gemeentebesturen onder dak

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "gemeentebesturen onder dak"

Transcriptie

1 gemeentebesturen onder dak

2 Aalsmeer Alkmaar Amstelveen Amsterdam Andijk Anna Paulowna Beemster Benne broek Bergen Beverwijk Blaricum Bloemen daal Bussum Castricum Den Helder Diemen Drechterland Edam-Volendam Enkhuizen Graft-De Rijp Haarlem Haarlemmerliede en Spaarn woude Gemeente besturen onder dak Met een essay van ir. Pierijn van der Putt Foto s van Chiel van Diest wznh adviescommissies voor ruimtelijke kwaliteit, Alkmaar 2008 Haarlemmermeer Harenkarspel Heemskerk Heemstede Heerhugowaard Heiloo Hilversum Hoorn Huizen Koggenland Landsmeer Langedijk Laren Medemblik Muiden Naarden Niedorp Noorder-Koggenland Oostzaan Opmeer Ouder-Amstel Purmerend Schagen Schermer Stede Broec Texel Uitgeest Uithoorn Velsen Waterland Weesp Wervershoof Wieringen Wieringermeer Wijdemeren Wognum Wormerland Zaanstad Zandvoort Zeevang Zijpe

3 Voorwoord Deze publicatie over het onderdak van gemeentebesturen is samengesteld ter gelegenheid van de jaarvergadering van wznh in juni Die vergadering vond plaats in de onlangs opgeleverde uitbreiding van het gemeentehuis in Heerhugowaard, naar ontwerp van de Amsterdamse architect Hans van Heeswijk. Dat leek een goede gelegenheid om een serie foto s te publiceren van alle stadhuizen en gemeentekantoren in Noord-Holland. De serie wordt op alfa betische volgorde en zonder commentaar in deze publicatie gepresenteerd: de foto s vertellen zelf het verhaal van de grote verschillen die bestaan in wat in beschouwingen over architectuur toch steeds als gebouwtype wordt aangeduid. Dat suggereert een zekere onderscheidende samenhang in traditie, betekenis, programma en uiterlijke ver - schijnings vorm. in de foto s van de Noord-Hollandse stadhuizen en gemeentekantoren. Zonder één Noord-Hollands voorbeeld te noemen is het essay van Pierijn van der Putt te beschouwen als een verhelderend kader voor de foto s in deze publicatie. Hij schuwt daarbij niet oordelen te vellen over de kwaliteit van architectonische prestaties en over de culturele waarde van bouwwerken uit een bepaalde periode. En hij constateert een hoopvolle opleving van ambities, visie en aandacht, waarmee gemeentebesturen juist ook met de architectonische kwaliteit van hun huisvesting vorm geven aan hun oorspronkelijke èn eigentijdse identiteit als lokaal bestuur. Dit boekje kan daarbij wellicht een inspiratiebron zijn. Noud de Vreeze Juist omdat we benieuwd waren naar die veronderstelde typologische karakteristieken hebben we Pierijn van der Putt gevraagd een essay te schrijven over de ontwikkeling van stadhuizen en gemeentekantoren. Hij doet dat aan de hand van enkele persoonlijke ontboezemingen, maar ook met kennis van zaken over de lange lijnen in de Europese traditie van de huisvesting van het lokale bestuur. Alle aspecten van zijn veelomvattende betoog zijn terug te vinden 4 5

4 Van Houte Huyck tot glaspaleis Over het stadhuis en de identiteit van het openbaar bestuur ir. Pierijn van der Putt De opgave van het ontwerp voor stad- en gemeentehuizen is actueler dan ooit. Dat wil wat zeggen, want de geschiedenis van dit gebouwtype gaat terug tot middeleeuwen. Wat maakt de huidige situatie zo anders dan voorheen? Misschien is het de politiek. Er is een tendens waarneembaar van een zich terugtrekkende overheid. Minder regels, minder bemoeienis en (hopelijk) minder kosten. Dat alles onder het mom van minder betutteling. Maar hoezeer de overheid ook bezig is met het afstoten van taken, de verantwoordelijkheid voor het propageren, ver dedigen en in wezen definiëren van nationale identiteit trekt ze gretig naar zich toe. Dat ligt besloten in het normen en waarden offensief van de achtereenvolgende kabinetten Balkenende en het culmineerde in een van staatswege op - gestelde culturele canon, die weliswaar enigszins meewarig tegemoet wordt getreden maar niet resoluut van tafel wordt geveegd. Klaarblijkelijk vinden veel mensen dat onze nationale cultuur door onze eigen overheid moet worden voorgeschreven. Wat heeft dit van doen met architectuur en, meer in het bijzonder, met die van stad- en gemeentehuizen? Welnu: politiek, overheid en architectuur komen samen in het publieke domein, het openbare gebied, de pleinen, de straten, de publieke gebouwen en dus ook de publieke overheidsgebouwen. En daartoe behoort het stadhuis. Samen met zijn grote broer het gemeentehuis (en zijn neefjes het raadhuis en het stadskantoor) is het stadhuis de plek waar overheid en individuele burger oog in oog met elkaar staan. De eerste prioriteit is daarom een uitstekende dienstver- 7

5 lening: voldoende balies met behulpzame ambtenaren. Als hierin niet is voorzien, kan zelfs de meest formidabele architectuur het stadhuis niet redden. De tweede prioriteit is de adequate representatie van het openbaar bestuur. Welk beeld schetst de overheid van zichzelf in de vorm van haar stad- of gemeentehuis? Wat vertelt de ligging, de gebouwvorm, de materiaalkeuze en de aan - wezige kunst over de wijze waarop in de gemeente uitvoering wordt gegeven aan het bestuur? In het huidige politieke klimaat hebben deze vragen aan gewicht gewonnen. Dit essay is een verkennende analyse van de positie van het stad- en gemeentehuis in de tegenwoordige maatschappij. Het is daarom óók een historische verkenning, van het staden gemeentehuis als gebouwtype, van zijn economische aspecten, van zijn rol als katalysator van sociaal-culturele kwaliteitsverbetering en vooral van zijn vermogen om iets tot uitdruking te brengen. Het wordt een soort reis, zowel door de tijd als door Europa, een reis die een gebied en periode omspant van Como, 1250, tot Nijverdal, Tussenstations zijn Delft, Vlissingen en Tynaarlo, maar ik begin in Utrecht met een persoonlijke ervaring. In juni 2003 wandelde ik op een zonovergoten dag door het historische centrum van de stad. Het was een rustige zondagochtend, met nauwelijks mensen op straat. De terrassen aan de werfkelders waren niet afgeladen vol, het voetverkeer op de Oude Gracht beperkte zich tot kleine groepjes die genoten van het historische schoon dat de stad Utrecht te bieden heeft. Daartoe behoorde ook mijn reisdoel. Aan wat het eind van de Oude Gracht lijkt te zijn, waar het water zich verbreedt en haast onmerkbaar rechtsaf buigt, staat een serie statige grachtenpanden die al sinds de zeventiende eeuw gezamenlijk dienst doen als stadhuis. In het weefsel van de stad nemen ze een centrale plaats in. Hoewel aan de kant van de Oude Gracht een formele ingang was gemaakt, wist ik dat ik aan de andere kant moest zijn. Daar bevindt zich de burgeringang, waar men het door de Spaanse architect Enric Miralles op onnavolgbare wijze verbouwde complex kan betreden. Mijn omtrekkende beweging bracht mij op het stadhuisplein. Daar zaten enkele tientallen mensen in hun beste kleren op de grote treden en op de bankjes van het stadsterras. Dat had ik kunnen weten, ik had ze zelf uitgenodigd. Het was mijn trouwdag. Dertig minuten en een jawoord later stonden we weer buiten. Ik keek nog een keer om naar Miralles creatie. De Spanjaard, kort daarvoor gestorven, had een duizelingwekkend spel gespeeld met oude en nieuwe elementen. De desoriënterende prent van Esscher schoot mij te binnen: het beeld van iemand die een schilderij bestudeert waarvan de voorstelling ononderbroken doorloopt in de galerie waarin het schilderij zelf hangt, en waarin de beschouwer dus ook zichzelf beschouwt. In het Utrechtse stadhuis zijn het oude en het nieuwe op een vergelijkbare manier met elkaar verweven, zodat je je er tegelijk in het heden en in het verleden waant. De resulterende sfeer is er een van aangename traditie en frisse hedendaagsheid. Dat is waar ik trouwde. In 2005 gaf ik de geboorte van mijn eerste kind aan in het 8 9

6 gemeentehuis van dezelfde stad. Dat was (en is nog steeds) een onopvallend bouwwerk uit de jaren 80, gelegen aan de rand van het centrum in een wijk waar ooit een ziekenhuis stond. Het gemeentehuis etaleert zich op geen enkele wijze als een gebouw waar burgers hun zaken met de overheid regelen. Of het moet het op de stoep geparkeerde rijdende pasfotostudiootje zijn, waar je tegen woekerprijzen jezelf op je onvoordeligst kan laten vastleggen. Met een bonnetje in de hand ging ik in de wachtruimte zitten, bij elke pling naar het informatiebord kijkend om te zien of mijn nummertje al voorbij was gekomen en bij welke balie ik mij diende te vervoegen. Het was een aangename, maar zeker niet bijzondere omgeving voor zo n bijzondere gelegenheid. (De service in het gemeentehuis was overigens voortreffelijk, een cruciaal detail dat ik hier niet onvermeld mag laten.) Wat deze twee voorbeelden illustreren is dat de stad en de gemeente Utrecht zich tot de burger richten met een mengeling van grandeur en doeltreffendheid, tegen een wisselend decor qua uitstraling en architectonische kwaliteit. Het stadhuis is in één woord uniek: het is een grote verzameling bijzondere details, onverwachte oplossingen en toevallige vondsten. Werkelijk niets komt meer dan eenmaal voor. In Nederland is er geen enkel gebouw dat erop lijkt en zelfs daarbuiten moet je goed zoeken. Miralles œuvre is klein en divers in tegenstelling tot dat van andere iconenbouwers, zoals Frank O. Gehry, die met zijn Guggenheimmuseum Bilbao op de kaart zette. Het gemeentehuis daarentegen is alles behalve uniek. Zonder enig probleem zou het een andere functie kunnen vervullen. Weliswaar moet dan de begane grond met de balies worden verbouwd, maar dat is een fluitje van een cent. Het hele gebouw is één grote standaardoplossing. Zelfs een aan nemer die er de kantjes vanaf loopt kun je hier als opdrachtgever met een gerust hart aan de slag laten gaan. De Utrechtse situatie is niet uniek in Nederland. De huisvesting van de stads- en gemeentebesturen kent vele ge zichten, variërend van glorieus tot armoedig, van inspirerend tot geestdodend. Soms is ze overdadig, soms minimaal. Afhankelijk van de inzichten en de financiële middelen van een bepaalde gemeente bevinden stad- en gemeentehuizen zich boven- of onderin de piramide van Maslow. Dit moge zo zijn, maar er is een tendens waar te nemen. Een opwaartse beweging. Steeds vaker worden gemeentehuizen opgeleverd die werkelijk het bekijken en bezoeken waard zijn: ambitieuze gebouwen, al dan niet ontworpen door vooraanstaande architectenbureaus. Visitekaartjes van het gemeentebestuur. Aanjagers ook, van financiële ontwikkelingen, nieuwe bouwprojecten en sociale verbetering. Staden gemeentehuizen lijken meer en meer een instrument voor lokale overheden om grote stedelijke verbetertrajecten te initiëren. Daarmee beleeft dit gebouwtype een spectaculaire opleving na de bijnadoodervaring van de jaren 80 en 90. Een blik op de oorsprong van het stadhuis helpt ons om vast te stellen welke eigenschappen het altijd heeft gehad en welke het zich door de eeuwen heen heeft aangemeten

7 Van oudsher zijn stadhuizen niet alleen symbolen van bestuur, maar ook centra van activiteiten. Tot de vroegste voorbeelden in Europa horen de stadhuizen in Italiaanse plaatsen als Como, waar een belangrijke plek was ingeruimd voor het drijven van handel. Naar een stadhuis ging je om zaken op bestuurlijk niveau te bespreken, om de laatste nieuwtjes te horen en vooral om zaken te doen, geld te verdienen, handel te drijven. De eerste stadhuizen vertolkten dus al een rol als katalysator van economisch verkeer. De marktplaats was een belangrijk onderdeel van het programma van eisen. Het raadhuis van Como, Palazzo del Bro letto genaamd en gebouwd in 1215, bestond uit een open arcade waar markt werd gedreven, en een dichte ruimte daarboven voor administratie en rechtspraak. Die marktfunctie verdween al snel naar de achtergrond. In de raadhuizen van bijvoorbeeld Siena, Florence en Milaan is de begane grond niet langer meer gereserveerd voor nering. In plaats daarvan kwamen de gevangenis, kantoren, het huis van de stadsbestuurder (prior) en andere, representatieve ruimtes. De raadzaal blijft, nog eeuwenlang, op de eerste verdieping gesitueerd. In Noord Europa is deze ontwikkeling ook te zien, zij het iets later. In de Vlaamse textielsteden en in de Hanzesteden in het Oostzeegebied vond het Italiaanse model navolging, met wederom het primaat van de handel. Eerst werd Lübeck het economische centrum van Noordwest Europa, daarna namen Brugge en later Antwerpen deze positie over. Dat leidde tot imposante raadhuizen, zoals het Brugse Belfort waarvan de toren aan Elefantiasis lijkt te lijden. Toen gaan- deweg de warenhandel steeds meer bij de gildenhuizen terecht kwam, resteerden voor de raad- en stadhuizen de functies bestuur en rechtspraak. De representatie werd van groter belang, en daarmee de (architectonische) uitstraling. In de noordelijke Nederlanden schoten in de vijftiende en zestiende eeuw de steden als paddestoelen uit de grond, wederom als gevolg van een sterk groeiende economie. Er ontstond een netwerk van steden, gegroepeerd rond de wereldstapelmarkt Amsterdam, elk met een eigen specialiteit (laken, linnen, bier, haring) en elk met een eigen raadhuis. In steden als Bolsward, Middelburg, Alkmaar en Hoorn kunnen deze juweeltjes uit de Gouden Eeuw nog altijd bewonderd worden. De hiervolgende beschrijving van het stadhuis van Delft 1 geeft een beeld van het programma van dit gebouwtype gedurende de Gouden Eeuw, en vooral ook van de uitstraling, van de manier waarop het met de gebruiker communiceert. Het Delftse Stadhuis of Raadhuis op de Markt is een wonderlijk groot monumentaal gebouw. Van het oorspronkelijke stadhuisgebouw, dat afbrandde in 1618, bleef alleen de zware toren achteraan in het midden over. In 1620 werd de rest van het gebouw werd er om heen 1 Rondleiding door Kalland, gebaseerd op een beschrijving van Dirck Evertsz. van Bleyswijck ( ), o.a. burgemeester en geschiedschrijver van Delft, en een artikel van A. de Groot. Bron:

8 gebouwd door de architect Hendrick de Keijser ( ) in een feestelijke stijl die wel als de Noordelijke Renaissance wordt aangeduid. Er is een voorzaal of Burgerzaal. Dit is een bequame wandelplaets voor de Burgers en alle andere die in Burgermeesteren ofte Schepenen-Camer yetwes hebbende te doen / dickwils d een om d ander wachten moeten. De macht van de stad om zowel te besturen als te straffen werd getoond met een zware houten mantel, de houte Huyck, een sonderlingh instrument van straffe, dat tot een publijck exempel midden in deze zaal aan één der zolderbalken was opgehangen. Net als in andere stadhuizen in Holland was ook in deze grote hal in Delft de Vierschaar goed zichtbaar. Het was opgesteld achter de arcade, met Tafel en Bancken bequaemlijck voorzien. In de Vierschaar werd alle Woens dagen ende Saturdagen / uytgesonder de vacantien Stadts Rolle te houden / de Decreten te publiceren / oock doorgaens misdadigen haer Sententien voor te lesen / en gemeene Landts en Stadts Pachten te verhuyren. [ ] te dienen of te spreecken hebben, binnen het hek stonden Tafel en Stoelen tot dienste van de Heeren / een weynigh van de gemeene gront verheven. Als gemene deler kan niet alleen het programma genomen worden (raadzaal, kantoren, rechtzaal met vierschaar), maar ook de al dan niet architectonische expressiemiddelen die waren toegepast om het gebouw statuur te verlenen. De symboliek droop ervan af. Zie hier een kleine greep uit de collectie van het Delftse stadhuis, wederom als beschreven door Van Bleyswijck 2 : De inrichting was met zorg samengesteld om een verheven atmosfeer te scheppen, die tegelijk de nodige distantie schiep tussen het gewone volk en de Heren der Wet. Het stadsbestuur had, om dit gewenste effect te bereiken, een reeks van minstens vier tapijten besteld. Deze hingen in de Burgemeesterskamer vanaf een hoog lijstwerk af tot aan de grond. De wandtapijten vertoonden voornamelijk allegorische figuren, wapens en lofwerk. Bij binnenkomst zag men eerst het Wapen van de Stadt in t groot / met Lofwerck van allerley Boomgaerd en Tuyngewasch omvlochten / gekroont door twee Engelen met dubbelde Lauren / waer In de Burgermeesterenkamer stond een Baricade ofte hecken waar achter de burgermeesteren zitting hielden; buyten dit afschutsel of dese leuninge werdt een yegelijck audientie gegeven die Burgermeesteren yetwas aen 2 Rondleiding door Kalland, gebaseerd op een beschrijving van Dirck Evertsz. van Bleyswijck ( ), o.a. burgemeester en geschiedschrijver van Delft, en een artikel van A. de Groot. Bron:

9 achter uyt aen de eene zijde komt de Speer van Minerva ofte Pallas, Goddinne van de Wijsheydt met haer toegeeygende Vogel de nachtuyl / de gaef van onderscheyt uytbeeldende ( ). Aen d ander zijde siet men het Caduceum of den Slangenstaf van Mercurius, Godt van de welspreeckentheydt ( ) waer by is gevoeght den Haen de wackerheyt te kennen gevende ( ). Verder staet het Wapen tusschen twee Watergoden / misschien uytbeeldende de twee Revieren den Rhijn ende de Mase / ( ) ofte anders vertoonende de Rivieren de Mase en de Schie ( ) oock siet (men) in het Perspectijf eenige Scheepkens en Vaertuygh over Zee en Stroomen: den eenen heeft een uytstortend Watervat daer hy op leunt nevens hem ( ) de andere de gedaente hebbende van een Vrouwe / mede leunende als den voorgaende: tusschen haer beyden onder het Wapen leydt een Biervat als zynde de Inwoonderen deser Stadt door de Brouweryen rijck geworden. Langhs de voorgrondt; nevens haer / heb je een hoop van allerley groen Revier en slootgewasch ( ) van achteren siet men het water en ter weder zijden een neerhangende Festoen van Kinckhoorens en Schilpen. Andere tapijten hadden de volgende voorstelling: de Wapenen van verscheyde Ambachtsheerlijckheden / dese Stadt onderhoorigh / verciert zijnde met Lofwerck en Festonnen van allerhande Veldt Aerdt en Boomgewasch / oock gereedtschap tot de landtbouwery / Jacht en Vischtuygh / Wildvanck / Gevogelte en Visschen enz. Naast de schoorsteen hing een Trophee geformeert van de vier Vendelen der Burgerye deser Stadt met hare behoorlijcke onderscheyde Coleuren / midtsgaders vierderley oudt Krijghsgheweer hier wel eer in ghebruyck zynde gheweest / als de Haecks / Clovenieren [=schutters] / Voetbogen en Handtbogen. Deze uitgebreide beschrijving illustreert hoe belangrijk het raadhuis was voor een stad als Delft. Het gebouw voorziet niet alleen in ruimtes waarin bepaalde handelingen worden verricht, maar etaleert ook de identiteit van de gebruikers. In die zin is de architectuur van het raadhuis dus een culturele opgave bij uitstek. Merk ook op dat het raadhuis van Delft de waardigheid van het bestuur tracht uit te dragen. Het is een serieuze zaak. Zo serieus zelfs, dat er met het tentoongestelde martelwerktuig (de Houte Huyck) ook een waarschuwende vinger wordt geheven. Dit was in die tijd een gebruikelijke praktijk. Het oude raadhuis van Kampen wordt nog altijd geflankeerd door een schandkooi, evenals dat van Culemborg en waarschijnlijk nog vele anderen waar ik niet van weet. Tegenwoordig wordt er vaak gerept over een transparant gebouw als verzinnebeelding van een transparant bestuur, maar ook toen werden de intenties niet bepaald versluierd. Na de Gouden Eeuw ligt de ontwikkeling van het gebouwtype geruime tijd stil. Stagnerende economische en stedelijke groei maken nieuwbouw of uitbreiding van raadhuizen overbodig. Pas bij de invoering van Thorbecke s grondwet in 1848 komt er weer schot in de zaak. De scheiding der machten maakt dat rechtspraak niet meer in een stadhuis wordt bedreven. Daarvoor in de plaats komt de grondwettelijke plicht om gemeentevergaderingen openbaar te maken. De 16 17

10 publieke tribune doet zijn intrede. In de driekwart eeuw die volgen op de invoering van de grondwet krijgt de democratisering in Nederland zijn beslag. Het kiesrecht wordt verder en verder uitgebreid tot in 1919 ook vrouwen in de stemlokalen welkom zijn. Dit plaatst architecten voor de opgave een gebouw te ontwerpen dat voor ieder segment van de bevolking aanvoelt als een eigen plek. Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw zien we hoe een klassiek stadhuismodel kranig stand houdt temidden van een steeds verder doorgevoerd democratiseringsdenken. Mensen als Grandpré Molière, de peetvader van de Delftse School, een zeer conservatieve, katholieke en invloedrijke stroming binnen de architectuur, kunnen hun ontwerpen zonder problemen kwijt aan de gemeentebesturen. In Waalwijk staat een mooi voorbeeld van Kropholler uit Kropholler doet zijn naam als traditionalist eer aan door in het oorspronkelijke ontwerp een marktgebouw te voorzien, zoals dat ook in het Palazzo del Broletto aanwezig was. Een ander gebouw dat de conservatieve opvattingen goed illustreert is het stadhuis van Vlissingen, ontworpen door Dirk Roosenburg. Roosenburg maakte zijn ontwerp in 1946, vlak na de oorlog, maar moest tot 1965 wachten tot het werd opgeleverd en door Koningin Juliana werd geopend. Het stadhuis van Vlissingen bestaat uit een representatief deel, dat het gezicht van het gebouw aan het plein vormt, en een administratieve vleugel die verder naar achter ligt. In de knik tussen deze twee delen staat de toren, een betonnen en bakstenen gevaarte, bekroond met een stalen opbouw waarin het carillon is ondergebracht. De toevoeging van kunstwerken roept herinneringen op aan de beschrijving van het stadhuis van Delft 3 : Kunstenaar Hans Petri uit Dordrecht maakte in de raadzaal een soort mobile van 28 ongelijke houten planken. Op de voorgevel bracht kunstenaar Jan Roëde een glasmozaïek aan dat de wapenschilden van Prins Willem i en van Vlissingen met elkaar verbond. Verschillende kunste naars verlevendigden het stadhuis met wandkleden, beeldhouwwerken en schilderijen. Mevrouw van Woelderen Sprenger schonk het nieuwe stadhuis, heel symbolisch, een lichtkroon voor de burgemeesterskamer. Hoewel geen traditionalist in de engste zin van het woord, was Roosenburg een behoudende architect. Degelijkheid won het van vooruitstrevendheid, frivoliteit legde het af tegen een zekere plechtstatigheid. Zijn opvattingen over architectuur voor het openbaar bestuur verwoordde hij zelf aldus (let daarbij op de hoofdletters) 4 : Bij het ontwerpen van het gebouw heeft de ontwerper gestreefd naar een aansluiting, geheel in eigen tijd geïnterpreteerd, aan de grootsche traditie van het Raadhuis, zooals deze zich door een duizendtal jaren heeft ontwikkeld. Zelfbewuste autoriteit van het Bestuur, door den 3 Dorine van Hoogstraten, Dirk Roosenburg, Uitgeverij 010, Rotterdam 2005 (p. 60). 4 Ibid. (p. 59)

11 wil van allen geroepen de gemeenschap van de groote stad te leiden; gastvrijheid tegenover den vreemdeling en bezoekers van eigen bodem; en een practische administratie van het groote conglomeraat moeten tot uitdrukking worden gebracht. Het citaat is afkomstig van zijn begeleidende tekst bij een ontwerp voor een nieuw stadhuis in Den Haag (een prijsvraag uit 1932, die hij niet won), maar is onverkort van toepassing op zijn ontwerp in Vlissingen. De zelfbewuste autoriteit van het Bestuur, door den wil van allen geroepen, daaruit spreekt een geloof en vertrouwen in de degelijkheid van ons democratisch bestel en de onwrikbaarheid van het daaruit voortgekomen bestuur. Merk ook op hoe het individu (de afzonderlijke burger / kiezer) niet in de vergelijking voorkomt. De enorme aandacht voor de enkeling en diens ongebreidelde vrijheid is nog niet tot Roosenburg doorgedrongen. Twee jaar na de oplevering van het stadhuis van Vlissingen wordt in 1967 in Veenendaal een nieuw raadhuis gerealiseerd. Het ontwerp van de architecten Van Embden en Choisy be helst een doosvormig gebouw met een uniforme gevelindeling van glas en trespa. De elementen die het gebouw als stadhuis herkenbaar maken zijn als losse applicaties op de hoofdstructuur aangebracht: een betonnen luifel boven de ingang, een betonnen balkon voor de burgemeester en een opvallend expressieve toren met carillon. Het raadhuis van Veenendaal is getekend door de tweede democratiseringsgolf die op dat moment door Nederland gaat. Medezeggenschap en inspraak zijn de nieuwe toverwoorden, niet alleen in de politiek maar ook in instituties als universiteiten, scholen en bedrijven. In de raadhuizen die in deze periode worden gebouwd ontbreekt elke vorm van autoriteit; ze lijken, als gevolg van de gelijkheidsgedachte, op neutrale kantoorgebouwen. Daarna gaat het plotseling bergafwaarts. Een raadhuis als dat van Veenendaal is misschien neutraal van karakter, maar dat is wel in overeenstemming met de visie van de architecten (en grote delen van de bevolking) op het openbaar bestuur en de representatie daarvan. Wat er in de jaren 80 en 90 gebeurt is van een heel andere orde. Het Rijk trekt zich terug en de ontwikkeling van nieuwe gebouwen wordt aan de markt overgelaten. Particuliere project ontwikkelaars ontwikkelen kantoorgebouwen die net zo goed door een advocatenkantoor of door een schoonmaakbedrijf kunnen worden betrokken. Wie de volstrekt vormeloze, van creativiteit gespeende en van bezuinigingsdrift doortrokken kantoordozen van die tijd in ogenschouw neemt, zinkt de moed in de schoenen. Wat had onze overheid met ons voor? Wat probeerde ze ons duidelijk te maken? De crisis die overigens toen helemaal niet als zodanig werd aangemerkt voltrok zich op alle fronten van de huisvesting van de overheid. Het gerechtshof in Rotterdam kwam op deze manier tot stand, als standaard kantoorgebouw, maar ook politieposten, belastingkantoren, raadhuizen en zelfs ministeries. De publieke sector trok zich in zijn geheel tijdelijk terug in de obscuriteit

12 Deze ontwikkeling is voor stad- en gemeentehuizen belangrijker dan de programmatische veranderingen die ze door de eeuwen heen hebben doorgemaakt. Het representatieve karakter, zo lang een vast onderdeel van het ontwerp (zij het aan veranderingen onderhevig) verdwijnt uit beeld. Je zou kunnen zeggen dat de geest uit het stadhuis verdwijnt. Het lichaam is er nog: de kantoren, de raadzaal, de loketten, maar dat wat het gebouw leven geeft vervliegt. Deze gitzwarte schets verdient nuance. Tegenover de absolute bloedeloosheid van wat er in die tijd werd gebouwd, staat een alternatief. Ja, de overheid liet de ontwikkeling over aan marktpartijen en ja, de budgetten en de ambities waren afschuwelijk laag, maar in dat nieuwe krachtenveld wisten architecten toch nog het een en ander voor elkaar te boksen. Ontwikkelaars probeerden steeds vaker op een slimme manier een rendabele investering te maken. Eén manier de verkeerde is door op het absolute minimum te gaan zitten met trespa, vezelcementplaat en systeemplafond. Een andere is door allianties aan te gaan en het stadhuis te zien als een onderdeel van een grotere ontwikkeling. Er ontstonden kongsi s, bundelingen en samenwerkingen. De koopmansgeest kreeg in de vorm van publiek-private samenwerking een kans. In deze opzet herwint het stadhuis zijn rol als katalysator van economische vooruitgang. De koppeling van democratie en consumptie doet bovendien denken aan de vroegere markthallen en is dus in de geest van het oermodel. Een voorbeeld hiervan is het stadhuis van IJsselstein, dat in 2000 het licht zag. In één gebouw zijn door Ben van Berkel verschillende functies verenigd: het stadhuis en een theater zijn de belangrijkste, maar daarnaast zijn er ook nog een bioscoopzaal, een grand café en verschillende multifunctionele ruimtes in het complex opgenomen. Gezamenlijk geven die functies het gebouw de afmetingen die het nodig heeft om op stedebouwkundige schaal een schakel te kunnen vormen tussen het oude centrum van IJsselstein en de nieuwbouwwijk Zenderpark. Het kan ook buiten de grenzen van één gebouw. Het raadhuis van Apeldoorn (in 1993 in gebruik genomen) heeft als expliciet doel om het centrum van de stad meer allure ( smoel ) te geven en daardoor aantrekkelijker te maken voor investeerders. Voor architect Hans Ruijssenaars was de verhouding van zijn gebouw tot het Marktplein, waar het aan ligt, van groot belang. Door aan dit plein te refereren als buitenburgerzaal onderstreept hij zijn intentie om het stadhuis ook een impact te laten hebben buiten de eigen muren. In Alphen aan den Rijn gaan ze nog iets verder. Het beroemde stadhuis van Erick van Egeraat, opgeleverd in 2002, is een sleutelstuk in de metamorfose die het centrum van de stad doormaakt onder regie van Henco Bekkering. Hier is met opzet gekozen voor een gezichtsbepalend object om de grote ambities van het gemeentebestuur zichtbaar te maken. Langzaamaan zien we stad- en gemeentehuizen weer aan kracht winnen. Nu ze hun economische waarde hebben bewezen, kunnen ze hun vleugels weer uitslaan. Zo kan het 22 23

13 in de jaren 80 verloren gegane aspect van de representatie van het bestuur een glorieuze comeback maken. Dat gebeurt niet altijd even subtiel. In het kielzog van politici, die het woud van regels trachten te decimeren en die de burgerparticipatie (referendum, gekozen burgemeester) telkens weer hoog op de agenda zetten, reppen architecten over de openheid en de transparantie van hun gebouwen. Dat zijn de twee buzz-words van dit moment. Hier dient echter een kritische kanttekening te worden geplaatst. De reflex om een transparant gebouw te maken voor een democratische institutie als een gemeenteraad lijkt terecht, maar is wellicht toch minder voor de hand liggend dan men op het eerste gezicht zou denken. Como kent een tweede gebouw, gebouwd tussen 1933 en 1936, dat mijn bedenking illustreert. Het werd ontworpen door Guiseppe Terragni, een bekwaam architect die behoort tot de groep der Futuristen. Terragni ontwierp een op modernistische leest geschoeid huis : rechthoekig, statig, rijkelijk bekleed met travertin, voortreffelijk in proporties en voorzien van veel, veel glas. De activiteiten binnen moesten voor de omstanders te zien zijn, volgens de architect, om de respectabiliteit van de gebruiker zichtbaar te maken en te symboliseren. Die gebruiker was de fascistische partij in Como. En vanuit deze transparante en open locatie, het Casa del Fascio, richtte Benito Mussolini zich wekelijks tot het Italiaanse volk. Het voorbeeld moet aantonen dat een streven naar transparantie geen garantie is voor iets goeds. Het wil ook zeggen dat woorden holle frasen kunnen zijn, een uiting van lege retoriek. Kwalijke zaken kunnen zich tussen de muren van elk gebouw afspelen, ook als die van glas zijn. Dat maakt de reflex van een transparant gebouw als verzinnebeelding van een transparant bestuur zo doorzichtig. Het gaat erom wat er gebéurt. De verbouwing van het stadhuis van Vlissingen is een geslaagd voorbeeld van hoe nieuwe inzichten de architectuur beïnvloeden. Roosenburgs fixatie op de betrouwbaarheid en onaantastbaarheid van het bestuur resulteert in een statig en gesloten gebouw. Somber is helaas ook een veel gehoorde kwalificatie. Eind jaren 90 verzacht Wytze Patijn, in dienst van KuiperCompagnons, met een serie losse ingrepen de strengheid van het oorspronkelijke stadhuis. Hij voegt asymmetrie, lichtheid en openheid toe, daarbij overigens dankbaar leunend op het kader van Roosenburg. De gesloten voorgevel, zeer dominant aanwezig op het marktplein van Vlissingen, breekt hij open en vervangt hij door glas. De achter de gevel gelegen raadzaal (op de eerste verdieping een erfenis van de eerste stadhuizen) wordt nu zichtbaar. Patijn vervangt de zaal door een nieuwe, uitgevoerd in balsahout. Hij hangt in de ruimte en roept door zijn vorm associaties op met een (zeil)schip. Dit is een symbolische verwijzing naar de haven (raison d être van Vlissingen) en dus ook naar de economische basis van de stad. Het stadhuis van Como is, althans in overdrachtelijke zin, opnieuw zichtbaar. Patijn voegt hiermee aan de doctrine van transparantie een historische laag toe. Hoe een gebouw transparant en open kan zijn en toch die 24 25

14 platvloerse vergelijking kan overstijgen laat ook het nieuwe gemeentehuis van het Drentse Tynaarlo zien, ontworpen door Felix Claus van Claus en Kaan architecten. Als gevolg van een gemeentelijke herindeling zijn de dorpen Vries, Eelde en Zuidlaren samengesmolten tot een nieuwe ge meente. Het raadhuis is met opzet buiten het centrum van de drie samenstellende delen gesitueerd. De locatie is een uitgestrekt weiland, dat samen met de ommelanden een voorbeeld is van het typische Noord-Nederlandse slagen landschap. Gelegen aan de rand van Vries, langs de provinciale weg, verwelkomt het gebouw de bezoekers van deze streek. Felix Claus heeft de kwaliteiten van het landschap willen uitbuiten. Onder het gebouw ligt een parkeergarage die het gebied vrijwaart van geparkeerde auto s. Het gebouw zelf is, net als het landschap, horizontaal georiënteerd. Rondom loopt een brede plint die 20 centimeter boven het maaiveld zweeft. De zware schaduwen snijden het gebouw los van het landschap. Rondgaande luifels versterken dit horizontale lijnenspel. De dialoog met het landschap wordt ook van binnenuit aangegaan. Medewerkers en bezoekers krijgen een keur aan ingekaderde vergezichten voorgeschoteld die een tegenwicht vormen tegen de strakke lijnen en de aardse kleuren binnen. De visie van Claus en Kaan kenmerkt zich door een koppeling van openheid aan formaliteit en is geïnspireerd door het stadhuis van Arnhem uit 1968, ontworpen door J. Konijnenberg. Daar wisselen glas en marmer elkaar af in een open draagstructuur en vormen een strenge maar doorzichtige omgeving. Het gemeentehuis in Tynaarlo heeft dezelfde eigenschappen echter zonder gebruik te maken van mar- mer. Het materialenpalet is soberder en wordt gedomineerd door schoon beton, glas en hout. De gevels zijn, waar niet van glas, bekleed met witte stalen platen. Volgens Claus en Kaan is democratie iets waar we trots op moeten zijn. Met die gedachte is het gemeentehuis van Tynaarlo ontworpen. De keuze voor een modernistische vormentaal is zo geschikt omdat het modernisme zijn rug naar de geschiedenis keerde. Het is een uitgesproken a-historische stijl. Dat komt in het geval van Tynaarlo goed van pas: het gaat hier om een nieuwe gemeente die nadrukkelijk op zoek is naar haar identiteit. De locatie van het gemeentehuis (buiten de bebouwde kom) en zijn maagdelijk witte voorkomen dragen het idee van een nieuw begin en een tabula rasa krachtig uit. Wie de modernistische perfectie van Tynaarlo in het achterhoofd heeft zal verbaasd zijn te horen dat het gebouw dat in het centrum van Nijverdal is verschenen van de hand van dezelfde architecten is. Het gaat om het Huis voor Cultuur en Bestuur van de gemeente Hellendoorn. De plaats Nijverdal is de commerciële kern van deze regio, die de gevolgen van de concurrentie met het naburige Rijssen in steeds sterkere mate ondervindt. Om de winkelfunctie van het centrum te versterken, wordt het commerciële circuit uitgebreid. Een belangrijke schakel in dit circuit is het plein, waaraan het nieuwe Huis voor Cultuur en Bestuur ligt. De insteek van de architecten is tegengesteld aan die in Tynaarlo: met de vormgeving van het complex van gemeentehuis, bibliotheek en theater is getracht om de industriële geschiedenis van Nijverdal weer tot leven te brengen. Het meest in het oog springende element in de voorgevel is het 26 27

15 repeterende tongewelf. De bogen leggen een link naar de industriële sheddaken, maar vormen tegelijk de overkapping van de drie functies. De door Claudy Jongstra met vilt beklede zaal is vormgegeven als een tent en laat zich lezen als een gebouw in een gebouw. Het materiaalgebruik in deze zaal is een verwijzing van het textielverleden van de stad. Tegelijkertijd is de tent een intieme ruimte, waar in alle rust kan worden vergaderd of getrouwd, los van de drukte en het rumoer in de centrale hal. Bronnen H. Prast, S. Steenbruggen en L. Willekens (red.), Raadhuizen, een plandocumentatie, Uitgeverij sun, Amsterdam Dorine van Hoogstraten, Dirk Roosenburg, Uitgeverij 010, Rotterdam H. van Rossum en R. de Wildt, Rijkshuisvesting in ontwikkeling; opdrachten, architectuur en voorbeeldfunctie, Stimuleringsfonds voor Architectuur, Rotterdam In een politiek klimaat waar de nationale identiteit weer een belangrijk onderwerp is geworden, lijkt de weg vrij voor gemeentebesturen om een visitkaartje af te geven. De ge - meentehuizen van Tynaarlo en Hellendoorn laten on dubbelzinnig zien hoe dat zijn beslag kan krijgen. Daarvoor zijn visie en ambitie nodig en op zijn minst, als de (financiële) mogelijkheden beperkt zijn, aandacht. Aandacht voor de zeggingskracht van het raadhuis, voor zijn betekenis voor de burgers en voor zijn vermogen om een gemeente een identiteit te verschaffen. Gemeentebesturen die zich dat niet realiseren laten een kans onbenut. Sinds kort woon ik in Oss. In deze gemeente hoop ik eind 2008 aangifte te doen van de geboorte van mijn derde kind. Het gemeentehuis ondergaat op dit moment een grootscheepse verbouwing en uitbreiding, ontworpen door het Bossche bureau De Twee Snoeken. Ik ben benieuwd hoe de gemeente Oss haar (nieuwe) bewoners tegemoet zal treden. Transparant, open, streng, of misschien met een martelwerktuig? 28

16 Colofon Uitgave wznh adviescommissies voor ruimtelijke kwaliteit Alkmaar, juni 2008 Tekst ir. Pierijn van der Putt Foto s stadhuizen en gemeente kantoren in Noord-Holland Chiel van Diest, fotografie Foto omslag Stadhuis Heerhugowaard Drukwerk Calff & Meischke, Amsterdam Bindwerk Jansen Binders, Leiden Grafisch Ontwerp Piet Gerards Ontwerpers, Amsterdam (Piet Gerards en Monique Hegeman) wznh, 2008

17 Stadhuizen en gemeente kantoren in Noord-Holland Chiel van Diest, fotografie Aalsmeer Alkmaar Amstelveen Amsterdam Andijk Anna Paulowna Beemster Benne broek Bergen Beverwijk Blaricum Bloemen daal Bussum Castricum Den Helder Diemen Drechterland Edam-Volendam Enkhuizen Graft-De Rijp Haarlem Haarlemmerliede en Spaarn woude Haarlemmermeer Harenkarspel Heemskerk Heemstede Heerhugowaard Heiloo Hilversum Hoorn Huizen Koggenland Landsmeer Langedijk Laren Medemblik Muiden Naarden Niedorp Noorder-Koggenland Oostzaan Opmeer Ouder-Amstel Purmerend Schagen Schermer Stede Broec Texel Uitgeest Uithoorn Velsen Waterland Weesp Wervershoof Wieringen Wieringermeer Wijdemeren Wognum Wormerland Zaanstad Zandvoort Zeevang Zijpe

18 Aalsmeer

19 Alkmaar

20

Provinciale Staten van Noord-Holland

Provinciale Staten van Noord-Holland Provinciale Staten van Noord-Holland Voordracht 120 Haarlem, 14 november 2006 Onderwerp: Wet maatschappelijke ondersteuning Ondersteuningsprogramma provincie Noord-Holland 2007 2008 Bijlagen: - ontwerpbesluit

Nadere informatie

SUBSIDIE OVERZICHT Aangesloten bedrijven

SUBSIDIE OVERZICHT Aangesloten bedrijven SUBSIDIE OVERZICHT Aangesloten bedrijven Contactpersoon: Koen Klaver Telefoon: 072-743 39 56 E-mail: Datum: 3-9-2015 Doordat de gegevens maandelijks worden ge-update. Gemeente Alkmaar LT-verwarming 1000,-

Nadere informatie

Herkomsttabellen Noord-Holland Randstad Koopstromenonderzoek 2011

Herkomsttabellen Noord-Holland Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Herkomsttabellen Noord-Holland Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Gemeenten en aankooplocaties, dagelijkse & niet-dagelijkse sector Colofon Opdrachtgever Provincie Zuid-Holland Provincie Noord-Holland

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Projectinventarisatie UNA-ISV2 programma. Pagina 1. 07c projectinventarisatie UNA-ISV2 programma.xls

BIJLAGE 1. Projectinventarisatie UNA-ISV2 programma. Pagina 1. 07c projectinventarisatie UNA-ISV2 programma.xls Pagina 1 Projectinventarisatie UNA-ISV2 programma BIJLAGE 1 Gemeente Project Gevraagde bijdrage voordragen Opmerkingen voor uitwerking Aalsmeer Herontwikkeling huidige trace N201 1.500.000,00 niet Geen

Nadere informatie

- Concept - Factsheet inrichting regio Noord-Holland

- Concept - Factsheet inrichting regio Noord-Holland - Concept - Factsheet inrichting regio Omvang: 3.490,0 fte Operationeel: 3.369,5 fte Niet-Operationeel: 120,5 fte Districten: 3 Basisteams: 10 Versiedatum: 25 juni 2012 Inhoudsopgave Concept 1 Concept

Nadere informatie

SAMENVATTING..5 INLEIDING..7

SAMENVATTING..5 INLEIDING..7 Met het Wmo Loket. Oktober 7 Tekst: Karin Eeland Redactie: Maaike Wittenberg Zorgbelang Noord-Holland Kruisweg 75-A 13 CA Hoofddorp 3 5 3 info@zorgbelang-noordholland.nl Inhoudsopgave SAMENVATTING..5 INLEIDING..7

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord november 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Noord-Holland Noord november 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Noord-Holland Noord november 2014 WW in de regio s stijgt, grote verschillen tussen sectoren In de arbeidsmarktregio s Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland en Zuid- Kennemerland

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noord-Holland, Gooi- en Vechtstreek. December 2012

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noord-Holland, Gooi- en Vechtstreek. December 2012 ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Noord-Holland, Gooi- en December 2012 15 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland. Wabo samenwerking. Dienstverleningsovereenkomst

Provincie Noord-Holland. Wabo samenwerking. Dienstverleningsovereenkomst Dienstverleningsovereenkomst Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond 1 1.2 Toelichting 1 1.3 Uitgangspunten 2 1.4 1.4 Implementatie 3 2 Verklaring van Samenwerking 5 2.1 Samenwerking bij één loket

Nadere informatie

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2010

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2010 Werken in Noordwest-Holland Tabellenset Werkgelegenheid 2010 Colofon Uitgave I&O Research BV Van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn tel. (0229) 282555 Rapportnummer 2011-1777 Datum Augustus 2011 Opdrachtgever

Nadere informatie

Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam.

Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam. Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam. Vacatures, stageplaatsen, snuffel stages, SROI projecten en leerwerkplekken

Nadere informatie

TOETREDINGSOVEREENKOMST

TOETREDINGSOVEREENKOMST 1/5 TOETREDINGSOVEREENKOMST De ondergetekenden: 1. de publiekrechtelijke rechtspersoon: Provincie Noord-Holland, statutair gevestigd te Haarlem, met adres: (2012 HR) Haarlem, Dreef 3; 2. de publiekrechtelijke

Nadere informatie

GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE

GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE Maandag 21 april (2 e paasdag) zijn onze kantoren gesloten. Regio Editie Titelcode Verschijning

Nadere informatie

Afdeling I. Algemeen. Begripsbepalingen

Afdeling I. Algemeen. Begripsbepalingen Afdeling I. Algemeen. Begripsbepalingen Artikel 1. In deze statuten wordt verstaan onder: a. Bestuursreglement Reglement ten aanzien van de besluitvorming in het bestuur en overige daarmee samenhangende

Nadere informatie

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST?

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST? VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST? Johannes Fake Berghoef (Aalsmeer, 1903-1994) is voor velen een onbekende architect. Niet voor Jennifer Meyer, promovenda

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland en het dagelijks bestuur van de Stadsregio Amsterdam;

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland en het dagelijks bestuur van de Stadsregio Amsterdam; Reglement Adviescommissie Detailhandel Noord-Holland Zuid Gedeputeerde Staten van Noord-Holland en het dagelijks bestuur van de Stadsregio Amsterdam; Gelet op artikel 3 van de Gemeenschappelijke regeling

Nadere informatie

1 punt per m 2. 0,75 punt per m 2. 2 punten 1 punt * eengezins woning 44 40 36 32 22 14 8 4

1 punt per m 2. 0,75 punt per m 2. 2 punten 1 punt * eengezins woning 44 40 36 32 22 14 8 4 Puntensysteem voor : - huurovereenkomsten voor een woning met een energielabel (ongeacht wanneer de uurovereenkomst is ingegaan) - en voor alle huurovereenkomsten die op of na 1 januari 2008 zijn ingegaan

Nadere informatie

LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES

LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES Hieronder volgt een overzicht van de aantallen posters en flyers in de meest gevraagde steden alsmede de tarieven die we hiervoor hanteren. We zijn

Nadere informatie

Betekenis en gebruik van de Metropoolregio

Betekenis en gebruik van de Metropoolregio Betekenis en gebruik van de Metropoolregio Carine van Oosteren Idske de Jong 23 september 2010 23 september 2010 Betekenis en gebruik van de Metropoolregio 2 Twee thema s Hoe wordt de Metropoolregio gezien

Nadere informatie

Dagbesteding. WMO en dagbesteding

Dagbesteding. WMO en dagbesteding Dagbesteding WMO en dagbesteding Samenwerken biedt kansen In uw gemeente wonen cliënten die voor het merendeel al jaren gebruik maken van Heliomare Dagbesteding. Met deze folder willen we u informeren

Nadere informatie

Concept voorstel tot eerste wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling RHCA

Concept voorstel tot eerste wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling RHCA Concept voorstel tot eerste wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling RHCA Het college van burgemeester en wethouders en de raad van de gemeente. gelet op het bepaalde in de Wet gemeenschappelijke regelingen,

Nadere informatie

Indicator 5 Gezondheid

Indicator 5 Gezondheid Indicator Gezondheid Gezondheid wordt in de GDI uitgedrukt door middel van de data voor obesitas. Obesitas wordt wereldwijd als een als een ernstig en toenemend probleem gezien, met grote gevolgen voor

Nadere informatie

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 1 2 Blockhove - aanzicht Westerweg/Stationsweg 3 Ontwerp een appartementengebouw met 8 appartementen en ondergronds parkeren op een

Nadere informatie

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht.

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. VOORWOORD Geachte Fotoliefhebber, Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. Gebouwen kunnen bij daglicht heel mooi zijn, maar in

Nadere informatie

Groepsgrootte (meerdere typen) Totaal aantal bewoners

Groepsgrootte (meerdere typen) Totaal aantal bewoners Groepsgrootte (meerdere typen) Totaal aantal bewoners Naam Gemeente WZV-regio Startjaar Status bouw Aantal groepen Groepsgrootte Gloxiniastraat Aalsmeer Amstelland-De Meerlanden 2006 Bouw gaande 2 6. 12

Nadere informatie

Vrijdag 14 april en maandag 17 april 1995 zijn alle provinciale gebouwen gesloten.

Vrijdag 14 april en maandag 17 april 1995 zijn alle provinciale gebouwen gesloten. 13 april 1995 Nummer 95-001278 Overzicht GS-besluiten Overzicht vergaderingen Vergaderdatum Commissies Soc. Zekerh.geschillen/ Overige Geschillen Hoorzittingen Verschenen persberichten Verschenen voorlichtingspublicaties

Nadere informatie

rhenen schets-museumkwartier deel 1

rhenen schets-museumkwartier deel 1 rhenen schets-museumkwartier deel 1 Opdrachtgever: Gemeente Rhenen Stedenbouwkundig ontwerp: Aad Trompert, Amersfoort Architectuur: Van Leeuwen Architecten, Veenendaal 2 mei 2011 rhenen museumkwartier

Nadere informatie

Statig landhuis, tijdloos ingericht

Statig landhuis, tijdloos ingericht B i n n e n k i j k e n Tekst: Emmy van Dantzig Fotografie: Jan Verlinde voor Vlassak-Verhulst Statig landhuis, tijdloos ingericht Praktisch, maar wel stijlvol, elegant en tijdloos. Dat streefden Didi

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente 1 Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente Fact sheet augustus 15 Net als Amsterdammers kopen bewoners in de Amsterdamse regio steeds meer niet-dagelijkse producten (kleding, muziek, interieurartikelen)

Nadere informatie

maximaal toegestane scheepsafmetingen en en doorvaarthoogtes van van vaste bruggen over provinciale vaarwegen

maximaal toegestane scheepsafmetingen en en doorvaarthoogtes van van vaste bruggen over provinciale vaarwegen maximaal toegestane scheepsafmetingen en en doorvaarthoogtes van van vaste bruggen over provinciale vaarwegen en tevens provinciale objecten over/in niet-provinciale vaarwegen provinciale objecten over/in

Nadere informatie

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur:

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur: NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK Type opdracht: Offertevraag Locatie: Willebroek, België Oppervlakte: 5.000 m² bruto Bouwkost: 7.000.000 excl BTW Periode: 2009-2012 Opdrachtgever: Architect: Projectondersteuning:

Nadere informatie

Ontruimingscampagne zorgorganisaties Oktober 2010

Ontruimingscampagne zorgorganisaties Oktober 2010 Ontruimingscampagne zorgorganisaties Oktober 2010 Overzicht Inleiding Van 1 t/m 31 oktober 2010 worden de nationale brandpreventieweken gehouden. Dit jaar is het campagnethema 'Wat doe JIJ bij brand?'.

Nadere informatie

HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK

HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK Joke Reichardt en Marion Konings. Werkstuk voor het vak Inleiding Architectuurgeschiedenis (2011-2012), bachelor kunstgeschiedenis, Universiteit Utrecht. Docent:

Nadere informatie

VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND

VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND VERWIJSGIDS VRIJWILLIGERSWERK NOORD-HOLLAND Veel lokale en regionale organisaties ondersteunen het vrijwilligerswerk

Nadere informatie

beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013

beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013 beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013 Landgoed Middelesch te Zuna beeldkwaliteitsparagraaf Landgoed Middelesch 4D architecten 1 beeldkwaliteitsparagraaf

Nadere informatie

THEATER BIBLIOTHEEK EN STADHUIS S TA DSERF S CHIEDAM

THEATER BIBLIOTHEEK EN STADHUIS S TA DSERF S CHIEDAM THEATER BIBLIOTHEEK EN STADHUIS S TA DSERF S CHIEDAM Architect prof. ir. Hans Ruijssenaars Opdrachtgever Gemeente Schiedam Constructeur Adviesbureau voor Bouwtechniek, Velp Hoofdaannemer Albouw BBM & Van

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 10 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 10 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 24261 11 augustus 2015 Wijziging Besluit werkgebieden UWV 2015 in verband met inwerkingtreding Wwz per 1 juli 2015 Het

Nadere informatie

Hoe maak ik een Volledig verslag

Hoe maak ik een Volledig verslag Hoe maak ik een Volledig verslag (print dit hele document even af en lees alles goed door en vul in waar nodig) Een volledig verslag is een door jou geschreven werkstuk over een gebouw dat je tijdens de

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.656 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN Contactpersoon: Michael Ibink Telefoon: 072-743 39 56 Mobiel: 06 336 603 20 E-mail: Datum: 2-6-2015 Doordat de gegevens maandelijks worden ge-update. Gemeente Alkmaar

Nadere informatie

VistaPlaza Y O U N E V E R G E T A S E C O N D C H A N C E TO MAKE A FIRST IMPRESSION... www.vistaplaza.nl

VistaPlaza Y O U N E V E R G E T A S E C O N D C H A N C E TO MAKE A FIRST IMPRESSION... www.vistaplaza.nl VistaPlaza Y O U N E V E R G E T A S E C O N D C H A N C E VistaPlaza is een in het oog springend gebouw dat onder architectuur is ontwikkeld. Het gebouw is duidelijk herkenbaar door gebruik van hoogwaardige

Nadere informatie

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Inhoud Inleiding Aanleiding Cornelis Elffers Vergelijkbare werken Historische betekenis van de school Het pand Kunstwerken Het

Nadere informatie

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN Contactpersoon: Michael Ibink Telefoon: 072-743 39 56 Mobiel: 06 336 603 20 E-mail: Datum: 12-02-2015 Doordat de gegevens maandelijks worden ge-update. Wilt u meer

Nadere informatie

CULTUURCAMPUS VLEUTERWEIDE

CULTUURCAMPUS VLEUTERWEIDE CULTUURCAMPUS VLEUTERWEIDE UTRECHT Fotografie: Luuk Kramer Programma Bouwoppervlak VO-scholen, bibliotheek, sporthal, kunstencentrum, welzijnsorganisaties, kerkelijk centrum, informatiecentrum, commercie

Nadere informatie

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Opdracht December 1992 Oplevering November 2001 Bouwkosten 5.000.000,- excl. BTW

Nadere informatie

Uitnodiging Babel. Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam, zie bijgaande uitnodiging.

Uitnodiging Babel. Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam, zie bijgaande uitnodiging. gemeente Zaanstad Uitnodiging AAN Raad DATUM 11 maart 2016 ONDERWERP Uitnodiging Babel Geachte leden van de raad c.s, Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam,

Nadere informatie

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN

SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN SUBSIDIE OVERZICHT AANGESLOTEN GEMEENTEN Contactpersoon: Roy Langedijk Telefoon: 072-743 39 56 E-mail: Datum: 20-11-2014 Doordat de gegevens maandelijks worden ge-update. GEMEENTE ALKMAAR LT-verwarming

Nadere informatie

Metropoolregio Amsterdam 2008

Metropoolregio Amsterdam 2008 Metropoolregio Amsterdam 2008 Arm en rijk in beeld 2 Colofon Redactionele informatie Redactie Auteurs Els de Boer Monique van Diest Celina Mensinga Idske de Jong Lisette Goudsmid Carine van Oosteren Jeroen

Nadere informatie

Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014

Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014 Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014 Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2014 2 Colofon Redactionele informatie Redactie Cor Hylkema (eindredactie) Willem Bosveld Eric Slot Michelle Huffener Stefan

Nadere informatie

BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468

BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468 BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468 colofon SAB Arnhem B.V. Contactpersoon: Arjan van der Laan bezoekadres: Frombergdwarsstraat 54 6814 DZ Arnhem correspondentieadres:

Nadere informatie

Zwembad De Vijf Heuvels Potdijk 5 te Markelo BEELDKWALITEITPLAN

Zwembad De Vijf Heuvels Potdijk 5 te Markelo BEELDKWALITEITPLAN Zwembad De Vijf Heuvels Potdijk 5 te Markelo BEELDKWALITEITPLAN colofon SAB Arnhem bezoekadres: Frombergdwarsstraat 54 6814 DZ Arnhem correspondentieadres: postbus 479 6800 AL Arnhem T (026) 3576911 F

Nadere informatie

Leerlingenprognose Zuidelijk Noord-Holland 2012-2025

Leerlingenprognose Zuidelijk Noord-Holland 2012-2025 Leerlingenprognose Zuidelijk Noord-Holland 2012-2025 Onderzoeksnotitie Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW Sil Vrielink & Dik Leering ResearchNed & QDelft mei 2012 2012 ResearchNed Nijmegen

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Hoe maak ik een Volledig verslag

Hoe maak ik een Volledig verslag Hoe maak ik een Volledig verslag (print dit hele document even af en lees alles goed door en vul in waar nodig) Een volledig verslag is een door jou geschreven werkstuk over een gebouw dat je tijdens de

Nadere informatie

Prestatievelden 7, 8 en 9 van de Wmo

Prestatievelden 7, 8 en 9 van de Wmo Prestatievelden 7, 8 en 9 van de Wmo (maatschappelijke opvang, openbare geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg) Verslag van bijeenkomsten voor lokale belangenbehartigers in de provincie Noord-Holland

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland; Besluiten vast te stellen

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland; Besluiten vast te stellen Besluit van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland van 13 november 2012, nr. 80148/80148, tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling subsidie clusters in de metropoolregio Amsterdam Noord- Holland 2012.

Nadere informatie

t Melkhuisje Een nieuw brugwachtershuisje in het centrum van Haarlem

t Melkhuisje Een nieuw brugwachtershuisje in het centrum van Haarlem t Melkhuisje Een nieuw brugwachtershuisje in het centrum van Haarlem De Melkbrug De Melkbrug ligt over het Spaarne, in het historische centrum van Haarlem. De brug verbindt de Korte Veerstraat met de Hoogstraat

Nadere informatie

Tarieven voor huishoudelijke hulp

Tarieven voor huishoudelijke hulp Tarieven voor huishoudelijke hulp Gegevens uit de Lokale Monitor Werk, Inkomen en Zorg, een FNV-onderzoek onder bijna 200 gemeenten Februari 2010 Het onderzoek Elke twee jaar verricht de FNV een vergelijkend

Nadere informatie

15.571 Lemsterland. 12.253 Gaasterlân-Sleat. 51.918 Noordoostpolder. 24.601 Zwartewaterland 78.119 7.132 Zeevang. 56.717 Kampen. 44.

15.571 Lemsterland. 12.253 Gaasterlân-Sleat. 51.918 Noordoostpolder. 24.601 Zwartewaterland 78.119 7.132 Zeevang. 56.717 Kampen. 44. 54 Demografie De historie van het IJsselmeergebied is grotendeels bepalend geweest voor de demografische ontwikkeling van het gebied. De polders in het gebied zijn nog relatief jong, terwijl als grootste

Nadere informatie

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 De waarde van de Academie Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 Een stad met een Academie heeft meer 1,8% Aantal kunstenaars als percentage van de bevolking 18 Aanbod galerieën per 100.000 inwoners 1,6%

Nadere informatie

Inspirerende werkplekken. In opdracht van diverse opdrachtgevers

Inspirerende werkplekken. In opdracht van diverse opdrachtgevers In opdracht van diverse opdrachtgevers 1/5 M3H heeft diverse kantoor interieurs verbouwd. Vaak bestaat het ontwerpconcept uit werkplekken rondom een bijzonder meubel met een opvallende uitstraling. In

Nadere informatie

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse 1. Als je vroeger voorbij Sittard over de Limburgse heuvels kwam dan zag je in het dal het trotse mijnencomplex liggen. Daar is tegenwoordig niets meer van over. Ik ben als kind opgegroeid in de tijd dat

Nadere informatie

Van Kogge tot Coaster

Van Kogge tot Coaster Van Kogge tot Coaster Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 12-15 jaar Welkom in het Noordelijk Scheepvaartmuseum! Met deze speurtocht kun je het museum bezoeken en allerlei vragen

Nadere informatie

DE FAMILIE VAN LOON 130 _

DE FAMILIE VAN LOON 130 _ DE FAMILIE VAN LOON Mooi idee: je familie en huis jarenlang laten portretteren door schilders en fotografen. De roemrijke familie Van Loon uit Amsterdam deed dat. De indrukwekkende stapel familieportretten

Nadere informatie

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013 Uitgave 2 2013 INZICHT Energieneutraal Flevogebouw Nieuwe site Metaglas Glazen winkelunits Utrecht Centraal Energieneutraal kantoor in monumentaal Flevogebouw Mede door de isolerende achterzetramen is

Nadere informatie

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer.

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer. REFERENTIELIJST GEMEENTEN Almere Teamleider Bestuurssecretariaat Alkmaar Procesbegeleider Agendakamer Teamleider Amersfoort Amsterdam Amsterdam Dienst ICT Directie- bestuurssecretaresse Amsterdam Dienst

Nadere informatie

Tugelawegblokken Vernieuwing van twee woonblokken in de Transvaalbuurt. In opdracht van Ymere Ontwikkeling

Tugelawegblokken Vernieuwing van twee woonblokken in de Transvaalbuurt. In opdracht van Ymere Ontwikkeling Tugelawegblokken Vernieuwing van twee woonblokken in de Transvaalbuurt In opdracht van Ymere Ontwikkeling 1/10 Twee nieuwe Tugelablokken Met de realisatie van de Tugelablokken heeft M3H twee complete bouwblokken

Nadere informatie

S/f Medemblik. proces begrotingen en jaarrekeningen *B2014 1272

S/f Medemblik. proces begrotingen en jaarrekeningen *B2014 1272 ONTVANGEN 2 8 JUL 20ft M M GEMEENTE S/f Medemblik Recreatieschap Westfriesland Het Dagelijks bestuur Postbus 20 1610 AA BOVENKARSPEL Uw kenmerk Uw brief van Zaaknummer Documentnummer Bijlage(n) Doorkiesnummer

Nadere informatie

Aanpak iepziektebestrijding Noord-Holland

Aanpak iepziektebestrijding Noord-Holland Notitie Aanpak iepziektebestrijding Noord-Holland De iep: niet weg te denken uit het Noord-Hollandse landschap Van oudsher komt de iep in Nederland veel voor. Eind jaren 70 telde Nederland vijf á zes miljoen

Nadere informatie

Moorkensplein antwerpen. Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt

Moorkensplein antwerpen. Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt Moorkensplein antwerpen Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt Moorkensplein Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt De dichtbevolkte wijk

Nadere informatie

Reddingmuseum Dorus Rijkers

Reddingmuseum Dorus Rijkers Reddingmuseum Dorus Rijkers adres: Willemsoord 60G, Den Helder oplevering: september 2015 ontwerper: temp. contactpersoon: Maarten van Tuijl adres: Baarsjesweg 224, Amsterdam m: 06-45182968, info@temparchitecture.com

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Brugbediencentrale Steekterpoort - BKVV architecten

Brugbediencentrale Steekterpoort - BKVV architecten Brugbediencentrale Steekterpoort - BKVV architecten Brugbediencentrale Steekterpoort - BKVV architecten Brugbediencentrale Steekterpoort - BKVV architecten Brugbediencentrale Steekterpoort - BKVV architecten

Nadere informatie

Afvalmonitor 2012 Gemeente Heerhugowaard. Gescheiden inzamelen van huishoudelijk afval in 2012 in de gemeente Heerhugowaard

Afvalmonitor 2012 Gemeente Heerhugowaard. Gescheiden inzamelen van huishoudelijk afval in 2012 in de gemeente Heerhugowaard Afvalmonitor 2012 Gemeente Heerhugowaard Gescheiden inzamelen van huishoudelijk afval in 2012 in de gemeente Heerhugowaard Afdeling Wijkbeheer Juni 2013 Inhoudsopgave 1 Gescheiden inzamelen van huishoudelijk

Nadere informatie

Toelichting lokale en regionale woningbehoefte Waterland

Toelichting lokale en regionale woningbehoefte Waterland Toelichting lokale en regionale woningbehoefte Waterland Woningbehoefte in de gemeente Waterland In 2013 heeft de gemeente Waterland het Volkshuisvestingsplan Gemeente Waterland 2013-2022 op laten stellen

Nadere informatie

STICHTING VRAAGWIJZER NEDERLAND WMO-LOKET TOP 100 2011. Score in 2010 op de met 2011 vergelijkbare items

STICHTING VRAAGWIJZER NEDERLAND WMO-LOKET TOP 100 2011. Score in 2010 op de met 2011 vergelijkbare items STICHTING VRAAGWIJZER NEDERLAND WMO-LOKET TOP 100 2011 Gemeente Naam loket Score 2011 1 Heemstede Loket Heemstede 93 61 51 2 Sint-Michielsgestel Zorgloket WegWijs 89 62-3 Rotterdam Vraagwijzer Loket 88

Nadere informatie

Solaris. Capelle a/d IJssel

Solaris. Capelle a/d IJssel Solaris Capelle a/d IJssel Solaris Capelle a/d Jssel Situatie Kwart-ronde-kantoorschijven Het project is opgebouwd uit 4 kantoorschijven met een gebogen dak. Tussen de kantoren zijn 3 paviljoens geprojecteerd,

Nadere informatie

i29 l interior architects Industrieweg 29 1115 AD Duivendrecht info@i29.nl www.i29.nl

i29 l interior architects Industrieweg 29 1115 AD Duivendrecht info@i29.nl www.i29.nl i29 l interior architects Industrieweg 29 1115 AD Duivendrecht info@i29.nl www.i29.nl Roddel over mij maar vertel ze niet de waarheid Maak ze iets groters wijs Architectuur en interieur In het ontwerp

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Brouwerskolkweg 2. Datum foto : 09-08-2010

Brouwerskolkweg 2. Datum foto : 09-08-2010 Brouwerskolkweg 2 Straat en huisnummer : Brouwerskolkweg 2 Postcode en plaats : 2051 ED Overveen Kadastrale aanduiding : E2236 Complexonderdeel : Gemeentewerf Naam object : Publieke Werken Bouwjaar : 1936

Nadere informatie

Frij hof Nijmegen. Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin

Frij hof Nijmegen. Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin Frij hof Nijmegen Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin Frij hof Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin Waar ooit middelmatige architectuur uit de wederopbouwperiode

Nadere informatie

Verbouwing pand aan de Heisteeg in het centrum van Amsterdam

Verbouwing pand aan de Heisteeg in het centrum van Amsterdam Verbouwing pand aan de Heisteeg in het centrum van Amsterdam Foeliestraat 16 1011 TM Amsterdam Tel +31 (0)20 4230303 Fax +31 (0)20 4230404 E-mail info@morikokira.nl Internet www.morikokira.nl Verbouwing

Nadere informatie

nummer 11 zesde jaargang april 2011 oplage 15.000 uitgave HOLONITE bv - THOLEN concept fotografie redactie vormgeving JAN DERWIG - AMSTERDAM

nummer 11 zesde jaargang april 2011 oplage 15.000 uitgave HOLONITE bv - THOLEN concept fotografie redactie vormgeving JAN DERWIG - AMSTERDAM nummer 11 zesde jaargang april 2011 oplage 15.000 uitgave HOLONITE bv - THOLEN concept fotografie redactie vormgeving JAN DERWIG - AMSTERDAM druk LETOPRINT - ROOSENDAAL 2 Nieuwbouw en Renovatie Zo te zien

Nadere informatie

Twee nieuwe Tugelablokken in de Transvaalbuurt Amsterdam. In opdracht van Ymere Ontwikkeling

Twee nieuwe Tugelablokken in de Transvaalbuurt Amsterdam. In opdracht van Ymere Ontwikkeling Twee nieuwe Tugelablokken in de Transvaalbuurt Amsterdam In opdracht van Ymere Ontwikkeling 1/10 Twee nieuwe Tugelablokken De nieuwe Tugelablokken van M3H vervangen twee van de vijf bouwblokken in een

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving.

Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving. Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving. Inleiding De tender voor de voormalige Eurobioscoop heeft als doel de kwaliteiten van het bijzondere gebouw weer een rol te laten spelen in de nieuwe

Nadere informatie

Museum De fundatie zwolle

Museum De fundatie zwolle 2013 Museum De fundatie zwolle Hal 13a Den Eikenhorst, Esch postbus 2126 nl-5260 cc Vught t +31 [0]411 601618 info@biermanhenket.nl www.biermanhenket.nl BiermanHenketarchitecten Ontwerp 2010 Oplevering

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Het Land van Maas en Waal is echt rivierenlandschap. Het is open, vlak en kent een rationele verkavelingsstructuur. Het is ook een waardevol weidevogelgebied.

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan. Denekamp 't Pierik fase 2

Beeldkwaliteitsplan. Denekamp 't Pierik fase 2 Beeldkwaliteitsplan Denekamp 't Pierik fase 2 Govert Flinckstraat 31 - postbus 1158-8001 BD Zwolle 038-4216800 13 november 2008 2 Beeldkwaliteitsplan Denekamp t Pierik fase 2 1. Inleiding 1.1 Aanleiding

Nadere informatie

Oostzaan Buiten gewoon

Oostzaan Buiten gewoon Gemeente Oostzaan Buiten gewoon Gemeenteraad Oostzaan GESCAND OP 2 f JUNI 2012 Gemeente Oostzaan Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1 511 BD Oostzaan Postadres Postbus 20, 1 530 AA Wormer {Telefoon

Nadere informatie

Partijen: 1. De gemeente als vermeld op het tekenblad gemeente hiervoor, hierna te noemen: Opdrachtgever',

Partijen: 1. De gemeente als vermeld op het tekenblad gemeente hiervoor, hierna te noemen: Opdrachtgever', Bijlage 3, RAAMOVEREENKOMST HULP BIJ HET HUISHOUDEN Partijen: 1. De gemeente als vermeld op het tekenblad gemeente hiervoor, hierna te noemen: Opdrachtgever', en 2. Het bedrijf als vermeld op het tekenblad

Nadere informatie

rrengids Kwaliteit Wmo-loketten in de provincie Noord-Holland

rrengids Kwaliteit Wmo-loketten in de provincie Noord-Holland St rrengids Kwaliteit Wmo-loketten in de provincie Noord-Holland Inleiding Sterrengids In de Sterrengids wordt de kwaliteit van de Wmo-loketten van vijfentwintig Noord-Hollandse gemeenten beoordeeld.

Nadere informatie

Stellinghof Woonbuurtje in Vijfhuizen. In opdracht van Ymere Ontwikkeling

Stellinghof Woonbuurtje in Vijfhuizen. In opdracht van Ymere Ontwikkeling Stellinghof oonbuurtje in Vijfhuizen In opdracht van Ymere Ontwikkeling 1/6 In het ontwerp wordt op een hedendaagse wijze een nieuw gehucht in de polder gemaakt dat aansluit bij de bestaande dorpse karakteristiek

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Bedrijventerrein Overamstel (deelgebied Daniël Goedkoopstraat / Willem Fenengastraat e.o.)

Bedrijventerrein Overamstel (deelgebied Daniël Goedkoopstraat / Willem Fenengastraat e.o.) Bedrijventerrein Overamstel (deelgebied Daniël Goedkoopstraat / Willem Fenengastraat e.o.) Beoordelingskader Bij de beoordeling of een bouwwerk voldoet aan redelijk eisen van welstand als bedoeld in art

Nadere informatie

GEVEL RESTAURATIE EN RENOVATIE WONINGEN + WINKELS, HOEK VAN HOLLAND MATH * 1995-1999 ARCHITECTEN

GEVEL RESTAURATIE EN RENOVATIE WONINGEN + WINKELS, HOEK VAN HOLLAND MATH * 1995-1999 ARCHITECTEN MA* TH Woningen + winkels, Hoek van Holland J.J.P. Oud (1890-1963) was één van de leidende figuren van het functionalisme dat zich in de twintiger jaren van de vorige eeuw in West-Europa ontwikkelde. Als

Nadere informatie

Warehouse. Zaandam. toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks

Warehouse. Zaandam. toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks Warehouse Zaandam toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks Warehouse Zaandam Inhoudsopgave Warehouse - logistiek centrum 5 Bereikbaarheid 7 Dichtbij uw klanten

Nadere informatie