Arbeidsongeschiktheid bij hartpatiënten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Arbeidsongeschiktheid bij hartpatiënten"

Transcriptie

1 Strategische Studies & Communicatie Arbeidsongeschiktheid bij hartpatiënten Samenvatting In de geïndustrialiseerde landen zijn hartaandoeningen nog steeds doodsoorzaak nummer één en één van de voornaamste oorzaken voor invaliditeit. Hartaandoeningen vallen onder de noemer 'ziekten van het hartvaatstelsel', de derde grootste oorzaak van invaliditeit volgens het RIZIV. Deze studie spitst zich toe op personen die arbeidsongeschikt werden als gevolg van een coronaire overbrugging (CABG) of een coronaire dilatatie (PTCA). De bestudeerde populatie is veelal tussen 46 en 57 jaar oud en bestaat overwegend uit mannen. Het percentage werkhervattingen bedraagt 78% en de hervatting gebeurt in vrijwel alle gevallen binnen 12 maanden na het begin van de arbeidsongeschiktheid. De werkhervatting wordt beïnvloed door tal van factoren zoals de leeftijd en het geslacht van de persoon, het soort interventie, het sociaal statuut, de cardiale revalidatie en de gedeeltelijke werkhervatting met het akkoord van de adviserend geneesheer. Al die elementen komen in deze analyse aan bod. Voor personen die een hartinterventie ondergingen, is een gedeeltelijke werkhervatting met het akkoord van de adviserend geneesheer een prima tussenstap op weg naar een volledige werkhervatting. De gedeeltelijke hervatting heeft bovendien een significante impact op de inkorting van de periode van arbeidsongeschiktheid. Personen die arbeidsongeschikt worden als gevolg van een hartinterventie maken overigens dubbel zo vaak gebruik van de mogelijkheid om gedeeltelijk terug aan de slag te gaan dan andere personen in arbeidsongeschiktheid. De situatie van de zelfstandigen vergt bijkomend onderzoek om na te gaan of hun terugkeer op de arbeidsmarkt niet belemmerd wordt door het feit dat een gedeeltelijke werkhervatting in hun geval beperkt is tot een periode van 6 of 18 maanden. Tot slot stellen we vast dat onze populatie niet systematisch voor cardiale revalidatie kiest: amper 38% volgde revalidatiesessies (55,6% van de CABG-patiënten en 32,3% van de PTCApatiënten). We beperken ons echter tot die vaststelling, aangezien we niet weten op basis van welke criteria uit de Evidence Based Medicine de revalidatiecentra hebben beslist om patiënten al dan niet te laten deelnemen aan hun programma's voor cardiale revalidatie. Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 1/24

2 1. Inleiding In de geïndustrialiseerde landen zijn hartaandoeningen nog steeds doodsoorzaak nummer één. Bovendien plegen ze een ernstige inbreuk op de levensverwachting (een leven in goede gezondheid) en behoren ze tot de voornaamste oorzaken van invaliditeit. Hartaandoeningen vallen onder de noemer 'ziekten van het hartvaatstelsel', een groep die in het jaarverslag 2004 van het RIZIV gecatalogeerd wordt als de derde grootste oorzaak van invaliditeit. Op 31 december 2003 vertegenwoordigden de personen in die groep 9,95% van het totale aantal invaliden ( ). Ziektegroep Besmettelijke en parasitaire ziekten Gezwellen Endocriene ziekten, voedings- en stofwisselingsziekten Ziekten van het bloed en bloedvormende organen Psychische stoornissen Ziekten van het zenuwstelsel en de zintuigen Ziekten van het hartvaatstelsel Ziekten van de ademhalingswegen Ziekten van het spijsverteringsstelsel Ziekten van het urogenitaalsysteem Complicaties van zwangerschap, bevalling en kraambed Ziekten van de huid en de celweefsels Ziekten van het bewegingsstelsel en het bindweefsel Congenitale afwijkingen Aandoeningen met oorsprong in de perinatale periode Symptomen en onvolledig omschreven ziektebeelden Ongevalsletsels en vergiftigingen Onbekend Totaal Tabel 1. Aantal invaliden per ziektegroep op 31 december Evolutie van 1999 tot 2003 Binnen de groep 'ziekten van het hartvaatstelsel' valt een subgroep 'hartaandoeningen' af te bakenen door op zoek te gaan naar gevallen waarbij sprake is van een coronaire dilatatie (PTCA, Percutaneous transluminal coronary angioplasty) of een coronaire overbrugging (CABG, Coronary Artery Bypass Grafting). Deze studie spitst zich toe op de situatie van hartpatiënten. Hoelang duurt hun arbeidsongeschiktheid? Gaan ze uiteindelijk terug aan de slag of niet? Hoe vaak maken ze gebruik van de mogelijkheid tot deeltijdse werkhervatting met het akkoord van de adviserend geneesheer? Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 2/24

3 Hoe vaak wordt er een beroep gedaan op cardiale revalidatie? Wat is het nut van zo'n revalidatie? Levert het resultaten op? Al die vragen krijgen hieronder een antwoord. 2. Methodologie De geselecteerde gegevens betreffen enerzijds de gevallen van arbeidsongeschiktheid die aanvingen tussen 01/04/2003 en 31/03/2004 (als de ongeschiktheid eindigde na 31/03/2004 werd ook de datum van de werkhervatting als informatie gebruikt) en anderzijds de verblijven tijdens dewelke een PTCA-verstrekking (nomenclatuurcodes , , , ) of een CABG-verstrekking plaatsvond (nomenclatuurcodes , , , , , ). De selectie beperkt zich tot primair uitkeringsgerechtigden 3 die op het moment van de interventie minder dan een maand arbeidsongeschikt waren. Er wordt met andere woorden geen rekening gehouden met gevallen waarbij het begin van de arbeidsongeschiktheid dateert van meer dan een maand vóór de datum van opname in het ziekenhuis. Het is dan immers niet zeker dat de arbeidsongeschiktheid verband houdt met het hartprobleem. De selectie houdt evenmin rekening met patiënten die op het moment van de operatie al met pensioen waren (zij zijn dan immers geen primair uitkeringsgerechtigde meer). Opdat er een aannemelijk verband zou bestaan tussen de arbeidsongeschiktheid en het ziekenhuisverblijf, is het noodzakelijk: - dat de arbeidsongeschiktheid aanvangt met het ziekenhuisverblijf (vermoedelijke arbeidsongeschiktheid tijdens het verblijf); - of dat het begin van de arbeidsongeschiktheid dateert van minder dan een maand vóór of na het ziekenhuisverblijf. Een arbeidsongeschiktheid die eindigt vóór het begin van een ziekenhuisverblijf, wordt beschouwd als losstaand van de bestudeerde arbeidsongeschiktheid. Een arbeidsongeschiktheid die meer dan een maand na een ziekenhuisverblijf aanvangt, wordt eveneens beschouwd als losstaand van de bestudeerde arbeidsongeschiktheid. 1 Percutane endovasculaire dilatatie onder controle door medische beeldvorming van een vernauwing en/of occlusie van een kransslagader, inclusief de manipulaties en controles tijdens de behandeling en al het gebruikte materieel, met uitsluiting van de dilatatiecatheter, met of zonder plaatsing van stent(s), de farmaca en de contrastmiddelen. 2 Bijkomend honorarium bij voor bijkomende vernauwing van een coronaire slagader. 3 Primair uitkeringsgerechtigden zijn personen die verzekerd zijn in geval van arbeidsongeschiktheid. De diverse categorieën zijn terug te vinden in artikel 86 van de gecoördineerde wet van 14/07/1994: werknemers uit de privésector, werklozen... en zelfstandigen. Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 3/24

4 Er werd een bijkomende controle uitgevoerd in verband met de oorsprong van de arbeidsongeschiktheid om alle gevallen van arbeidsongeschiktheid eruit te halen die van nature losstaan van de bestudeerde ingrepen (bv. arbeidsongeschiktheid tengevolge van preventieve verwijdering uit het arbeidsmilieu, bevallingsrust, ouderschapsverlof, vaderschapsverlof en adoptieverlof). De bestudeerde gegevens laten niet toe uitspraken te doen over de ernst van de pathologie. 3. Beschrijving van de bestudeerde populatie 3.1. Beschrijving van de groepen Een selectie op basis van de voormelde criteria levert 332 gevallen op, die vervolgens nog in groepen worden onderverdeeld naargelang de reden van het einde van de arbeidsongeschiktheid (cf. Tabel 2). Reden einde ongeschiktheid Aantal personen Percentage Spontane of verplichte ,3 % werkhervatting Erkenning invaliditeit, geen 55 16,6 % werkhervatting Overleden tijdens 4 1,2 % arbeidsongeschiktheid Met pensioen gegaan 8 2,4 % Mutatie 3 0,9 % Opschorting uitkeringen voor 2 0,6 % gerechtigde algemene regeling Totaal % Tabel 2. Spreiding van personen die arbeidsongeschikt werden na een hartoperatie, in verhouding tot de reden van het einde van de arbeidsongeschiktheid Bij sommigen moet men ervan uitgaan dat de arbeidsongeschiktheid nog niet ten einde is, aangezien ze niet terug aan de slag zijn gegaan of niet opnieuw beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt. Het gaat om: - personen die de pensioenleeftijd bereikt hebben 4 ; - personen die overleden zijn; - personen die erkend zijn als invalide en op dit moment 5 nog niet terug aan de slag zijn gegaan; - gerechtigden uit de algemene regeling bij wie de uitkeringen zijn opgeschort. Als ze zonder geldige reden verstek laten gaan voor een medische controle, kan de adviserend geneesheer de betaling van de uitkeringen stopzetten zolang de controle niet gebeurd is. 4 Ter herinnering: de selectie houdt geen rekening met personen die op het moment van de heelkundige operatie met pensioen waren. 5 Situatie op 31 augustus Er is dus geen rekening gehouden met werkhervattingen die dateren van na 31 augustus Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 4/24

5 De betrokkene blijft wel in arbeidsongeschiktheid 6. Als hetzelfde scenario zich afspeelt met een gerechtigde uit de regeling zelfstandigen, zal de adviserend geneesheer onmiddellijk een eind maken aan de erkenning van de arbeidsongeschiktheid 7 (in dat geval zijn de betrokkenen ondergebracht in de groep personen die terug aan de slag zijn gegaan); - personen die gemuteerd zijn naar een ander ziekenfonds. We beschikken immers niet over gegevens in verband met een eventuele werkhervatting. Hierna wordt een onderscheid gemaakt tussen: - personen die uiteindelijk opnieuw volledig aan de slag zijn gegaan in het normale arbeidscircuit (GVW - groep volledige werkhervatting); - personen die niet opnieuw aan de slag zijn gegaan en gedeeltelijke werkhervattingen met het akkoord van de adviserend geneesheer (GGVW groep geen volledige werkhervatting) Kenmerken van de bestudeerde groepen Dit deel omvat een beschrijving van de bestudeerde populatie Leeftijd van de bestudeerde populatie Ter herinnering: het gaat enkel om gevallen waarbij zowel sprake is van een arbeidsongeschiktheid, als van een coronaire dilatatie of een coronaire overbrugging. Er wordt dus geen rekening gehouden met personen die op het moment van de heelkundige ingreep al met pensioen waren. Figuur 1 schetst de verdeling van die personen over de diverse leeftijdscategorieën. 6 Artikel van de gecoördineerde wet van 14/07/ Artikel 24 van het KB van 20/07/1971 Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 5/24

6 GGVW GVW Figuur 1. Spreiding per leeftijdscategorie van personen die arbeidsongeschikt werden na een hartoperatie (PTCA of CABG) De meeste personen zijn tussen 46 en 57 jaar oud. De daling van het aantal vastgestelde gevallen na de leeftijd van 57 jaar valt te verklaren door het feit dat een deel van die personen op het moment van de operatie al meer dan een maand arbeidsongeschikt of zelfs in invaliditeit was. Aandachtige lezers hebben vast al gezien dat de GGVW groter is in de gevorderde leeftijdscategorieën Geslacht van de bestudeerde populatie Tabel 33 schetst de verdeling van de bestudeerde populatie over de beide seksen. Groep Mannen Vrouwen Totaal GVW GGVW Totaal % 91,0 % 9,0 % 100,0 % Tabel 3. Spreiding van personen die arbeidsongeschikt werden na een hartoperatie, in verhouding tot het geslacht De spreiding per geslacht vertoont een duidelijke ongelijkheid, aangezien 91% van de gevallen mannen betreft. Het feit dat hartaandoeningen minder vaak voorkomen bij vrouwen is een van de mogelijke verklaringen. Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 6/24

7 Type van interventie Men kan een onderscheid maken naargelang het type van interventie, namelijk een coronaire dilatatie (PTCA) of een coronaire overbrugging (CABG). Soort operatie Coronaire overbrugging (CABG) Coronaire dilatatie (PTCA) Mannen Vrouwen Totaal Mannen Vrouwen Totaal Groep VW Groep G/DW Alle soorten samen Tabel 4. Aantal personen in arbeidsongeschiktheid, in verhouding tot het type van interventie Driekwart van de personen heeft een PTCA-verstrekking ondergaan en het overige kwart kreeg een coronaire overbrugging. De spreiding per leeftijd in verhouding tot het type van interventie is weer te geven aan de hand van een boxplot (doosdiagram), zoals blijkt uit Figuur 3. Figuur 2 maakt duidelijk waarom een boxplot ook wel een doosdiagram wordt genoemd. Figuur 2. Betekenis van de boxplot Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 7/24

8 Figuur 3. Spreiding van de personen per leeftijd, in verhouding tot de interventie (Boxplot) De leeftijdsmediaan van personen die een overbrugging kregen (CABG), is hoger en meer geconcentreerd dan die van personen die een dilatatie ondergingen. De spreiding voor de groep PTCA is groter Sociaal statuut Tabel 5 schetst de spreiding van de personen en hun gemiddelde leeftijd, in verhouding tot het sociaal statuut: Statuut G/DW VW Totaal Percentage Gemiddelde leeftijd Bedienden ,0 % 51,4 Arbeiders ,3 % 48,5 Zelfstandigen ,8 % 55,2 Totaal ,0 % 50,9 Tabel 5. Spreiding van het aantal personen en hun gemiddelde leeftijd, in verhouding tot het sociaal statuut De gemiddelde leeftijd ligt hoger bij zelfstandigen. Ook interessant is de verhouding van het soort operatie in functie van het sociaal statuut (Tabel 6). Statuut CABG PTCA Totaal Percentage CABG Bedienden ,0 % Arbeiders ,1 % Zelfstandigen ,4 % Totaal ,0 % Tabel 6. Spreiding van de personen, in verhouding tot het sociaal statuut en het soort operatie Het feit dat de gemiddelde leeftijd bij zelfstandigen hoger ligt, is een van de factoren die meespelen in het hogere aantal CABG-verstrekkingen bij zelfstandigen. Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 8/24

9 4. Duur van de arbeidsongeschiktheid 4.1. Percentage volledige werkhervattingen Uit Tabel 2 blijkt dat 78,3% opnieuw volledig aan de slag gaat, wat overeen lijkt te stemmen met de wetenschappelijke literatuur ter zake 8. 16,6% raakte in de invaliditeit verzeild en is tot op dit moment 5 niet opnieuw aan de slag gegaan of heeft het werk gedeeltelijk hervat met het akkoord van de adviserend geneesheer. Anderen zijn opnieuw aan de slag gegaan na een periode van invaliditeit en zijn ondergebracht in de groep personen die het werk hervat hebben. Tabel 7 geeft het aantal en het percentage volledige werkhervattingen weer, in verhouding tot het type van interventie CABG PTCA Beide operaties samen Aantal Percentage 77,8 % 78,5 % 78,3 % Tabel 7. Aantal en percentage volledige werkhervattingen, in verhouding tot het type van interventie We stellen vast dat het aantal volledige werkhervattingen gelijk blijft, ongeacht het type van interventie. Tabel 8 geeft het aantal volledige werkhervattingen weer, in verhouding tot het sociaal statuut en het soort interventie. CABG PTCA Beide operaties samen Bedienden 94,1% 86,3% 88,2% Arbeiders 54,5% 79,1% 75,2% Zelfstandigen 76,0% 52,9% 62,7% Tabel 8. Aantal volledige werkhervattingen, in verhouding tot het sociaal statuut en het soort operatie 4.2. Duur van de arbeidsongeschiktheid Tabel 9 schetst de spreiding van de personen in de GVW, in verhouding tot de duur van hun arbeidsongeschiktheid. Duur van de arbeidsongeschiktheid Aantal personen Percentage Gecumuleerd percentage Minder dan 1 maand 35 13,5 % 13,5 % 1 tot 6 maanden ,7 % 75,2 % 6 tot 12 maanden 53 20,4 % 96,5 % 13 tot 24 maanden 9 3,5 % 100,0 % Totaal ,0 % 100,0 % Tabel 9. Spreiding van de personen in de GVW, in verhouding tot de duur van de arbeidsongeschiktheid 8 cf. Sellier P. (1995) Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 9/24

10 Op basis van de gegevens in Tabel 9 zou men verkeerdelijk kunnen denken dat 100% van de personen opnieuw aan de slag is gegaan of dat de anderen (GGVW) nooit opnieuw aan de slag zullen gaan. Dat is uiteraard niet zo. Het percentage duidt immers niet op het aantal effectieve werkhervattingen (= 78,3%, zoals gebleken is uit Tabel 2), maar op het moment waarop de personen opnieuw aan de slag zijn gegaan, rekening houdend met de gekende duur van de arbeidsongeschiktheid (merk op dat we nog niet over informatie beschikken in verband met werkhervattingen na 5 jaar arbeidsongeschiktheid). Uit de cijfers blijkt dat 13,5% van de personen die opnieuw aan de slag gaan, het werk hervat binnen een maand na het begin van de arbeidsongeschiktheid en 62,7% hervat het werk 1 tot 6 maanden na het begin van de arbeidsongeschiktheid. Merk op dat driekwart van de werkhervattingen plaatsvindt binnen 6 maanden na het begin van een arbeidsongeschiktheid en dat vrijwel alle werkhervattingen plaatsvinden binnen de periode van primaire arbeidsongeschiktheid 9. Het geringe aantal personen die minder dan een maand arbeidsongeschikt zijn, valt te verklaren door het feit dat gerechtigden met een bediendencontract 28 kalenderdagen de tijd hebben om hun verklaring van arbeidsongeschiktheid in te dienen (te rekenen vanaf het begin van de arbeidsongeschiktheid). Voor gerechtigden met een arbeiderscontract is dat 14 kalenderdagen. Het is dus niet ondenkbaar dat een arbeidsongeschiktheid van korte duur (minder lang dan de termijn voor de aangifte) gewoon niet wordt aangegeven. Men kan statistieken opmaken van de duur van een arbeidsongeschiktheid in verhouding tot het type van interventie. Dat gebeurt op basis van een overlevingsanalyse (cf. punt 7), waarbij rekening wordt gehouden met de informatie die af te leiden valt uit de GGVW (als een persoon uit de GGVW al meer dan 300 dagen arbeidsongeschikt is, weten we dat de duur meer dan 300 dagen bedraagt zonder de precieze totale duur te kennen). Dergelijke statistieken zijn terug te vinden in Tabel 10. De vermelde intervallen zijn betrouwbaarheidsintervallen met een waarschijnlijkheid van 95% ten opzichte van de estimator. Duur van de arbeidsongeschiktheid (in dagen) CABG PTCA Estimator Interval Estimator Interval Gemiddelde Minimum 6* 1 Percentiel 25 van de verdeling 97 [84,121] 47 [41,59] Mediaan (percentiel 50 van de verdeling) 167 [132,204] 114 [86,149] Percentiel 75 van de verdeling [227,484] * De geringe duur vloeit voort uit het overlijden van de persoon. Als we die persoon uit de analyse halen, bedraagt de minimale duur 13 dagen. Tabel 10. Statistieken in verband met de duur van de arbeidsongeschiktheid, in verhouding tot het soort operatie De duur van de arbeidsongeschiktheid is aanzienlijk verschillend verdeeld naargelang het type van interventie: 25% van de personen die een CABG-verstrekking ondergingen, waren minder dan 97 dagen arbeidsongeschikt, terwijl 25% van de personen die een PTCA-verstrekking ondergingen, minder dan 47 dagen arbeidsongeschikt waren. Van de CABG-patiënten was 50% 9 De periode van primaire arbeidsongeschiktheid stemt overeen met het eerste jaar arbeidsongeschiktheid. Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 10/24

11 minder dan 167 dagen arbeidsongeschikt en van de PTCA-patiënten was 50% minder dan 114 dagen arbeidsongeschikt. Die resultaten lijken logisch, aangezien een coronaire overbrugging een zwaardere interventie is dan een coronaire dilatatie. 5. Gedeeltelijke werkhervatting met akkoord van de adviserend geneesheer Een als arbeidsongeschikt erkende verzekerde kan bij de adviserend geneesheer een verzoek indienen om de vroegere of een andere beroepsbezigheid gedeeltelijk te hervatten tijdens de periode van arbeidsongeschiktheid. De adviserend geneesheer zal dan nagaan of een gedeeltelijke werkhervatting tot de mogelijkheden behoort, rekening houdend met de arbeidsduur, de aard van het werk en de aandoening van de betrokkene. Voor verzekerden uit de algemene regeling geldt het akkoord van de adviserend geneesheer voor een gedeeltelijke werkhervatting voor onbepaalde duur, maar voor verzekerden uit de regeling zelfstandigen is het akkoord beperkt tot een periode van 18 maanden of 6 maanden, naargelang het gaat om een gedeeltelijke hervatting van de vroegere beroepsbezigheid of een nieuwe beroepsbezigheid Aantal en duur van gedeeltelijke werkhervattingen met het akkoord van de adviserend geneesheer Een gedeeltelijke werkhervatting lijkt a priori een goede oplossing om geleidelijk aan terug aan de slag te gaan na een heelkundige ingreep ten gevolge van een hartaandoening. Het aantal werkhervattingen zou dus vrij hoog moeten liggen. Tabel 1 schetst het aantal en de duur van gedeeltelijke werkhervattingen (GWH), in verhouding tot het sociaal statuut en het soort interventie. Groep Sociaal statuut Aantal GWH Percentage personen met dat statuut Gemiddelde duur van de GWH (in dagen) CABG PTCA Totaal CABG PTCA Totaal Bedienden 9 12,5% 5,7% 7,5% GVW Arbeiders 4 20,0% 2,2% 3,9% Zelfstandigen 6 26,3% 5,6% 16,2% Totaal 19 17,5% 4,1% 7,3% Bedienden 5 0,0% 35,7% 31,3% niet van toepassing Arbeiders 4 0,0% 16,7% 11,8% GGVW Zelfstandigen 10 33,3% 50,0% 54,5% Totaal 19 11,1% 31,5% 26,4% Algemeen totaal 38 17,3% 10,0% 11,4% niet van toepassing Tabel 1. Aantal en duur van gedeeltelijke werkhervattingen, in verhouding tot het sociaal statuut en het soort interventie Gedeeltelijke werkhervattingen vinden slechts beperkte bijval, zoals blijkt uit het feit dat amper 19 personen uit de GVW (7,3%) er gebruik van hebben gemaakt. In de GGVW zijn ook slechts 19 personen gedeeltelijk terug aan de slag gegaan met het akkoord van de adviserend geneesheer. Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 11/24

12 Als we het aantal gedeeltelijke werkhervattingen bekijken in verhouding tot het soort operatie, stellen we vast dat in de GVW 11 CABG-patiënten (17,5%) en 8 PTCA-patiënten (4,1%) gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid om gedeeltelijk terug aan de slag te gaan. Een gedeeltelijke werkhervatting met het akkoord van de adviserend geneesheer komt dus vaker voor bij de zwaarste van beide operaties (CABG). Aangezien het over de GVW gaat en alle personen in die groep het werk (per definitie) hebben hervat, kunnen we daaruit afleiden dat 95,9% van de PTCA-patiënten en 82,5% van de CABG-patiënten meteen volledig terug aan de slag zijn gegaan. Het verschil valt opnieuw te verklaren door de ernst van de aandoening. Bij PTCA-patiënten zijn er meer gedeeltelijke werkhervattingen in de GGVW dan in de GVW. Wellicht gaat het om personen die af te rekenen krijgen met een meer ernstige aandoening, comorbiditeit of complicatie. Spelen het sociaal statuut en het soort operatie een rol in de vraag naar gedeeltelijke werkhervattingen? Op het eerste gezicht lijken zelfstandigen vaker gebruik te maken van de mogelijkheid om gedeeltelijk terug aan de slag te gaan en dat geldt zowel voor zelfstandigen uit de GVW als uit de GGVW. Die motivatie zou verband kunnen houden met de wil om een bedrijf draaiende te houden, maar gezien het geringe aantal zelfstandigen in de bestudeerde populatie, valt er geen enkele vaststaande conclusie uit te trekken. Opmerkelijk is wel dat een gedeeltelijke werkhervatting in de GVW gemiddeld veel langer duurt bij zelfstandigen dan bij arbeiders of bedienden en die vaststelling is des te opmerkelijker als men bedenkt dat er voor gedeeltelijke werkhervattingen bij zelfstandigen enkel akkoorden zijn van bepaalde duur. In Tabel 1 staat er voor de GGVW geen duur vermeld voor de gedeeltelijke werkhervatting, aangezien het akkoord voor de gedeeltelijke hervatting op dat moment nog lopende was voor een deel van de betrokkenen, wat op zich al een succes is in termen van socioprofessionele reïntegratie. De duur van de gedeeltelijke hervatting staat wel vermeld voor de zelfstandigen, vermits de gedeeltelijke hervatting in hun geval sowieso van bepaalde duur is. In de groep GGVW maakten 10 zelfstandigen gebruik van de mogelijkheid om gedeeltelijk terug aan de slag te gaan. Bij 5 van hen beliep de gedeeltelijke hervatting de volledige termijn van het akkoord (6 of 18 maanden, naargelang het geval). Men kan zich terecht afvragen of een langere termijn hen ook langer (deeltijds) aan het werk zou houden, maar die vraag valt enkel te beantwoorden na bijkomend onderzoek Vergelijking tussen het aantal gedeeltelijke werkhervattingen bij de bestudeerde populatie en de arbeidsongeschiktheid in het algemeen Het aantal gedeeltelijke werkhervattingen in geval van arbeidsongeschiktheid met of zonder volledige werkhervatting is te berekenen op basis van het totale aantal gevallen van arbeidsongeschiktheid ongeacht of ze al dan niet verband houden met een hartaandoening die aanvingen tijdens de bestudeerde periode (01/04/ /03/2004) en die niet voortvloeiden uit bevallingsrust, preventieve verwijdering uit het arbeidscircuit, ouderschapsverlof, adoptieverlof, enz. We houden bovendien enkel rekening met gevallen van Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 12/24

13 arbeidsongeschiktheid van langer dan 3 maanden (een arbeidsongeschiktheid van korte duur leent zich immers niet tot een gedeeltelijke werkhervatting). De resultaten zijn weergegeven in Tabel 2. Ongeschiktheid met of zonder werkhervatting Ongeschiktheid met werkhervatting Arbeidsongeschiktheid Arbeidsongeschiktheid tengevolge van een in het algemeen PTCA- of CABG-operatie 8,3 % 18,8 % 6,8 % 13,7 % Tabel 2. Aantal gedeeltelijke werkhervattingen met akkoord van de adviserend geneesheer voor alle soorten van arbeidsongeschiktheid (met/zonder volledige werkhervatting) Hoewel er bij arbeidsongeschiktheid tengevolge van een PTCA- of CABG-operatie slechts weinig gedeeltelijke werkhervattingen met akkoord van de adviserend geneesheer zijn, zijn er toch dubbel zoveel als bij gevallen van arbeidsongeschiktheid in het algemeen. 6. Multidisciplinaire cardiale revalidatie 6.1. Definitie en potentiële doelstellingen Na een PTCA- of CABG-operatie kunnen patiënten opteren voor cardiale revalidatie. Het gaat om individuele, multidisciplinaire sessies van minstens 30 minuten (nomenclatuurcode , terugbetaling beperkt tot 30 sessies) of collectieve, multidisciplinaire sessies van minstens 60 minuten volgend op een individueel revalidatieprogramma (nomenclatuurcodes en , terugbetaling beperkt tot 45 sessies). De sessies vinden plaats in de 34 centra die erkend zijn door het College van Geneesheren-Directeurs. Cardiale revalidatie omvat de fysieke training, cardiovasculaire preventie en psychologische ondersteuning die nodig is voor een socioprofessionele reïntegratie 10. Daarmee mikt de revalidatie op de terugkeer naar een kwaliteitsvol bestaan, terwijl meteen ook aan secundaire preventie wordt gedaan. De sessies richten zich specifiek tot personen die geconfronteerd werden met: - een myocardinfarct; - een coronaire heelkundige ingreep (o.a. overbruggingen); - percutane coronaire dilatatie (o.a. PTCA); - een heelkundige ingreep naar aanleiding van een verworven of aangeboren valvulaire misvorming; - een harttransplantatie; - cardiomyopathie met functiestoornis aan de linkerhartkamer. 10 Meer info: Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 13/24

14 Er is al ontzettend veel geschreven over de voordelen van cardiale revalidatie. De doelstellingen van zo'n revalidatie kunnen erg uiteenlopend zijn 11 : Medische doelstellingen - fysieke capaciteiten verbeteren - symptomen afzwakken - risico's inschatten - educatie - secundaire preventie - ziekte- en sterftecijfers doen dalen - opnieuw veilig kunnen trainen Sociale doelstellingen - betere werkhervatting - meer autonomie Psychologische doelstellingen - levenskwaliteit verbeteren - zelfvertrouwen opkrikken - angsten en depressies tegengaan - stress verminderen - opnieuw normaal seksueel actief zijn Doelstellingen i.v.m. de volksgezondheid - therapietrouw bevorderen - directe medische kosten doen dalen - sneller naar huis gaan na ziekenhuisverblijf - geneesmiddelenverbruik doen dalen - aantal patiënten dat achteraf opnieuw naar het ziekenhuis moet, doen dalen Tabel 3. Potentiële doelstellingen van cardiale revalidatie (cf. Sellier P., Gaumont A.M.,...) 6.2. Aantal cardiale revalidaties Hoeveel hartpatiënten volgden cardiale revalidatie? De analyse maakt een onderscheid tussen personen die enkel aan revalidatie deden tijdens hun ziekenhuisverblijf en personen die de revalidatie ook na hun ziekenhuisverblijf (ambulant) voortzetten. Tabel 4 geeft weer hoeveel patiënten cardiale revalidatie volgden, in verhouding tot het soort operatie. Door de revalidaties in het ziekenhuis (uitsluitend) op te tellen bij de revalidaties in ambulant milieu (volgend op sessies in het ziekenhuis), bekomt men het totale aantal personen die cardiale revalidatie hebben gevolgd. Groep % personen die enkel revalidatie volgden in het ziekenhuis % personen die revalidatie volgden in het ziekenhuis en daarna ook ambulant Totaal % personen die cardiale revalidatie volgden CABG PTCA Totaal CABG PTCA Totaal CABG PTCA Totaal GGVW 38,9% 16,7% 22,2% 5,6% 18,5% 15,3% 44,4% 35,2% 37,5% GVW 25,4% 7,6% 11,9% 33,3% 23,9% 26,2% 58,7% 31,5% 38,1% Totaal 28,4% 9,6% 14,2% 27,2% 22,7% 23,8% 55,6% 32,3% 38,0% Tabel 4. Percentage personen die cardiale revalidatie volgden, in verhouding tot het soort operatie Hartpatiënten lijken niet systematisch gebruik te maken van cardiale revalidatie: slechts 126 patiënten (38% van de bestudeerde populatie) kozen ervoor en van die groep volgde 14,2% enkel sessies tijdens het ziekenhuisverblijf, terwijl 23,8% de revalidatie ook na het verblijf voortzette 11 De classificatie is ontleend aan Sellier P., Gaumont A.M. et de Vernejoul N. (1990) Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 14/24

15 in ambulant milieu. Patiënten kunnen niet uitsluitend voor collectieve ambulante sessies opteren, aangezien die altijd voorafgegaan moeten worden door individuele sessies in het ziekenhuis. Patiënten die een coronaire overbrugging kregen (CABG), doen vaker aan cardiale revalidatie dan patiënten die een coronaire dilatatie ondergingen (PTCA), meer bepaald 55,6% tegenover 32,3%. Tabel 5 geeft weer welk soort cardiale revalidatie de patiënten volgden. Enkel sessies in het ziekenhuis CABG Zowel sessies in het ziekenhuis als in ambulant milieu Enkel sessies in het ziekenhuis PTCA Zowel sessies in het ziekenhuis als in ambulant milieu GGVW 87,6% 12,4% 47,4% 52,6% GVW 43,2% 56,8% 24,1% 75,9% Totaal 51,1% 48,9% 30,0% 70,0% Tabel 5. Percentage personen die cardiale revalidatie volgden Van de 55,6% patiënten die na een coronaire overbrugging opteerden voor cardiale revalidatie, heeft iets meer dan de helft (51,1%) enkel sessies gevolgd tijdens het ziekenhuisverblijf. Zonder daar enig causaal verband aan te koppelen, stellen we vast dat patiënten die de cardiale revalidatie stopzetten zodra ze het ziekenhuis verlaten, vaak niet opnieuw aan de slag gaan (87,6% van de personen die het werk niet hervatten, volgde enkel sessies in het ziekenhuis, tegenover 43,2% van de personen die wel opnieuw aan de slag zijn gegaan) Van de 32,3% patiënten die na een coronaire dilatatie opteerden voor cardiale revalidatie, heeft 70% de sessies voortgezet na het ziekenhuisverblijf. Dat was het geval bij 75,3% van de personen die terug aan de slag zijn gegaan en bij 52,6% van de mensen die het werk niet hebben hervat. Van de personen in de GVW die zowel in het ziekenhuis als in ambulant milieu aan cardiale revalidatie deden, hebben er 30 (op een totaal van 68, dat is 44,1%) de sessies ook voortgezet toen ze al opnieuw volledig aan de slag waren Cardiale revalidatie, kinesitherapie en fysiotherapie Misschien geven hartpatiënten de voorkeur aan kinesitherapie of fysiotherapie in plaats van cardiale revalidatie? Ze moeten dan wel diverse soorten verzorging na elkaar krijgen, want verstrekkingen in het kader van cardiale revalidatie zijn in eenzelfde periode niet cumuleerbaar met kinesitherapie of fysiotherapie. In de verplichte verzekering geldt kinesitherapie als een klein risico, dus hebben we verzekerden uit de regeling zelfstandigen in dit deel van de analyse buitenspel gezet. Het onderzoek betreft dus slechts 273 personen (uit de algemene regeling). Tabel 6 geeft weer hoeveel personen revalidatie, kinesitherapie en/of fysiotherapie hebben gevolgd, in verhouding tot de groep en het soort operatie. CABG PTCA Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 15/24

16 Soort verzorging die de persoon heeft gekregen CABG PTCA (successief, als er meerdere soorten in het spel zijn) Geen Soort verzorging die de persoon heeft gekregen GGVW 0,0 % GVW 4,5 % GGVW 34,2 % GVW 45,3 % (successief, Fysiotherapie als er meerdere soorten in het spel zijn) 0,0 % 4,5 % 7,9 % 6,7 % Kinesitherapie 41,7 % 15,9 % 21,1 % 13,4 % Cardiale revalidatie 8,3 % 13,6 % 15,8 % 15,6 % Kinesitherapie en fysiotherapie 16,7 % 13,6 % 5,3 % 3,9 % Revalidatie en fysiotherapie 8,3 % 6,8 % 5,3 % 6,7 % Revalidatie en kinesitherapie 16,7 % 27,3 % 5,3 % 7,3 % Revalidatie, kinesitherapie en fysiotherapie 8,3 % 13,6 % 5,3 % 1,1 % Totaal 100,0 % 100,0 % 100,0 % 100,0 % Tabel 6. Aantal personen uit de algemene regeling die achtereenvolgens revalidatie, kinesitherapie en/of fysiotherapie hebben gevolgd Van de patiënten met een coronaire overbrugging (CABG) zijn er uiteindelijk slechts heel weinig die geen gebruik maken van revalidatie, noch van kinesitherapie, noch van fysiotherapie. Dat percentage is aanzienlijk hoger bij patiënten die een coronaire dilatatie ondergingen. Het feit dat een deel van de personen in de GVW geen cardiale revalidatie volgt, lijkt a priori niet onrustwekkend, aangezien ze allemaal volledig terug aan de slag zijn gegaan. We mogen een eventueel herval echter niet uit het oog verliezen, net als de potentieel langere duur van de arbeidsongeschiktheid (in vergelijking met de groep die wel revalidatie volgde). Men kan zich wel afvragen hoeveel baat de 34,2% PTCA-patiënten uit de GGVW hebben gehad bij de cardiale revalidatie. Een heelkundige ingreep aan het hart gaat immers vaak gepaard met angsten, depressies en mogelijks ook een gevoel van invaliditeit. In dat geval kan een revalidatie met psychotherapie en stressbeheersing erg nuttig zijn Analyse van het potentiële effect van revalidatie op de bestudeerde populatie Dit deel neemt het nut van revalidatie voor de bestudeerde populatie onder de loep, zonder evenwel een vraagteken te plaatsen bij de wetenschappelijke literatuur ter zake. Als het gaat over de daling van het sterfterisico, lijken de resultaten van onze populatie wel een schoolvoorbeeld: de 8 sterfgevallen zitten immers allemaal in de groep patiënten die geen cardiale revalidatie volgden. We moeten er evenwel op wijzen dat 2 van hen overleden zijn in de eerste 2 weken arbeidsongeschiktheid. De vaststelling is ook met de nodige omzichtigheid te interpreteren, vermits we geen informatie hebben over de ernst van de aandoeningen. Sommige studies 13 wijzen uit dat een programma voor cardiale revalidatie na een myocardinfarct het sterfterisico met 20 à 25% doet dalen, maar in de praktijk lijkt een dagelijkse dosis beweging evenveel nut te hebben. Ook stoppen met roken na een infarct 14 zou het sterfterisico met 40% terugschroeven. 12 Volgens Oldridge NB (1988) 13 Cf. Oldridge NB (1988) en O Connor GT (1989) 14 Cf. Berlin JA (1990) en Van Berkel TFM (1999) Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 16/24

17 Cardiale revalidatie heeft geen enkele impact op het aantal werkhervattingen. Voor onze populatie kan men berekenen (zie ook punt 7) dat 78,2% van de personen die geen revalidatie volgden, terug aan de slag is gegaan (tegenover 78,6% die wel voor revalidatie kozen). Dat resultaat kan uiteraard beïnvloed zijn door het weldoende effect van revalidatievervangende kinesitherapie en fysiotherapie enerzijds en zoals we hiervoor al vermeldden door het weldoende effect van een dagelijkse dosis beweging anderzijds. Sommige studies 15 tonen evenwel aan dat de impact van revalidatie een langetermijn kwestie is: cardiale revalidatie zou de persoon langer op de arbeidsmarkt houden. Dat aspect werd echter niet onderzocht in deze studie, evenmin als de comorbiditeit. 7. Doorslaggevende elementen voor de werkhervatting 7.1. Overlevingsanalyse en werkhervattingscurve De overlevingsanalyse werd initieel gebruikt om de levensduur van patiënten in te schatten en is inmiddels een vaste waarde in de medische literatuur 16. Er valt echter veel meer in te schatten dan enkel de levensduur, aangezien elk binair element bruikbaar is als criterium. In dit geval nemen we het aantal werkhervattingen onder de loep. Een overlevingsanalyse biedt niet enkel de mogelijkheid om het aantal werkhervattingen te analyseren, maar ook de mogelijke achterliggende redenen voor die werkhervattingen. De analyse werd uitgevoerd met SAS-software en is gebaseerd op een lognormaal model. Voor de overlevingscurves is gebruik gemaakt van de Kaplan-Meyermethode. Patiënten die het werk nog niet hervat hadden op het eind van de bestudeerde periode, vormen de censuurgegevens van het model (wat niet betekent dat er geen rekening mee wordt gehouden). Er is gewerkt met de volgende variabelen: de leeftijd (uitgedrukt in jaren), het geslacht, het statuut van arbeider, het statuut van zelfstandige, de gedeeltelijke werkhervatting (of geen hervatting), het soort operatie (PTCA of CABG), de cardiale revalidatie tijdens het ziekenhuisverblijf, de cardiale revalidatie na het ziekenhuisverblijf (ambulant). Al die variabelen zijn binair, met uitzondering van de leeftijd. Het model houdt ook rekening met overlijdens en pensioneringen, om na te gaan welke impact die hebben op de resultaten. Uitgaande van het model, kan men weergeven hoeveel personen na een welbepaalde periode (uitgedrukt in dagen) terug aan de slag zijn gegaan (cf. Figuur 4). 15 Cf. Hedback B (1993) 16 We verwijzen de geïnteresseerde lezer naar LANDAIS P. (2002) Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 17/24

18 100% 80% 60% 40% 20% 0% Figuur 4. Verdeling van het gecumuleerde percentage personen die terug aan de slag zijn gegaan Het aantal werkhervattingen is aanvankelijk vrij hoog: 40% van de bestudeerde populatie is binnen 100 dagen na het begin van de arbeidsongeschiktheid terug aan de slag gegaan. Hoe langer een arbeidsongeschiktheid duurt, hoe kleiner de kans op werkhervatting. Tot die vaststelling waren we al gekomen in ons vorig onderzoek 17 en dat was ook de reden waarom we ervoor pleitten om niet te lang te wachten met de begeleiding van personen in arbeidsongeschiktheid en om initiatieven aan te moedigen die de werkhervatting bevorderen Algemeen model van werkhervatting In punt 4.2. hebben we erop gewezen dat het geringe aantal personen die minder dan een maand arbeidsongeschikt zijn, wellicht te verklaren valt door de veronderstelling dat een arbeidsongeschiktheid van korte duur in bepaalde gevallen gewoon niet wordt aangegeven. Gerechtigden met een bediendencontract hebben immers 28 kalenderdagen de tijd om hun verklaring van arbeidsongeschiktheid in te dienen (te rekenen vanaf het begin van de arbeidsongeschiktheid) en gerechtigden met een arbeiderscontract hebben 14 kalenderdagen de tijd. Aangezien die periode varieert naargelang het sociaal statuut, hebben we in het onderstaande model geen rekening gehouden met gevallen van arbeidsongeschiktheid van minder dan 28 dagen. De gebruikte parameters zijn, zoals hierboven vermeld: de leeftijd, het geslacht, het statuut van arbeider, het statuut van zelfstandige, de gedeeltelijke werkhervatting, het type van interventie, de cardiale revalidatie tijdens het ziekenhuisverblijf, de cardiale revalidatie na het ziekenhuisverblijf (ambulant), overlijdens en pensioneringen. 17 Vandermeersch (2005) Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 18/24

19 Tabel 7 schetst de significantie van elke parameter. Het sociaal statuut van bediende wordt toegekend als de binaire variabelen 'statuut van arbeider' en 'statuut van zelfstandige' allebei nul zijn. Parameters Statistische grootheid χ² Waarschijnlijkheid > χ² Geslacht 0, Arbeider 24,03 <.0001 Zelfstandige 3,18 0,0746 Gedeeltelijke werkhervatting 39,10 <.0001 Type van interventie 0,19 0,6600 Revalidatie in ziekenhuis 1,64 0,1999 Ambulante revalidatie 0,08 0,7788 Leeftijd 4,92 0,0266 Overleden 0,97 0,3242 Met pensioen gegaan 0 0,9994 Tabel 7. Significantie van de parameters van het model Met de statistische grootheid Chi kwadraat (χ²) kan men nagaan of er een significant verschil is tussen de waarden van de parameters: worden de resultaten beïnvloed door het feit een man of een vrouw te zijn, een arbeider te zijn (ten opzichte van bediende), zelfstandige te zijn (ten opzichte van bediende), een bepaalde leeftijd te hebben, gedeeltelijk terug aan de slag te zijn gegaan (met het akkoord van de adviserend geneesheer), revalidatie te hebben gevolgd tijdens het ziekenhuisverblijf of ook erna? Tabel 7 geeft een indicatie in verband met de significantie van de parameters. Als het significantieniveau gelijk is aan 5%, dan is een parameter significant als de waarde in de kolom 'waarschijnlijkheid' kleiner is dan 0,05. Hoe groter die waarde, hoe minder significant de impact van de parameter. Door het significantieniveau vast te leggen op 5% kunnen we besluiten dat arbeider zijn, een bepaalde leeftijd hebben, gedeeltelijk terug aan de slag zijn gegaan (en, à la limite, zelfstandige zijn) een significante invloed hebben op de duur van de arbeidsongeschiktheid. De andere parameters, daarentegen, lijken geen significante impact te hebben op de duur van de arbeidsongeschiktheid. Als de invloed niet significant is, wil dat echter niet zeggen dat het element geen enkele impact heeft. Tabel 8 omvat de estimator en de betrouwbaarheidsintervallen, als het model zich beperkt tot variabelen met een significante impact. Parameters Statistische grootheid χ² Waarschijnlijkheid > χ² Estimator Betrouwbaarheidsinterval Intercept 41,70 < ,2532 [,2658, ] Arbeider 25,93 < ,7149 [0.4397, ] Zelfstandige 5,55 0,0185 0,4440 [ , ] Gedeeltelijke 40,04 < ,2962 [0.8947, ] werkhervatting Leeftijd 8,56 0,0034 0,0283 [0.0093, ] Scale 1,0443 [0.9484, ] Tabel 8. Estimatoren betrouwbaarheidsintervallen van de significante parameters Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 19/24

20 Als de estimator van de invloed van de variabele hoger is dan 1, wijst dat erop dat de variabele de kans op werkhervatting verhoogt. Als de estimator kleiner is dan 1, wil dat zeggen dat de variabele de kans op werkhervatting negatief beïnvloedt (hoe kleiner de waarde, hoe negatiever de invloed). De kans op werkhervatting wordt dus negatief beïnvloed door het feit arbeider te zijn: de waarschijnlijkheid van een werkhervatting bij arbeiders is gelijk aan 0,71% in vergelijking met die bij bedienden (de bedienden zijn de referentiegroep). Dat resultaat houdt wellicht verband met de zwaardere fysieke inspanningen van het werk. Wat verrassender is, uitgaande van de resultaten van de vorige studie 17, is de vaststelling dat de kans op werkhervatting ook negatief beïnvloedt wordt door het feit zelfstandige te zijn. De kans op werkhervatting is ⅓ (0,444) in vergelijking met de bedienden. Ligt dat aan de hoge werklast (niet beperkt tot 38u/week) die nodig is om het bedrijf draaiende te houden? Of ligt het aan het (dreigende) faillissement van het bedrijf als gevolg van de langdurige werkonderbreking, wat weinig perspectieven biedt voor hervatting? De arbeidsperspectieven en de economische context in het algemeen zijn verklarende parameters in de studie van Sellier P. (1995). De gedeeltelijke werkhervatting lijkt erg positief te zijn voor de (volledige) hervatting. Iemand die het werk gedeeltelijk hervat met het akkoord van de adviserend geneesheer, heeft 29,62% meer kans om uiteindelijk volledig terug aan de slag te gaan dan iemand die het werk niet gedeeltelijk hervat. De resultaten van ons onderzoek lijken de vaststellingen van de Franse studie van Sellier P. (1995) te bevestigen. Zo geeft Sellier bijvoorbeeld aan dat niet zozeer medische factoren bepalend zijn voor de werkhervatting, maar wel de sociaal-economische context waarin de patiënt zich bevindt. Hij benadrukt uiteraard dat een werkhervatting voor sommige personen totaal uitgesloten is als gevolg van hun hartaandoening. Het begrip 'sociaal-economische context' in de studie van Sellier omvat de factor 'leeftijd' (één van de elementen die we in onze vorige studie identificeerden 17 en die ook hier een negatieve impact blijkt te hebben op de werkhervatting), het opleidingsniveau, de socio-professionele categorie en de fysieke vereisten van de job (wat het verschil verklaart in aantal gevallen van arbeidsongeschiktheid bij bedienden en arbeiders). Andere factoren, die niet aan bod kwamen in dit onderzoek, spelen eveneens een rol: de economische context, de psychologische factoren die te maken hebben met de hartaandoening (depressie en angsten) en, tot slot, de omvang van het bedrijf. In een groot bedrijf zijn er wellicht meer mogelijkheden om de werksituatie aan te passen of om over te stappen naar een andere functie. Laten we niet vergeten dat een werkhervatting in een derde van de gevallen een aanpassing van de werksituatie vergt Model per soort revalidatie Men kan verschillende modellen maken naargelang het soort revalidatie: een model voor patiënten die geen revalidatie volgden (model 1), een model voor patiënten die enkel revalidatie volgden tijdens hun ziekenhuisverblijf (model 2) en een model voor patiënten die de revalidatie voortzetten na het ziekenhuisverblijf (model 3). Version 4 Etude sur l incapacité de travail des patients cardiaques 20/24

Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep

Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep Men valt in het stelsel van invaliditeit na één jaar primaire arbeidsongeschiktheid. De erkenning van invaliditeit geldt voor een bepaalde periode

Nadere informatie

HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering VVP Gent, 16-10- 2015 Marc Stein

HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering VVP Gent, 16-10- 2015 Marc Stein HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering VVP Gent, 16-10- 2015 Marc Stein HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering

Nadere informatie

THEMA V.3. INGREEP OP DE CORONAIREN

THEMA V.3. INGREEP OP DE CORONAIREN THEMA V.3. INGREEP OP DE CORONAIREN Selectiecriteria Naast de algemene selectiecriteria (cfr. Inleiding 2.4.a.) die steeds in het kader van deze publicatie gehanteerd worden, is het specifieke selectiecriterium

Nadere informatie

Return to work policy. Progressieve werkhervatting

Return to work policy. Progressieve werkhervatting Progressieve werkhervatting Progressieve werkhervatting Wettelijk kader deeltijdse werkhervatting p. 3 Statistieken p. 4 Kritische succesfactoren p. 16 Conclusies p. 17 2 Progressieve werkhervatting: Wettelijk

Nadere informatie

II. Het stelsel voor werknemers C. Statistieken 2. Uitkeringen (RIZIV)

II. Het stelsel voor werknemers C. Statistieken 2. Uitkeringen (RIZIV) 2. Uitkeringen 2.0 Methodologische nota In de uitkeringsverzekering onderscheidt men vier prestaties, deelsectoren genoemd, met name de uitkeringen voor primaire arbeidsongeschiktheid, invaliditeitsuitkeringen,

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008

Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008 Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008 Alle oorzaken Minder dan 5 jaar 573 0 324 249 Van 1 tot 4 jaar 86 0 48 38 Minder dan 28 dagen 335 0 193 142 Minder dan 7 dagen 254 0 143 111 Minder dan 1 dag 133 0 79

Nadere informatie

Als zelfstandige arbeid je belangrijkste (of enige) beroepsactiviteit is, dan ben je zelfstandige in hoofdberoep.

Als zelfstandige arbeid je belangrijkste (of enige) beroepsactiviteit is, dan ben je zelfstandige in hoofdberoep. 7. Het sociaal statuut van een zelfstandige ondernemer. ---------------------------------------------------------------- 7.1. Sociaal statuut zelfstandige. 7.1.1.Hoofdberoep Als zelfstandige arbeid je

Nadere informatie

Naam organisatie: Aantal leden: Naam contactpersoon:. Leest u alstublieft voor het invullen van de vragenlijst de uitgebreide toelichting goed door.

Naam organisatie: Aantal leden: Naam contactpersoon:. Leest u alstublieft voor het invullen van de vragenlijst de uitgebreide toelichting goed door. De vragenlijst Naam organisatie: Aantal leden: Naam contactpersoon:. Leest u alstublieft voor het invullen van de vragenlijst de uitgebreide toelichting goed door. 1 Omschrijving van het Doelmatigheidsprobleem

Nadere informatie

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel)

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel) «Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel) Eerste deel Evolueert de werkloosheidsduur naargelang de leeftijd van de werkloze? Hoe groot is de kans

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES VERTEGENWOORDIGING & STUDIES EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES Eind 2013 hebben de Onafhankelijke Ziekenfondsen een analyse gemaakt van de concentratie van de uitgaven

Nadere informatie

STERFTECIJFERS 2012 Cijfers Zorg en Gezondheid 13 november 2014

STERFTECIJFERS 2012 Cijfers Zorg en Gezondheid 13 november 2014 Dia 1 STERFTECIJFERS 2012 Cijfers Zorg en Gezondheid 13 november 2014 Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid verwerkt zelf de sterftecertificaten van het Vlaams Gewest. Sinds 2005 (registratiejaar 2003)

Nadere informatie

Zorg voor geest kost nog steeds het meest

Zorg voor geest kost nog steeds het meest Zorg voor geest kost nog steeds het meest Publicatiedatum: 28-11-2013 In is 19,6 miljard euro uitgegeven voor de behandeling van psychische stoornissen, 22% van de totale uitgaven voor zorg en welzijn

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

FOCUS "RVA-SANCTIE EN DOORSTROOM NAAR DE OCMW'S"

FOCUS RVA-SANCTIE EN DOORSTROOM NAAR DE OCMW'S FOCUS "RVA-SANCTIE EN DOORSTROOM NAAR DE OCMW'S" Nummer 8 Juli 2014 1. Inleiding De activering van het zoekgedrag naar werk is het geheel van acties die de RVA onderneemt om de inspanningen van werklozen

Nadere informatie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie studie Ziekte van Alzheimer Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling van geneesmiddelen De ziekte van Alzheimer is een groot probleem voor onze volksgezondheid, niet alleen omdat er zoveel

Nadere informatie

III. Het stelsel voor zelfstandigen C. Statistieken 2. Uitkeringen (RIZIV)

III. Het stelsel voor zelfstandigen C. Statistieken 2. Uitkeringen (RIZIV) 2. Uitkeringen 2.0 Methodologische nota In tegenstelling met de geneeskundige verzorging is de uitkeringsverzekering bij de hervorming van 2008 (wet van 31 januari 2007 en wet van 26 maart 2007) geen eenheidsstelsel

Nadere informatie

niet enkel samenwonenden, maar ook gezinshoofden en alleenstaanden zullen na een bepaalde periode nog slechts een minimumuitkering ontvangen

niet enkel samenwonenden, maar ook gezinshoofden en alleenstaanden zullen na een bepaalde periode nog slechts een minimumuitkering ontvangen Nummer 28/2012 vrijdag 2 november 2012 De nieuwe regels werkloosuitkeringen Wat en hoe De versnelde degressiviteit van de werkloosheidsuitkeringen treedt in werking op 1 november 2012. Wat betekent dit?

Nadere informatie

SCSZ/04/85. Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 24 mei 2004; Gelet op het verslag van de heer Michel Parisse.

SCSZ/04/85. Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 24 mei 2004; Gelet op het verslag van de heer Michel Parisse. SCSZ/04/85 BERAADSLAGING NR 04/024 VAN 6 JULI 2004 M.B.T. DE MEDEDELING VAN SOCIALE GEGEVENS VAN PERSOONLIJKE AARD DOOR DE VERZEKERINGSINSTELLINGEN AAN DE SOCIALEVERZEKERINGSFONDSEN VOOR ZELFSTANDIGEN,

Nadere informatie

Getuigschrift arbeidsongeschiktheid binnen de ZIV regelgeving

Getuigschrift arbeidsongeschiktheid binnen de ZIV regelgeving Getuigschrift arbeidsongeschiktheid binnen de ZIV regelgeving Dr. Lutgarde Vanwynsberghe, geneesheer -inspecteur, Dienst RDQ, Dienst voor uitkeringen RIZIV 1 Inhoud Context Wat is new? Model arbeidsongeschiktheid

Nadere informatie

Technische nota. Brussel, december 2011

Technische nota. Brussel, december 2011 Technische nota Werkbaar werk en de inschatting van zelfstandige ondernemers om hun huidige job al dan niet tot hun pensioen verder te kunnen zetten. Resultaten uit de werkbaarheidsmetingen 2007 en 2010

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt? 1

Arbeidsongeschikt? 1 Arbeidsongeschikt? 1 Wanneer ben je arbeidsongeschikt? Je bent arbeidsongeschikt als je door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten

Nadere informatie

Situering algemene en universitaire ziekenhuizen

Situering algemene en universitaire ziekenhuizen Situering Sinds 1 januari 2005 moet ieder Vlaams ziekenhuis een periodieke evaluatie maken van de kwaliteit van de zorgen in het eigen ziekenhuis. Dit staat beschreven in het kwaliteitsdecreet van 17 oktober

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN

FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN Juli 2014 Statistisch verslag van de arbeidsongevallen van 2013 - Privésector 1 Aanpassing van de formule van de gevolgen van arbeidsongevallen 1.1 EVOLUTIE IN DE OVERDRACHT

Nadere informatie

Een arbeidsongeval in uw onderneming? Wat moet u doen?

Een arbeidsongeval in uw onderneming? Wat moet u doen? Een arbeidsongeval in uw onderneming? Wat moet u doen? 1. Geef het schadegeval aan, zodat u aanspraak kunt maken op een schadevergoeding Ieder arbeidsongeval moet worden aangegeven. Aan wie moet u een

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Validatie Ziekenhuis gegevens 2003-2012

Validatie Ziekenhuis gegevens 2003-2012 Validatie Ziekenhuis gegevens 2003-2012 Acute ziekenhuizen Zijn inbegrepen, alle verblijven : - in klassieke hospitalisatie, inclusief de lange verblijven (codes H, F, M, L) ; - in chirurgische daghospitalisatie

Nadere informatie

Wanneer bent u arbeidsongeschikt?

Wanneer bent u arbeidsongeschikt? Arbeidsongeschikt? Wanneer bent u arbeidsongeschikt? U bent arbeidsongeschikt als u door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten moet

Nadere informatie

PRAKTISCH. De adviserend geneesheer van je ziekenfonds

PRAKTISCH. De adviserend geneesheer van je ziekenfonds PRAKTISCH De adviserend geneesheer van je ziekenfonds Een uitgave van de Onafhankelijke Ziekenfondsen Sint-Huibrechtsstraat, 19-1150 Brussel T 02 778 92 11 - F 02 778 94 04 commu@mloz.be Foto s > Isopix,

Nadere informatie

Gelet op de wet van 15 januari 1990 houdende oprichting en organisatie van een Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, inzonderheid op artikel 15;

Gelet op de wet van 15 januari 1990 houdende oprichting en organisatie van een Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, inzonderheid op artikel 15; SCSZ/07/007 1 BERAADSLAGING NR. 07/004 VAN 9 JANUARI 2007 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS DOOR DE VERENIGING ZONDER WINSTOOGMERK CIMIRE AAN DE RIJKSDIENST VOOR PENSIOENEN MET HET

Nadere informatie

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg 3Studie factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg Een groep van tien procent Belgische consumenten is in haar eentje verantwoordelijk voor 72% van de uitgaven geneeskundige verzorging!

Nadere informatie

Resultaten voor België Cardiovasculaire preventie Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Cardiovasculaire preventie Gezondheidsenquête, België, 1997 6.8.1. Inleiding In deze module worden 2 specifieke preventiedomeinen behandeld: de hypertensie en de hypercholesterolemie. De hart- en vaatziekten zijn aandoeningen die uit het oogpunt van volksgezondheid,

Nadere informatie

R.I.Z.I.V. Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering

R.I.Z.I.V. Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering R.I.Z.I.V. Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering Geneeskundige Verzorging Omzendbrief VI nr 2009/342 van 25 augustus 2009 370/1366 Van toepassing vanaf 1 september 2009 tot 31 december

Nadere informatie

Zelfstandige in bijberoep

Zelfstandige in bijberoep Zelfstandige in bijberoep INHOUD - Inleiding - Sociale bijdragen - Sociale rechten - Voorwaarden - Activiteit - Gelijkgestelde periodes Hoofdberoep en bijberoep Onderscheid: Niet gebaseerd op inkomen Wel:

Nadere informatie

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens 5. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens Relevante conclusies voor het beleid zijn pas mogelijk als de basisgegevens waaruit de samengestelde indicator berekend werd voldoende recent zijn. In deze

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking?

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking? Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie Kom jij in aanmerking? ZORGTRAJECT VOOR CHRONISCHE NIERINSUFFICIËNTIE Heb je chronische nierinsufficiëntie? Dan kom je misschien in aanmerking voor een zorgtraject.

Nadere informatie

Infoblad - werknemers Hebt u recht op de werkhervattingstoeslag?

Infoblad - werknemers Hebt u recht op de werkhervattingstoeslag? Infoblad - werknemers Hebt u recht op de werkhervattingstoeslag? Belangrijke melding over de zesde staatshervorming De informatie in dit infoblad heeft betrekking op bevoegdheden die door de zesde staatshervorming

Nadere informatie

HEALTH & PROTECTION. Mechelen/ 2 oktober 2015

HEALTH & PROTECTION. Mechelen/ 2 oktober 2015 HEALTH & PROTECTION Mechelen/ 2 oktober 2015 Inleiding waarschijnlijkheidsgraad Vermoedelijk Ernstige ziekte: 1 risico op 10 tijdens een leven Mogelijk Auto-ongeval: 1 risico op 85 Onwaarschijnlijk Als

Nadere informatie

WERKHERVATTING NA EEN LANGDURIGE AFWEZIGHEID OM MEDISCHE REDENEN. Hilde De Man Preventieadviseur Psychosociale Aspecten Idewe

WERKHERVATTING NA EEN LANGDURIGE AFWEZIGHEID OM MEDISCHE REDENEN. Hilde De Man Preventieadviseur Psychosociale Aspecten Idewe WERKHERVATTING NA EEN LANGDURIGE AFWEZIGHEID OM MEDISCHE REDENEN Hilde De Man Preventieadviseur Psychosociale Aspecten Idewe WAAROM AANDACHT VOOR LANGDURIG VERZUIM? (1) Psychische stoornissen en musculoskeletale

Nadere informatie

Uitgerust op rustpensioen

Uitgerust op rustpensioen Uitgerust op rustpensioen Eindeloopbaan en pensioenvorming in Vlaanderen Herremans, W. (2005). Uitgerust op rustpensioen. Eindeloopbaan en pensioenvorming in Vlaanderen. Steunpunt WAV, in opdracht van

Nadere informatie

Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen. volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement

Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen. volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen in de volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement Inleiding In ons recent onderzoek betreffende de gerechtigden op wacht- en

Nadere informatie

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel)

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel) «Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel) Tweede deel In de vorige Stat info ging de studie globaal (ttz. alle statuten bijeengevoegd) over het verband

Nadere informatie

Out Sim. Handleiding te lezen voor gebruik

Out Sim. Handleiding te lezen voor gebruik Out Sim Handleiding te lezen voor gebruik Om tot een eenvormig statuut voor arbeiders en bedienden te komen, moeten er vanaf 1 januari 2014 nieuwe regels worden toegepast ingeval van beëindiging van een

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid

Arbeidsongeschiktheid Arbeidsongeschiktheid Arbeidsongeschiktheid in de ziekteverzekering Gedeeltelijke werkhervatting Beroepsherscholing Dr. Hendrik VERMEERBERGEN Dr. Dirk VAN GOOL 8 januari 2014 (Art. 100. 1 WET 10/07/1994)

Nadere informatie

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank ontvangen op 21 augustus 2006; A. JURIDISCHE CONTEXT EN ONDERWERP VAN DE AANVRAAG

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank ontvangen op 21 augustus 2006; A. JURIDISCHE CONTEXT EN ONDERWERP VAN DE AANVRAAG SCSZ/06/130 1 BERAADSLAGING NR 06/072 VAN 19 SEPTEMBER 2006 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS BETREFFENDE WERKNEMERS IN ARBEIDSONGESCHIKTHEID INGEVOLGE ZIEKTE, INVALIDITEIT OF ZWANGERSCHAP,

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

amputatie Ilse Cappan Adviserend geneesheer CM Antwerpen

amputatie Ilse Cappan Adviserend geneesheer CM Antwerpen amputatie VAN ARBEIDSONGESCHIKTHEID NAAR ARBEIDSGESCHIKTHEID CASUS Man 1977 verpleegkundige witgele kruis okt 2003 privé-ongeval: freeze machine crushtrauma re tibia en voet behandeling: OS en verschillende

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Businesscase WAO. 1. Inleiding. 2. Pilot en uitvoerbaarheid

Businesscase WAO. 1. Inleiding. 2. Pilot en uitvoerbaarheid Businesscase WAO 1. Inleiding In de begrotingsafspraken 2014 van de regeringspartijen met D66, CU en SGP is het volgende afgesproken: Het UWV maakt een businesscase over hoe en voor welke groepen de kansen

Nadere informatie

Rolnummer 5855. Arrest nr. 178/2014 van 4 december 2014 A R R E S T

Rolnummer 5855. Arrest nr. 178/2014 van 4 december 2014 A R R E S T Rolnummer 5855 Arrest nr. 178/2014 van 4 december 2014 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag over artikel 13, tweede lid, van de wet van 3 juli 1967 betreffende preventie van of de schadevergoeding

Nadere informatie

10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET

10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET WERKEN MET EEN ZIEKTE- EN INVALIDITEITSUITKERING TOEGELATEN ARBEID 10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET SYSTEEM STAPT WERKEN MET EEN ZIEKTE- EN INVALIDITEITSUITKERING TOEGELATEN ARBEID Vorig jaar

Nadere informatie

Infoblad - werknemers U wil een overeenkomst sluiten met een activiteitencoöperatie als kandidaat-ondernemer?

Infoblad - werknemers U wil een overeenkomst sluiten met een activiteitencoöperatie als kandidaat-ondernemer? Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening Infoblad - werknemers U wil een overeenkomst sluiten met een activiteitencoöperatie als kandidaat-ondernemer? Wat is een activiteitencoöperatie? Indien u behoort tot

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Samenwerken met behandelend arts, arbeidsgeneesheer en adviserend geneesheer

Samenwerken met behandelend arts, arbeidsgeneesheer en adviserend geneesheer Samenwerken met behandelend arts, arbeidsgeneesheer en adviserend geneesheer Doelgroep : Werknemers die nog hun arbeidscontract hebben Société Scientifique de Santé au Travail (SSST) www.ssstr.be Association

Nadere informatie

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29).

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29). In het kader van het onderzoek kreeg de RVA de vraag om op basis van de door het VFSIPH opgestelde lijst van Rijksregisternummers na te gaan welke personen op 30 juni 1997 als werkloze ingeschreven waren.

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

GODEWINA MYLLE Preventieadviseur Arbeidsgeneesheer Medewerkster Kennis Informatie en Research

GODEWINA MYLLE Preventieadviseur Arbeidsgeneesheer Medewerkster Kennis Informatie en Research GODEWINA MYLLE Preventieadviseur Arbeidsgeneesheer Medewerkster Kennis Informatie en Research Deel 1: Het ETZ project 1. Inleiding: waarom een ETZ project? 2. Deelnemers? 3. Methode? 4. Resultaten? Deel

Nadere informatie

KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN

KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN Gepubliceerd in: Maandblad Reïntegratie nr. 9, 2007, p. 6-10 KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN Drs. Maikel Groenewoud 2007 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam

Nadere informatie

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Marij Zuidersma Promotoren: Peter de Jonge, Johan Ormel, Henk Jan Conradi Interdisciplinary center for psychiatric epidemiology University

Nadere informatie

Periodieke Brancherapportage 2013-2014

Periodieke Brancherapportage 2013-2014 Periodieke Brancherapportage 2013-2014 Peildatum: 1 juli 2014 Brancheorganisatie: Datum: oktober 2014 Sectormanager: Telefoonnummer: Zonder toestemming van de sectormanager mogen de in deze rapportage

Nadere informatie

Socioprofessionele reïntegratie. Conny Daens, GTB

Socioprofessionele reïntegratie. Conny Daens, GTB Socioprofessionele reïntegratie Conny Daens, GTB GTB - dienst, vzw die vanuit de werkwinkels heel nauw samenwerkt met VDAB binnen een samenwerkingsakkoord voor personen met een werkvraag. - Onderscheidt

Nadere informatie

Mag het wat meer (ervaring) zijn? - Werkloze 45-plussers bevraagd -

Mag het wat meer (ervaring) zijn? - Werkloze 45-plussers bevraagd - Mag het wat meer (ervaring) zijn? - Werkloze 45-plussers bevraagd - Karel, Annie, Eddy en Martine Oudere werknemers haken te vlug af. Dit is één van de pijnpunten van de Vlaamse arbeidsmarkt. Deze algemene

Nadere informatie

Hartrevalidatieprogramma

Hartrevalidatieprogramma Hartrevalidatieprogramma Inleiding Uw cardioloog heeft u aangemeld voor het hartrevalidatieprogramma in het Hartrevalidatiecentrum Eindhoven, een samenwerkingsverband tussen Máxima Medisch Centrum en het

Nadere informatie

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 6 september 2004;

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 6 september 2004; SCSZ/04/105 BERAADSLAGING NR 04/034 VAN 5 OKTOBER 2004 M.B.T. DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS DOOR DE KRUISPUNTBANK VAN DE SOCIALE ZEKERHEID AAN HET FOREM MET HET OOG OP DE EVALUATIE VAN HET PLAN FORMATION-INSERTION

Nadere informatie

Cosmopolite te Blankenberge (rust/herstel) J-Club De Knapzak te Bohan (rust) Andere. Naam en voornaam van verzekerde:... Adres:...

Cosmopolite te Blankenberge (rust/herstel) J-Club De Knapzak te Bohan (rust) Andere. Naam en voornaam van verzekerde:... Adres:... Aanvraag voor herstelverblijf rustverblijf zorgverblijf begeleider herstelverblijf Cosmopolite te Blankenberge (rust/herstel) J-Club De Knapzak te Bohan (rust) Andere 1) Administratieve gegevens 4.. INSS......

Nadere informatie

Arbeids- ongeschikt. Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen?

Arbeids- ongeschikt. Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen? Arbeids- ongeschikt Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen? N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd bij UWV nog op

Nadere informatie

Multidisciplinaire rugrevalidatie

Multidisciplinaire rugrevalidatie Multidisciplinaire rugrevalidatie Lage rugpijn Acuut chronisch Acuut < 6 wkn Subacuut tss 6wkn en 3 maand Chronisch > 3 maand Specifiek aspecifiek Uitsluiten van alarmsignalen (red flags) 90-95% aspecifiek

Nadere informatie

Pijnbeleving bij patiënten met een chronische aandoening

Pijnbeleving bij patiënten met een chronische aandoening Kernboodschappen Resultaten: Pijnbeleving bij patiënten met een chronische aandoening Een onderzoek bij patiënten met een reumatische aandoening, 2008 3 op 4 patiënten heeft dagelijks pijn ondanks bevredigende

Nadere informatie

Chapter 8. Samenvatting en conclusie

Chapter 8. Samenvatting en conclusie Chapter 8 Samenvatting en conclusie 110 Doel van het promotieonderzoek was (1) evaluatie van het resultaat van vroege abciximab toediening vóór primaire percutane coronaire interventie (PPCI) in patiënten

Nadere informatie

De gratis RIZIV-toelage voor artsen, tandartsen, apothekers en kinesitherapeuten. Ziekte, ongeval, pensioen,... AMMA steunt u in alle omstandigheden.

De gratis RIZIV-toelage voor artsen, tandartsen, apothekers en kinesitherapeuten. Ziekte, ongeval, pensioen,... AMMA steunt u in alle omstandigheden. De gratis RIZIV-toelage voor artsen, tandartsen, apothekers en kinesitherapeuten Ziekte, ongeval, pensioen,... AMMA steunt u in alle omstandigheden. R I Z I V T O E L A G E Wat is dat, een RIZIV-toelage?

Nadere informatie

STATISTISCHE STUDIES

STATISTISCHE STUDIES STATISTISCHE STUDIES december 2003 Inhoudstafel I. DE LOOPBAAN VAN EEN WERKNEMER Inleiding 1 a. De loopbaanduur 3 b. De werkelijke en gelijkgestelde dagen in een loopbaan 7 c. De aard van inactiviteit

Nadere informatie

Van: Vandelanotte Datum: 15/5/2015 Onderwerp: alternatieve verloningsvormen inzake bonussen

Van: Vandelanotte Datum: 15/5/2015 Onderwerp: alternatieve verloningsvormen inzake bonussen Van: Vandelanotte Datum: 15/5/2015 Onderwerp: alternatieve verloningsvormen inzake bonussen In onderstaande memo lichten wij graag volgende alternatieve verloningsvormen inzake bonussen toe: 1) Loonbonus

Nadere informatie

HEB JE NOOD AAN ZIEKENVERVOER?

HEB JE NOOD AAN ZIEKENVERVOER? HEB JE NOOD AAN ZIEKENVERVOER? Wij voorzien een tegemoetkoming in de kostprijs! 3 Wij zijn echt met je gezondheid bezig! Wie komt in aanmerking voor deze tegemoetkoming? Alle leden die al 6 maanden bijdragen

Nadere informatie

1. Federale verzekering. 2. De aangifte arbeidsongevallen. 3. Betrokkenheid van derden

1. Federale verzekering. 2. De aangifte arbeidsongevallen. 3. Betrokkenheid van derden Welkom 1. Federale verzekering 2. De aangifte arbeidsongevallen 3. Betrokkenheid van derden 1. Federale verzekering De Bouwverzekeraar bij uitstek Opgericht door13 bouwondernemers sector nog steeds in

Nadere informatie

Hartrevalidatie poliklinische patiënten

Hartrevalidatie poliklinische patiënten Hartrevalidatie poliklinische patiënten In verband met hart- en of vaatproblemen wordt u behandeld in het TweeSteden ziekenhuis. Een hartstoornis kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben. Het

Nadere informatie

Overheidspensioenen in perspectief. Wat brengt de toekomst?

Overheidspensioenen in perspectief. Wat brengt de toekomst? Overheidspensioenen in perspectief Wat brengt de toekomst? DE HERVORMING VAN DE OVERLEVINGSPENSIOENEN De overgangsuitkering? 3 Wijzigingen in de wet van 15 mei 1984 1. Inaanmerkingneming van wettelijke

Nadere informatie

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Rol van de kinesitherapeut D Hooghe Simon Axxon, Physical Therapy in Belgium CVS: Voorstel van proefproject Inleiding: 2009: KCE

Nadere informatie

Brugpensioen : hoofdelijke bijdragen en sociale inhoudingen. Belangrijke wijzigingen vanaf 1 april 2010

Brugpensioen : hoofdelijke bijdragen en sociale inhoudingen. Belangrijke wijzigingen vanaf 1 april 2010 Inhoudstafel Nieuwe hoofdelijke bijdragen inzake brugpensioen... 2 Nieuwe hoofdelijke bijdragen inzake pseudobrugpensioen (Canada Dry private sector)... 4 Vrijstelling van de werkgeversbijdrage en de sociale

Nadere informatie

Het Inkomen van Chronisch zieke mensen

Het Inkomen van Chronisch zieke mensen Het Inkomen van Chronisch zieke mensen een uiteenzetting door: Greet Verbergt voor t Lichtpuntje & Vlaamse pijnliga 18 april 2009 Greet Verbergt is navorser en collega van Prof. Bea Cantillon aan het Centrum

Nadere informatie

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD Schrik om het hart! Center of Research on Psychology in Somatic diseases Promotoren: Peter de Jonge, PhD Johan Denollet, PhD Dr. Annelieke Roest Anxiety and Depression In Coronary Heart Disease: Annelieke

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Periodieke Brancherapportage 2014

Periodieke Brancherapportage 2014 Periodieke Brancherapportage 2014 Peildatum: 1 januari 2015 Brancheorganisatie: Datum: Februari 2015 Sectormanager: Jaap Tinga Telefoonnummer: Zonder toestemming van de sectormanager mogen de in deze rapportage

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

Behandeling van het acute herseninfarct

Behandeling van het acute herseninfarct Behandeling van het acute herseninfarct VPL symposium 14-03-2014 Puck Fransen, onderzoeker neurologie, Erasmus MC Inhoud Achtergrond (epidemiologie/etiologie) Behandeling endovasculaire behandeling Huidige

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie

www.weerwerkpremie.be

www.weerwerkpremie.be www.weerwerkpremie.be Handleiding bij het besluit van de Vlaamse Regering van 24 juni 2005 Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 6/2005 Inhoud Woord vooraf 2 1. Op wie is de maatregel van toepassing? 3

Nadere informatie

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Auteur: Joost Bollens 1 Abstract In de loop van mei 2009 werd in Vlaanderen de zogenaamde systematische aanpak van de VDAB (de Vlaamse Dienst voor

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg

Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg 2013 Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg Ipsos Public Affairs 24/06/2013 1 Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Ziek door het werk: van surmenage tot burnout

Ziek door het werk: van surmenage tot burnout Code arbeidsgeneesheer datum : Ziek door het werk: van surmenage tot burnout Deze fiche beoogt zowel de gevallen van burnout of van het syndroom professionele uitputting op te sporen, als de patiënten

Nadere informatie

Dokter, voelt U mijn pijn?! Over yellow flags en psychologische behandeling Tamara Sinnaeve, klinisch psychologe AZ Monica

Dokter, voelt U mijn pijn?! Over yellow flags en psychologische behandeling Tamara Sinnaeve, klinisch psychologe AZ Monica Dokter, voelt U mijn pijn?! Over yellow flags en psychologische behandeling Tamara Sinnaeve, klinisch psychologe AZ Monica 2 Geef me de kalmte om te accepteren wat ik niet kan veranderen, De moed om te

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt? 1

Arbeidsongeschikt? 1 Arbeidsongeschikt? 1 Wanneer ben je arbeidsongeschikt? Je bent arbeidsongeschikt als je door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten

Nadere informatie

De wet voorziet dat het recht op vakantie afhangt van het aantal dagen. werknemers die tijdens het vorige kalenderjaar hebben gewerkt het

De wet voorziet dat het recht op vakantie afhangt van het aantal dagen. werknemers die tijdens het vorige kalenderjaar hebben gewerkt het Verlof en vakantie De wet voorziet dat het recht op vakantie afhangt van het aantal dagen dat je het vorige jaar hebt gewerkt. Concreet betekent dit dat werknemers die tijdens het vorige kalenderjaar hebben

Nadere informatie

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013 Onderzoek Arbeidsongeschiktheid In opdracht van Loyalis juni 2013 Inleiding» Veldwerkperiode: 27 maart - 4 april 2013.» Doelgroep: werkende Nederlanders» Omdat er specifiek uitspraken gedaan wilden worden

Nadere informatie

Hulp bij het invullen van uw aangifteformulier

Hulp bij het invullen van uw aangifteformulier Hulp bij het invullen van uw aangifteformulier Waarom moet ik dit formulier invullen? Op basis van dit formulier neemt KBC een beslissing over uw arbeidsongeschiktheid. Het is belangrijk dat u het formulier

Nadere informatie