gemeentebesturen onder dak

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "gemeentebesturen onder dak"

Transcriptie

1 gemeentebesturen onder dak

2 Aalsmeer Alkmaar Amstelveen Amsterdam Andijk Anna Paulowna Beemster Benne broek Bergen Beverwijk Blaricum Bloemen daal Bussum Castricum Den Helder Diemen Drechterland Edam-Volendam Enkhuizen Graft-De Rijp Haarlem Haarlemmerliede en Spaarn woude Gemeente besturen onder dak Met een essay van ir. Pierijn van der Putt Foto s van Chiel van Diest wznh adviescommissies voor ruimtelijke kwaliteit, Alkmaar 2008 Haarlemmermeer Harenkarspel Heemskerk Heemstede Heerhugowaard Heiloo Hilversum Hoorn Huizen Koggenland Landsmeer Langedijk Laren Medemblik Muiden Naarden Niedorp Noorder-Koggenland Oostzaan Opmeer Ouder-Amstel Purmerend Schagen Schermer Stede Broec Texel Uitgeest Uithoorn Velsen Waterland Weesp Wervershoof Wieringen Wieringermeer Wijdemeren Wognum Wormerland Zaanstad Zandvoort Zeevang Zijpe

3 Voorwoord Deze publicatie over het onderdak van gemeentebesturen is samengesteld ter gelegenheid van de jaarvergadering van wznh in juni Die vergadering vond plaats in de onlangs opgeleverde uitbreiding van het gemeentehuis in Heerhugowaard, naar ontwerp van de Amsterdamse architect Hans van Heeswijk. Dat leek een goede gelegenheid om een serie foto s te publiceren van alle stadhuizen en gemeentekantoren in Noord-Holland. De serie wordt op alfa betische volgorde en zonder commentaar in deze publicatie gepresenteerd: de foto s vertellen zelf het verhaal van de grote verschillen die bestaan in wat in beschouwingen over architectuur toch steeds als gebouwtype wordt aangeduid. Dat suggereert een zekere onderscheidende samenhang in traditie, betekenis, programma en uiterlijke ver - schijnings vorm. in de foto s van de Noord-Hollandse stadhuizen en gemeentekantoren. Zonder één Noord-Hollands voorbeeld te noemen is het essay van Pierijn van der Putt te beschouwen als een verhelderend kader voor de foto s in deze publicatie. Hij schuwt daarbij niet oordelen te vellen over de kwaliteit van architectonische prestaties en over de culturele waarde van bouwwerken uit een bepaalde periode. En hij constateert een hoopvolle opleving van ambities, visie en aandacht, waarmee gemeentebesturen juist ook met de architectonische kwaliteit van hun huisvesting vorm geven aan hun oorspronkelijke èn eigentijdse identiteit als lokaal bestuur. Dit boekje kan daarbij wellicht een inspiratiebron zijn. Noud de Vreeze Juist omdat we benieuwd waren naar die veronderstelde typologische karakteristieken hebben we Pierijn van der Putt gevraagd een essay te schrijven over de ontwikkeling van stadhuizen en gemeentekantoren. Hij doet dat aan de hand van enkele persoonlijke ontboezemingen, maar ook met kennis van zaken over de lange lijnen in de Europese traditie van de huisvesting van het lokale bestuur. Alle aspecten van zijn veelomvattende betoog zijn terug te vinden 4 5

4 Van Houte Huyck tot glaspaleis Over het stadhuis en de identiteit van het openbaar bestuur ir. Pierijn van der Putt De opgave van het ontwerp voor stad- en gemeentehuizen is actueler dan ooit. Dat wil wat zeggen, want de geschiedenis van dit gebouwtype gaat terug tot middeleeuwen. Wat maakt de huidige situatie zo anders dan voorheen? Misschien is het de politiek. Er is een tendens waarneembaar van een zich terugtrekkende overheid. Minder regels, minder bemoeienis en (hopelijk) minder kosten. Dat alles onder het mom van minder betutteling. Maar hoezeer de overheid ook bezig is met het afstoten van taken, de verantwoordelijkheid voor het propageren, ver dedigen en in wezen definiëren van nationale identiteit trekt ze gretig naar zich toe. Dat ligt besloten in het normen en waarden offensief van de achtereenvolgende kabinetten Balkenende en het culmineerde in een van staatswege op - gestelde culturele canon, die weliswaar enigszins meewarig tegemoet wordt getreden maar niet resoluut van tafel wordt geveegd. Klaarblijkelijk vinden veel mensen dat onze nationale cultuur door onze eigen overheid moet worden voorgeschreven. Wat heeft dit van doen met architectuur en, meer in het bijzonder, met die van stad- en gemeentehuizen? Welnu: politiek, overheid en architectuur komen samen in het publieke domein, het openbare gebied, de pleinen, de straten, de publieke gebouwen en dus ook de publieke overheidsgebouwen. En daartoe behoort het stadhuis. Samen met zijn grote broer het gemeentehuis (en zijn neefjes het raadhuis en het stadskantoor) is het stadhuis de plek waar overheid en individuele burger oog in oog met elkaar staan. De eerste prioriteit is daarom een uitstekende dienstver- 7

5 lening: voldoende balies met behulpzame ambtenaren. Als hierin niet is voorzien, kan zelfs de meest formidabele architectuur het stadhuis niet redden. De tweede prioriteit is de adequate representatie van het openbaar bestuur. Welk beeld schetst de overheid van zichzelf in de vorm van haar stad- of gemeentehuis? Wat vertelt de ligging, de gebouwvorm, de materiaalkeuze en de aan - wezige kunst over de wijze waarop in de gemeente uitvoering wordt gegeven aan het bestuur? In het huidige politieke klimaat hebben deze vragen aan gewicht gewonnen. Dit essay is een verkennende analyse van de positie van het stad- en gemeentehuis in de tegenwoordige maatschappij. Het is daarom óók een historische verkenning, van het staden gemeentehuis als gebouwtype, van zijn economische aspecten, van zijn rol als katalysator van sociaal-culturele kwaliteitsverbetering en vooral van zijn vermogen om iets tot uitdruking te brengen. Het wordt een soort reis, zowel door de tijd als door Europa, een reis die een gebied en periode omspant van Como, 1250, tot Nijverdal, Tussenstations zijn Delft, Vlissingen en Tynaarlo, maar ik begin in Utrecht met een persoonlijke ervaring. In juni 2003 wandelde ik op een zonovergoten dag door het historische centrum van de stad. Het was een rustige zondagochtend, met nauwelijks mensen op straat. De terrassen aan de werfkelders waren niet afgeladen vol, het voetverkeer op de Oude Gracht beperkte zich tot kleine groepjes die genoten van het historische schoon dat de stad Utrecht te bieden heeft. Daartoe behoorde ook mijn reisdoel. Aan wat het eind van de Oude Gracht lijkt te zijn, waar het water zich verbreedt en haast onmerkbaar rechtsaf buigt, staat een serie statige grachtenpanden die al sinds de zeventiende eeuw gezamenlijk dienst doen als stadhuis. In het weefsel van de stad nemen ze een centrale plaats in. Hoewel aan de kant van de Oude Gracht een formele ingang was gemaakt, wist ik dat ik aan de andere kant moest zijn. Daar bevindt zich de burgeringang, waar men het door de Spaanse architect Enric Miralles op onnavolgbare wijze verbouwde complex kan betreden. Mijn omtrekkende beweging bracht mij op het stadhuisplein. Daar zaten enkele tientallen mensen in hun beste kleren op de grote treden en op de bankjes van het stadsterras. Dat had ik kunnen weten, ik had ze zelf uitgenodigd. Het was mijn trouwdag. Dertig minuten en een jawoord later stonden we weer buiten. Ik keek nog een keer om naar Miralles creatie. De Spanjaard, kort daarvoor gestorven, had een duizelingwekkend spel gespeeld met oude en nieuwe elementen. De desoriënterende prent van Esscher schoot mij te binnen: het beeld van iemand die een schilderij bestudeert waarvan de voorstelling ononderbroken doorloopt in de galerie waarin het schilderij zelf hangt, en waarin de beschouwer dus ook zichzelf beschouwt. In het Utrechtse stadhuis zijn het oude en het nieuwe op een vergelijkbare manier met elkaar verweven, zodat je je er tegelijk in het heden en in het verleden waant. De resulterende sfeer is er een van aangename traditie en frisse hedendaagsheid. Dat is waar ik trouwde. In 2005 gaf ik de geboorte van mijn eerste kind aan in het 8 9

6 gemeentehuis van dezelfde stad. Dat was (en is nog steeds) een onopvallend bouwwerk uit de jaren 80, gelegen aan de rand van het centrum in een wijk waar ooit een ziekenhuis stond. Het gemeentehuis etaleert zich op geen enkele wijze als een gebouw waar burgers hun zaken met de overheid regelen. Of het moet het op de stoep geparkeerde rijdende pasfotostudiootje zijn, waar je tegen woekerprijzen jezelf op je onvoordeligst kan laten vastleggen. Met een bonnetje in de hand ging ik in de wachtruimte zitten, bij elke pling naar het informatiebord kijkend om te zien of mijn nummertje al voorbij was gekomen en bij welke balie ik mij diende te vervoegen. Het was een aangename, maar zeker niet bijzondere omgeving voor zo n bijzondere gelegenheid. (De service in het gemeentehuis was overigens voortreffelijk, een cruciaal detail dat ik hier niet onvermeld mag laten.) Wat deze twee voorbeelden illustreren is dat de stad en de gemeente Utrecht zich tot de burger richten met een mengeling van grandeur en doeltreffendheid, tegen een wisselend decor qua uitstraling en architectonische kwaliteit. Het stadhuis is in één woord uniek: het is een grote verzameling bijzondere details, onverwachte oplossingen en toevallige vondsten. Werkelijk niets komt meer dan eenmaal voor. In Nederland is er geen enkel gebouw dat erop lijkt en zelfs daarbuiten moet je goed zoeken. Miralles œuvre is klein en divers in tegenstelling tot dat van andere iconenbouwers, zoals Frank O. Gehry, die met zijn Guggenheimmuseum Bilbao op de kaart zette. Het gemeentehuis daarentegen is alles behalve uniek. Zonder enig probleem zou het een andere functie kunnen vervullen. Weliswaar moet dan de begane grond met de balies worden verbouwd, maar dat is een fluitje van een cent. Het hele gebouw is één grote standaardoplossing. Zelfs een aan nemer die er de kantjes vanaf loopt kun je hier als opdrachtgever met een gerust hart aan de slag laten gaan. De Utrechtse situatie is niet uniek in Nederland. De huisvesting van de stads- en gemeentebesturen kent vele ge zichten, variërend van glorieus tot armoedig, van inspirerend tot geestdodend. Soms is ze overdadig, soms minimaal. Afhankelijk van de inzichten en de financiële middelen van een bepaalde gemeente bevinden stad- en gemeentehuizen zich boven- of onderin de piramide van Maslow. Dit moge zo zijn, maar er is een tendens waar te nemen. Een opwaartse beweging. Steeds vaker worden gemeentehuizen opgeleverd die werkelijk het bekijken en bezoeken waard zijn: ambitieuze gebouwen, al dan niet ontworpen door vooraanstaande architectenbureaus. Visitekaartjes van het gemeentebestuur. Aanjagers ook, van financiële ontwikkelingen, nieuwe bouwprojecten en sociale verbetering. Staden gemeentehuizen lijken meer en meer een instrument voor lokale overheden om grote stedelijke verbetertrajecten te initiëren. Daarmee beleeft dit gebouwtype een spectaculaire opleving na de bijnadoodervaring van de jaren 80 en 90. Een blik op de oorsprong van het stadhuis helpt ons om vast te stellen welke eigenschappen het altijd heeft gehad en welke het zich door de eeuwen heen heeft aangemeten

7 Van oudsher zijn stadhuizen niet alleen symbolen van bestuur, maar ook centra van activiteiten. Tot de vroegste voorbeelden in Europa horen de stadhuizen in Italiaanse plaatsen als Como, waar een belangrijke plek was ingeruimd voor het drijven van handel. Naar een stadhuis ging je om zaken op bestuurlijk niveau te bespreken, om de laatste nieuwtjes te horen en vooral om zaken te doen, geld te verdienen, handel te drijven. De eerste stadhuizen vertolkten dus al een rol als katalysator van economisch verkeer. De marktplaats was een belangrijk onderdeel van het programma van eisen. Het raadhuis van Como, Palazzo del Bro letto genaamd en gebouwd in 1215, bestond uit een open arcade waar markt werd gedreven, en een dichte ruimte daarboven voor administratie en rechtspraak. Die marktfunctie verdween al snel naar de achtergrond. In de raadhuizen van bijvoorbeeld Siena, Florence en Milaan is de begane grond niet langer meer gereserveerd voor nering. In plaats daarvan kwamen de gevangenis, kantoren, het huis van de stadsbestuurder (prior) en andere, representatieve ruimtes. De raadzaal blijft, nog eeuwenlang, op de eerste verdieping gesitueerd. In Noord Europa is deze ontwikkeling ook te zien, zij het iets later. In de Vlaamse textielsteden en in de Hanzesteden in het Oostzeegebied vond het Italiaanse model navolging, met wederom het primaat van de handel. Eerst werd Lübeck het economische centrum van Noordwest Europa, daarna namen Brugge en later Antwerpen deze positie over. Dat leidde tot imposante raadhuizen, zoals het Brugse Belfort waarvan de toren aan Elefantiasis lijkt te lijden. Toen gaan- deweg de warenhandel steeds meer bij de gildenhuizen terecht kwam, resteerden voor de raad- en stadhuizen de functies bestuur en rechtspraak. De representatie werd van groter belang, en daarmee de (architectonische) uitstraling. In de noordelijke Nederlanden schoten in de vijftiende en zestiende eeuw de steden als paddestoelen uit de grond, wederom als gevolg van een sterk groeiende economie. Er ontstond een netwerk van steden, gegroepeerd rond de wereldstapelmarkt Amsterdam, elk met een eigen specialiteit (laken, linnen, bier, haring) en elk met een eigen raadhuis. In steden als Bolsward, Middelburg, Alkmaar en Hoorn kunnen deze juweeltjes uit de Gouden Eeuw nog altijd bewonderd worden. De hiervolgende beschrijving van het stadhuis van Delft 1 geeft een beeld van het programma van dit gebouwtype gedurende de Gouden Eeuw, en vooral ook van de uitstraling, van de manier waarop het met de gebruiker communiceert. Het Delftse Stadhuis of Raadhuis op de Markt is een wonderlijk groot monumentaal gebouw. Van het oorspronkelijke stadhuisgebouw, dat afbrandde in 1618, bleef alleen de zware toren achteraan in het midden over. In 1620 werd de rest van het gebouw werd er om heen 1 Rondleiding door Kalland, gebaseerd op een beschrijving van Dirck Evertsz. van Bleyswijck ( ), o.a. burgemeester en geschiedschrijver van Delft, en een artikel van A. de Groot. Bron:

8 gebouwd door de architect Hendrick de Keijser ( ) in een feestelijke stijl die wel als de Noordelijke Renaissance wordt aangeduid. Er is een voorzaal of Burgerzaal. Dit is een bequame wandelplaets voor de Burgers en alle andere die in Burgermeesteren ofte Schepenen-Camer yetwes hebbende te doen / dickwils d een om d ander wachten moeten. De macht van de stad om zowel te besturen als te straffen werd getoond met een zware houten mantel, de houte Huyck, een sonderlingh instrument van straffe, dat tot een publijck exempel midden in deze zaal aan één der zolderbalken was opgehangen. Net als in andere stadhuizen in Holland was ook in deze grote hal in Delft de Vierschaar goed zichtbaar. Het was opgesteld achter de arcade, met Tafel en Bancken bequaemlijck voorzien. In de Vierschaar werd alle Woens dagen ende Saturdagen / uytgesonder de vacantien Stadts Rolle te houden / de Decreten te publiceren / oock doorgaens misdadigen haer Sententien voor te lesen / en gemeene Landts en Stadts Pachten te verhuyren. [ ] te dienen of te spreecken hebben, binnen het hek stonden Tafel en Stoelen tot dienste van de Heeren / een weynigh van de gemeene gront verheven. Als gemene deler kan niet alleen het programma genomen worden (raadzaal, kantoren, rechtzaal met vierschaar), maar ook de al dan niet architectonische expressiemiddelen die waren toegepast om het gebouw statuur te verlenen. De symboliek droop ervan af. Zie hier een kleine greep uit de collectie van het Delftse stadhuis, wederom als beschreven door Van Bleyswijck 2 : De inrichting was met zorg samengesteld om een verheven atmosfeer te scheppen, die tegelijk de nodige distantie schiep tussen het gewone volk en de Heren der Wet. Het stadsbestuur had, om dit gewenste effect te bereiken, een reeks van minstens vier tapijten besteld. Deze hingen in de Burgemeesterskamer vanaf een hoog lijstwerk af tot aan de grond. De wandtapijten vertoonden voornamelijk allegorische figuren, wapens en lofwerk. Bij binnenkomst zag men eerst het Wapen van de Stadt in t groot / met Lofwerck van allerley Boomgaerd en Tuyngewasch omvlochten / gekroont door twee Engelen met dubbelde Lauren / waer In de Burgermeesterenkamer stond een Baricade ofte hecken waar achter de burgermeesteren zitting hielden; buyten dit afschutsel of dese leuninge werdt een yegelijck audientie gegeven die Burgermeesteren yetwas aen 2 Rondleiding door Kalland, gebaseerd op een beschrijving van Dirck Evertsz. van Bleyswijck ( ), o.a. burgemeester en geschiedschrijver van Delft, en een artikel van A. de Groot. Bron:

9 achter uyt aen de eene zijde komt de Speer van Minerva ofte Pallas, Goddinne van de Wijsheydt met haer toegeeygende Vogel de nachtuyl / de gaef van onderscheyt uytbeeldende ( ). Aen d ander zijde siet men het Caduceum of den Slangenstaf van Mercurius, Godt van de welspreeckentheydt ( ) waer by is gevoeght den Haen de wackerheyt te kennen gevende ( ). Verder staet het Wapen tusschen twee Watergoden / misschien uytbeeldende de twee Revieren den Rhijn ende de Mase / ( ) ofte anders vertoonende de Rivieren de Mase en de Schie ( ) oock siet (men) in het Perspectijf eenige Scheepkens en Vaertuygh over Zee en Stroomen: den eenen heeft een uytstortend Watervat daer hy op leunt nevens hem ( ) de andere de gedaente hebbende van een Vrouwe / mede leunende als den voorgaende: tusschen haer beyden onder het Wapen leydt een Biervat als zynde de Inwoonderen deser Stadt door de Brouweryen rijck geworden. Langhs de voorgrondt; nevens haer / heb je een hoop van allerley groen Revier en slootgewasch ( ) van achteren siet men het water en ter weder zijden een neerhangende Festoen van Kinckhoorens en Schilpen. Andere tapijten hadden de volgende voorstelling: de Wapenen van verscheyde Ambachtsheerlijckheden / dese Stadt onderhoorigh / verciert zijnde met Lofwerck en Festonnen van allerhande Veldt Aerdt en Boomgewasch / oock gereedtschap tot de landtbouwery / Jacht en Vischtuygh / Wildvanck / Gevogelte en Visschen enz. Naast de schoorsteen hing een Trophee geformeert van de vier Vendelen der Burgerye deser Stadt met hare behoorlijcke onderscheyde Coleuren / midtsgaders vierderley oudt Krijghsgheweer hier wel eer in ghebruyck zynde gheweest / als de Haecks / Clovenieren [=schutters] / Voetbogen en Handtbogen. Deze uitgebreide beschrijving illustreert hoe belangrijk het raadhuis was voor een stad als Delft. Het gebouw voorziet niet alleen in ruimtes waarin bepaalde handelingen worden verricht, maar etaleert ook de identiteit van de gebruikers. In die zin is de architectuur van het raadhuis dus een culturele opgave bij uitstek. Merk ook op dat het raadhuis van Delft de waardigheid van het bestuur tracht uit te dragen. Het is een serieuze zaak. Zo serieus zelfs, dat er met het tentoongestelde martelwerktuig (de Houte Huyck) ook een waarschuwende vinger wordt geheven. Dit was in die tijd een gebruikelijke praktijk. Het oude raadhuis van Kampen wordt nog altijd geflankeerd door een schandkooi, evenals dat van Culemborg en waarschijnlijk nog vele anderen waar ik niet van weet. Tegenwoordig wordt er vaak gerept over een transparant gebouw als verzinnebeelding van een transparant bestuur, maar ook toen werden de intenties niet bepaald versluierd. Na de Gouden Eeuw ligt de ontwikkeling van het gebouwtype geruime tijd stil. Stagnerende economische en stedelijke groei maken nieuwbouw of uitbreiding van raadhuizen overbodig. Pas bij de invoering van Thorbecke s grondwet in 1848 komt er weer schot in de zaak. De scheiding der machten maakt dat rechtspraak niet meer in een stadhuis wordt bedreven. Daarvoor in de plaats komt de grondwettelijke plicht om gemeentevergaderingen openbaar te maken. De 16 17

10 publieke tribune doet zijn intrede. In de driekwart eeuw die volgen op de invoering van de grondwet krijgt de democratisering in Nederland zijn beslag. Het kiesrecht wordt verder en verder uitgebreid tot in 1919 ook vrouwen in de stemlokalen welkom zijn. Dit plaatst architecten voor de opgave een gebouw te ontwerpen dat voor ieder segment van de bevolking aanvoelt als een eigen plek. Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw zien we hoe een klassiek stadhuismodel kranig stand houdt temidden van een steeds verder doorgevoerd democratiseringsdenken. Mensen als Grandpré Molière, de peetvader van de Delftse School, een zeer conservatieve, katholieke en invloedrijke stroming binnen de architectuur, kunnen hun ontwerpen zonder problemen kwijt aan de gemeentebesturen. In Waalwijk staat een mooi voorbeeld van Kropholler uit Kropholler doet zijn naam als traditionalist eer aan door in het oorspronkelijke ontwerp een marktgebouw te voorzien, zoals dat ook in het Palazzo del Broletto aanwezig was. Een ander gebouw dat de conservatieve opvattingen goed illustreert is het stadhuis van Vlissingen, ontworpen door Dirk Roosenburg. Roosenburg maakte zijn ontwerp in 1946, vlak na de oorlog, maar moest tot 1965 wachten tot het werd opgeleverd en door Koningin Juliana werd geopend. Het stadhuis van Vlissingen bestaat uit een representatief deel, dat het gezicht van het gebouw aan het plein vormt, en een administratieve vleugel die verder naar achter ligt. In de knik tussen deze twee delen staat de toren, een betonnen en bakstenen gevaarte, bekroond met een stalen opbouw waarin het carillon is ondergebracht. De toevoeging van kunstwerken roept herinneringen op aan de beschrijving van het stadhuis van Delft 3 : Kunstenaar Hans Petri uit Dordrecht maakte in de raadzaal een soort mobile van 28 ongelijke houten planken. Op de voorgevel bracht kunstenaar Jan Roëde een glasmozaïek aan dat de wapenschilden van Prins Willem i en van Vlissingen met elkaar verbond. Verschillende kunste naars verlevendigden het stadhuis met wandkleden, beeldhouwwerken en schilderijen. Mevrouw van Woelderen Sprenger schonk het nieuwe stadhuis, heel symbolisch, een lichtkroon voor de burgemeesterskamer. Hoewel geen traditionalist in de engste zin van het woord, was Roosenburg een behoudende architect. Degelijkheid won het van vooruitstrevendheid, frivoliteit legde het af tegen een zekere plechtstatigheid. Zijn opvattingen over architectuur voor het openbaar bestuur verwoordde hij zelf aldus (let daarbij op de hoofdletters) 4 : Bij het ontwerpen van het gebouw heeft de ontwerper gestreefd naar een aansluiting, geheel in eigen tijd geïnterpreteerd, aan de grootsche traditie van het Raadhuis, zooals deze zich door een duizendtal jaren heeft ontwikkeld. Zelfbewuste autoriteit van het Bestuur, door den 3 Dorine van Hoogstraten, Dirk Roosenburg, Uitgeverij 010, Rotterdam 2005 (p. 60). 4 Ibid. (p. 59)

11 wil van allen geroepen de gemeenschap van de groote stad te leiden; gastvrijheid tegenover den vreemdeling en bezoekers van eigen bodem; en een practische administratie van het groote conglomeraat moeten tot uitdrukking worden gebracht. Het citaat is afkomstig van zijn begeleidende tekst bij een ontwerp voor een nieuw stadhuis in Den Haag (een prijsvraag uit 1932, die hij niet won), maar is onverkort van toepassing op zijn ontwerp in Vlissingen. De zelfbewuste autoriteit van het Bestuur, door den wil van allen geroepen, daaruit spreekt een geloof en vertrouwen in de degelijkheid van ons democratisch bestel en de onwrikbaarheid van het daaruit voortgekomen bestuur. Merk ook op hoe het individu (de afzonderlijke burger / kiezer) niet in de vergelijking voorkomt. De enorme aandacht voor de enkeling en diens ongebreidelde vrijheid is nog niet tot Roosenburg doorgedrongen. Twee jaar na de oplevering van het stadhuis van Vlissingen wordt in 1967 in Veenendaal een nieuw raadhuis gerealiseerd. Het ontwerp van de architecten Van Embden en Choisy be helst een doosvormig gebouw met een uniforme gevelindeling van glas en trespa. De elementen die het gebouw als stadhuis herkenbaar maken zijn als losse applicaties op de hoofdstructuur aangebracht: een betonnen luifel boven de ingang, een betonnen balkon voor de burgemeester en een opvallend expressieve toren met carillon. Het raadhuis van Veenendaal is getekend door de tweede democratiseringsgolf die op dat moment door Nederland gaat. Medezeggenschap en inspraak zijn de nieuwe toverwoorden, niet alleen in de politiek maar ook in instituties als universiteiten, scholen en bedrijven. In de raadhuizen die in deze periode worden gebouwd ontbreekt elke vorm van autoriteit; ze lijken, als gevolg van de gelijkheidsgedachte, op neutrale kantoorgebouwen. Daarna gaat het plotseling bergafwaarts. Een raadhuis als dat van Veenendaal is misschien neutraal van karakter, maar dat is wel in overeenstemming met de visie van de architecten (en grote delen van de bevolking) op het openbaar bestuur en de representatie daarvan. Wat er in de jaren 80 en 90 gebeurt is van een heel andere orde. Het Rijk trekt zich terug en de ontwikkeling van nieuwe gebouwen wordt aan de markt overgelaten. Particuliere project ontwikkelaars ontwikkelen kantoorgebouwen die net zo goed door een advocatenkantoor of door een schoonmaakbedrijf kunnen worden betrokken. Wie de volstrekt vormeloze, van creativiteit gespeende en van bezuinigingsdrift doortrokken kantoordozen van die tijd in ogenschouw neemt, zinkt de moed in de schoenen. Wat had onze overheid met ons voor? Wat probeerde ze ons duidelijk te maken? De crisis die overigens toen helemaal niet als zodanig werd aangemerkt voltrok zich op alle fronten van de huisvesting van de overheid. Het gerechtshof in Rotterdam kwam op deze manier tot stand, als standaard kantoorgebouw, maar ook politieposten, belastingkantoren, raadhuizen en zelfs ministeries. De publieke sector trok zich in zijn geheel tijdelijk terug in de obscuriteit

12 Deze ontwikkeling is voor stad- en gemeentehuizen belangrijker dan de programmatische veranderingen die ze door de eeuwen heen hebben doorgemaakt. Het representatieve karakter, zo lang een vast onderdeel van het ontwerp (zij het aan veranderingen onderhevig) verdwijnt uit beeld. Je zou kunnen zeggen dat de geest uit het stadhuis verdwijnt. Het lichaam is er nog: de kantoren, de raadzaal, de loketten, maar dat wat het gebouw leven geeft vervliegt. Deze gitzwarte schets verdient nuance. Tegenover de absolute bloedeloosheid van wat er in die tijd werd gebouwd, staat een alternatief. Ja, de overheid liet de ontwikkeling over aan marktpartijen en ja, de budgetten en de ambities waren afschuwelijk laag, maar in dat nieuwe krachtenveld wisten architecten toch nog het een en ander voor elkaar te boksen. Ontwikkelaars probeerden steeds vaker op een slimme manier een rendabele investering te maken. Eén manier de verkeerde is door op het absolute minimum te gaan zitten met trespa, vezelcementplaat en systeemplafond. Een andere is door allianties aan te gaan en het stadhuis te zien als een onderdeel van een grotere ontwikkeling. Er ontstonden kongsi s, bundelingen en samenwerkingen. De koopmansgeest kreeg in de vorm van publiek-private samenwerking een kans. In deze opzet herwint het stadhuis zijn rol als katalysator van economische vooruitgang. De koppeling van democratie en consumptie doet bovendien denken aan de vroegere markthallen en is dus in de geest van het oermodel. Een voorbeeld hiervan is het stadhuis van IJsselstein, dat in 2000 het licht zag. In één gebouw zijn door Ben van Berkel verschillende functies verenigd: het stadhuis en een theater zijn de belangrijkste, maar daarnaast zijn er ook nog een bioscoopzaal, een grand café en verschillende multifunctionele ruimtes in het complex opgenomen. Gezamenlijk geven die functies het gebouw de afmetingen die het nodig heeft om op stedebouwkundige schaal een schakel te kunnen vormen tussen het oude centrum van IJsselstein en de nieuwbouwwijk Zenderpark. Het kan ook buiten de grenzen van één gebouw. Het raadhuis van Apeldoorn (in 1993 in gebruik genomen) heeft als expliciet doel om het centrum van de stad meer allure ( smoel ) te geven en daardoor aantrekkelijker te maken voor investeerders. Voor architect Hans Ruijssenaars was de verhouding van zijn gebouw tot het Marktplein, waar het aan ligt, van groot belang. Door aan dit plein te refereren als buitenburgerzaal onderstreept hij zijn intentie om het stadhuis ook een impact te laten hebben buiten de eigen muren. In Alphen aan den Rijn gaan ze nog iets verder. Het beroemde stadhuis van Erick van Egeraat, opgeleverd in 2002, is een sleutelstuk in de metamorfose die het centrum van de stad doormaakt onder regie van Henco Bekkering. Hier is met opzet gekozen voor een gezichtsbepalend object om de grote ambities van het gemeentebestuur zichtbaar te maken. Langzaamaan zien we stad- en gemeentehuizen weer aan kracht winnen. Nu ze hun economische waarde hebben bewezen, kunnen ze hun vleugels weer uitslaan. Zo kan het 22 23

13 in de jaren 80 verloren gegane aspect van de representatie van het bestuur een glorieuze comeback maken. Dat gebeurt niet altijd even subtiel. In het kielzog van politici, die het woud van regels trachten te decimeren en die de burgerparticipatie (referendum, gekozen burgemeester) telkens weer hoog op de agenda zetten, reppen architecten over de openheid en de transparantie van hun gebouwen. Dat zijn de twee buzz-words van dit moment. Hier dient echter een kritische kanttekening te worden geplaatst. De reflex om een transparant gebouw te maken voor een democratische institutie als een gemeenteraad lijkt terecht, maar is wellicht toch minder voor de hand liggend dan men op het eerste gezicht zou denken. Como kent een tweede gebouw, gebouwd tussen 1933 en 1936, dat mijn bedenking illustreert. Het werd ontworpen door Guiseppe Terragni, een bekwaam architect die behoort tot de groep der Futuristen. Terragni ontwierp een op modernistische leest geschoeid huis : rechthoekig, statig, rijkelijk bekleed met travertin, voortreffelijk in proporties en voorzien van veel, veel glas. De activiteiten binnen moesten voor de omstanders te zien zijn, volgens de architect, om de respectabiliteit van de gebruiker zichtbaar te maken en te symboliseren. Die gebruiker was de fascistische partij in Como. En vanuit deze transparante en open locatie, het Casa del Fascio, richtte Benito Mussolini zich wekelijks tot het Italiaanse volk. Het voorbeeld moet aantonen dat een streven naar transparantie geen garantie is voor iets goeds. Het wil ook zeggen dat woorden holle frasen kunnen zijn, een uiting van lege retoriek. Kwalijke zaken kunnen zich tussen de muren van elk gebouw afspelen, ook als die van glas zijn. Dat maakt de reflex van een transparant gebouw als verzinnebeelding van een transparant bestuur zo doorzichtig. Het gaat erom wat er gebéurt. De verbouwing van het stadhuis van Vlissingen is een geslaagd voorbeeld van hoe nieuwe inzichten de architectuur beïnvloeden. Roosenburgs fixatie op de betrouwbaarheid en onaantastbaarheid van het bestuur resulteert in een statig en gesloten gebouw. Somber is helaas ook een veel gehoorde kwalificatie. Eind jaren 90 verzacht Wytze Patijn, in dienst van KuiperCompagnons, met een serie losse ingrepen de strengheid van het oorspronkelijke stadhuis. Hij voegt asymmetrie, lichtheid en openheid toe, daarbij overigens dankbaar leunend op het kader van Roosenburg. De gesloten voorgevel, zeer dominant aanwezig op het marktplein van Vlissingen, breekt hij open en vervangt hij door glas. De achter de gevel gelegen raadzaal (op de eerste verdieping een erfenis van de eerste stadhuizen) wordt nu zichtbaar. Patijn vervangt de zaal door een nieuwe, uitgevoerd in balsahout. Hij hangt in de ruimte en roept door zijn vorm associaties op met een (zeil)schip. Dit is een symbolische verwijzing naar de haven (raison d être van Vlissingen) en dus ook naar de economische basis van de stad. Het stadhuis van Como is, althans in overdrachtelijke zin, opnieuw zichtbaar. Patijn voegt hiermee aan de doctrine van transparantie een historische laag toe. Hoe een gebouw transparant en open kan zijn en toch die 24 25

14 platvloerse vergelijking kan overstijgen laat ook het nieuwe gemeentehuis van het Drentse Tynaarlo zien, ontworpen door Felix Claus van Claus en Kaan architecten. Als gevolg van een gemeentelijke herindeling zijn de dorpen Vries, Eelde en Zuidlaren samengesmolten tot een nieuwe ge meente. Het raadhuis is met opzet buiten het centrum van de drie samenstellende delen gesitueerd. De locatie is een uitgestrekt weiland, dat samen met de ommelanden een voorbeeld is van het typische Noord-Nederlandse slagen landschap. Gelegen aan de rand van Vries, langs de provinciale weg, verwelkomt het gebouw de bezoekers van deze streek. Felix Claus heeft de kwaliteiten van het landschap willen uitbuiten. Onder het gebouw ligt een parkeergarage die het gebied vrijwaart van geparkeerde auto s. Het gebouw zelf is, net als het landschap, horizontaal georiënteerd. Rondom loopt een brede plint die 20 centimeter boven het maaiveld zweeft. De zware schaduwen snijden het gebouw los van het landschap. Rondgaande luifels versterken dit horizontale lijnenspel. De dialoog met het landschap wordt ook van binnenuit aangegaan. Medewerkers en bezoekers krijgen een keur aan ingekaderde vergezichten voorgeschoteld die een tegenwicht vormen tegen de strakke lijnen en de aardse kleuren binnen. De visie van Claus en Kaan kenmerkt zich door een koppeling van openheid aan formaliteit en is geïnspireerd door het stadhuis van Arnhem uit 1968, ontworpen door J. Konijnenberg. Daar wisselen glas en marmer elkaar af in een open draagstructuur en vormen een strenge maar doorzichtige omgeving. Het gemeentehuis in Tynaarlo heeft dezelfde eigenschappen echter zonder gebruik te maken van mar- mer. Het materialenpalet is soberder en wordt gedomineerd door schoon beton, glas en hout. De gevels zijn, waar niet van glas, bekleed met witte stalen platen. Volgens Claus en Kaan is democratie iets waar we trots op moeten zijn. Met die gedachte is het gemeentehuis van Tynaarlo ontworpen. De keuze voor een modernistische vormentaal is zo geschikt omdat het modernisme zijn rug naar de geschiedenis keerde. Het is een uitgesproken a-historische stijl. Dat komt in het geval van Tynaarlo goed van pas: het gaat hier om een nieuwe gemeente die nadrukkelijk op zoek is naar haar identiteit. De locatie van het gemeentehuis (buiten de bebouwde kom) en zijn maagdelijk witte voorkomen dragen het idee van een nieuw begin en een tabula rasa krachtig uit. Wie de modernistische perfectie van Tynaarlo in het achterhoofd heeft zal verbaasd zijn te horen dat het gebouw dat in het centrum van Nijverdal is verschenen van de hand van dezelfde architecten is. Het gaat om het Huis voor Cultuur en Bestuur van de gemeente Hellendoorn. De plaats Nijverdal is de commerciële kern van deze regio, die de gevolgen van de concurrentie met het naburige Rijssen in steeds sterkere mate ondervindt. Om de winkelfunctie van het centrum te versterken, wordt het commerciële circuit uitgebreid. Een belangrijke schakel in dit circuit is het plein, waaraan het nieuwe Huis voor Cultuur en Bestuur ligt. De insteek van de architecten is tegengesteld aan die in Tynaarlo: met de vormgeving van het complex van gemeentehuis, bibliotheek en theater is getracht om de industriële geschiedenis van Nijverdal weer tot leven te brengen. Het meest in het oog springende element in de voorgevel is het 26 27

15 repeterende tongewelf. De bogen leggen een link naar de industriële sheddaken, maar vormen tegelijk de overkapping van de drie functies. De door Claudy Jongstra met vilt beklede zaal is vormgegeven als een tent en laat zich lezen als een gebouw in een gebouw. Het materiaalgebruik in deze zaal is een verwijzing van het textielverleden van de stad. Tegelijkertijd is de tent een intieme ruimte, waar in alle rust kan worden vergaderd of getrouwd, los van de drukte en het rumoer in de centrale hal. Bronnen H. Prast, S. Steenbruggen en L. Willekens (red.), Raadhuizen, een plandocumentatie, Uitgeverij sun, Amsterdam Dorine van Hoogstraten, Dirk Roosenburg, Uitgeverij 010, Rotterdam H. van Rossum en R. de Wildt, Rijkshuisvesting in ontwikkeling; opdrachten, architectuur en voorbeeldfunctie, Stimuleringsfonds voor Architectuur, Rotterdam In een politiek klimaat waar de nationale identiteit weer een belangrijk onderwerp is geworden, lijkt de weg vrij voor gemeentebesturen om een visitkaartje af te geven. De ge - meentehuizen van Tynaarlo en Hellendoorn laten on dubbelzinnig zien hoe dat zijn beslag kan krijgen. Daarvoor zijn visie en ambitie nodig en op zijn minst, als de (financiële) mogelijkheden beperkt zijn, aandacht. Aandacht voor de zeggingskracht van het raadhuis, voor zijn betekenis voor de burgers en voor zijn vermogen om een gemeente een identiteit te verschaffen. Gemeentebesturen die zich dat niet realiseren laten een kans onbenut. Sinds kort woon ik in Oss. In deze gemeente hoop ik eind 2008 aangifte te doen van de geboorte van mijn derde kind. Het gemeentehuis ondergaat op dit moment een grootscheepse verbouwing en uitbreiding, ontworpen door het Bossche bureau De Twee Snoeken. Ik ben benieuwd hoe de gemeente Oss haar (nieuwe) bewoners tegemoet zal treden. Transparant, open, streng, of misschien met een martelwerktuig? 28

16 Colofon Uitgave wznh adviescommissies voor ruimtelijke kwaliteit Alkmaar, juni 2008 Tekst ir. Pierijn van der Putt Foto s stadhuizen en gemeente kantoren in Noord-Holland Chiel van Diest, fotografie Foto omslag Stadhuis Heerhugowaard Drukwerk Calff & Meischke, Amsterdam Bindwerk Jansen Binders, Leiden Grafisch Ontwerp Piet Gerards Ontwerpers, Amsterdam (Piet Gerards en Monique Hegeman) wznh, 2008

17 Stadhuizen en gemeente kantoren in Noord-Holland Chiel van Diest, fotografie Aalsmeer Alkmaar Amstelveen Amsterdam Andijk Anna Paulowna Beemster Benne broek Bergen Beverwijk Blaricum Bloemen daal Bussum Castricum Den Helder Diemen Drechterland Edam-Volendam Enkhuizen Graft-De Rijp Haarlem Haarlemmerliede en Spaarn woude Haarlemmermeer Harenkarspel Heemskerk Heemstede Heerhugowaard Heiloo Hilversum Hoorn Huizen Koggenland Landsmeer Langedijk Laren Medemblik Muiden Naarden Niedorp Noorder-Koggenland Oostzaan Opmeer Ouder-Amstel Purmerend Schagen Schermer Stede Broec Texel Uitgeest Uithoorn Velsen Waterland Weesp Wervershoof Wieringen Wieringermeer Wijdemeren Wognum Wormerland Zaanstad Zandvoort Zeevang Zijpe

18 Aalsmeer

19 Alkmaar

20

Postcode Gem.CODE Gemeentenaam Cor.CODE Coropgebied Prov.CODE Provincie Regio geb.code Leegwaardegebied Amsterdam 23 Groot-Amsterdam 27

Postcode Gem.CODE Gemeentenaam Cor.CODE Coropgebied Prov.CODE Provincie Regio geb.code Leegwaardegebied Amsterdam 23 Groot-Amsterdam 27 1000 363 Amsterdam 23 Groot-Amsterdam 27 Noord-Holland W 363 Gemeente Amsterdam 1001 363 Amsterdam 23 Groot-Amsterdam 27 Noord-Holland W 363 Gemeente Amsterdam 1005 363 Amsterdam 23 Groot-Amsterdam 27

Nadere informatie

Provinciale Staten van Noord-Holland

Provinciale Staten van Noord-Holland Provinciale Staten van Noord-Holland Voordracht 120 Haarlem, 14 november 2006 Onderwerp: Wet maatschappelijke ondersteuning Ondersteuningsprogramma provincie Noord-Holland 2007 2008 Bijlagen: - ontwerpbesluit

Nadere informatie

Gelet op artikel 2 van de Algemene subsidieverordening Noord-Holland 2011

Gelet op artikel 2 van de Algemene subsidieverordening Noord-Holland 2011 Besluit van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland van 10 maart 2015, nummer 552841/552832, tot wijziging van de Uitvoeringsregeling subsidie projecten regionale sociale agenda s Noord-Holland 2012 Gedeputeerde

Nadere informatie

De discriminatiemeetlat voor gemeenten in Noord-Holland

De discriminatiemeetlat voor gemeenten in Noord-Holland De discriminatiemeetlat voor gemeenten in Noord-Holland Hieronder vindt u de uitkomsten van een onderzoek naar het gemeentelijk beleid ten aanzien van discriminatie en ongelijke behandeling. De vijf Noord-Hollandse

Nadere informatie

SUBSIDIE OVERZICHT Aangesloten bedrijven

SUBSIDIE OVERZICHT Aangesloten bedrijven SUBSIDIE OVERZICHT Aangesloten bedrijven Contactpersoon: Koen Klaver Telefoon: 072-743 39 56 E-mail: Datum: 3-9-2015 Doordat de gegevens maandelijks worden ge-update. Gemeente Alkmaar LT-verwarming 1000,-

Nadere informatie

Herkomsttabellen Noord-Holland Randstad Koopstromenonderzoek 2011

Herkomsttabellen Noord-Holland Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Herkomsttabellen Noord-Holland Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Gemeenten en aankooplocaties, dagelijkse & niet-dagelijkse sector Colofon Opdrachtgever Provincie Zuid-Holland Provincie Noord-Holland

Nadere informatie

GELDERLAND_ZUID. Nationale Politie

GELDERLAND_ZUID. Nationale Politie Nationale Politie I nhoud presentatie 1. Het nationale bestel: aanleiding, doel, strategische thema s & inrichting. 2. Regionale eenheid Noord-Holland: inrichting & robuuste basisteams. 3. Sturing en lokale

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Projectinventarisatie UNA-ISV2 programma. Pagina 1. 07c projectinventarisatie UNA-ISV2 programma.xls

BIJLAGE 1. Projectinventarisatie UNA-ISV2 programma. Pagina 1. 07c projectinventarisatie UNA-ISV2 programma.xls Pagina 1 Projectinventarisatie UNA-ISV2 programma BIJLAGE 1 Gemeente Project Gevraagde bijdrage voordragen Opmerkingen voor uitwerking Aalsmeer Herontwikkeling huidige trace N201 1.500.000,00 niet Geen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord september 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord september 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord september 2014 Krimp WW Noord-Holland vooral in grotere gemeenten In september is het aantal WW-uitkeringen verder gedaald. In de arbeidsmarktregio s Noord-Holland

Nadere informatie

- Concept - Factsheet inrichting regio Noord-Holland

- Concept - Factsheet inrichting regio Noord-Holland - Concept - Factsheet inrichting regio Omvang: 3.490,0 fte Operationeel: 3.369,5 fte Niet-Operationeel: 120,5 fte Districten: 3 Basisteams: 10 Versiedatum: 25 juni 2012 Inhoudsopgave Concept 1 Concept

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord november 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord november 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord november 2014 WW in de regio s stijgt, grote verschillen tussen sectoren In de arbeidsmarktregio s Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland en Zuid- Kennemerland

Nadere informatie

GELDERLAND_ZUID. Nationale Politie

GELDERLAND_ZUID. Nationale Politie Nationale Politie Inhoud presentatie 1. Het nationale bestel: aanleiding, missie & visie, doel, strategische thema s en inrichting. 2. Regionale eenheid Noord-Holland: inrichting, geografische indeling,

Nadere informatie

SAMENVATTING..5 INLEIDING..7

SAMENVATTING..5 INLEIDING..7 Met het Wmo Loket. Oktober 7 Tekst: Karin Eeland Redactie: Maaike Wittenberg Zorgbelang Noord-Holland Kruisweg 75-A 13 CA Hoofddorp 3 5 3 info@zorgbelang-noordholland.nl Inhoudsopgave SAMENVATTING..5 INLEIDING..7

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, juli 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, juli 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, juli 2016 Daling WW in bijna alle sectoren De ingezette WW-daling in Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland en Zuid- Kennemerland en IJmond zette in juli

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland. Wabo samenwerking. Dienstverleningsovereenkomst

Provincie Noord-Holland. Wabo samenwerking. Dienstverleningsovereenkomst Dienstverleningsovereenkomst Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond 1 1.2 Toelichting 1 1.3 Uitgangspunten 2 1.4 1.4 Implementatie 3 2 Verklaring van Samenwerking 5 2.1 Samenwerking bij één loket

Nadere informatie

Concept voorstel tot tweede wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling GGD Hollands Noorden

Concept voorstel tot tweede wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling GGD Hollands Noorden Concept voorstel tot tweede wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling GGD Hollands Noorden Het college van burgemeester en wethouders en de raad van de gemeente < gemeentenaam invullen > gelet op het

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, november 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, november 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, november 2015 Aantal WW-uitkeringen in Noord-Hollandse regio s neemt toe In de arbeidsmarktregio s Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland en Zuid- Kennemerland

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noord-Holland, Gooi- en Vechtstreek. December 2012

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noord-Holland, Gooi- en Vechtstreek. December 2012 ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Noord-Holland, Gooi- en December 2012 15 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs

Nadere informatie

Schatting van de duurzame energie-gerelateerde werkgelegenheid in de Metropoolregio Amsterdam

Schatting van de duurzame energie-gerelateerde werkgelegenheid in de Metropoolregio Amsterdam Schatting van de duurzame energie-gerelateerde werkgelegenheid in de Metropoolregio Amsterdam Auteur: Sven Iversen April 2016 In opdracht van: Titel : Schatting van de duurzame energie-gerelateerde werkgelegenheid

Nadere informatie

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2010

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2010 Werken in Noordwest-Holland Tabellenset Werkgelegenheid 2010 Colofon Uitgave I&O Research BV Van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn tel. (0229) 282555 Rapportnummer 2011-1777 Datum Augustus 2011 Opdrachtgever

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, April 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, April 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, April 2017 Aantal WW-uitkeringen daalt over de volle breedte De daling van het aantal verstrekte WW-uitkeringen zet door in de Noord-Hollandse regio s. Ten

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, oktober 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, oktober 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, oktober 2016 Regionale WW-daling blijft achter bij landelijke trend In de arbeidsmarktregio s Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland en Zuid- Kennemerland

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, Februari 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, Februari 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, Februari 2017 Daling WW zet door, ook in zorg In februari daalde het aantal WW-uitkeringen in de Noord-Hollandse arbeidsmarktregio s. Het aantal WW-uitkeringen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, september 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, september 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, september 2016 Daling nieuwe WW in eerste 9 en 2016 De arbeidsmarkt trekt aan en dat heeft direct gevolgen voor het aantal nieuwe WWaanvragen. In de eerste

Nadere informatie

Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam.

Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam. Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam. Vacatures, stageplaatsen, snuffel stages, SROI projecten en leerwerkplekken

Nadere informatie

GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE

GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE Maandag 21 april (2 e paasdag) zijn onze kantoren gesloten. Regio Editie Titelcode Verschijning

Nadere informatie

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST?

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST? VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST? Johannes Fake Berghoef (Aalsmeer, 1903-1994) is voor velen een onbekende architect. Niet voor Jennifer Meyer, promovenda

Nadere informatie

LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES

LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES Hieronder volgt een overzicht van de aantallen posters en flyers in de meest gevraagde steden alsmede de tarieven die we hiervoor hanteren. We zijn

Nadere informatie

TOETREDINGSOVEREENKOMST

TOETREDINGSOVEREENKOMST 1/5 TOETREDINGSOVEREENKOMST De ondergetekenden: 1. de publiekrechtelijke rechtspersoon: Provincie Noord-Holland, statutair gevestigd te Haarlem, met adres: (2012 HR) Haarlem, Dreef 3; 2. de publiekrechtelijke

Nadere informatie

Bestuurskrachtige regio s in Noord-Holland. Inleiding. Leeswijzer. Het begrip bestuurskracht

Bestuurskrachtige regio s in Noord-Holland. Inleiding. Leeswijzer. Het begrip bestuurskracht Bestuurskrachtige regio s in Noord-Holland Inleiding De gemeente wordt veelal bestempeld als de eerste overheid, de bestuurslaag die het dichtst bij de burger staat en daardoor het beste kan inspelen op

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland en het dagelijks bestuur van de Stadsregio Amsterdam;

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland en het dagelijks bestuur van de Stadsregio Amsterdam; Reglement Adviescommissie Detailhandel Noord-Holland Zuid Gedeputeerde Staten van Noord-Holland en het dagelijks bestuur van de Stadsregio Amsterdam; Gelet op artikel 3 van de Gemeenschappelijke regeling

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, december 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, december 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, december 2016 2016: forse daling WW-uitkeringen In 2016 is het aantal WW-uitkeringen in de Noord-Hollandse regio s ten opzichte van het jaar ervoor fors afgenomen.

Nadere informatie

Betekenis en gebruik van de Metropoolregio

Betekenis en gebruik van de Metropoolregio Betekenis en gebruik van de Metropoolregio Carine van Oosteren Idske de Jong 23 september 2010 23 september 2010 Betekenis en gebruik van de Metropoolregio 2 Twee thema s Hoe wordt de Metropoolregio gezien

Nadere informatie

1 punt per m 2. 0,75 punt per m 2. 2 punten 1 punt * eengezins woning 44 40 36 32 22 14 8 4

1 punt per m 2. 0,75 punt per m 2. 2 punten 1 punt * eengezins woning 44 40 36 32 22 14 8 4 Puntensysteem voor : - huurovereenkomsten voor een woning met een energielabel (ongeacht wanneer de uurovereenkomst is ingegaan) - en voor alle huurovereenkomsten die op of na 1 januari 2008 zijn ingegaan

Nadere informatie

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2008

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2008 Werken in Noordwest-Holland Tabellenset Werkgelegenheid 2008 Colofon Uitgave I&O Research BV Van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn tel. (0229) 282555 Rapportnummer 2009-1637 Datum augustus 2009 Opdrachtgever

Nadere informatie

Dagbesteding. WMO en dagbesteding regio Amsterdam

Dagbesteding. WMO en dagbesteding regio Amsterdam Dagbesteding WMO en dagbesteding regio Amsterdam Samenwerken biedt kansen In uw gemeente wonen cliënten die voor het merendeel al jaren gebruik maken van Heliomare Dagbesteding. Met deze folder willen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, maart 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord, maart 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord, maart 2016 Minder nieuwe WW-uitkeringen in eerste kwartaal In maart steeg het aantal WW-uitkeringen in de arbeidsmarktregio s Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland

Nadere informatie

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 1 2 Blockhove - aanzicht Westerweg/Stationsweg 3 Ontwerp een appartementengebouw met 8 appartementen en ondergronds parkeren op een

Nadere informatie

Dagbesteding. WMO en dagbesteding

Dagbesteding. WMO en dagbesteding Dagbesteding WMO en dagbesteding Samenwerken biedt kansen In uw gemeente wonen cliënten die voor het merendeel al jaren gebruik maken van Heliomare Dagbesteding. Met deze folder willen we u informeren

Nadere informatie

Ik heb op 27 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet ontvangen namens achttien gemeenten, te weten

Ik heb op 27 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet ontvangen namens achttien gemeenten, te weten Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties DG Bestuur en Wonen Datum 25 augustus 2016 Kenmerk 2016-0000464026 Ik heb op 27 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet

Nadere informatie

Jeugdwerkloosheid. Arbeidsmarktregio Noord-Kennemerland (+ West-Friesland) mei UWV WERKbedrijf Arbeidsmarktinformatie, 2009 Versie 0.

Jeugdwerkloosheid. Arbeidsmarktregio Noord-Kennemerland (+ West-Friesland) mei UWV WERKbedrijf Arbeidsmarktinformatie, 2009 Versie 0. Jeugdwerkloosheid Arbeidsmarktregio Noord-Kennemerland (+ West-Friesland) mei 2 UWV Arbeidsmarktinformatie, 2 Versie. Arbeidsmarktontwikkeling Arbeidsmarktregio Noord-Kennemerland (+ West Friesland) Ontwikkeling

Nadere informatie

Afdeling I. Algemeen. Begripsbepalingen

Afdeling I. Algemeen. Begripsbepalingen Afdeling I. Algemeen. Begripsbepalingen Artikel 1. In deze statuten wordt verstaan onder: a. Bestuursreglement Reglement ten aanzien van de besluitvorming in het bestuur en overige daarmee samenhangende

Nadere informatie

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht.

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. VOORWOORD Geachte Fotoliefhebber, Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. Gebouwen kunnen bij daglicht heel mooi zijn, maar in

Nadere informatie

om goed te keuren dat dertig in het verzoek genoemde toegelaten instellingen, te weten

om goed te keuren dat dertig in het verzoek genoemde toegelaten instellingen, te weten Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties DG Bestuur en Wonen Datum 25 augustus 2016 Kenmerk Ik heb op 29 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet ontvangen namens

Nadere informatie

Vrijdag 14 april en maandag 17 april 1995 zijn alle provinciale gebouwen gesloten.

Vrijdag 14 april en maandag 17 april 1995 zijn alle provinciale gebouwen gesloten. 13 april 1995 Nummer 95-001278 Overzicht GS-besluiten Overzicht vergaderingen Vergaderdatum Commissies Soc. Zekerh.geschillen/ Overige Geschillen Hoorzittingen Verschenen persberichten Verschenen voorlichtingspublicaties

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Noord-Holland Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Noord-Holland... De onderwijsarbeidsmarkt is een regionale

Nadere informatie

Concept voorstel tot eerste wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling RHCA

Concept voorstel tot eerste wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling RHCA Concept voorstel tot eerste wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling RHCA Het college van burgemeester en wethouders en de raad van de gemeente. gelet op het bepaalde in de Wet gemeenschappelijke regelingen,

Nadere informatie

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente 1 Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente Fact sheet augustus 15 Net als Amsterdammers kopen bewoners in de Amsterdamse regio steeds meer niet-dagelijkse producten (kleding, muziek, interieurartikelen)

Nadere informatie

Groepsgrootte (meerdere typen) Totaal aantal bewoners

Groepsgrootte (meerdere typen) Totaal aantal bewoners Groepsgrootte (meerdere typen) Totaal aantal bewoners Naam Gemeente WZV-regio Startjaar Status bouw Aantal groepen Groepsgrootte Gloxiniastraat Aalsmeer Amstelland-De Meerlanden 2006 Bouw gaande 2 6. 12

Nadere informatie

Indicator 5 Gezondheid

Indicator 5 Gezondheid Indicator Gezondheid Gezondheid wordt in de GDI uitgedrukt door middel van de data voor obesitas. Obesitas wordt wereldwijd als een als een ernstig en toenemend probleem gezien, met grote gevolgen voor

Nadere informatie

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur:

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur: NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK Type opdracht: Offertevraag Locatie: Willebroek, België Oppervlakte: 5.000 m² bruto Bouwkost: 7.000.000 excl BTW Periode: 2009-2012 Opdrachtgever: Architect: Projectondersteuning:

Nadere informatie

rhenen schets-museumkwartier deel 1

rhenen schets-museumkwartier deel 1 rhenen schets-museumkwartier deel 1 Opdrachtgever: Gemeente Rhenen Stedenbouwkundig ontwerp: Aad Trompert, Amersfoort Architectuur: Van Leeuwen Architecten, Veenendaal 2 mei 2011 rhenen museumkwartier

Nadere informatie

Ondanks verbod: gemeenten hanteren inkomensgrenzen voor vervoer en ondersteuning

Ondanks verbod: gemeenten hanteren inkomensgrenzen voor vervoer en ondersteuning 30 november 2012 Onderzoeksverslag Inkomensgrenzen Wmo, ANBO DIR1211629 n.barendsen@anbo.nl Ondanks verbod: gemeenten hanteren inkomensgrenzen voor vervoer en ondersteuning Een grote meerderheid van de

Nadere informatie

Statig landhuis, tijdloos ingericht

Statig landhuis, tijdloos ingericht B i n n e n k i j k e n Tekst: Emmy van Dantzig Fotografie: Jan Verlinde voor Vlassak-Verhulst Statig landhuis, tijdloos ingericht Praktisch, maar wel stijlvol, elegant en tijdloos. Dat streefden Didi

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

Hoe maak ik een Volledig verslag

Hoe maak ik een Volledig verslag Hoe maak ik een Volledig verslag (print dit hele document even af en lees alles goed door en vul in waar nodig) Een volledig verslag is een door jou geschreven werkstuk over een gebouw dat je tijdens de

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland POSTBUS 3007 2001 OA HAARLEM Statengriffier mw. drs. K. Bolt Dreef 3, tweede etage 2012 HR Haarlem INGEKOMEN 3 0 SEP. 2016 Provinciesecretaris Uw contactpersoon mw S.G.C. Albers

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.368 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

maximaal toegestane scheepsafmetingen en en doorvaarthoogtes van van vaste bruggen over provinciale vaarwegen

maximaal toegestane scheepsafmetingen en en doorvaarthoogtes van van vaste bruggen over provinciale vaarwegen maximaal toegestane scheepsafmetingen en en doorvaarthoogtes van van vaste bruggen over provinciale vaarwegen en tevens provinciale objecten over/in niet-provinciale vaarwegen provinciale objecten over/in

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.656 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

CULTUURCAMPUS VLEUTERWEIDE

CULTUURCAMPUS VLEUTERWEIDE CULTUURCAMPUS VLEUTERWEIDE UTRECHT Fotografie: Luuk Kramer Programma Bouwoppervlak VO-scholen, bibliotheek, sporthal, kunstencentrum, welzijnsorganisaties, kerkelijk centrum, informatiecentrum, commercie

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 10 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 10 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 24261 11 augustus 2015 Wijziging Besluit werkgebieden UWV 2015 in verband met inwerkingtreding Wwz per 1 juli 2015 Het

Nadere informatie

Monumentenadviescommissie. Waardestelling gemeentelijk monument. Naam Transformatorhuisje Adres Kastanjelaan 2, Aalsmeer Bouwjaar 1939 Architect PEN

Monumentenadviescommissie. Waardestelling gemeentelijk monument. Naam Transformatorhuisje Adres Kastanjelaan 2, Aalsmeer Bouwjaar 1939 Architect PEN Monumentenadviescommissie Waardestelling gemeentelijk monument Naam Transformatorhuisje Adres Kastanjelaan 2, Aalsmeer Bouwjaar 1939 Architect PEN Inleiding Transformatorhuisjes ook wel hoogspanningsgebouwtjes

Nadere informatie

beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013

beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013 beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013 Landgoed Middelesch te Zuna beeldkwaliteitsparagraaf Landgoed Middelesch 4D architecten 1 beeldkwaliteitsparagraaf

Nadere informatie

DE FAMILIE VAN LOON 130 _

DE FAMILIE VAN LOON 130 _ DE FAMILIE VAN LOON Mooi idee: je familie en huis jarenlang laten portretteren door schilders en fotografen. De roemrijke familie Van Loon uit Amsterdam deed dat. De indrukwekkende stapel familieportretten

Nadere informatie

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Inhoud Inleiding Aanleiding Cornelis Elffers Vergelijkbare werken Historische betekenis van de school Het pand Kunstwerken Het

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

THEATER BIBLIOTHEEK EN STADHUIS S TA DSERF S CHIEDAM

THEATER BIBLIOTHEEK EN STADHUIS S TA DSERF S CHIEDAM THEATER BIBLIOTHEEK EN STADHUIS S TA DSERF S CHIEDAM Architect prof. ir. Hans Ruijssenaars Opdrachtgever Gemeente Schiedam Constructeur Adviesbureau voor Bouwtechniek, Velp Hoofdaannemer Albouw BBM & Van

Nadere informatie

VistaPlaza Y O U N E V E R G E T A S E C O N D C H A N C E TO MAKE A FIRST IMPRESSION... www.vistaplaza.nl

VistaPlaza Y O U N E V E R G E T A S E C O N D C H A N C E TO MAKE A FIRST IMPRESSION... www.vistaplaza.nl VistaPlaza Y O U N E V E R G E T A S E C O N D C H A N C E VistaPlaza is een in het oog springend gebouw dat onder architectuur is ontwikkeld. Het gebouw is duidelijk herkenbaar door gebruik van hoogwaardige

Nadere informatie

VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND

VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND Veel lokale en regionale organisaties ondersteunen het vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Ontruimingscampagne zorgorganisaties Oktober 2010

Ontruimingscampagne zorgorganisaties Oktober 2010 Ontruimingscampagne zorgorganisaties Oktober 2010 Overzicht Inleiding Van 1 t/m 31 oktober 2010 worden de nationale brandpreventieweken gehouden. Dit jaar is het campagnethema 'Wat doe JIJ bij brand?'.

Nadere informatie

Uitslagen stemmingen buitengewone ALV VNG 17 november 2014 Account Gemeente Agenda Item Uitslag Aa en Hunze 4. Invulling vacatures in bestuur

Uitslagen stemmingen buitengewone ALV VNG 17 november 2014 Account Gemeente Agenda Item Uitslag Aa en Hunze 4. Invulling vacatures in bestuur Uitslagen stemmingen buitengewone ALV VNG 17 november 2014 Account Gemeente Agenda Item Uitslag 12345 Aa en Hunze 4. Invulling vacatures in bestuur en commissies JA 12348 Aalten 4. Invulling vacatures

Nadere informatie

HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK

HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK Joke Reichardt en Marion Konings. Werkstuk voor het vak Inleiding Architectuurgeschiedenis (2011-2012), bachelor kunstgeschiedenis, Universiteit Utrecht. Docent:

Nadere informatie

Van Kogge tot Coaster

Van Kogge tot Coaster Van Kogge tot Coaster Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 12-15 jaar Welkom in het Noordelijk Scheepvaartmuseum! Met deze speurtocht kun je het museum bezoeken en allerlei vragen

Nadere informatie

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Opdracht December 1992 Oplevering November 2001 Bouwkosten 5.000.000,- excl. BTW

Nadere informatie

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN Contactpersoon: Michael Ibink Telefoon: 072-743 39 56 Mobiel: 06 336 603 20 E-mail: Datum: 2-6-2015 Doordat de gegevens maandelijks worden ge-update. Gemeente Alkmaar

Nadere informatie

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN Contactpersoon: Michael Ibink Telefoon: 072-743 39 56 Mobiel: 06 336 603 20 E-mail: Datum: 12-02-2015 Doordat de gegevens maandelijks worden ge-update. Wilt u meer

Nadere informatie

Verspreidingsgebied. Wilt u meer informatie over adverteren in deze regio? Bel:

Verspreidingsgebied. Wilt u meer informatie over adverteren in deze regio? Bel: Verspreidingsgebied Regio Noord-Holland Selecteer een uitgave: Alkmaars Weekblad Amstelveen Nieuwsblad CTR Hollands Kroon - Anna Paulowna en Wieringen CTR Hollands Kroon - Niedorp en Wieringermeer De Duinstreek

Nadere informatie

Gebied 12 Elst Centrum

Gebied 12 Elst Centrum Gebied 12 Elst Centrum het gebied is roodgekleurd op de kaart Welstandsnota Overbetuwe 2010, gebied 12 Elst centrum 131 Gebiedsbeschrijving Structuur Het centrum van Elst wordt gevormd door de licht gekromde

Nadere informatie

JHK Architecten DE BLEEK 1

JHK Architecten DE BLEEK 1 JHK Architecten DE BLEEK 1 Colofon De Waal Beheer O.G. Euclideslaan 2 3584 BN UTRECHT 030-266 14 24 www.dewaalbeheer.nl JHK Architecten JHK Architecten Hondiuslaan 44 3502 GH Utrecht 030-2964060 www.jhk.nl

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Democratic Challenge - Discussiepaper

Democratic Challenge - Discussiepaper Burgerjournalisitek Democratic Challenge - Discussiepaper reacties en suggesties zijn welkom via info@democraticchallenge.nl Kort essay Burgerjournalitstiek Ingekorte versie van het uitgebreide onderzoek

Nadere informatie

grondig onderzoek milieu en gezondheid rond Corus

grondig onderzoek milieu en gezondheid rond Corus grondig onderzoek milieu en gezondheid rond Corus onderzoek door RIVM in opdracht van Minister van VROM goede medewerking van provincie, bewoners, Corus en anderen de situatie rond Corus is uitgebreid

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland;

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland; Besluit van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland van 2 februari 2010, nr. 2009-66643, tot bekendmaking van de beleidsregels van de provincie Noord-Holland voor het verlenen van ontheffing voor tijdelijk

Nadere informatie

i29 l interior architects Industrieweg 29 1115 AD Duivendrecht info@i29.nl www.i29.nl

i29 l interior architects Industrieweg 29 1115 AD Duivendrecht info@i29.nl www.i29.nl i29 l interior architects Industrieweg 29 1115 AD Duivendrecht info@i29.nl www.i29.nl Roddel over mij maar vertel ze niet de waarheid Maak ze iets groters wijs Architectuur en interieur In het ontwerp

Nadere informatie

BIJLAGE JAARVERSLAG 2012

BIJLAGE JAARVERSLAG 2012 BIJLAGE JAARVERSLAG 2012 VEILIGHEIDSHUIS REGIO ALKMAAR VEILIGHEIDSHUIS DEN HELDER/ KOP VAN NOORD-HOLLAND VEILIGHEIDSHUIS WEST-FRIESLAND MAART 2013 Inhoudsopgave Alle casussen...3 Thema: Individueel Casus

Nadere informatie

Inspirerende werkplekken. In opdracht van diverse opdrachtgevers

Inspirerende werkplekken. In opdracht van diverse opdrachtgevers In opdracht van diverse opdrachtgevers 1/5 M3H heeft diverse kantoor interieurs verbouwd. Vaak bestaat het ontwerpconcept uit werkplekken rondom een bijzonder meubel met een opvallende uitstraling. In

Nadere informatie

BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468

BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468 BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468 colofon SAB Arnhem B.V. Contactpersoon: Arjan van der Laan bezoekadres: Frombergdwarsstraat 54 6814 DZ Arnhem correspondentieadres:

Nadere informatie

3De rol van CPA en ambulancediensten bij rampen en zware ongevallen

3De rol van CPA en ambulancediensten bij rampen en zware ongevallen VOORD RAC H T 42 Haarlem, 15 juli 1997 Onderwerp: Wijziging verordening CPA-gebiedsindeling Bijlagen: 2 1Aanleiding Bij besluit van 23 juni 1997, nr. 97-312674 hebben wij de Nota Ambulancezorg in Noord-Holland

Nadere informatie

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse 1. Als je vroeger voorbij Sittard over de Limburgse heuvels kwam dan zag je in het dal het trotse mijnencomplex liggen. Daar is tegenwoordig niets meer van over. Ik ben als kind opgegroeid in de tijd dat

Nadere informatie

Hoe maak ik een Volledig verslag

Hoe maak ik een Volledig verslag Hoe maak ik een Volledig verslag (print dit hele document even af en lees alles goed door en vul in waar nodig) Een volledig verslag is een door jou geschreven werkstuk over een gebouw dat je tijdens de

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

Zwembad De Vijf Heuvels Potdijk 5 te Markelo BEELDKWALITEITPLAN

Zwembad De Vijf Heuvels Potdijk 5 te Markelo BEELDKWALITEITPLAN Zwembad De Vijf Heuvels Potdijk 5 te Markelo BEELDKWALITEITPLAN colofon SAB Arnhem bezoekadres: Frombergdwarsstraat 54 6814 DZ Arnhem correspondentieadres: postbus 479 6800 AL Arnhem T (026) 3576911 F

Nadere informatie

GEVEL RESTAURATIE EN RENOVATIE WONINGEN + WINKELS, HOEK VAN HOLLAND MATH * 1995-1999 ARCHITECTEN

GEVEL RESTAURATIE EN RENOVATIE WONINGEN + WINKELS, HOEK VAN HOLLAND MATH * 1995-1999 ARCHITECTEN MA* TH Woningen + winkels, Hoek van Holland J.J.P. Oud (1890-1963) was één van de leidende figuren van het functionalisme dat zich in de twintiger jaren van de vorige eeuw in West-Europa ontwikkelde. Als

Nadere informatie

Verbouwing pand aan de Heisteeg in het centrum van Amsterdam

Verbouwing pand aan de Heisteeg in het centrum van Amsterdam Verbouwing pand aan de Heisteeg in het centrum van Amsterdam Foeliestraat 16 1011 TM Amsterdam Tel +31 (0)20 4230303 Fax +31 (0)20 4230404 E-mail info@morikokira.nl Internet www.morikokira.nl Verbouwing

Nadere informatie

We houden van de constant veranderende stad, ze fascineert ons. We willen haar mooier maken. Duurzaam. Stoer. Eigenzinnig.

We houden van de constant veranderende stad, ze fascineert ons. We willen haar mooier maken. Duurzaam. Stoer. Eigenzinnig. We houden van de constant veranderende stad, ze fascineert ons. We willen haar mooier maken. Duurzaam. Stoer. Eigenzinnig. Studiospacious Studiospacious is een jong bureau dat zich richt op het ontwerpen

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Stedenbouwkundige Randvoorwaarden Witte Woningen Parkzichtlaan Het Zand Leidsche Rijn, Utrecht

Stedenbouwkundige Randvoorwaarden Witte Woningen Parkzichtlaan Het Zand Leidsche Rijn, Utrecht Stedenbouwkundige Randvoorwaarden Witte Woningen Parkzichtlaan Het Zand Leidsche Rijn, Utrecht Hans Ebberink Stedenbouwkundige augustus 2008 Inleiding Locatie in Het Zand Inleiding Deze stedenbouwkundige

Nadere informatie

Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014

Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014 Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014 Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014 2 Colofon Redactionele informatie Redactie Cor Hylkema (eindredactie) Willem Bosveld Eric Slot Michelle Huffener Stefan

Nadere informatie

Intentieverklaring Samenwerking Regio Alkmaar t.b.v de provinciale structuurvisie 2040 en mogelijke verstedelijkingsafspraken

Intentieverklaring Samenwerking Regio Alkmaar t.b.v de provinciale structuurvisie 2040 en mogelijke verstedelijkingsafspraken Intentieverklaring Samenwerking Regio Alkmaar t.b.v de provinciale structuurvisie 2040 en mogelijke verstedelijkingsafspraken 2010-2020 Besproken in de colleges van B&W op 4 november 2008 Versie 30 oktober

Nadere informatie