Chronische longziekten en werk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Chronische longziekten en werk"

Transcriptie

1 Chronische longziekten en werk Mensen met een longziekte hebben meer moeite om aan het werk te blijven of een betaalde baan te vinden dan de rest van de bevolking. Slechts 42% van de mensen met COPD heeft een betaalde baan. De meesten van hen hadden wel werk, maar verloren dat door hun longziekte. Gezondheidsklachten zijn de voornaamste reden voor mensen met een longziekte om te stoppen met werken. De mensen met een longziekte die wel werken, lopen door hun ziekte tegen problemen aan op de werkvloer. Zo verliezen mensen met een longziekte per jaar gemiddeld 13 werkdagen door hun longziekte. Het is niet alleen nadelig voor de werknemer zelf, maar ook de werkgever ondervindt nadelen van verminderde prouctiviteit, verhoogd verzuim en vroegtijdige uitval. Deze factsheet geeft inzicht in de positie van mensen met een longziekte in relatie tot werk. COPD en astma COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) is een ernstige ongeneeslijke progressieve chronische longziekte. Jaarlijks overlijden in Nederland mensen aan de gevolgen van COPD. Het is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. Deze aandoeningen zorgen voor een luchtwegvernauwing die permanent aanwezig is en het ademen moeilijk maakt. In Nederland zijn circa mensen met de diagnose COPD. De diagnose COPD is moeilijk te stellen, waardoor er een grote groep mensen met COPD zonder diagnose is, dus het totaal aantal mensen met COPD ligt hoger. Hoewel COPD een ziekte is die vooral bij ouderen voorkomt, neemt het aantal mensen dat op jongere leeftijd COPD krijgt toe 1. Elk jaar komen er mensen met COPD bij. COPD staat in de top 5 oorzaken van arbeidsverzuim in Nederland Michael Rutgers - Directeur Longfonds (voorheen Astma Fonds) Astma is een chronische ontsteking van de luchtwegen, die gepaard gaat met aanvallen van kortademigheid en verhoogde prikkelbaarheid van de luchtwegen. Het inademen van prikkelende stoffen als tabaksrook, parfum, maar ook huisstofmijt, koude lucht en fysieke inspanning kunnen bij een astmapatiënt een aanval opwekken van acute benauwdheid. Astma is ongeneeslijk en levenslange medicatie is nodig om de ziekte zo goed mogelijk onder controle te houden. Astma ontstaat, in tegenstelling tot veel andere chronische aandoeningen, vaak op jonge leeftijd, waardoor het relatief vaak binnen de potentiële beroepsbevolking voorkomt. Het is de meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen, in Nederland hebben ruim mensen astma. Gezien de aard van de klachten is het niet verwonderlijk dat mensen met COPD of astma problemen ervaren in zowel hun fysiek, psychisch als sociaal functioneren. De cijfers Het Longfonds heeft NIVEL een uitgebreid onderzoek laten doen naar mensen met astma en COPD en hun werksituatie. Dit onderzoek Werken met een chronische longaandoening (NIVEL, 2012) 2 is de basis voor deze factsheet. De cijfers laten zien dat er grote verschillen bestaan tussen de gemiddelde beroepsbevolking en mensen met astma en COPD. Met name mensen met COPD blijven op een aantal belangrijke indicatoren achter bij de gemiddelde beroepsbevolking. 1 L. van Houtum en M. Heijmans, NIVEL, Oktober M. Heijmans en E. Maurits, NIVEL, Mei 2012.

2 Arbeidsparticipatie lager dan in de algemene bevolking Onder arbeidsparticipatie verstaan we betaald werk voor tenminste 12 uur per week. Gegevens uit het onderzoek Werken met een chronische longaandoening laten zien dat 42% van de mensen met COPD in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar betaald werk verrichtten. De arbeidsparticipatiegraad onder mensen met COPD is daarmee beduidend lager dan onder de algemene Nederlandse bevolking, waar 74% van de beroepsbevolking werkzaam is. De participatie van mensen met astma is nagenoeg gelijk aan de beroepsbevolking, met 72%. De keuringsarts feliciteerde me, maar ik was helemaal niet blij André Mol - 80 tot 100 procent arbeidsongeschikt, IVA-uitkering Arbeidsongeschiktheid Mensen met een longziekte worden vaker arbeidsongeschikt verklaard dan de gemiddelde beroepsbevolking. Bij mensen met astma is dit verschil beperkt, bij mensen met COPD is het verschil groot, met name onder mensen met een lager opleidingsniveau. COPD- en astmapatiënten met een arbeidsongeschiktheidsuitkering zijn vaak volledig arbeidsongeschikt (80-100%). Bij meer dan acht op de tien mensen met COPD is de arbeidsongeschiktheidsuitkering een WAO-uitkering. Van de mensen met astma met een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangt ruim drie vijfde een WAO-uitkering en bijna een kwart een Wajong-uitkering.

3 Ziekteverzuim COPD is op dit moment de vijfde oorzaak van arbeidsverzuim onder de Nederlandse werkzame beroepsbevolking 3. Het verzuimpercentage van mensen met een chronische longziekte (astma en COPD) is 5,9% tegenover 4,2% in de beroepsbevolking. Van de mensen die de afgelopen 12 maanden had verzuimd zaten mensen met COPD gemiddeld 3,5 keer ziek thuis en mensen met astma gemiddeld 2,3 keer ziek thuis. In een onderzoek van Trimbos 4 is gekeken naar verzuim, bestaande uit afwezigheid (direct verzuim) en kwantitatief en kwalitatief verminderd functioneren (indirect verzuim). Daaruit bleek dat iemand met een chronische longziekte per jaar ruim 13 werkdagen verliest door de aandoening. Door mijn COPD ben ik minder uren gaan werken Patricia Thimister - administratief medewerker bij de politie (18 uur per week) Situatie op het werk Één op de vijf mensen met een longziekte ervaart problemen op het werk door de longziekte. Vermoeidheid is het meest genoemde probleem, maar ook verminderde productiviteit en andere zaken die werk belemmeren komen voor bij deze groep. 3 Zorgstandaard Amersfoort: Long Alliantie Nederland, Verzuim door psychische en somatische aandoeningen bij werkenden, Trimbos Instituut (2011).

4 Iets minder dan de helft van de werkgevers weet dat hun werknemer een longziekte heeft. Slechts 7% van de werknemers met COPD en 5% van de mensen met astma heeft in een jaar tijd contact met de bedrijfsarts. Er wordt maar heel beperkt gebruik gemaakt van voorzieningen (telewerken, flexibele werktijden) om uitval te voorkomen. Werk betekent voor mij: sociale contacten, plezier hebben en me nuttig voelen Monique van Druten - gastvrouw bij een bureau voor advies en training (tussen 8 en 120 uur per maand) Belang van werk Deelname aan het arbeidsproces is in onze samenleving een van de belangrijkste manieren om betrokken te blijven bij het maatschappelijke leven. Werk biedt niet alleen financiële zelfstandigheid, het is ook een manier om sociale contacten op te doen en mensen kunnen zich hierdoor ontplooien en nuttig voelen. Een meerderheid van de werkende mensen met een longziekte geeft aan dat het doen van betaald werk de moeite waard is, ondanks de inspanning die het hen kost. Men ziet met name het inkomen en het sociale contact met collega s als de positieve kanten van hun werk.

5 Longfonds - factsheet Eigenlijk zou ik een baan moeten hebben waarin ik mijn eigen tempo en werktijden kan bepalen Leo Vogels - in de WW De verhalen Behalve dit onderzoek heeft het Longfonds van 16 mensen met COPD verhalen verzameld en uitgebracht in een boek werken met de longziekte COPD, tussen wens en werkelijkheid. Het geeft op persoonlijke wijze inzicht in wat mensen met een longziekte meemaken op het werk. Hun ervaringen illustreren de soms moeilijke realiteit van werken met een longziekte, maar ook manieren om hier zo goed mogelijk mee om te gaan. Dit boek kan worden gedownload op

6 Mijn werkgever gaf mij een aangepaste functie Erwin Willemse - stafmedewerker bij een academisch ziekenhuis (16 uur per week) Conclusie Op basis van de gegevens kunnen we concluderen dat de arbeidsparticipatie van mensen met COPD achter blijft bij de arbeidsparticipatie van de algemene bevolking. Het ziekteverzuim onder mensen met een chronische longziekte ligt hoger dan onder mensen in de algemene beroepsgeschikte bevolking. Ongeveer een vijfde van de mensen met astma of COPD met een betaalde baan ondervindt problemen bij het uitvoeren of behouden van die baan. Toch maakt maar een klein gedeelte gebruik van mogelijkheden die de werkgever, de Wet Poortwachter en het nieuwe werken bieden om deze problemen op te lossen. Ook leidinggevenden worden niet altijd op de hoogte gesteld. Een deel van de groep mensen met astma of COPD die momenteel niet werkt zou dat wel graag willen. Flexibele werktijden, werk dicht bij huis en thuiswerken worden genoemd als voorwaarden waaronder werken voor hun wel mogelijk zou zijn Wat doet het Longfonds? Het Longfonds is belangenbehartiger van mensen met een longziekte. Wij zetten ons in voor de optimale inzet van mensen met een chronische longziekte op de Nederlandse arbeidsmarkt. Zodat mensen met een longziekte: Meer gebruik maken van bestaande voorzieningen voor werkaanpassing Meer contact hebben met de bedrijfsarts en/of leidinggevende Een betere leefstijl, controle over en begrip voor de ziekte (op het werk) ervaren Het terugdringen van het aantal verloren werkdagen is een onderdeel van het Nationaal Actieprogramma Chronische Longziekte wat gepland staat voor een start eind Binnen dit programma zullen we middelen ontwikkelen die werknemers en werkgevers helpen de problemen en nadelige gevolgen van een longziekte op het werk te verminderen. Wat kunt u doen? Als werknemer: Bespreek de ziekte met uw leidinggevende en uw bedrijfsarts Maak samen afspraken over hoe het werk zo goed mogelijk kan worden georganiseerd rekening houdend met uw ziekte Lees het ervaringenboek voor inspiratie en advies Als werkgever: Zorg ervoor dat de ziekte bespreekbaar is Kijk samen met uw medewerker hoe het werk zo goed mogelijk kan worden georganiseerd in relatie tot de longziekte en betrek hierbij de bedrijfsarts Lees het ervaringenboek om een beeld te krijgen hoe het is om te werken met een longziekte

Chronische longziekten en werk

Chronische longziekten en werk Chronische longziekten en werk Mensen met een longziekte hebben meer moeite om aan het werk te blijven of een betaalde baan te vinden dan de rest van de bevolking. Slechts 42% van de mensen met COPD heeft

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige De longverpleegkundige Van uw longarts heeft u de eerste informatie gekregen over uw aandoening en de klachten die daarmee gepaard gaan. Vervolgens heeft de longarts u verwezen naar

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige Algemeen U bent door uw longarts verwezen naar de longverpleegkundige. Een longverpleegkundige is een verpleegkundige, die zich heeft gespecialiseerd in astma en COPD (chronische

Nadere informatie

Werken met een longziekte

Werken met een longziekte Werken met een longziekte 1. Feiten en cijfers 2. Longziekten op het werk 3. Aanpassingen en voorzieningen op het werk 4. Keuring van arbeidsgeschiktheid 1. Hoe kunt u voorkomen dat werk een longziekte

Nadere informatie

Chronisch ziek en werk

Chronisch ziek en werk kennissynthese Chronisch ziek en werk Arbeidsparticipatie door mensen met een chronische ziekte of lichamelijke beperking kennissynthese Chronisch ziek en werk Arbeidsparticipatie door mensen met een chronische

Nadere informatie

Meeste mensen blij met rookverbod

Meeste mensen blij met rookverbod Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans & J. de Jong. Meeste mensen blij met rookverbod. NIVEL, juni 2008). Meeste mensen blij met

Nadere informatie

Luchtgenoten. Wie zijn wij

Luchtgenoten. Wie zijn wij Luchtgenoten Luchtgenoten Met deze folder wil de patiëntenvereniging Luchtgenoten zich aan u voorstellen: wie zijn wij en wat kunnen wij u bieden. Ook wordt vermeld waar u terecht kunt voor nadere informatie

Nadere informatie

Mensen met COPD in beweging

Mensen met COPD in beweging Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Mensen met COPD in beweging, D.Baan & M. Heijmans, NIVEL, mei 2012) worden gebruikt. U vindt deze factsheet en andere

Nadere informatie

Fysiotherapie, ergotherapie en logopedie bij COPD. Hoe kunt u omgaan met verminderde energie gedurende de dag?

Fysiotherapie, ergotherapie en logopedie bij COPD. Hoe kunt u omgaan met verminderde energie gedurende de dag? Fysiotherapie, ergotherapie en logopedie bij COPD Hoe kunt u omgaan met verminderde energie gedurende de dag? 2 Wat is COPD? COPD is de afkorting van de Engelse benaming: Chronic Obstructive Pulmonary

Nadere informatie

Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening

Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk. Vaak

Nadere informatie

Longziekten. Behandeling van COPD / COPD pad. Afdeling: Onderwerp:

Longziekten. Behandeling van COPD / COPD pad. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Longziekten / COPD pad 1 De behandeling van COPD Inleiding Deze folder geeft u informatie over het ziektebeeld en de behandeling van COPD en geeft stapsgewijs weer wat u de komende

Nadere informatie

NL/SPI-141419 ASTMA Wat is

NL/SPI-141419 ASTMA Wat is Wat is ASTMA Astma Als u deze brochure leest, is dat waarschijnlijk omdat u een vermoeden heeft van astma, net de diagnose heeft gekregen of iemand in uw omgeving heeft astma. En daar wilt u graag iets

Nadere informatie

Het vergroten van arbeidsparticipatie onder mensen met een chronische ziekte of beperking : een werkwens alleen is niet voldoende

Het vergroten van arbeidsparticipatie onder mensen met een chronische ziekte of beperking : een werkwens alleen is niet voldoende Opdrachtgever SZW Opdrachtnemer NIVEL / I. de Putter, R. Cozijnsen, M. Rijken Het vergroten van arbeidsparticipatie onder mensen met een chronische ziekte of beperking : een werkwens alleen is niet voldoende

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD Wat is COPD? COPD is een ongeneeslijke chronische aandoening aan de luchtwegen (Chronic Obstructive Pulmonary Diseases). Deze longaandoening kan

Nadere informatie

Trainingsprogramma COPD

Trainingsprogramma COPD Trainingsprogramma COPD Informatie voor patiënten F0947-3064 januari 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging Praktijk voor Fysiotherapie Altijd in beweging In samenwerking met. Viola Gijzen, diëtist Mieke Verschuren/Marijke Sligchers, fysiotherapeuten Inhoud Inleiding Wat is COPD? COPD en dan? COPD en voeding

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Arbeidsgehandicapten in Nederland

Arbeidsgehandicapten in Nederland Arbeidsgehandicapten in Nederland Ingrid Beckers In 2003 waren er in Nederland ruim 1,7 miljoen arbeidsgehandicapten; 15,8 procent van de 15 64-jarige bevolking. Het aandeel arbeidsgehandicapten is daarmee

Nadere informatie

HRM Congres 19 november 2015. Duurzame inzetbaarheid en eigenregie van kwetsbare medewerkers. Dr. Sarah Detaille

HRM Congres 19 november 2015. Duurzame inzetbaarheid en eigenregie van kwetsbare medewerkers. Dr. Sarah Detaille HRM Congres 19 november 2015 Duurzame inzetbaarheid en eigenregie van kwetsbare medewerkers Dr. Sarah Detaille Missie Het Lectoraat Arbeid & Gezondheid (A&G) bundelt en genereert via praktijkgericht onderzoek

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 7 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, Meer dan helft astmapatiënten heeft ziekte niet onder

Nadere informatie

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Fysiotherapie kan u helpen uw conditie op peil te brengen door inspanningstraining

Nadere informatie

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens Longziekten en respiratoire revalidatie Prof Dr W. Janssens Definitie Respiratoire revalidatie is gericht op patienten met chronische longaandoeningen met klachten en gereduceerde activiteiten van het

Nadere informatie

UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK

UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK Bron: TNS NIPO Drs. R. Hoffius Drs. I.N. Hento november 2004 Bureau AStri Stationsweg 26 2312 AV Leiden Tel.: 071 512 49 03 Fax: 071

Nadere informatie

OR & Gezondheid. Inzetten op leefstijl, wie durft? bloomıng

OR & Gezondheid. Inzetten op leefstijl, wie durft? bloomıng OR & Gezondheid Inzetten op leefstijl, wie durft? Aandoeningen bij werkenden in Nederland Fysieke aandoeningen Hart- en vaat Luchtwegen Chronische pijn 30% 16% Psychische aandoeningen Angststoornissen

Nadere informatie

Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis. juni 2013

Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis. juni 2013 Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis juni 2013 Samenvatting Een derde ervaart vaker stress dan 3 jaar geleden» Een derde van de werkende bevolking geeft aan dat ze regelmatig

Nadere informatie

Samen voor ú. Samen COPD de baas

Samen voor ú. Samen COPD de baas Samen voor ú Samen COPD de baas Inhoudsopgave Samen COPD de baas! 3 Wat is COPD? 4 Wat is een zorgprogramma COPD en de zorggroep Syntein? 5 Wie maakt deel uit van het behandelteam in uw zorggroep? 6 Welke

Nadere informatie

Monitor zorg- en leefsituatie van mensen met astma of COPD - Trends en ontwikkelingen over de periode 2001-2012

Monitor zorg- en leefsituatie van mensen met astma of COPD - Trends en ontwikkelingen over de periode 2001-2012 Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Monitor zorg- en leefsituatie van mensen met astma of COPD - Trends en ontwikkelingen over de periode 2001-2012

Nadere informatie

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning COPD en longproblematiek Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning De luchtwegen Hogere luchtwegen (Mond, keel, neus) Slijmvlies zorgt voor bevochtiging v/d lucht en het binden van stofdeeltjes Lagere

Nadere informatie

Ziektelastmeter COPD Lustrum Stichting Miletus Amersfoort 3 april 2014

Ziektelastmeter COPD Lustrum Stichting Miletus Amersfoort 3 april 2014 Ziektelastmeter COPD Lustrum Stichting Miletus Amersfoort 3 april 2014 drs. Emiel Rolink Long Alliantie Nederland Inhoud 1. Longziekten: een groot probleem 2. Nationaal Actieprogramma Chronische Longziekten

Nadere informatie

Mensen met astma in beweging

Mensen met astma in beweging Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Mensen met astma in beweging, D.Baan & M. Heijmans, NIVEL, mei 2012) worden gebruikt. U vindt deze factsheet en andere

Nadere informatie

Tinnitus en arbeid. Een onderzoek naar de invloed van stressoren op tinnitus en de mogelijkheid tot werken

Tinnitus en arbeid. Een onderzoek naar de invloed van stressoren op tinnitus en de mogelijkheid tot werken Rijksuniversiteit Groningen Wetenschapswinkel Geneeskunde en Volksgezondheid Universitair Medisch Centrum Groningen Tinnitus en arbeid Een onderzoek naar de invloed van stressoren op tinnitus en de mogelijkheid

Nadere informatie

Longgeneeskunde De longverpleegkundige

Longgeneeskunde De longverpleegkundige Longgeneeskunde De longverpleegkundige 2 Inleiding U bent door de longarts doorverwezen naar de longverpleegkundige. In deze folder leest u meer informatie over astma/copd en wat de longverpleegkundige

Nadere informatie

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat In Nederland heeft één op de tien mensen last van een chronische aandoening aan de luchtwegen. Dit kan astma zijn, chronische bronchitis of emfyseem. Voor astma, chronische bronchitis en emfyseem samen

Nadere informatie

COPD. Patiënten informatiefolder. verkoudheden en andere infecties zoals griep) - Jaarlijkse griepprik halen

COPD. Patiënten informatiefolder. verkoudheden en andere infecties zoals griep) - Jaarlijkse griepprik halen COPD Patiënten informatiefolder Wat is COPD? COPD is een afkorting voor het Engelse Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Het is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. Klachten zijn

Nadere informatie

Longaanval COPD. Wat is een longaanval?

Longaanval COPD. Wat is een longaanval? Een longaanval wordt door artsen exacerbatie genoemd. Uw klachten worden dan plotseling erger. Een longaanval is een heftige en vaak nare ervaring. In deze brochure kunt u lezen over wat u kunt doen als

Nadere informatie

Praktische informatie

Praktische informatie Praktische informatie Patiënten Informatie Map COPD Deze map is eigendom van Patiëntensticker Uw behandelend longarts is: Inhoud PIM COPD Praktische informatie PIM COPD Informatie Polikliniek Longziekten

Nadere informatie

Astma/COPD Dienst Geldrop

Astma/COPD Dienst Geldrop Astma/COPD Dienst Geldrop Wat is astma en COPD? Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. Wanneer de luchtwegen overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels reageren door het samentrekken

Nadere informatie

Monitor zorg-en leefsituatie van mensen met astma of COPD Kerngegevens en trends - Rapportage 2014

Monitor zorg-en leefsituatie van mensen met astma of COPD Kerngegevens en trends - Rapportage 2014 Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Monitor zorg-en leefsituatie van mensen met astma of Kerngegevens en trends - Rapportage 2014 Geeke Waverijn

Nadere informatie

Dia 1. Klinische les COPD

Dia 1. Klinische les COPD Dia 1 Klinische les COPD Dia 2 Korte introductie Filmpje Werking van de longen We gaan er in deze klinische les niet vanuit dat iedereen een basiskennis heeft over de werking van de longen en de ziekte

Nadere informatie

Arbeidsgehandicapten in Nederland

Arbeidsgehandicapten in Nederland en in Nederland Ingrid Beckers In 22 waren er in Nederland ruim anderhalf miljoen arbeidsgehandicapten. Dit komt overeen met 14,7 procent van de 15 64-jarigen. Het aandeel arbeidsgehandicapten is daarmee

Nadere informatie

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling Thema: Astma bij kinderen Diagnose en behandeling dr. Janwillem Kocks Huisarts, Academische Huisartsenpraktijk Groningen Universitair Docent, afdeling Huisartsgeneeskunde UMCG 19-3-2015 2 19-3-2015 3 Piepen

Nadere informatie

Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Werken met een chronische longaandoening

Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Werken met een chronische longaandoening Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Werken met een chronische longaandoening Erica Maurits Monique Heijmans Irina Stirbu-Wagner Mieke Rijken

Nadere informatie

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE HANDREIKING LEIDINGGEVENDE MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING fit for work Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 Werk en Mantelzorg. 2 Handreikingen mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid. 3 Succesvoorbeeld mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid

Inhoudsopgave. 1 Werk en Mantelzorg. 2 Handreikingen mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid. 3 Succesvoorbeeld mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid Inhoudsopgave 1 Werk en Mantelzorg 2 Handreikingen mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid - Handreiking 1 Flexibilisering - Handreiking 2 Bekendheid en Bespreekbaarheid - Handreiking 3 Rolverdeling mantelzorgvriendelijkpersoneelsbeleid

Nadere informatie

Nalaten aan het Longfonds. Een bijzondere manier om ook na uw leven iets waardevols door te geven

Nalaten aan het Longfonds. Een bijzondere manier om ook na uw leven iets waardevols door te geven Nalaten aan het Longfonds Een bijzondere manier om ook na uw leven iets waardevols door te geven Wij weten als geen ander hoe het is om te leven met een chronische longziekte Ik ben zelf astmapatiënte

Nadere informatie

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad.

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad. COPD-zorgpad Inleiding U bent opgenomen op de afdeling Longziekten van het HagaZiekenhuis, locatie Leyweg. De reden voor uw opname is een ontregeling en/of verergering van uw COPD, Chronic Obstructive

Nadere informatie

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Opname bij COPD U bent opgenomen op de Verpleegafdeling Longziekten van Rijnstate Arnhem, omdat u last heeft van COPD. In deze folder leest u wat u van de opname kunt verwachten. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

KANKER EN WERK. informatie voor werkgevers. jaarlijks circa 40.000 werknemers. kans op overleving steeds groter. steeds meer mensen met kanker werken

KANKER EN WERK. informatie voor werkgevers. jaarlijks circa 40.000 werknemers. kans op overleving steeds groter. steeds meer mensen met kanker werken KANKER EN WERK informatie voor werkgevers Deze brochure biedt u als werkgever een handreiking voor het begeleiden van medewerkers met kanker. Met als doel dat uw medewerker aan het werk kan blijven. De

Nadere informatie

WERKEN MET EEN NIERZIEKTE

WERKEN MET EEN NIERZIEKTE WERKEN MET EEN NIERZIEKTE Themadag (Pre-)dialyserenden 22 september 2012 NIVEL Daphne Jansen Werken met een nierziekte: Belang van betaald werk In enkele cijfers Waar zit precies het knelpunt? Welke factoren

Nadere informatie

Overzicht Ketenzorg 2015

Overzicht Ketenzorg 2015 Overzicht Ketenzorg 2015 De Amersfoortse/ BeterDichtbij/Ditzo Voor iedere verzekerde van achttien jaar of ouder geldt een verplicht eigen risico van 375,- aan kosten van zorg of overige diensten die voor

Nadere informatie

COPD revalidatie: Revalidatieprogramma voor longpatiënten. Poli Longziekten

COPD revalidatie: Revalidatieprogramma voor longpatiënten. Poli Longziekten COPD revalidatie: Revalidatieprogramma voor longpatiënten Poli Longziekten Uw behandelend longarts heeft u vandaag een voorstel gedaan voor een revalidatieperiode. Via deze folder willen wij u informeren

Nadere informatie

De standaard beoogt een uniforme beoordelingswijze van dergelijke aanvragen. TABEL 2. INSTROOMPERCENTAGE WAO NAAR HUISHOUDSITUATIE EN GESLACHT (2000)

De standaard beoogt een uniforme beoordelingswijze van dergelijke aanvragen. TABEL 2. INSTROOMPERCENTAGE WAO NAAR HUISHOUDSITUATIE EN GESLACHT (2000) Bevallen en opstaan? Bij verzuim tijdens de zwangerschap en na de bevalling is niet altijd duidelijk in hoeverre het daaraan is gerelateerd. Dat is vooral een vraag voor verzekeringsartsen van het UWV.

Nadere informatie

Leven met Multipele Sclerose uitgave 14. MS en werken EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS

Leven met Multipele Sclerose uitgave 14. MS en werken EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Leven met Multipele Sclerose uitgave 14 MS en werken EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Inleiding Voor veel mensen is werk belangrijk. Het werk verschaft inkomen. Door het werk ben je financieel onafhankelijk.

Nadere informatie

Afdeling Longgeneeskunde. Informatie over astma

Afdeling Longgeneeskunde. Informatie over astma Afdeling Longgeneeskunde Informatie over astma Algemeen Bij astma is er sprake van een chronische ontsteking van de luchtwegen. Hierdoor kunnen de luchtwegen zich vernauwen. Dit kan tot de volgende klachten

Nadere informatie

Handreiking leidinggevende Medewerkers met een chronische aandoening

Handreiking leidinggevende Medewerkers met een chronische aandoening Handreiking leidinggevende Medewerkers met een chronische aandoening Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk. Vaak wel

Nadere informatie

Wat is astma? Longgeneeskunde

Wat is astma? Longgeneeskunde Wat is astma? Longgeneeskunde Inhoudsopgave WAT IS ASTMA? 4 Een nieuwe naam 4 Hoe werken de luchtwegen? 5 Ontsteking van de luchtwegen 7 Verschil met longontsteking 7 Soorten klachten 8 Aanvallen en periodes

Nadere informatie

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Martine Mol en Jannes de Vries Een hoge werkdruk onder werknemers komt vooral voor

Nadere informatie

Informatie voor patiënten met astma en COPD

Informatie voor patiënten met astma en COPD Informatie voor patiënten met astma en COPD Inleiding U heeft de diagnose COPD en/of astma en u bent onder behandeling bij de longarts en longverpleegkundige. Van uw longarts heeft u de eerste informatie

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid in het UMC. Wat nu?

Arbeidsongeschiktheid in het UMC. Wat nu? Arbeidsongeschiktheid in het UMC. Wat nu? Inhoudsopgave pagina 1 Antwoorden op vragen over arbeidsongeschiktheid 3 2 Wat wordt er van u verwacht en wie kunnen u ondersteunen? 3 3 Andere functie gevonden?

Nadere informatie

1. Ziekmelding. 2. Bereikbaarheid

1. Ziekmelding. 2. Bereikbaarheid 1. Ziekmelding De eerste dag dat u ziek bent, moet u zich telefonisch ziekmelden bij uw direct leidinggevende op uw feitelijke werkplek én bij Stiptwerk. Op werkdagen zijn wij bereikbaar van 08.30 uur

Nadere informatie

PPMO (periodiek preventief medisch onderzoek) voor repressief brandweerpersoneel: V: beoordeling

PPMO (periodiek preventief medisch onderzoek) voor repressief brandweerpersoneel: V: beoordeling Rapportnr. 1102 PPMO (periodiek preventief medisch onderzoek) voor repressief brandweerpersoneel: V: December 2010 Opgesteld voor VNG in opdracht van de STICHTING A+O FONDS GEMEENTEN door: Dr JK Sluiter,

Nadere informatie

Wijkverpleegkundige ASTMA / COPD

Wijkverpleegkundige ASTMA / COPD ASTMA / COPD Thuiszorg Wijkverpleegkundige 1 2 Wijkverpleegkundige ASTMA / COPD Astma en COPD zijn chronische aandoeningen van de luchtwegen. COPD is de afkorting voor chronische bronchitis en long emfyseem.

Nadere informatie

Inventarisatie behoeften van

Inventarisatie behoeften van Inventarisatie behoeften van werkenden met een chronisch ziekte overzicht behoeften In dit deel van het onderzoek brengen we de behoefte aan praktische ondersteuning in kaart van werkenden met een chronische

Nadere informatie

Astma en COPD. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Astma en COPD. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Astma en COPD Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Astma 3 Oorzaken van astma 4 Symptomen 5 Risico s 5 Behandeling 6 Geneesmiddelen 7 COPD 9 Oorzaken

Nadere informatie

Revalidatie/Longziekten Longrevalidatie

Revalidatie/Longziekten Longrevalidatie Revalidatie/Longziekten Longrevalidatie COPD en conditie De longaandoening die u heeft wordt COPD genoemd. Dit is een Engelse afkorting die staat voor Chronic (chronische) Obstructive (de uitademing beperkende)

Nadere informatie

Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma

Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma Onderwerp: Bevestiging dat u niet meer wilt meedoen aan het zorgprogramma hart- en vaatziekten Geachte heer/ mevrouw , Uw

Nadere informatie

Week 1 t/m 26 100% Week 27 t/m 52 90% Week 53 t/m 78 80% Week 79 t/m 104 70%

Week 1 t/m 26 100% Week 27 t/m 52 90% Week 53 t/m 78 80% Week 79 t/m 104 70% 1. Ziekmelding De eerste dag dat u ziek bent, moet u zich telefonisch ziekmelden bij uw direct leidinggevende op uw feitelijke werkplek én bij Payned payrolling. Op werkdagen zijn wij bereikbaar van 08.30

Nadere informatie

Verzorgende beroepen psychisch en fysiek zwaar belastend

Verzorgende beroepen psychisch en fysiek zwaar belastend Verzorgende beroepen psychisch en fysiek zwaar belastend Lian Kösters In 27 gaf ruim een derde van de werkzame beroepsbevolking aan regelmatig te maken te hebben met een psychisch hoge werkdruk. Iets minder

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

Hepatitis Congres, 16 september 2014. drs. Emiel Rolink Long Alliantie Nederland

Hepatitis Congres, 16 september 2014. drs. Emiel Rolink Long Alliantie Nederland Hepatitis Congres, 16 september 2014 drs. Emiel Rolink Long Alliantie Nederland Inhoud 1. Nationaal Plan van Aanpak Hepatitis? 2. Nationaal Actieprogramma Chronische Longziekten 3. Lessen 1. Nationaal

Nadere informatie

Aandachtspunten bij het vernevelen

Aandachtspunten bij het vernevelen Vernevelen thuis Verneveltherapie is een methode om medicatie aan de longen toe te dienen wanneer inhalatiemedicatie niet via de gangbare vormen (poederinhalator en dosis-aërosol met voorzetkamer) gegeven

Nadere informatie

Het Longfonds 2011-2014 Voorheen Astma Fonds

Het Longfonds 2011-2014 Voorheen Astma Fonds Gezonde longen voor iedereen Het Longfonds 2011-2014 Voorheen Astma Fonds 1 2 Samen strijden om longziekten de wereld uit te krijgen en van belang zijn voor mensen met longziekten - de missie van het Longfonds

Nadere informatie

Verzuimprotocol Mei 2010 1

Verzuimprotocol Mei 2010 1 Verzuimprotocol Mei 2010 1 1 Ziekmelding Bij ziekte moet de medewerker zich op de eerste ziektedag (of uiterlijk op de eerste werkdag) voor 9.30 uur telefonisch ziekmelden bij zijn direct leidinggevende.

Nadere informatie

Nierpatiënten V ereniging Vereniging Nederland Margreet Gorter

Nierpatiënten V ereniging Vereniging Nederland Margreet Gorter Nierpatiënten Vereniging Nederland Margreet Gorter ADPKD (Cystenieren) Werk, Uitkeringen,, g, Verzekeringen Werk, inkomen en nierziekte Kan je nog werken met een nierziekte? Wanneer vertel ik mijn collega

Nadere informatie

Tevens zal de longverpleegkundige u individueel kunnen begeleiden op het gebied van medicatiegebruik en zo nodig het aanvragen van hulpmiddelen.

Tevens zal de longverpleegkundige u individueel kunnen begeleiden op het gebied van medicatiegebruik en zo nodig het aanvragen van hulpmiddelen. Longrevalidatie Inleiding Deze brochure geeft u informatie over de poliklinische longrevalidatie in de regio Haaglanden, in het HagaZiekenhuis locatie Leyweg en het Ziekenhuis Bronovo. Waarom longrevalidatie?

Nadere informatie

SAMENVATTING Krachtig en kwetsbaar

SAMENVATTING Krachtig en kwetsbaar SAMENVATTING Krachtig en kwetsbaar Samenvatting behorende bij: Klabbers, G., Rooijackers, B., Goertz, Y. & de Rijk, A. (2014). Krachtig en kwetsbaar. Onderzoek naar de ervaringen met arbeidsparticipatie

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid: extra belangrijk in een recessie

Duurzame inzetbaarheid: extra belangrijk in een recessie Duurzame inzetbaarheid: extra belangrijk in een recessie Rob Gründemann Faculteit Maatschappij en Recht Captains of Arbo, 13 mei 2009 Opzet van de presentatie 1. De economische recessie 2. Vergrijzing

Nadere informatie

U heeft van uw longarts gehoord dat u COPD heeft. COPD is een aandoening van uw longen en luchtwegen. deze map uw afspraakkaart

U heeft van uw longarts gehoord dat u COPD heeft. COPD is een aandoening van uw longen en luchtwegen. deze map uw afspraakkaart U heeft van uw longarts gehoord dat u COPD heeft. COPD is een aandoening van uw longen en luchtwegen. Deze patiënten informatiemap is voor u! Neem hem mee naar al uw afspraken in het ziekenhuis en naar

Nadere informatie

Wat is astma eigenlijk?

Wat is astma eigenlijk? Leven met ASTMA Astma Als u deze brochure leest, is dat waarschijnlijk omdat u of iemand in uw omgeving last heeft van astma. En daar wilt u wat aan doen. Deze brochure helpt u begrijpen wat astma precies

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Werken met een chronische longaandoening. Erica Maurits Monique Heijmans Irina Stirbu-Wagner Mieke Rijken

Werken met een chronische longaandoening. Erica Maurits Monique Heijmans Irina Stirbu-Wagner Mieke Rijken Werken met een chronische longaandoening Erica Maurits Monique Heijmans Irina Stirbu-Wagner Mieke Rijken ISBN 90-0000-000-0 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax 030 2 729 729 2012

Nadere informatie

Met elkaar voor elkaar, beleidskader chronische zorg

Met elkaar voor elkaar, beleidskader chronische zorg Met elkaar voor elkaar, beleidskader chronische zorg Eric Koster Cluster coördinator chronische ziekten en screeningen. Lid Kernteam vernieuwing chronische zorg. Chronisch ziekenbeleid: 1. Waarom 2. Ambitie

Nadere informatie

Oefeningen en adviezen bij COPD

Oefeningen en adviezen bij COPD Oefeningen en adviezen bij COPD U bent opgenomen bij Rijnstate omdat u COPD heeft. COPD is de Engelse afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease oftewel chronische obstructieve longziekte. U

Nadere informatie

Arbeid en Parkinson. ParkinsonNetcongres 2012. Maaike Storm van s Gravesande Ergotherapeut, onderzoeker, RMC Groot Klimmendaal

Arbeid en Parkinson. ParkinsonNetcongres 2012. Maaike Storm van s Gravesande Ergotherapeut, onderzoeker, RMC Groot Klimmendaal Arbeid en Parkinson Maaike Storm van s Gravesande Ergotherapeut, onderzoeker, RMC Groot Klimmendaal Yvonne Heerkens Lector Arbeid & Gezondheid, HAN ParkinsonNetcongres 2012 Basis van de presentatie Onderzoeksgroep

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie LONGGENEESKUNDE Poliklinische longrevalidatie in samenwerking met CIRO De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma leiden vaak tot benauwdheid, kortademigheid en een verminderd

Nadere informatie

Betaalde arbeid. Uitslag van de enquête over het vinden en behouden van betaalde arbeid onder mensen met MS, november 2011

Betaalde arbeid. Uitslag van de enquête over het vinden en behouden van betaalde arbeid onder mensen met MS, november 2011 Betaalde arbeid Uitslag van de enquête over het vinden en behouden van betaalde arbeid onder mensen met MS, november 2011 Jolanda van Dijk, medeweker belangenbehartiging Aanleiding voor de enquête De MS

Nadere informatie

Richtlijn: Chronisch zieken en Werk

Richtlijn: Chronisch zieken en Werk Richtlijn: Chronisch zieken en Werk Workshop: Haije Wind Ernst Jurgens Marloes Vooijs Projectteam richtlijn: Marloes Vooijs Iris van der Heide Monique Leensen Jan Hoving Haije Wind Monique Frings-Dresen

Nadere informatie

Model verzuimprotocol

Model verzuimprotocol Model verzuimprotocol 1 Toelichting op Model verzuimprotocol In een verzuimprotocol leggen werkgever en werknemer de spelregels vast die gelden voor de interactie tussen de zieke werknemer en de werkgever.

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

AMC leidraad: wat te doen bij ziekte. Uitgangspunten

AMC leidraad: wat te doen bij ziekte. Uitgangspunten AMC leidraad: wat te doen bij ziekte Wanneer u door ziekte niet kunt werken dan krijgt u te maken met het verzuimbeleid van het AMC. In de meeste gevallen kunt u prima afspraken maken met uw leidinggevende

Nadere informatie

Een andere kijk op werken kanker en re-integratie

Een andere kijk op werken kanker en re-integratie Een andere kijk op werken kanker en re-integratie human support grensverleggend mensenwerk Kanker wordt steeds meer een chronische ziekte, dus krijgen organisaties en werkgevers in toenemende mate te maken

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

Model voor verzuimprotocol

Model voor verzuimprotocol Model voor verzuimprotocol Toelichting In een verzuimprotocol leggen werkgever en werknemer de spelregels vast die gelden voor de interactie tussen de zieke werknemer en de werkgever. Deze spelregels zijn

Nadere informatie

Astma. Inhoud. Hoofdstuk 1 Inleiding

Astma. Inhoud. Hoofdstuk 1 Inleiding Astma Inhoud Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofdstuk 2: wat is Astma? Hoofdstuk 3: wanneer krijg je Astma? Hoofdstuk 4: wat kun je tegen Astma doen Hoofdstuk 5: Is Astma dodelijk? Hoofdstuk 6: Astma op school

Nadere informatie