YoungWorks. Dit kwalitatieve onderzoekstraject is opgebouwd uit twee stappen: een strategische sessie met betrokkenen en het kwalitatieve onderzoek met behulp van YoungWorks Connect. Voorafgaand aan het online onderzoek spraken YoungWorks, RIVM en Trimbos met elkaar om richting te geven aan de onderzoeksdoelstelling en de hoofdvragen. Daarnaast waren het Voedingscentrum en Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) betrokken bij de totstandkoming van de vragenlijst.

11 ONDERZOEKSVERANTWOORDING Op 20 maart 2013 spraken we middels YoungWorks Connect met 22 jongeren tussen de jaar. YW Connect is online forum waarin kwalitatief online onderzoek wordt verricht. Deelnemers werden gevraagd om tijdens twee verschillende sessies minimaal één keer in te loggen het tijdstip mochten ze zelf bepalen. De eerste sessie vond plaats van 15:00 to 18:00 uur en de tweede tussen 18:00 en 21:00 uur. De respons was groot: op de 28 vragen kwamen er per deelnemer gemiddeld 51 reacties. In totaal gaven alle deelnemers 1114 antwoorden op de vragen. De inzichten uit dit kwalitatieve onderzoek zijn gebaseerd op een klein aantal deelnemers. Daarom zullen de resultaten met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd moeten worden. Leeswijzer In hoofdstuk 3 worden achtereenvolgens de belangrijkste onderzoeksresultaten rondom (on) gezonde leefgewoontes, gezondheid rondom school en genotmiddelen besproken. In het laatste hoofdstuk 4 worden deze inzichten vertaald naar aanknopingspunten en kansen rondom het programma DGSG.

12 2. RESULTATEN Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste resultaten uit het kwalitatieve online onderzoek. De resultaten zijn ingedeeld in drie thema's: gezonde en ongezonde leefgewoontes, gezondheid in en rondom school en genotmiddelengebruik.

13 GEZONDE EN ONGEZONDE LEEFGEWOONTES

14 Voldoende dagelijkse beweging, sporten, regelmatig eten en weinig snacken/snoepen is kenmerkend voor een gezonde leefstijl. Jongeren onder de 15 jaar vinden zichzelf gezonder dan oudere jongeren. De meeste deelnemers beoordelen hun eigen gezondheid met een ruim voldoende. Ze vinden dat ze genoeg bewegen, sporten en geregeld gezond eten (met name groeten en fruit). Bij een typisch gezonde leefstijl hoort volgens jongeren veel sport, gezond eten, weinig snacks, nauwelijks alcohol en geen tabak of drugs. Jonge respondenten onder de 15/16 jaar vinden zichzelf wat gezonder dan de wat oudere jongeren van 16(+) jaar. Dat komt met name doordat zij (bijna) geen alcohol drinken of sigaretten roken. De meeste jongeren snoepen/snacken dagelijks en drinken geregeld fris- of energiedrankjes. De algemene opvatting onder de deelnemers is dat snoepen/snacken en frisdrank drinken niet zo slecht is als iemand daarnaast voldoende sport en gezond eet. Zolang je geen lichamelijke klachten hebt en niet dik bent, dan kun je best af en toe snoepen of ongezond eten'. (Jongen, 15 jaar) Er is nog veel onduidelijkheid over wat een gezonde voedselkeuze is. De meeste jongeren weten bijvoorbeeld niet hoeveel calorieën er in producten zitten of hoeveel suiker er in een blikje frisdrank of yoghurt drankje gaat. Ook is er nog weinig kennis over de dagelijkse hoeveelheid energie die iemand nodig heeft. Meisjes zijn meer bezig met een gezonde keuze dan jongens omdat ze bang zijn voor overgewicht. Ze letten vaker op de aantal calorieën, vetten of suikers in producten dan jongens.

15 'Ik beoordeel mijn gezondheid met het cijfer 7 want ik eet wel gezond en ben sportief, maar ik eet vaak junkfood.' (Jongen, 18 jaar) 'Ik vind mezelf op dit moment gezond genoeg. Ik heb nog nooit klachten gehad en ik ben geen kettingroker of alcoholverslaafde. Ik doe het allebei met mate!' (Jongen, 17 jaar) 'Een gezonde leefstijl is je goed voelen bij wat je eet en doet. En genoeg sporten natuurlijk!' (Meisje, 13 jaar) 'Ik vind mezelf aardig gezond. Ik eet gevarieerd, met (denk ik) ongeveer genoeg groenten en fruit. Daarnaast ben ik flexitariër, wat volgens mij ook beter is omdat te veel vlees slecht is voor je. Ik zou wel wat meer kunnen sporten.' (Jongen 16 jaar) 'Ik heb geen idee hoeveel calorieën per dag goed voor je zijn.' (Meisje, 15 jaar)

16 Een ongezonde leefstijl ligt snel op de loer. Ongezond eten en drinken is gemakkelijk te verkrijgen en gewoon lekker. De invloed van vrienden op een gezonde én ongezonde keuze is groot. De belangrijkste redenen die jongeren noemen om gezond te leven zijn: Lekker in je vel zitten en je energiek voelen Gezond eten is beter voor het uiterlijk (geen acne, gezond gewicht) -> geldt meer voor meisjes dan jongens Omdat vrienden ook gezond leven (positieve groepsdruk) Omdat ouders dat stimuleren (bijvoorbeeld door gezond te koken) Sommige jongeren (12-14 jaar) angst voor (controleverlies bij) genotmiddelengebruik Sporten is een leuke bezigheid en zorgt dat je lichaam er goed uitziet (uiterlijk) De belangrijkste redenen die jongeren noemen om ongezond te leven zijn: Ongezond eten/ drinken is lekker Ongezond eten/ drinken is gemakkelijk verkrijgbaar Sporten en gezond eten vergt discipline Vrienden leven ook ongezond (negatieve groepsdruk) Stress zet aan tot ongezond gedrag Nieuwsgierig naar werking van genotmiddelen (experimenteren)

17 'Een gezonde leefstijl is moeilijk om vol te houden. Sommige jongeren hebben geen zin om elke dag te gaan sporten of op hun voeding te letten omdat het gezonder is.' (Jongen, 13 jaar) 'Als ik in het centrum ben en ik zie een McDonald s of KFC-logo dan wil ik er altijd naar toe omdat het eten daar zo lekker is.' (Jongen, 18 jaar) 'Ik ben vooral bezig met gezond leven en mijn gewicht door andere meisjes. Ik ben best onzeker, dus wil absoluut niet worden gezien als 'dat dikke, lelijke meisje'. (Meisje, 15 jaar) 'Ik zeg niet vaak 'nee' tegen snoep of koekjes als mijn vrienden dat me aanbieden, terwijl ik het niet zou eten als ik alleen ben.' (Meisje, 17 jaar) 'De meeste kinderen houden gewoon van ongezond eten en doen dat ook omdat hun ouders niet in de buurt zijn.' (Meisje, 13 jaar)

18 GEZONDHEID IN EN RONDOM SCHOOL

19 Op school maken leerlingen vaak een ongezonde voedingskeuze en kiezen vaak voor snacks, snoep en frisdrank. De belangrijkste redenen hiervoor zijn: gemak, verleiding en de invloed van peers. Motieven om op school ongezond te eten en drinken (zoals snacks, snoep, frisdrank en energiedrankjes) zijn: Gemakkelijk te verkrijgen in de schoolkantine of supermarkt in de buurt Ongezond = verleidelijk lekker Ongezond eten = goedkoop Peers ( Mijn vrienden eten ook ongezonde snacks ) Status ( Als je elke dag wat koopt in de schoolkantine, dan ben je vast rijk ) Thuis mag het niet ('Thuis drink ik nooit cola en mag ik geen chips van mijn moeder') De meeste jongeren nemen boterhammen en drinken mee van huis. Het imago van een lunchpakket is goed onder onderbouw leerlingen. In de bovenbouw is het minder vanzelfsprekend om zelf lunch mee te nemen. Jongeren zijn dan veel meer gefocust op hun directe omgeving en beïnvloedbaar voor negatief commentaar. Ze zijn bijvoorbeeld bang dat andere klasgenoten het niet cool vinden of ze schamen zich voor hun stinkende belegde brood. In de schoolkantine is zowel ongezond als gezond eten en drinken beschikbaar. De meeste populaire producten zijn ongezond: snacks, chocola, chips of frisdrank. Daarnaast is een belegd broodje ook populair. De ideale lunch bestaat voor de meeste leerlingen uit zowel gezonde als ongezonde producten.

20 'Tijdens de pauze ga ik vaak naar de winkel met vriendinnen en koop ik een zak chips. Maar meestal neem ik brood mee van huis.' (Meisje, 14 jaar) 'Wat ik meeneem naar school bepaal ik zelf. Vaak zijn dat boterhammen met kaas en een pakje Wicky of flesje water.' (Jongen, 13 jaar) 'Ik eet elke dag gewoon waar ik zin in heb. De ene dag is gezonder dan de ander.' (Meisje, 14 jaar) 'Als het rooster ineens een onverwacht tussenuur aangeeft, dan racen de jongens meteen naar de supermarkt. Maar zelf haal ik dan een klein zakje snoep bij de schoolkantine.' (Meisje, 18 jaar) 'Leerlingen kopen vaak snoep uit de automaat. Want de rij in de kantine is vaak te lang, dus dan is de snoepautomaat veel sneller. En je kunt hier ook wat halen als de kantine al dicht is.' (Meisje, 17 jaar)

21 School wordt niet verantwoordelijk gehouden voor de gezondheid van de leerlingen. Jongeren willen zelf de keuze maken voor een gezonde of ongezonde keuze. Daarom zien ze niets in een schoolverbod op ongezonde producten. Jongeren vinden dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen gezondheid. De rol van de school hierbij vinden ze minder belangrijk. De meesten beseffen dat snacks/snoep en frisdranken niet gezond zijn maar ze willen zelf die keuze maken. De meeste jongeren willen niet betutteld worden door de school. Een verbod op ongezond eten en drinken vindt bijna niemand realistisch en kinderachtig. Een verbod maakt het voor de leerlingen juist extra spannend om wel ongezond te eten/ drinken. Ook denken ze op andere manieren aan de verboden producten te kunnen komen. Een rookverbod op school wordt meer geaccepteerd onder jongeren. Op veel scholen is er al een rookverbod. Manieren waarop de school gezond gedrag kan bevorderen zijn volgens jongeren bijvoorbeeld: een gezond aanbod in de kantine, de gezonde keuze in de kantine goedkoper maken, gezonde producten snel en makkelijk te verkrijgen (door bijv. snoepapparaten te vullen met gezonde producten), leraren die het goede voorbeeld geven (die niet roken en gezond eten) en voorlichting over een gezonde leefstijl tijdens de les (bijvoorbeeld bij het vak Verzorging).

22 'We zijn allemaal oud genoeg om op school te bepalen wat we wel of niet zouden moeten eten. Dat is je eigen verantwoordelijkheid.' (Jongen, 17 jaar) 'Als de school alleen maar gezonde producten aanbiedt, dan koopt niemand het meer. Iedereen gaat dan gewoon naar de supermarkt of snackbar. Je kunt ook snacks van huis meenemen.' (Meisje, 15 jaar) 'Ik vind dat er wel een verbod op energiedrankjes moet komen op school. En op roken! Vooral rokende leraren zijn een slecht voorbeeld.' (Jongen, 12 jaar) 'Ik denk dat je leerlingen pas gezonder maakt als je ze er beter op wijst wat een gezonde leefstijl is en wat voor een positieve invloed dat heeft op je lichaam. Maar ik vind ook dat leerlingen dat zelf moeten uitzoeken.' (Jongen, 16 jaar) 'Bij mij op school is al een gezonde schoolkantine ingevoerd. Eerst was er veel protest onder de leerlingen maar nu een jaar later vind iedereen het wel goed volgens mij.' (Meisje, 18 jaar) Als ik geen energydrink op school mag dan zoek ik gewoon de supermarkt of snackbar op. (Meisje, 16 jaar)

23 Een supermarktbezoekje in de pauze is meer dan tijdverdrijf. Naast het feit dat er een groter en goedkoper aanbod van producten is, zien jongeren het als een sociaal event met elkaar. De belangrijkste reden om samen met vrienden het schoolterrein te verlaten en naar de supermarkt te gaan, is het gevoel van vrijheid. Samen iets kopen in de supermarkt en het aangekochte product delen, is een sociaal en gezellig event. Met name jongeren in de bovenbouw zien dit uitstapje als een vorm van zelfstandigheid (volwassen gedrag). Een supermarktbezoek is ook een vorm van tijdverdrijf (verveling). Daarnaast zijn er andere meer praktische motieven om naar de supermarkt te gaan: Groter en gevarieerder aanbod van producten dan in de schoolkantine Goedkopere producten dan in de schoolkantine Samen iets kopen en met elkaar delen is voordeliger De producten die jongeren in de pauze met elkaar kopen in de supermarkt zijn veelal ongezonde keuzes. Het gaat vaak om chips, energiedrankjes, croissantjes en frisdrank. Meisjes kopen vaker yoghurt(drink) of fruit dan jongens omdat ze denken dat dit gezonder is. De invloed van groepsdruk van vrienden speelt een belangrijke rol bij de ongezonde keuzes. Als de meerderheid bijvoorbeeld een zak chips koopt is het normaal dat iedereen mee eet. De afstand van de supermarkt tot de school is voor jongeren een belangrijke factor om wel of niet te gaan. Hoe verder weg, hoe minder snel leerlingen naar de supermarkt gaan tijdens schooltijd.

24 'Ik moet minstens 10 minuten fietsen van school naar de supermarkt, dus niet heel aantrekkelijk. De reden dat ik soms toch ga is omdat het goedkoper is dan op school en je hebt meer keuzes. In de kantine betaal je voor een saucijzenbroodje 1,50 euro en in de winkel heb je er daar 2 voor.' (Meisje, 15 jaar) 'Ik zit pas in de brugklas dus ik mag nog niet naar de supermarkt toe in de pauze. Maar over een paar jaar ga ik zeker met vriendinnen als het mag!' (Jongen, 13 jaar) 'Ik vind het leuk om naar de supermarkt te gaan met mijn vrienden. Het is gezellig. Soms hebben bepaalde supermarkten regels dat je niet met een hele groep in een keer naar binnen mag. Dat vind ik stom!' (Meisje, 17 jaar) 'Ik koop meer ongezonde dingen als ik met vrienden ben in de supermarkt. Een anderhalve liter fles Cola voor mezelf is te veel maar met 3 mensen kan het wel.' (Jongen 17 jaar)

25 GENOTMIDDELENGEBRUIK

26 Rond 15 jaar vindt er toename plaats in het gebruik van genotmiddelen. Jongeren (15+) zien het gebruik van genotmiddelen als iets dat bij hun ontwikkeling hoort. Van de jonge deelnemers (12-14 jaar) gebruikt (bijna) niemand genotmiddelen. Deze jongeren zijn voorzichtiger en vaak fel tegen het gebruik van genotmiddelen. Ze vinden het slecht voor hun gezondheid en zijn bang voor de negatieve gevolgen (ziektes of controleverlies) van het gebruik. Sommige jonge jongeren zeggen nooit te zullen gaan roken of blowen. Vanaf 15 jaar kijken jongeren op een andere manier naar het gebruik van genotmiddelen. De voorzichtigheid en negatieve houding tegenover genotmiddelen neemt na het 15 e levensjaar af. De interesse in de effecten van genotmiddelen neemt toe en er wordt veel meer over gesproken. Het experimenteren wordt gezien als iets dat bij hun leeftijd hoort. De meeste jongeren proberen rond hun 15e jaar voor het eerst alcohol of tabak uit. Cannabisgebruik begint op een wat latere leeftijd. 'Ik heb nog nooit gerookt of geblowd en ik drink niet veel. Ik vraag me af of je juist meer laat zien van jezelf als je drinkt of blowt, of dat je een persoon wordt die je eigenlijk niet bent.' (Jongen, 14 jaar) 'Ik praat nog niet echt over roken en drugs enzo, want ik ben nog maar dertien. Drugs vind ik echt gevaarlijk, dat kan dodelijk zijn.' (Meisje, 13 jaar) 'In de eerste of tweede van de middelbare school dachten veel mensen dat ze niet zouden gaan roken. Maar daarna kom je in een veranderfase. Dus nu gedragen ze zich heel anders en roken ze wel. (Meisje, 15 jaar).

27 Nieuwsgierigheid, een volwassen imago en groepsdruk zijn de belangrijkste motieven voor jongeren om genotmiddelen zoals alcohol, tabak of cannabis uit te proberen. De belangrijkste motieven om genotmiddelen te proberen zijn: Uit nieuwsgierigheid, spannend, op zoek naar kicks Groepsdruk, status, angst om buitengesloten te worden Volwassen imago, geen kind meer (willen) zijn, eigen keuzes maken Lekker gevoel, even uit de realiteit stappen Onderdeel van uitgaanscultuur Alcohol is het meest sociaal geaccepteerde genotmiddel. Jongeren (15+) drinken vaak meerdere glazen alcohol (6-7 glazen ofwel binge drinking) in het weekend en associëren het gebruik met gezelligheid. Jongens drinken over het algemeen meer glazen alcohol dan meisjes. Over het algemeen vinden de wat oudere jongeren (16+, én vooral jongens) dat 6-7 glazen niet te veel is. Praktische redenen om alcohol te verkiezen boven andere genotmiddelen zijn: alcohol is goedkoper dan sigaretten, alcohol stinkt niet, alcohol is lekkerder dan roken/ blowen en daarnaast is alcohol in de ogen van jongeren minder schadelijk dan roken. Roken en blowen gebeurt vooral in de bovenbouw, en wordt vooral geassocieerd met een volwassen en stoer imago. Rokende jongeren laten zich niet weerhouden door de schadelijke gevolgen op lange termijn. Het gebruik is redelijk geaccepteerd en jongeren spreken elkaar niet vaak aan op hun rookgedrag aan.

28 'Alcohol is een uitgaansproduct, het is toch normaal dat je in een kroeg drinkt toch?' (Jongen, 17 jaar) 'Als we uitgaan dan leggen we geld in en de oudste haalt altijd de drank. Alleen bij feesten drink ik een biertje en dat is gewoon gezellig, om toch een beetje bij de groep te horen.' (Jongen 15 jaar). 'Mijn vriendinnen en ik praten weleens over alcohol. Ik wil wel een keer dronken worden, om te voelen hoe ver ik kan gaan. Het lijkt me heel leuk om een keer stoned te worden, gewoon om te weten hoe het voelt.' (Meisje, 13 jaar) 'Ik vind het heel braaf als je niet rookt, dat moet je wel een keer geprobeerd hebben.' (Meisje, 15 jaar) 'Ik vind het niet stoer als je rookt, drinkt of drugs gebruikt. Ik zou het niet doen, het is super ongezond.' (Meisje, 12 jaar)

29 Eigen risicoperceptie bij het gebruik van genotmiddelen is laag. Jongeren praten hun middelengebruik vaak goed en voelen zich onaantastbaar. Jongeren hebben een laag kennisniveau van de risico's van genotmiddelen. Alcohol wordt als minder gevaarlijk/ ongezond gezien dan roken en blowen. Dat komt onder andere doordat alcohol drinken meer sociaal geaccepteerd is in de samenleving. De gevaren van roken zijn meer bekend bij jongeren dan de gevaren van alcohol en cannabis. Het gebruik van cannabis wordt bij de wat oudere jongeren (16+) eerder gezien als iets 'onschuldigs' dat niet heel schadelijk is voor de gezondheid. Daarentegen schatten jonge jongeren de risico's van blowen hoger in en laten zich afschrikken door het woord 'softdrugs'. De meeste jongeren weten dat het verstandig is om niet te drinken, roken of blowen, toch doen veel jongeren (15+) het wel. Ze denken goed hun eigen grenzen te kunnen bepalen, waardoor het gebruik niet wordt gezien als schadelijk voor de gezondheid. Ernstige gezondheidsrisico's komen alleen bij anderen voor en niet bij henzelf (derde persoonseffect). Zolang jongeren geen lichamelijke klachten ervaren, schatten ze de risico s van genotmiddelen laag in.

30 'Alcohol drinken doet iedereen, daar ga je niet dood aan?' (Meisje, 16 jaar) 'Alcohol heeft minder impact op je lichaam dan roken of blowen. Tenzij je gaat coma-zuipen natuurlijk.' (Meisje, 13 jaar) 'Ja, mijn ouders vertellen me dat drugs etc. echt slecht voor je is en dat ik daar nooit aan moet beginnen, want het kan je leven gewoon verpesten.' (Meisje, 14 jaar). 'De belangrijkste reden omdat ik nog niet rook is omdat ik nog te jong ben. Ook ben ik bang om er aan verslaafd te raken'. (Jongen, 13 jaar) 'Ik vind blowen niet zo gevaarlijk. Van af en toe een keertje blowen loop je geen risico's. Je wordt juist ontspannen.' (Jongen, 17 jaar)

31 Grenzen rondom het gebruik van genotmiddelen gebaseerd op eigen ervaring en normen in de vriendengroep. Daarnaast beïnvloeden ouders, school en de overheid de norm rondom genotmiddelengebruik. Jongeren hebben een sterk autonoom gevoel over genotmiddelengebruik. Op basis van experimenteren met genotmiddelen verkennen ze hun grenzen. Beetje bij beetje proberen ze een nieuw genotmiddel uit en bepalen hoe ver ze kunnen gaan. Het overschrijden van hun eigen grens wordt gezien als onderdeel van hun levensfase. De meeste jongeren onderschatten de invloed die de omgeving uitoefent op hun genotmiddelengebruik. Echter vrienden hebben een grote invloed op het gebruik. De norm binnen de vriendengroep zet vaak de toon voor het type en frequentie van het genotmiddelengebruik: welk genotmiddel wordt met welke hoeveelheid gebruikt. Ouders, docenten en de overheid beïnvloeden de norm rondom genotmiddelengebruik. Ze spelen een belangrijke rol in het overbrengen van het goede voorbeeld. Wat kan wel en wat niet? Alcohol is meer sociaal geaccepteerd is in de samenleving dan roken en blowen.

32 Groepsdruk speelt een stimulerende rol in het gebruik van genotmiddelen. Peers beïnvloeden elkaar sterk, vaak vanuit een angst om buiten de groep te vallen. Bij 12- en 13-jarigen wordt er nog weinig met vrienden gesproken over genotmiddelengebruik. Oudere jongeren praten vaker over genotmiddelen zoals de positieve en negatieve kanten van het gebruik. Vanaf 16 jaar neemt de interesse in (soft)drugs toe. De meeste zestienjarigen hebben ervaring met het gebruik van alcohol of sigaretten, maar nog niet met blowen waardoor het spannender is om over (soft)drugs te praten. Meedoen aan genotmiddelengebruik geeft status. Niet meedoen met de groep wordt als braaf, saai en uitzonderlijk gezien. De meeste jongeren weten dat groepsdruk bestaat en zien het vooral terug bij andere leeftijdsgenoten. Zelf vinden ze niet dat ze erg beïnvloed worden door hun vrienden, en zijn overtuigd van hun eigen objectieve keuze. Niemand geeft graag toe dat vrienden een sterke invloed kunnen hebben. Jongens zetten elkaar vaker aan tot het drinken van alcohol dan meisjes. Jongens zien het als grappig wanneer een andere jongen zijn alcoholgrens overschrijdt. Meisjes houden elkaar onderling meer in de gaten en grijpen sneller in wanneer het mis gaat (bijvoorbeeld: zorgen dat de ander naar huis wordt gebracht). Bij roken of blowen is dit sekseverschil minder sterk aanwezig.

33 'Meisjes die niet drinken worden eerder geaccepteerd dan jongens. Jongens hebben meer meeloopgedrag, omdat ze hun reputatie moeten hooghouden. Meisjes hoeven zich niet stoerder voor te doen.' (Meisje 16 jaar) 'De plek waarin je staat in je groep is tegenwoordig heel belangrijk en sommigen doen daar de gekste dingen voor. Net even meer roken dan de rest of net even meer drinken.' (Jongen, 15 jaar) 'Kinderen die niet zo populair zijn gaan eerder roken. Dan krijgen ze een kans om er bij te horen. Dus ze doen het gewoon maar.' (Jongen, 14 jaar) 'Ik zie vaak jongetjes van jaar die dan heel dronken worden door een drankspelletje. Wie zoveel mogelijk bier op kan is dan de winnaar, ze dagen elkaar uit. Dan zie je daarna dat hun ouders ze moeten komen ophalen.' (Meisje, 18 jaar) 'Een vriendin en ik houden elkaar altijd in de gaten. We fietsen ook vaak samen naar huis. Ik denk dat je het beste samen met iemand een grens kan leggen.' (Meisje, 17 jaar)

34 Oudere jongeren (15+) praten niet graag met hun ouders over genotmiddelengebruik. Het voelt als een preek of bemoeienis. De meeste jongeren praten zo nu en dan met hun ouders over het gebruik van genotmiddelen, meestal op het moment dat het mis is gegaan (bijvoorbeeld betrapt tijdens blowen, een grote kater of uit de hand gelopen feest). Sommige ouders gedogen het genotmiddelengebruik van hun kind en vertrouwen dat hun kind zijn of haar grenzen kent. Een gesprek met ouders lijkt vooral bij de jonge jongeren (12-14 jaar) effect te hebben. Ze houden zich vaak aan afspraken met hun ouders (bijvoorbeeld niet roken voor je 18 e ). Bij oudere jongeren (15+) lijken ouders minder invloed te hebben en bepalen leeftijdsgenoten de norm rondom genotmiddelen-gebruik. Als het niet mag dan gebeurt het stiekem. 'Ik mag van mijn ouders niet drinken, maar ik ben 15! Mijn vriendinnen mogen het ook, dus ik vind dat ik het ook mag.' (Meisje, 15 jaar). Roken en blowen gebeurt meestal stiekem buiten het zicht van ouders omdat dit gebruik minder is geaccepteerd bij ouders. Ouders staan vaak negatief tegenover tabak- of cannabisgebruik, maar alcohol vinden ze een minder groot probleem. Daardoor wordt alcohol vaker openlijk gebruikt. Vanaf 14 jaar drinken veel jongeren hun eerste glas alcohol samen met hun ouders, om in een veilige omgeving te oefenen. Ze denken dat het verstandig is om de effecten van alcohol met hen uit te proberen. Een aantal jongeren vindt het niet stoer om dat met ouders te doen. Ze drinken liever met hun vrienden.

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk!

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! In onze vorige Zing In hebben we het gehad over de druk die op jonge mensen wordt gelegd, op de vaak hoge eisen die we aan hen stellen. Maar niemand is

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003)

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003) Uitslagen leerlingen onderzoek (00) Als onderdeel van het onderzoek naar het verslavingspreventieproject op scholen voor voortgezet onderwijs in Katwijk is een anonieme online-enquête afgenomen met behulp

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen als tabak, alcohol en drugs zijn vaak verleidelijk voor tieners. Ze weten dat het niet mag,

Nadere informatie

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18 Feiten over het Alcohol- en Drugsgebruik van jongeren in het district Rivierenland Gelderland-Midden Gebaseerd op het onderzoek: Lekker samen van de kaart (maart 27) Inleiding Het alcoholgebruik neemt

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Druk, springerig, blij

Druk, springerig, blij Druk, springerig, blij Kinderen en jongeren over energydrinks Samenvatting van een quick scan, uitgevoerd in opdracht van het Voedingscentrum Augustus 2012; project 12.032 Paul Sikkema 1. Samenvatting

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Gezond gewicht: BOFT. Gezonde eet- en beweegadviezen. voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar

Gezond gewicht: BOFT. Gezonde eet- en beweegadviezen. voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar Gezond gewicht: BOFT Gezonde eet- en beweegadviezen voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar Van gezond eten blijf je fit en van bewegen word je vrolijk Kinderen moeten goed eten om te groeien, leren,

Nadere informatie

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen.

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen. VOORW OORD VOORWOORD Over dit boekje Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4 tot 18 jaar? Bij de titel van dit boekje vraag je je misschien af wat een kleuter te maken heeft met iemand die

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008:

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008: Werkbladen 2008: Over gezond eten 1 WAAROM IS GEZOND ETEN BELANGRIJK? Je bent nu in de groei. Je lichaam is nog lang niet klaar. Goed en gezond eten is daarom erg belangrijk. Want alleen dan krijg je voldoende

Nadere informatie

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding Floris Munneke Anita van Stralen Programma Trends Invloeden op het kind Wat vindt u? Het gesprek met uw kind Verwijsmogelijkheden Wat roept het onderwerp

Nadere informatie

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in LINDA AMMERLAAN KINDERVOEDINGSCOACH Inleiding Wie ben ik? Als moeder van 2 kinderen weet ik hoe lastig het is om in deze tijd je kinderen gezond te laten opgroeien.

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff Voeding in 2020 Gezond en duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff 1 Inleiding 2 Resultaten 3 Samenvatting 1 Inleiding Achtergrond en opzet onderzoek Aanleiding: het Voedingscentrum

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

Jongeren blijken vaak wel te weten wat gezond is, maar het ook uitvoeren is een volgende stap. We maken namelijk de hele dag door keuzes en worden

Jongeren blijken vaak wel te weten wat gezond is, maar het ook uitvoeren is een volgende stap. We maken namelijk de hele dag door keuzes en worden Jongeren blijken vaak wel te weten wat gezond is, maar het ook uitvoeren is een volgende stap. We maken namelijk de hele dag door keuzes en worden continue verleid om iets te eten. Met wat slimme trucs

Nadere informatie

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk 16 september 2014 Pel van Hattum Programma 1. Middelen 2. Cijfers 3. Puberteit 4. Opvoeding 1. Middelen: Tabak Héél ongezond: de dodelijkste

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

HET GOEDE VOORBEELD GEVEN

HET GOEDE VOORBEELD GEVEN HET GOEDE VOORBEELD GEVEN 11 adviezen voor een gezonde opvoeding Aan ouders van kinderen tussen de 4-12 jaar ter preventie van overgewicht en obesitas WAAROM Je kind leert door jou na te doen. Geef daarom

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 5 december kregen de panelleden van 12 tot en met 18 jaar (280 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17 Jongeren en alcohol peiling Leids JongerenPanel Colofon Serie Statistiek 2011 / 17 Gemeente Leiden Afdeling Strategie en Onderzoek, BOA Sociaal en Economisch Beleid, SEB Postbus 9100, 2300 PC Leiden E-mail:

Nadere informatie

Voeding en bewegen. Hè? Vitamines? Andreas College, Pieter Groen Katwijk Pel van Hattum Gezondheidsbevorderaar GGD HM pvanhattum@ggdhm.

Voeding en bewegen. Hè? Vitamines? Andreas College, Pieter Groen Katwijk Pel van Hattum Gezondheidsbevorderaar GGD HM pvanhattum@ggdhm. Voeding en bewegen Hè? Vitamines? Andreas College, Pieter Groen Katwijk Pel van Hattum Gezondheidsbevorderaar GGD HM pvanhattum@ggdhm.nl Programma Feiten en cijfers voeding Katwijk Gezond eten Tussendoortjes

Nadere informatie

Mijn nieuwe school, een nieuwe start.

Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Naam: Mijn oude school weerbaar.info Mijn nieuwe school Als je naar het middelbaar onderwijs gaat is alles nieuw. Je klasgenoten, de docenten, de school, de regels

Nadere informatie

Is Nix18 echt Nix18?

Is Nix18 echt Nix18? Is Nix18 echt Nix18? Waarom bent u vanavond gekomen? Hoe gaan andere ouders hier mee om? Tips om je kind duidelijk te maken dat het niet gezond voor je is. Hoe wordt er op school mee omgegaan? Waarom laten

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Fit met gezonde voeding

Fit met gezonde voeding lekker in je lijf Fit met gezonde voeding Jij bent druk met huiswerk, een bijbaantje en je vrienden. Maar ondertussen is je lijf druk in de weer met groeien en sterk worden. Zo help je een handje. Gezonde

Nadere informatie

Aan de slag met De Gezonde Schoolkantine

Aan de slag met De Gezonde Schoolkantine Aan de slag met De Gezonde Schoolkantine Schoolkantine Brigade - Schoolbezoek Helpt concreet toe te werken naar een gezonder aanbod Kosteloos advies op maat Scholen ontvangen rapport met bevindingen en

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST 2011 Tabellen alcoholgebruik jongeren Staphorst Nooit alcohol gedronken ja 33,3% 37,6% 74,4% 12,7% 35,3% nee 66,7% 62,4% 25,6% 87,3% 64,7% Drink bier ja 67,8%

Nadere informatie

Welkom en voorstellen

Welkom en voorstellen 3 november 2015 Welkom en voorstellen Francine Nijkamp-Ririhena Pubers en geld Zakgeld, richtlijnen (bron: NIBUD) Leeftijd Bedrag per week in 12 tussen 3,00 en 4,60 (19,00/mnd) 13 tussen 3,50 en 4,60 (19,00/mnd)

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt?

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 28 Havo 2e klas Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 40 Vmbo 2e klas 21 Vmbo 4e klas 46 Havo 4e klas 43 VWO 2e klas 24 VWO 4e klas Dit schoolrapport geeft inzicht in de gezondheid,

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Gemeente Zaanstad en Molenwerf

Gemeente Zaanstad en Molenwerf Gemeente en Molenwerf Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin per

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

Treinreis. Treinreis. situatie

Treinreis. Treinreis. situatie Treinreis Lees de situatie in het kader en lees bij Kennis over roken de Redenen om wel of niet te gaan roken. Bedenk nu zelf een situatie en speel de situatie. Treinreis twee broers/zussen of broer en

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Conclusies: leefstijlscore

Conclusies: leefstijlscore Nationale Leefstijlbarometer / P.8 : Veenbrand speelt een rol bij de hele bevolking Bij iets meer dan de helft van de bevolking is er sprake van een veenbrand van slechte leefgewoonten: een opeenstapeling

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Gezond eten met pubers

Gezond eten met pubers Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders E-Book uitgegeven door Feel Good Coaching, exploitant van Ladyline Parkstad en Ladyline Sittard Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders Als ouder zie

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Fit met gezonde voeding

Fit met gezonde voeding lekker in je lijf Fit met gezonde voeding Jij bent druk met huiswerk, een bijbaantje en je vrienden. Maar ondertussen is je lijf druk in de weer met groeien en sterk worden. Zo help je een handje. Gezonde

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid Jongeren en alcohol Ouders aan het woord Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014 Utrecht.nl/volksgezondheid 2 Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor het in bezit hebben van alcohol

Nadere informatie

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren. Woordenlijst bij hoofdstuk 6 de aardappel Wat eten we vanavond, rijst of a? alcoholvrij zonder alcohol Graag een a bier. Ik moet nog auto rijden. de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

Nadere informatie

Lesbrief bij Biertje Casper van Marleen Schmitz voor groep 8

Lesbrief bij Biertje Casper van Marleen Schmitz voor groep 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad en feiten over alcohol Lesbrief bij Biertje Casper van Marleen Schmitz voor groep 8 Thema

Nadere informatie

tot 24 jaar Monitor jongeren 12

tot 24 jaar Monitor jongeren 12 Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING V.S.O. WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief: V.S.O. alcohol en alcoholverslaving INHOUDSOPGAVE pagina

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP Voor iedereen die: Gezonder wil eten Wil stoppen met schadelijke verslavingen Meer wil bewegen Minder stress en meer ontspanning wil Inclusief werkboek Leopoldstraat

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

Wat je moet weten over alcohol

Wat je moet weten over alcohol Wat je moet weten over alcohol 1 2 Op een feestje of op café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken wel altijd zo gezellig? In deze folder vind je: wat alcohol met

Nadere informatie

De puberteit 9/21/2015. Programma. Indeling naar werking. Wat zijn genotmiddelen? Welkom bij Uw kind en genotmiddelen

De puberteit 9/21/2015. Programma. Indeling naar werking. Wat zijn genotmiddelen? Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Programma Welkom bij Uw kind en genotmiddelen (hersen)ontwikkeling pubers Genotmiddelen Energydrinks Roken Alcohol en genotmiddelen Eef Hollman Adviseur Gezondheidsbevordering Indeling naar werking Wat

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Agenda Genotmiddelen Energiedrank Roken: sigaret, waterpijp en shishapen Alcohol Cannabis Opvoedtips Wat zijn genotmiddelen?

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het mbo Werken aan gezondheid op school loont. Het draagt bij aan betere schoolprestaties,

Nadere informatie

Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen. Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012

Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen. Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012 Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012 Wat is E-MOVO q Onderzoek onder 2 e en 4 e klassers, nu 3 e keer q Vragenlijst wordt digitaal in klas ingevuld

Nadere informatie

WIL JE MINDER BLOWEN?

WIL JE MINDER BLOWEN? WIL JE MINDER BLOWEN? Uitgave van Stichting Be Aware Maart 2015 Ik wil minderen. Je vindt dat je teveel wiet/hasj of cannabis rookt. Je beseft dat je hierdoor minder goed functioneert: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over alcohol INHOUD pagina Inleiding 2 Welke soorten drank zijn er? 2 De werking

Nadere informatie

Leefstijlkoers. De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7

Leefstijlkoers. De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7 Leefstijlkoers De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7 Leefstijloverzicht U ziet hieronder wat uw score is op de verschillende aspecten

Nadere informatie

Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009. ten behoeve van:

Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009. ten behoeve van: Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009 ten behoeve van: Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1 Inleiding...3 2 Conclusie...4 3 Achtergrond onderzoek...5 3.1 Doelstelling van het onderzoek...

Nadere informatie

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle Onderzoekscentrum Preventie Overgewicht CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in ZWOLLE Een onderzoek naar het eet- en beweeggedrag van leerlingen van de 2 e klas

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Gezondere maatschappij met meer inzet en lef

Gezondere maatschappij met meer inzet en lef Gezondere maatschappij met meer inzet en lef Overijsselse Sportontmoeting 4 november 2011 Marjan Boos projectbureau voor gezonde leefstijl en voeding Overgewicht Ca. helft Nederlandse volwassenen, BMI

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen. De kinderen kunnen reflecteren over hun eigen eetgewoonten.

De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen. De kinderen kunnen reflecteren over hun eigen eetgewoonten. Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen kennen de basisprincipes van een gezonde voeding en zien het belang in van een evenwichtige en gevarieerde voeding. De leerlingen weten aan welke voedselgroepen

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 1 tot jaar Jongerenmonitor In 011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Gezonde verleiding. Voeding en gezondheid Rapportage consumentenonderzoek. Oktober 2013

Gezonde verleiding. Voeding en gezondheid Rapportage consumentenonderzoek. Oktober 2013 Gezonde verleiding Voeding en gezondheid Rapportage consumentenonderzoek Oktober 01 1 Aanleiding De Vereniging Nederlandse Cateringorganisaties (Veneca) en de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie

Nadere informatie

Les alcohol. En / of Vragenblad Hoe werkt alcohol? Wat weet je al over alcohol? En / of Nog meer vragen: Klassikaal vragen stellen uit de kennistest.

Les alcohol. En / of Vragenblad Hoe werkt alcohol? Wat weet je al over alcohol? En / of Nog meer vragen: Klassikaal vragen stellen uit de kennistest. Les alcohol Meenemen: - Formulier om eigen ervaringen op te schrijven; - Etiketten van alcoholhoudende dranken; - Vragenblad Hoe werkt alcohol? ; (eventueel A,B en C- kaartjes meenemen) - Kennistest alcohol;

Nadere informatie

Gemeente Zeevang. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014

Gemeente Zeevang. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Gemeente Zeevang Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente Zeevang. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin per

Nadere informatie

OOK ZO N GEZONDE EETLUST?

OOK ZO N GEZONDE EETLUST? OOK ZO N GEZONDE EETLUST? dé specialist in arbeid en gezondheid Test: weet jij wat je eet? 1. Waar zitten meer calorieën in, in pasta of in aardappels? a Pasta b Aardappels 2. Wat is vetter, een kippenpoot

Nadere informatie

GEZONDHEIDSDETECTIVES

GEZONDHEIDSDETECTIVES GEZONDHEIDSDETECTIVES RESULTATEN VAN EEN VERKENNEND ONDERZOEK Klant: RIVM Contactpersoon: Adam de Jong (RIVM) Auteurs: Maxime Rooijmans, Nicolien Scheerman & Joris Schuurman (YoungWorks) Datum: 4 april

Nadere informatie

Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen??

Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen?? 1 Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen?? Kinderen opvoeden, adviseren en ondersteunen is een hele taak dat veel ouders best lastig vinden. Als ouder wil je je kind beschermen en

Nadere informatie

Kun je gezond genieten?

Kun je gezond genieten? Grote Bickersstraat 74 101 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 5 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Kun je gezond genieten? Petra Kramer E5782 maart 2007 Alle

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 93% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 89% 94% In de regio.

98% (voldoende) weerbaar. 93% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 89% 94% In de regio. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 52 Vmbo 2e klas 26 Vmbo 4e klas 26 Havo 2e klas 14 Havo 4e klas 28 Vwo 2e klas 7 Vwo 4e klas Dit gemeenterapport geeft inzicht in de gezondheid, het welzijn

Nadere informatie

Ouderavond Puberwereld

Ouderavond Puberwereld Ouderavond Puberwereld bronnen : Puberbrein binnenstebuiten en Beter omgaan met pubers Van de Brugghenschool Katwijk R van der Gaag GGD Hollands Midden Gezondheidsbevorderaar Aandachtsgebieden : genotmiddelen,

Nadere informatie

Lekker fit! is goed voor het hele gezin. Jong geleerd is oud gedaan!

Lekker fit! is goed voor het hele gezin. Jong geleerd is oud gedaan! Lekker fit! is goed voor het hele gezin. Jong geleerd is oud gedaan! Ontbijt broodnodig! Veel kinderen slaan s ochtends het ontbijt over. Terwijl het ontbijt juist voor hen misschien wel de belangrijkste

Nadere informatie

De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN

De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN MAATSCHAPPELIJK EFFECT Een maatschappelijk effect is een geformuleerde globale ambitie welke de overheid

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Consument wil gezond kiezen tijdens dagje uit: aanbod blijft achter. Duurzaamheidkompas meting #14 mei 2015

Duurzaamheidk. Consument wil gezond kiezen tijdens dagje uit: aanbod blijft achter. Duurzaamheidkompas meting #14 mei 2015 Duurzaamheidk mpas Consument wil gezond kiezen tijdens dagje uit: aanbod blijft achter. Duurzaamheidkompas meting #14 mei 2015 Er is markt voor verkoop van gezonde producten bij attracties Gezond eten

Nadere informatie

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger?

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger? Héb ik eigenlijk wel honger? De sociale en emotionele verbindingen met eten, voedsel en diëten zijn in de moderne maatschappij altijd en overal aanwezig. Bij sommige mensen is de relatie die ze hebben

Nadere informatie

Opdracht Communicatie:

Opdracht Communicatie: Opdracht Communicatie: van: Amy de Wilde Bianca Wassenaar Vivianne Borger Ayla Teunissen Iedries Kartopawiro klas: COM1E De reclames die wij hebben geanalyseerd: - Histor verf: Consumer insight: Ik wil

Nadere informatie

Epidemiologische gegevens

Epidemiologische gegevens Epidemiologische gegevens ESPAD (Vlaanderen) European School Survey Project on Alcohol and other Drugs Deelname van 35 landen 15- en 16-jarigen Sinds 2003 ook deelname van België (n= 2.320) Hieronder de

Nadere informatie

Inzichten zwangerschap en bevalling Rapportage kwantitatief onderzoek voor NPCF

Inzichten zwangerschap en bevalling Rapportage kwantitatief onderzoek voor NPCF Inzichten zwangerschap en bevalling Rapportage kwantitatief onderzoek voor NPCF Drs. Berthy Nijhuis, Research Manager Zwangerschap & bevallen 1 Juni 2011 Juli 2011 in opdracht van: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie