Rijden onder invloed van drugs medicijnen en alcohol DRUID SAMENVATTING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rijden onder invloed van drugs medicijnen en alcohol DRUID SAMENVATTING"

Transcriptie

1 Het DRUID-project Rijden onder invloed van drugs medicijnen en alcohol DRUID SAMENVATTING In de periode werd een geïntegreerd onderzoeksproject genaamd DRUID (Driving under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines) uitgevoerd. Dit project werd gedeeltelijk gefinancierd door de Europese Commissie DG TREN. 37 partners uit 17 EG-lidstaten namen deel aan het project. De resultaten van de studies die in dit project uitgevoerd werden zijn beschikbaar op de DRUID website. In het geheel zijn meer dan pagina's bevindingen in meer dan 40 rapporten ( deliverables ) beschikbaar. In dit document wordt een zeer korte samenvatting van de studies voorgesteld. De werkzaamheden binnen het DRUID-project werden in 7 zogenaamde werkpakketten (WP's) opgedeeld. Elk werkpakket werd in een aantal taken onderverdeeld. WP 1 Methodologie en Onderzoek Vanuit een politioneel perspectief was de belangrijkste doelstelling van dit werkpaket, om analytische en risico drempelwaarden voor verschillende psychoactieve stoffen te ontwikkelen. Op basis van de resultaten van experimenteel onderzoek zijn indicaties voor analysedrempels geleverd. De betrouwbaarheid van deze drempels is zeer beperkt, omdat deze drempelwaarden niet gesteund zijn op een voldoende aantal tests, waarbij er geen testen werden uitgevoerd onder realistische en operationele omstandigheden. WP 2 Epidemiologie In dit werkpakket is een studie ontwerp ontwikkeld met behulp van eensluidende protocollen, om een vergelijking tussen de verschillende studies mogelijk te maken. Prevalentiestudies evenals studies om het relatieve risico van het rijden onder invloed van psychoactieve stoffen in het lichaam van de bestuurder van het voertuig te bepalen werden uitgevoerd. Deze studies zijn ook in farmaco-epidemiologische en aansprakelijkheidsstudies begrepen. De resultaten van deze studies leveren het bewijs dat rijden onder de invloed van psychoactieve stoffen in het lichaam van de bestuurder een risico betekent. De omvang van het risico is afhankelijk van verschillende parameters. Het gecombineerde gebruik van psychoactieve stoffen veroorzaakt een indrukwekkende verhoging van de odds ratio's (estimatie van relatief risico). Een deel van de taken in dit werkpakket richtte zich tot de validatie van tests in verband met de klinische symptomen van een bijzondere vermindering van de rijvaardigheid (Clinical Signs of impairment - CSI). De geldigheid van deze testen in deze studies was beperkt. Dit kan te wijten zijn aan de onvoldoende opleiding van de waarnemers (politieambtenaren) in vergelijking met de opleiding die de Amerikaanse politie in de Drug Evaluation Recognition training (tot 10 dagen) krijgen. 1

2 WP 3 Handhaving Enforcement) (Enforcement Drugs in het verkeer is een ernstig verkeersveiligheidsprobleem. Vóór 2006 hadden slechts enkele EUlidstaten een specifieke wetgeving m.b.t. drugs in het verkeer. Drugstesten waren op urine gebaseerd. Speeksel screening-testers zijn minder ingrijpend en recent drugsgebruik is beter meetbaar in orale vloeistof (speeksel) dan in urine, maar hoe werken deze instrumenten? In dit deel van het DRUID onderzoek werden dertien speeksel screening instrumenten geëvalueerd, zowel vanuit een operationeel perspectief van de politie alsook uit een analytische perspectief. De praktische evaluatie van deze speeksel screening instrumenten werd uitgevoerd door tien verschillende politieteams in zes landen. Deze toestellen werden getest op succesvolle testprestaties, duur van de staalname, duur van de monsteranalyse, hygiënische aspecten, betrouwbaarheid van de indicatoren en gebruiksvriendelijkheid van de test. De resultaten van deze evaluatie leidden tot een selectie van acht veelbelovende toestellen. In de volgende stap werden alle acht veelbelovende instrumenten op hun betrouwbaarheid getest. De prestaties van de instrumenten werden bepaald door hun vermogen om stoffen met cut-off-waarden die werden vastgesteld op de laagste grens van kwantificatie van de deelnemende toxicologische laboratoria in de roadside surveys van het DRUID project op te sporen. De belangrijkste parameters voor de beoordeling waren sensitiviteit, specificiteit en nauwkeurigheid. Parameter waarden van 80% of meer werden ingesteld als een wenselijke streefwaarde. De bevestigingsanalyse van de resultaten was op speeksel gebaseerd. Geen één van de instrumenten bereikte de vooraf ingestelde streefwaarde voor sensitiviteit, specificiteit en nauwkeurigheid voor alle afzonderlijke tests die ze omvatte. Sommige van de instrumenten hebben al een veelbelovend niveau voor één of meerdere stofklassen bereikt. Daar screening van geneesmiddelen relatief duur is in vergelijking met alcohol screening, is een snelle test op klinische tekenen van dronkenschap (Clinical Signs of impairment - CSI) uitgevoerd en geëvalueerd als mogelijke preselectie-instrument. Uit de resultaten van deze evaluatie blijkt echter dat de gevoeligheid van deze test erg laag was. Meer ervaring, een betere opleiding, en de selectie van de controletijdstippen en plaatsen met grotere pakkans kunnen de resultaten van de CSI-test verbeteren. Ten slotte werd een kosten-baten analyse op basis van de resultaten van de toestellen en de prevalentie en het risico van het rijden onder invloed van psychoactieve stoffen uitgevoerd. De voorlopige resultaten van de kosten-baten analyse tonen aan dat een verhoging van de drugscontroles niet ten laste van de alcoholcontroles mag zijn. Bovendien werd vastgesteld dat speeksel screening instrumenten die beter presteren dan gemiddeld een hogere kostenbaten verhouding aantonen dan instrumenten die onder het gemiddelde presteren. En ten slotte wijzen de voorlopige resultaten er op, dat handhaving van rijden onder invloed van drugs potentieel nuttig is, vooral in landen die momenteel een lage handhaving niveau hebben. WP4-classificatie classificatiesysteem systeem Bestaande categoriseringsystemen van geneesmiddelen en rijvaardigheid: Binnen het DRUID WP4 werkpakket werden de bestaande classificatie/etiketteringssystemen van geneesmiddelen en rijden bekeken. Diverse systemen werden geïdentificeerd. Deze problematiek is complex, omdat in de meeste gevallen de voorheen bestaande classificatiesystemen slechts enkele geneesmiddelengroepen omvatten, en werden over het algemeen gericht op het voorschrijven en de bedeling van geneesmiddelen aan de (bestuurders) patiënten te verbeteren. In sommige recente gevallen, zoals in Frankrijk en Spanje, zijn alle beschikbare geneesmiddelen op de markt in een categorisatie / etiketteringsysteem opgenomen en de invoering van pictogrammen voor bepaalde medicijnen was juridisch bindend. Vaststelling van criteria voor een Europees classificatiesysteem voor Geneesmiddelen en rijvaardigheid: Eén van de belangrijkste doelstellingen van het werkpakket DRUID WP4 was, om de basis en de methodologie voor de ontwikkeling van een Europese classificatie/etiketteringsysteem voor de etikettering van medicijnen geven met betrekking tot hun invloed op de rijvaardigheid. DRUID in een vierledige classificatiesysteem: Categorie 0 (geen of minimaal effect op de rijvaardigheid) Categorie I (gering effect op de rijvaardigheid) Categorie II (matig effect op de rijvaardigheid) Categorie III (acuut effect op de rijvaardigheid). 2

3 De volgende stappen werden in de indeling beschouwd: 1 Voorwaarden voor het gebruik van het geneesmiddel; 2 Farmacodynamische en farmacokinetische gegevens; 3 Geneesmiddelenbewaking gegevens, met inbegrip prevalentie van ongewenste effecten; 4 Experimentele en epidemiologische gegevens; 5 Aanvullende gegevens afkomstig van de bijsluiter, de bestaande categorisatie systemen; 6 Synthese en definitieve categorisering. In de laatste jaren heeft het DRUID consortium de werkgroep Geneesmiddelenbewaking (PhVWP)van het Europees Geneesmiddelen-bureau (EMA) benaderd voor haar bijdrage in relatie tot de ontwikkeling van een categorisering / etikettering van geneesmiddelen voor rijvaardigheid, rijden met de relevante ontwikkelingen op dit gebied. (http ://www.ema.europa.eu/docs/en_gb/document_library/report/2011/06/wc pdf). Classificatie, etikettering en de patiënt-oriënteerde informatie voor relevante therapeutische groepen van geneesmiddelen beschikbaar op de EU-markt: Bovendien was het DRUID WP4 gericht op een classificatie van relevante therapeutische geneesmiddelengroepen die momenteel op de Europese markt zijn. In totaal werden 3054 medicijnen bekeken, terwijl meer dan medicijnen ingedeeld werden (de rest waren niet langer op de EUmarkt). De verdeling van de gecategoriseerd medicijnen is als volgt: Categorie 0: 50,3% Categorie I: 26,0% Categorie II: 11,2% Categorie III: 5,8% ingevoerd Meerdere categorieën: 4,4% Afhankelijk van gecombineerd gebruik: 2,3%. DRUID WP4 partners hebben patiënt-georiënteerde informatie ontwikkeld voor elk van de ingedeelde geneesmiddelen om artsen en apothekers (en andere zorgverleners) te helpen bij het verstrekken van juiste informatie naar hun patiënten toe. Toekomstige acties: Het huidige DRUID-classificatiesysteem heeft standaarden en geharmoniseerde criteria gedefinieerd en vastgesteld om nieuwe en oudere medicijnen op basis van hun invloed op de rijvaardigheid te categoriseren. 3

4 WP5 Rehabilita habilitatie tie van overtreders Autorijden is een aangeleerd gedrag, waardoor het kan worden beïnvloed of veranderd. Boetes en / of intrekking van het rijbewijs zijn niet altijd voldoende om van rijgedrag te veranderen. Specifieke rehabilitatiemaatregelen voor bestuurders werden in een aantal lidstaten ingevoerd om gevaarlijk rijgedrag te veranderen en de rijvaardigheid te herstellen. Dit werkpaket was gericht op de rehabilitatie van bestuurders die stuurden in een toestand van dronkenschap. De algemene doelstelling was om de kennis uit te breiden en Europese normen voor interventie maatregelen uit te werken voor bestuurders onder invloed van alcohol (DUI) of illegale drugs (DUID). Alle resultaten en aanbevelingen ten aanzien van rehabilitatie omvatten alle DUI / DUIDovertreders. De onderzoeksactiviteiten zijn in twee stappen uitgevoerd worden. Eerst werd een uitgebreid overzicht over de State-of-the-Art gegeven en ten tweede, werden beste praktijken op DR (driver rehabilitation) van DUI en DUID overtreders over alle belangrijke onderwerpen uitgewerkt, wat in aanbevelingen voor het uitvoeren van DR in Europa in de toekomst uitmondde. In het algemeen blijkt uit de State-of-the-Art dat rehabilitatie een gevestigde interventie is in ongeveer de helft van de Europese lidstaten, gefocust op niet-afhankelijke DUI overtreders. De analyse van de verschillende bereiken van de huidige DUI/DUID-rehabilitatie procedures in- en buiten Europa toont aan dat er in Europa geen uniformiteit bestaat op het vlak van implementatie en toepassing van DUI/DUID rehabilitatieprogramma s in nationale contexten. De resultaten van de enquête onder de deelnemers van de bestuurder rehabilitatieprogramma's in negen Europese landen geven aan dat DR-programma s een krachtige steun voor cognitieve en gedragsmatige verandering processen leveren. Bovendien worden DR-interventies zeer goed geaccepteerd en positief geëvalueerd door onder invloed rijdende en DUID- overtreders. In het algemeen, tonen rehabilitatieprogramma s, namelijk de "European Standard Group Intervention", 45,5% gemiddelde daling van de kans op recidive en een aantal indicatoren van recidive zouden kunnen worden geïdentificeerd. Om het vertrouwen van de wetgevers, overheden, publieke en individuen in rehabilitatie programma s op te wekken en versterken is een kwaliteitscontrolesysteem (Quality Management - QM) noodzakelijk. De huidige niveaus van QM-implementatie schommelen van vrijwillig toegepaste QM elementen over QM systemen tot geavanceerde nationale QM normen. Een zogenaamde Driver Rehabilitation Evaluation Tool (DRET) werd ontwikkeld. DRET is een instrument dat geïntegreerd alle relevante bevindingen in de DR in een evaluatie-instrument ter beschikking stelt. Niet alleen werden huidige wetenschappelijke of theoretische vraagstukken beschouwd maar ook praktische aspecten als (juridische) kadervoorwaarden, opdrachtprocedure en de werking van DR. DRET kan worden gebruikt om bestaande DR's te evalueren en als een checklist om DR-programma's vast te stellen. Bovendien kan DRET op de langere termijn een startpunt voor een Europees netwerk- en documentatie proces van DR maatregelen worden. WP6 Intrekking (van het rijbewijs) Doelstelling van dit werkpakket was om informatie over de praktijken betreffende de intrekking van de rijbewijzen in de verschillende Europese landen te verzamelen en te evalueren om het effect van verschillende strategieën m.b.t. rijbewijsintrekking te beoordelen en aanbevelingen te formuleren met een integrale visie op de hele problematiek. Een vragenlijstonderzoek werd in combinatie met een semi-gestructureerd interview uitgevoerd. Experts workshops werden georganiseerd om de resultaten van het vragenlijstonderzoek voor te stellen en te bespreken. De studie resulteerde in een database met betrouwbare gegevens om op internationaal niveau procedures, straffen en verschillende preventieve maatregelen te vergelijken en in een database met met betrouwbare gegevens om bestuurders, politici en onderzoekers te oriënteren en in staat te stellen de praktijk, besluiten en bevindingen met betrekking tot achtergrondprocedures te vergelijken. Daarbij werd een literatuurstudie uitgevoerd om als basis te dienen voor evaluatie en het streven naar een beste praktijk voor de toekomst. Er werden aanbevelingen geformuleerd van methoden om het effect van de regelgeving inzake intrekking van het rijbewijs te evalueren teneinde de "intrekking" op aangepaste en geslaagde manier aan te wenden. 4

5 WP7 Disseminatie en Richtlijnen Achtergrond: Om te voldoen aan één van de vereisten van de Europese Commissie moesten de wettelijke verantwoordelijkheid van de professionele zorgverleners definiëren ten opzichte van patiënten waarvan de rijvaardigheid door psychoactieve stoffen aangetast, de rol die zij kunnen spelen met betrekking tot de verkeersveiligheid en de vereiste het publiek te informeren, zowel voor preventief als interveniërend ten opzichte van de doelgroep. Doelstellingen: 1) de stand van zaken van de bestaande campagnes bekijken; 2) na te denken over verbeteringen van de procedures voor het beoordelen van de rijgevaardigheid; 3) voorschrijven en ontwikkelen van richtlijnen en informatie t.a.v. verschillende doelgroepen; 4) richtlijnen voor de praktijk met behulp van Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) evalueren 5) een strategie ontwikkelen voor de communicatie over risico's aan jonge bestuurders. Methoden: Vragenlijststudies onder experts in verkeersveiligheid, risico-communicatie en ontwikkeling van campagnes, rijbewijsverleners, professionele zorgverleners, jongeren (naast een workshop in Duitsland met deskundigen social-marketing) en patiënten. Het gebruik van een kader voor risicobeheer voor risicocommunicatie. Een pre-/postevaluatie van de reactie van professionele zorgverleners, gerapporteerd gedrag en kennis in een interventiestudie(6 maanden, interventie in de vorm van training), in vergelijking met een controlegroep, met of zonder ICT ondersteuning uitgevoerd in België, Nederland, en Spanje. Resultaten: Slechts 10% van de bestaande publieke campagnes werden geëvalueerd, zonder duidelijke antwoorden op effectiviteit. Er werden geen "beste praktijken" op het beoordelen van de rijvaardigheid bekendgemaakt. De belangrijkste DRUID resultaten werden uit alle werkpakketten afgeleid voor verschillende doelgroepen in termen van probleemstelling (alcohol, illegale drugs, geneesmiddelen) en tegenmaatregelen (wettelijke regelgeving, handhaving, categorisering van geneesmiddelen, revalidatie, intrekking van het rijbewijs, richtlijnen voor de zorgverleners, risico-communicatie). De risicocommunicatie gebaseerd op een DRUID ratingmodel pictogram in vergelijking met een bestaande driehoek toont aan dat een overgrote meerderheid van de patiënten (70-80%) deze pictogrammen duidelijk en voor zich zelfsprekend vinden, met een voorkeur naar het DRUID-model. 78,5% van de patiënten geven aan dat ze hun rijgedrag zouden veranderen in aanwezigheid van het pictogram op de verpakking van de medicijnen. In de risico-communicatie naar jonge mensen toe, werden relevante inhoud, noodzakelijke voorwaarden en veelbelovende strategieën afgeleid uit de Duitse aanpak in socialmarketing onderzoek. De interventie studies tonen een gewichtige pre-/post- verandering in gerapporteerd gedrag en kennis bij zorgverleners, terwijl DRUID-materiaal (indien geïntegreerd software gebruikt in de dagelijkse praktijk) goed werd ontvangen. Conclusies: Er is een nood aan meer nadruk op risico-communicatie naar doelgroepen (burgers, bestuurders als patiënten, jongeren, professionals in de gezondheidszorg en beleidsmakers) en het ontwikkelen van campagnes gebaseerd op DRUID materiaal. De beoordeling van de rijvaardigheid kan worden verbeterd op basis van aanbevelingen van het DRUID-project. Professionele zorgverleners zouden een beter werk verrichten indien goed opgeleid en ondersteund door besluitvorming ondersteunende ICT tools. Patiënten veranderen hun rijgedrag indien zij over een duidelijke en nuttige informatie beschikken die ze helpt te beslissen of ze al dan niet zouden rijden indien zij psychoactieve medicijnen gebruiken. Cor Kuijten 19 januari, 2012 Vertaling: Linda Dewolf Centrex wegverkeer België 5

Lijst van de bijlagen

Lijst van de bijlagen Lijst van de bijlagen BIJLAGE 1 Uittreksel uit: Council Directive of 29 July 1991 on driving licences (91/439/EEC) BIJLAGE 2 Uittreksel uit: Richtlijn van de Raad van 29 juli 1991 betreffende het rijbewijs

Nadere informatie

Psychologische en medische hulp voor een veilige mobiliteit (PASS)

Psychologische en medische hulp voor een veilige mobiliteit (PASS) Psychologische en medische hulp voor een veilige mobiliteit (PASS) Een interdisciplinair model 1. Veronderstellingen 2. Het niveau van het verkeersinzicht verbeteren en vastleggen 3. Preventief ingrijpen

Nadere informatie

Voorstel voor een richtlijn (COM(2003)0621 C5-0610/2003 2003/0252(COD)) Amendement 87 Artikel 4, lid 1, categorie B. Motivering

Voorstel voor een richtlijn (COM(2003)0621 C5-0610/2003 2003/0252(COD)) Amendement 87 Artikel 4, lid 1, categorie B. Motivering 16.2.2005 A6-0016/87 AMENDEMENT 87 Amendement 87 Artikel 4, lid 1, categorie B - motorvoertuigen met een maximaal toegestane massa van ten hoogste 3 500 kg en waarin ten hoogste acht personen worden vervoerd,

Nadere informatie

Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: aanbevelingen van EUMUSC.

Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: aanbevelingen van EUMUSC. Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: van EUMUSC.NET In partnerverband met EULAR en 22 centra in Europa - Met steun van

Nadere informatie

De Europese verklaring van ziekenhuisapotheken

De Europese verklaring van ziekenhuisapotheken De Europese verklaring van ziekenhuisapotheken De volgende pagina s bevatten de Europese verklaring van ziekenhuisapotheken. De verklaring is de gemeenschappelijk overeengekomen zienswijze over wat elk

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Brussel, 30 november 2015

Brussel, 30 november 2015 Brussel, 30 november 2015 Aan de dames en heren Provinciegouverneurs Aan de heer Hoge Ambtenaar belast met de uitoefening van bevoegdheden van de Brusselse Agglomeratie Aan de heer Voorzitter van het College

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Horizontale Groep drugs Ontwerp-conclusies van de Raad over

Nadere informatie

Politiecongres 2013. Mee met de laatste technologische trends? Nieuwe initiatieven voor wegcontroles

Politiecongres 2013. Mee met de laatste technologische trends? Nieuwe initiatieven voor wegcontroles Politiecongres 2013 Mee met de laatste technologische trends? Nieuwe initiatieven voor wegcontroles Politiecongres 2013 Nieuwe technologieën bij wegcontroles: alcoholmeters, snuffeltoestellen Jean-Pierre

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting 1 Chapter 10 Samenvatting 2 INLEIDING Adequate pijnbehandeling voor traumapatiënten is een complex probleem in de (prehospitale) spoedzorg. Met dit proefschrift willen we inzicht geven in de vroegtijdige,

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

versie: 2005 Strategieën ontwikkelen om de prestaties van de organisatie te verbeteren Plannen De Investors In People standaard

versie: 2005 Strategieën ontwikkelen om de prestaties van de organisatie te verbeteren Plannen De Investors In People standaard versie: 2005 De Investors In People standaard Strategieën ontwikkelen om de prestaties van de organisatie te verbeteren Plannen Een Investor in People ontwikkelt effectieve strategieën om de prestaties

Nadere informatie

WAT ZEGT DE WET OVER ALCOHOL EN DRUGS IN HET VERKEER?

WAT ZEGT DE WET OVER ALCOHOL EN DRUGS IN HET VERKEER? WAT ZEGT DE WET OVER ALCOHOL EN DRUGS IN HET VERKEER? 2016 Rijden onder invloed van illegale drugs is verboden. Ook het gebruik van alcohol in het verkeer is gereglementeerd. Wat gebeurt er als men toch

Nadere informatie

Online melden van bijwerkingen via de website www.gelefiche.be

Online melden van bijwerkingen via de website www.gelefiche.be Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten Uw geneesmiddelen en gezondheidsproducten, onze zorg Online melden van bijwerkingen via de website www.gelefiche.be Het Federaal Agentschap

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Het RAI-instrument Resident Assessment Instrument Naar een implementatie in België?

Het RAI-instrument Resident Assessment Instrument Naar een implementatie in België? FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU DIRECTORAAT-GENERAAL ORGANISATIE GEZONDHEIDSZORGVOORZIENINGEN Symposium 19 februari 2008 Wolubilis - Brussel (Sint-Lambrechts-Woluwe)

Nadere informatie

BIJLAGE. Wetenschappelijke aspecten

BIJLAGE. Wetenschappelijke aspecten BIJLAGE Wetenschappelijke aspecten 3 BIJLAGE Wetenschappelijke aspecten A) INLEIDING Sparfloxacine is een antibioticum van de chinolonengroep dat is geïndiceerd voor de behandeling van: - in gemeenschapsverband

Nadere informatie

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC Gene Zever Dr. Apr. Sarah Wille NICC Overzicht presentatie Waarom drugs opsporen in speeksel? Welk nut heeft een bijkomende analyse in het laboratorium? Zijn de huidige speekseltesten zever of gene zever?

Nadere informatie

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025)

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) NEa, 20-07-2012, versie 1.0 INTRODUCTIE In artikel 34 van de Monitoring en Rapportage Verordening (MRV) is beschreven

Nadere informatie

Belgisch Biodiversiteits Platforum

Belgisch Biodiversiteits Platforum Belgisch Biodiversiteits Platforum Sonia Vanderhoeven Etienne Branquart [HET HARMONIA INFORMATIESYSTEEM EN HET ISEIA PROTOCOL] Verklarend document voor het Life + Project AlterIAS Oktober 2010 Algemene

Nadere informatie

Vakbekwaamheid van beroepsbestuurders voor personenvervoer

Vakbekwaamheid van beroepsbestuurders voor personenvervoer Vakbekwaamheid van beroepsbestuurders voor personenvervoer Betreft: Koninklijk besluit van 4 mei 2007 betreffende het rijbewijs, de vakbekwaamheid en de nascholing van bestuurders van voertuigen van de

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld Advies expertgroep middelen Bijeenkomst 12 december 2012, 12.30-16.00 uur Nederlands Forensisch Instituut, Den Haag en geweld Datum 5 februari 2013 Ons kenmerk 1. Inleiding In maart 2011 heeft de Minister

Nadere informatie

NIEUW Invoering vakbekwaamheid voor de categorie D vanaf 10 september 2008

NIEUW Invoering vakbekwaamheid voor de categorie D vanaf 10 september 2008 NIEUW Invoering vakbekwaamheid voor de categorie D vanaf 10 september 2008 Vanaf 10 september 2008 moeten alle bestuurders van een voertuig behorende tot de categorie D en die in beroepsverband rijden,

Nadere informatie

Studiedag 8 oktober 2015

Studiedag 8 oktober 2015 Studiedag 8 oktober 2015 Vakbekwaamheid Basiskwalificatie en nascholing Rechtsbronnen Europese richtlijn: 2003/59/EG Nationale regelgeving: KB 23 maart 1998 (rijbewijs) KB 4 mei 2007 (vakbekwaamheid) Doelstelling

Nadere informatie

Basiswetboek Wegverkeer. Voor de politie

Basiswetboek Wegverkeer. Voor de politie Basiswetboek Wegverkeer Voor de politie Basiswetboek Wegverkeer Voor de politie Dit wetboek is bijgewerkt tot en met het Belgisch Staatsblad van 30 juni 2011. Verantwoordelijke uitgever: Hans Suijkerbuijk

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Letterlijk: Ontzegging van de Bevoegdheid Motorrijtuigen te besturen.

Samenvatting. 1 Letterlijk: Ontzegging van de Bevoegdheid Motorrijtuigen te besturen. Op 24 juni 1998 is de Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994) gewijzigd. Deze wijziging komt voort uit de wens van de Tweede Kamer om te komen tot een strengere aanpak van gevaarlijk rijgedrag in het verkeer.

Nadere informatie

1. De Horizontale Groep drugs heeft het bovengenoemde voorstel op 5 september 2007 besproken.

1. De Horizontale Groep drugs heeft het bovengenoemde voorstel op 5 september 2007 besproken. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 december 2007 (18.12) (OR. en) 12970/1/07 REV 1 CORDROGUE 68 SAN 168 NOTA I-PUNT van: aan: Betreft: de Horizontale Groep drugs het Coreper/de Raad Voorstel voor een

Nadere informatie

VERKEERSVEILIGHEIDSBELEID VAN AD HOC NAAR PLANMATIG HANDHAVEN

VERKEERSVEILIGHEIDSBELEID VAN AD HOC NAAR PLANMATIG HANDHAVEN VERKEERSVEILIGHEIDSBELEID VAN AD HOC NAAR PLANMATIG HANDHAVEN INHOUD Waarom planmatig handhaven Binnen welke context Elk bestuursniveau doet zijn zeg SGVV 2007 en 2011 niet dwingend referentiekader ZVP

Nadere informatie

GROEPERING VAN ERKENDE ONDERNEMINGEN VOOR AUTOKEURING EN RIJBEWIJS V.Z.W. Theoretisch en praktisch examen en coherentie van opleiding en examinering

GROEPERING VAN ERKENDE ONDERNEMINGEN VOOR AUTOKEURING EN RIJBEWIJS V.Z.W. Theoretisch en praktisch examen en coherentie van opleiding en examinering GROEPERING VAN ERKENDE ONDERNEMINGEN VOOR AUTOKEURING EN RIJBEWIJS V.Z.W Theoretisch en praktisch examen en coherentie van opleiding en examinering Rijexamens: theorie en praktijk Klassiek Focus op theoretische

Nadere informatie

ROPS. Rijden onder invloed van psychoactieve stoffen. Uitgebreide samenvatting. Miran Scheers Alain Verstraete Myriam Adriaensen Elke Raes Mark Tant

ROPS. Rijden onder invloed van psychoactieve stoffen. Uitgebreide samenvatting. Miran Scheers Alain Verstraete Myriam Adriaensen Elke Raes Mark Tant ROPS Rijden onder invloed van psychoactieve stoffen Uitgebreide samenvatting Miran Scheers Alain Verstraete Myriam Adriaensen Elke Raes Mark Tant In opdracht van Federaal Wetenschapsbeleid 1 1. Inleiding

Nadere informatie

PROMs kwaliteit van leven onderdeel van DICA-registraties

PROMs kwaliteit van leven onderdeel van DICA-registraties PROMs kwaliteit van leven onderdeel van DICA-registraties C.Fransman Patient audit manager Inhoud 1. DICA 2. Methodiek 3. PROMs 4. Showcase darmkanker Auditing Inzicht in kwaliteit Feedback voor zorgverleners

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

Stand van zaken Proefproject. Sociaal-Economische Raad 17 oktober 2013

Stand van zaken Proefproject. Sociaal-Economische Raad 17 oktober 2013 Stand van zaken Proefproject Sociaal-Economische Raad 17 oktober 2013 Introductie & kennismaking Wat? Proefproject voor een kilometerheffing systeem voor lichte voertuigen in de GEN zone Waarom? Het doel

Nadere informatie

Aanvraag tot aanpassing van de lijst. Koen De Smet, Eva D Haese, Frédéric Lecomte, Sigrid Mulier, Valérie Noblesse

Aanvraag tot aanpassing van de lijst. Koen De Smet, Eva D Haese, Frédéric Lecomte, Sigrid Mulier, Valérie Noblesse Aanvraag tot aanpassing van de lijst Koen De Smet, Eva D Haese, Frédéric Lecomte, Sigrid Mulier, Valérie Noblesse 1 Procedure tot aanpassing van lijst Procedure tot aanpassing van de lijst: Implantaten

Nadere informatie

Unit beschrijving: Extra leerresultaten

Unit beschrijving: Extra leerresultaten Unit beschrijving Dit project werd gefinancierd met de steun van de Europese Commissie (DE/13/LLP-LdV/TOI/1763). De verantwoordelijkheid voor deze publicatie (mededeling) ligt uitsluitend bij de auteur;

Nadere informatie

Vlot in het verkeer! Vlot door de mazen van het net?

Vlot in het verkeer! Vlot door de mazen van het net? Vlot in het verkeer! Vlot door de mazen van het net? Prof. Alain Verstraete Ghent, Belgium Hoe drugs rijden beïnvloeden Video http://www.youtube.com/watch?v=ixipexkggpy Overzicht Effecten van drugs op

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase Inleiding Door de toenemende globalisering en bijbehorende concurrentiegroei tussen bedrijven over de hele wereld, de economische recessie in veel landen, en de groeiende behoefte aan duurzame inzetbaarheid,

Nadere informatie

VERKEERSVEILIGHEIDSBELEID VAN AD HOC NAAR PLANMATIG HANDHAVEN. Edwin Vandereet, Commissaris PZ Leuven

VERKEERSVEILIGHEIDSBELEID VAN AD HOC NAAR PLANMATIG HANDHAVEN. Edwin Vandereet, Commissaris PZ Leuven VERKEERSVEILIGHEIDSBELEID VAN AD HOC NAAR PLANMATIG HANDHAVEN Edwin Vandereet, Commissaris PZ Leuven Inhoud Waarom planmatig handhaven Binnen welke context Elk bestuursniveau doet zijn zeg SGVV 2007 en

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8472 30 maart 2015 Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod

Nadere informatie

Checklist voor controle (audit) NEN 4000

Checklist voor controle (audit) NEN 4000 Rigaweg 26, 9723 TH Groningen T: (050) 54 45 112 // F: (050) 54 45 110 E: info@precare.nl // www.precare.nl Checklist voor controle (audit) NEN 4000 Nalooplijst hoofdstuk 4 Elementen in de beheersing van

Nadere informatie

Preventie van alcoholgerelateerd. kosten-effectiviteit

Preventie van alcoholgerelateerd. kosten-effectiviteit Preventie van alcoholgerelateerd geweld: kosten-effectiviteit Het STAD model voor de preventie van geweld op drankgelegenheden Samenwerking gemeenschap Media Handhaving Onderzoek Training Opvolging Pleitbezorging

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Het EPD, hoe deal ik ermee? NVFG - Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Geneeskunde. CRA dag 25 april 2013

Het EPD, hoe deal ik ermee? NVFG - Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Geneeskunde. CRA dag 25 april 2013 0 Het EPD, hoe deal ik ermee? NVFG - Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Geneeskunde CRA dag 25 april 2013 Het EPD, hoe deal ik ermee? Moderators: Sharon Anderson Hans Martens Presentators: Robbert

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14 Deel I INTRODUCTIE IN COMPETENTIES EN COMPETENTIEMODELLEN 2. Een korte geschiedenis...4 2.1 De 20ste eeuw... 4 2.2 Kerncompetenties... 6 3. Het begrip competentie...9 3.1 Het competentiebegrip gedefinieerd...

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

Infosheet Drugs in het verkeer

Infosheet Drugs in het verkeer Infosheet Drugs in het verkeer In dit infosheet schetsen de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), het Trimbos-instituut en stichting TeamAlert (verkeersveiligheidsorganisatie

Nadere informatie

Goedgekeurd op 11 februari 2011

Goedgekeurd op 11 februari 2011 GROEP GEGEVENSBESCHERMING ARTIKEL 29 00327/11/NL WP 180 Advies 9/2011 betreffende het herziene voorstel van de industrie voor een effectbeoordelingskader wat betreft de bescherming van de persoonlijke

Nadere informatie

Rolnummer 5264. Arrest nr. 24/2012 van 16 februari 2012 A R R E S T

Rolnummer 5264. Arrest nr. 24/2012 van 16 februari 2012 A R R E S T Rolnummer 5264 Arrest nr. 24/2012 van 16 februari 2012 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag over artikel 38, 5, van de wetten betreffende de politie over het wegverkeer, gecoördineerd bij koninklijk

Nadere informatie

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY Leesvervangende samenvatting bij het eindrapport Auteurs: Dr. B. Hulsebosch, CISSP A. van Velzen, M.Sc. 20 mei 2015 In opdracht van: Het

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

CHAPTER 8. Samenvatting

CHAPTER 8. Samenvatting CHAPTER 8 Samenvatting Samenvatting 8. Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie. Doel van dit proefschrift is om de kosten en effectiviteit van magnetische resonantie (MR) te evalueren indien

Nadere informatie

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004,

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004, Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 20 mei 2009 (26.05) (OR. en) PUBLIC 8723/4/09 REV 4 LIMITE CRIMORG 63 MIGR 43 E FOPOL 86 OTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het COREPER/de Raad Ontwerp-conclusies

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112 111 Ondervoeding is gedefinieerd als een subacute of acute voedingstoestand waarbij een combinatie van onvoldoende voedingsinname en ontstekingsactiviteit heeft geleid tot een afname van de spier- en vetmassa

Nadere informatie

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel Staff Workload Planner Verbeter de inzet van academisch personeel Zet docenten effectiever in met gebruik van de software Staff Workload Planner van Scientia. Nu instellingen van het hoger en voortgezet

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Dutch summary. (Nederlandse samenvatting)

Dutch summary. (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) 151 152 1. Inleiding Rijden onder invloed van alcohol en/of drugs is een belangrijke oorzaak van verkeersongelukken. Al is alcohol de belangrijkste veroorzaker

Nadere informatie

2toDrive. Proef begeleid rijden. Rijlessen voor 16.5 jarigen per 1 november 2011 van start! Autorijschool PVE Schönbergweg 57 1323 GT Almere

2toDrive. Proef begeleid rijden. Rijlessen voor 16.5 jarigen per 1 november 2011 van start! Autorijschool PVE Schönbergweg 57 1323 GT Almere 2toDrive Proef begeleid rijden Rijlessen voor 16.5 jarigen per 1 november 2011 van start! Disclaimer De informatie in deze presentatie over de proef Begeleid Rijden is grotendeels afkomstig van de presentatie,

Nadere informatie

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek?

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek? Deze kaart geeft een overzicht van beschikbare feiten en geneesmiddelenonderzoek. De kaart is tot stand gekomen op basis van literatuuronderzoek, interviews en denksessies met deskundigen. Met dank aan

Nadere informatie

Leidraad Handhavingsplan Verkeer 2016-2018

Leidraad Handhavingsplan Verkeer 2016-2018 Leidraad Handhavingsplan Verkeer 2016-2018 Parket CVOM Afdeling Beleid & Strategie 17 december 2015 1 Inleiding De missie is het vergroten van de verkeersveiligheid door het verminderen van het aantal

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

Onderzoek naar e-gezondheidszorg in Europa: artsen moeten meer gebruik maken van ICT

Onderzoek naar e-gezondheidszorg in Europa: artsen moeten meer gebruik maken van ICT IP/08/641 Brussel, 25 april 2008 Onderzoek naar e-gezondheidszorg in Europa: artsen moeten meer gebruik maken van ICT De Europese Commissie heeft vandaag de resultaten bekendgemaakt van een pan-europees

Nadere informatie

Omzendbrief nr. COL 16/98 van het College van Procureurs-generaal bij de Hoven van Beroep

Omzendbrief nr. COL 16/98 van het College van Procureurs-generaal bij de Hoven van Beroep Brussel, 14 december 1998. College van Procureurs-generaal Omzendbrief nr. COL 16/98 van het College van Procureurs-generaal bij de Hoven van Beroep Mijnheer/Mevrouw de Procureur-generaal, Mijnheer/Mevrouw

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

ACTIEPLAN 2011 -- 2020

ACTIEPLAN 2011 -- 2020 Verkeersveiligheid GEWE STELIJK ACTIEPLAN 2011 -- 2020 SGVV BHG Strategische en operationele goedgekeurd door de Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op 3 maart 2011 1Verminderen van de verkeerssnelheid

Nadere informatie

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Voorwoord In februari 2007 ontwikkelden de Europese mobiele providers en content providers een gezamenlijke structuur voor

Nadere informatie

De patiënt aan het stuur implementatie in het zorgveld. Linda van Mierlo, PhD Beleidsmedewerker Zorginnovatie, CZ

De patiënt aan het stuur implementatie in het zorgveld. Linda van Mierlo, PhD Beleidsmedewerker Zorginnovatie, CZ De patiënt aan het stuur implementatie in het zorgveld Linda van Mierlo, PhD Beleidsmedewerker Zorginnovatie, CZ IQ healthcare congres, 7 september 2012 CZ Alles voor betere zorg 1. Voor verzekerden Goede

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 2 november 2009 Onderwerp Verkeersveiligheid landbouwverkeer

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 2 november 2009 Onderwerp Verkeersveiligheid landbouwverkeer a > Retouradres: Postbus 2090, 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 253 AA DEN HAAG Plesmanweg -6 2597 JG Den Haag Postbus 2090 2500 EX Den Haag T 070 35 6

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten OPROEP 2012 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in

Nadere informatie

ROPS. Rijden onder invloed van psychoactieve stoffen. Samenvatting. Prof. Dr. Alain Verstraete. Mevr. Elke Raes Dr. Mark Tant

ROPS. Rijden onder invloed van psychoactieve stoffen. Samenvatting. Prof. Dr. Alain Verstraete. Mevr. Elke Raes Dr. Mark Tant ROPS Rijden onder invloed van psychoactieve stoffen Samenvatting Coördinator: Promotor: Onderzoekers: Mevr. Miran Scheers Prof. Dr. Alain Verstraete Mevr. Myriam Adriaensen Mevr. Elke Raes Dr. Mark Tant

Nadere informatie

Gebruikershandleiding voor webrapporten

Gebruikershandleiding voor webrapporten Bescherming van de gezondheid van patiënten Deze gebruikershandleiding voor webrapporten bevat informatie over de gegevenselementen, indeling, interpretatie en functionaliteiten van het webrapport. 1.

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN een onderzoek naar de ontwikkeling en implementatie van het Zorgprogramma Palliatieve Eerstelijnszorg in de deelgemeente Rotterdam Kralingen - Crooswijk

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Aanleiding onderzoek Meer kennis over cliëntgestuurde interventies nodig; belangrijk voor ontwikkelingen GGz Interventies door cliënten:

Nadere informatie

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi Inhoudsopgave Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker

Nadere informatie

Risk Management Plan. Implementeren: wie, wanneer, hoe? Suzanne Frankfort namens de RMP werkgroep PPN meeting, 21 juni 2011

Risk Management Plan. Implementeren: wie, wanneer, hoe? Suzanne Frankfort namens de RMP werkgroep PPN meeting, 21 juni 2011 Risk Management Plan Implementeren: wie, wanneer, hoe? Suzanne Frankfort namens de RMP werkgroep PPN meeting, 21 juni 2011 Agenda Risk Management Systeem/Plan (RMS/RMP) Wat is dat? RMP Werkgroep Doel van

Nadere informatie

PROSCAR 5 mg, filmomhulde tabletten (finasteride)

PROSCAR 5 mg, filmomhulde tabletten (finasteride) Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel te gebruiken. Bewaar deze bijsluiter, misschien heeft u hem nog een keer nodig. Raadpleeg uw arts of apotheker, als u aanvullende vragen

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen EIOPA-BoS-12/069 NL Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door verzekeringsondernemingen 1/8 1. Richtsnoeren Inleiding 1. Artikel 16 van de Eiopa-verordening 1 (European Insurance and Occupational

Nadere informatie

CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en. Uniforme technische standaarden

CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en. Uniforme technische standaarden CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en COMITÉ REGLEMENT VAN ONDERZOEK WERKGROEP REGLEMENT VAN ONDERZOEK GEMEENSCHAPPELIJKE WERKGROEP

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 859 Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met het verbeteren van de aanpak van het rijden onder invloed van drugs Nr. 9 NADER VERSLAG

Nadere informatie

Beleidsmedewerker Onderwijs

Beleidsmedewerker Onderwijs Horizon College Beleidsmedewerker Onderwijs Sector BMO Alkmaar C70) Afdeling Communicatie en Onderwijs (C&O) Contract: Vervanging wegens zwangerschapsverlof Periode: 1 mei 2015 tot 1 oktober 2015 Omvang:

Nadere informatie

Marktconsultatie Verkeersveiligheid 24 juni 2015. Dia 1

Marktconsultatie Verkeersveiligheid 24 juni 2015. Dia 1 Marktconsultatie Verkeersveiligheid 24 juni 2015 Dia 1 Marktconsultatie Verkeersveiligheid ROV Oost-Nederland Samenwerking tussen de provincies Gelderland en Overijssel Vergroten efficiency Verminderen

Nadere informatie

Daag uw organisatie uit!

Daag uw organisatie uit! We coach professional driving Daag uw organisatie uit! In SAFE & ECO Driving powered by Even voorstellen: V VCR, Cito en Cranfield University VVCR Meer dan 40 jaar ervaring en expertise in professionele

Nadere informatie

Wat heeft Qmentum te vertellen over ziekenhuisbestuur? Zorgnet Studiedag ziekenhuisgovernance Woensdag 17 juni 2015 Jo Leysen

Wat heeft Qmentum te vertellen over ziekenhuisbestuur? Zorgnet Studiedag ziekenhuisgovernance Woensdag 17 juni 2015 Jo Leysen Wat heeft Qmentum te vertellen over ziekenhuisbestuur? Zorgnet Studiedag ziekenhuisgovernance Woensdag 17 juni 2015 Jo Leysen Nalevingstoezicht Accreditering Indicatoren Continue verbetering van kwaliteit,

Nadere informatie

Revalidatie Autorijden

Revalidatie Autorijden Revalidatie Autorijden Inleiding Deze informatie is bestemd voor revalidanten (en familie) die meer willen weten over het zelf weer gaan autorijden na ziekte of handicap. Meer informatie kunt u lezen in

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

MinervaEC. MInisterial NEtwoRk for Valorising Activities in digitisation, econtentplus. Periode: 1 /10/ 2006 31/09/2008. http://www.minervaeurope.

MinervaEC. MInisterial NEtwoRk for Valorising Activities in digitisation, econtentplus. Periode: 1 /10/ 2006 31/09/2008. http://www.minervaeurope. MinervaEC MInisterial NEtwoRk for Valorising Activities in digitisation, econtentplus Periode: 1 /10/ 2006 31/09/2008 http://www.minervaeurope.org/ Hans van der Linden 11 december 2007 Coördinerend netwerk

Nadere informatie