De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 18 maart 2010 Onderwerp Rapport waterschapsverkiezingen 2008

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 18 maart 2010 Onderwerp Rapport waterschapsverkiezingen 2008"

Transcriptie

1 > Retouradres: Postbus 20901, 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG Plesmanweg JG Den Haag Postbus EX Den Haag T F Contatpersoon T - Ons kenmerk VenW/DGW-2010/253 Datum 18 maart 2010 Onderwerp Rapport watershapsverkiezingen Uw kenmerk Bijlage(n) 2 Geahte voorzitter, Tijdens het Algemeen Overleg van 1 deember jl. over de effeten van de Wet Modernisering Watershapsbestel heb ik toegezegd uw Kamer nader te informeren over het openen van een kluis tijdens de watershapsverkiezingen. Op mijn verzoek heeft de Unie van Watershappen mij een rapport toegestuurd over de exate gang van zaken. In de bijlage treft u dit rapport aan, evenals de begeleidende brief van het bestuur van de Unie van Watershappen. Het rapport van Ernst & Young geeft aan dat feitelijk gezien niet valt uit te sluiten dat het stemgeheim geshonden is. Tevens wordt aangegeven dat het risio hierop zeer beperkt is. Alleen bij samenspanning van meerdere van de bij het openen en sluiten van de kluis aanwezige personen, zou het stemgeheim in gevaar kunnen zijn geweest. De Unie van Watershappen aht de kans hierop nagenoeg nihil. De Unie neemt de aanbeveling van Ernst & Young om na een alamiteit standaard een audit uit te voeren over. Alles overziend aht ik het niet nodig een nader onderzoek in te stellen. Los daarvan ben ik van mening dat de verkiezingen niet meer mogen verlopen zoals in. Daarom zijn verbeteraties opgestart. Zo introdueer ik het envelop-inenvelop-stemmen als stemmethode voor de fusieverkiezingen in Zeeland. Hoogahtend, DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT, ir. Camiel Eurlings Pagina 1 van 1

2 i UNIL VAN WATCRSCHAPPCN ly^ly.,?0.' :! : 'J.S iw-^ Staatsseretaris van Verkeer en Waterstaat Mevrouw J.C. Huizinga-Heringa Postbus EX DEN HAAG datum 21 januari 2010 ona kenmeri 52813/EV um iidgp ersoon mw. S.E. Timmer bijlage(n) 6 uw kenmerk VenW/DGW-2009/1523 a-mail betreft Audit stemverwerking watershapsverkiezingen dooikiësnummer Geahte mevrouw Huizinga, Op 4 deember 2009 heeft u ons per brief verzoht te reageren op enkele uitspraken van van de stihting 'Wij vertrouwen stemomputers niet' in vershillende publiaties. Deze uitspraken hadden betrekking op het openen van een kluis waarin zih de systemen voor het tellen van de stemmen van de watershapsverkiezingen bevonden. Volgens de stihting zou het stemgeheim in gevaar zijn geweest, zou het protool niet gevolgd zijn en zouden beloften, gedaan tijdens een eerdere rehtszaak over dit ondenverp, niet zijn nagekomen. In deze brief reageren wij op de uitspraken van de stihting 'Wij veitrouwen stemomputers niet'. In opdraht van de Unie van Watershappen heeft Ernst & Young de afgelopen weken een audit naar de stemverwerking van watershapsverkiezingen uitgevoerd. De rapportage van deze audit treft u als bijlage bij deze brief, tezamen met enkele andere bijlagen die ter ondersteuning en verduidelijking van deze rapportage zijn toegevoegd. De watershapsverkiezingen hebben in een zeer reent verleden plaatsgevonden. Toh is het bijzonder lastig om de feitelijke historie volledig te reprodueren. Conform artikel 2.94 van het Watershapsbesluit zijn immers alle stembiljetten en gegevensbestanden van de Watershapsverkiezingen vernietigd. Medewerkers van Ernst & Young hebben, op basis van nog beshikbare doumenten en interviews met betrokkenen, zo goed mogelijk een reonstrutie gemaakt van de situatie, zoals zih deze voordeed op 27 en 28 november, en de handelingen die zijn gepleegd. Watershapsverkiezingen De watershapsverkiezingen vonden plaats van 13 tot 25 november. Uniek aan deze verkiezingen was dat deze voor het eerst onform een lijstenstelsel werden georganiseerd. Daarbij hebben de watershappen voor het eerst de organisatie van de verkiezingen gezamenlijk aangepakt. Oorspronkelijk zouden kiezers bij het uitbrengen van hun stem kunnen kiezen uit

3 S Pagina 2 van 3 intemetstemmen of briefstemmen. Kort voor de verkiezingen is ehter de steun voor het internetstemmen ingetrokken. Uitsluitend het stemmen per brief bleef over. ledere kiezer kreeg, in de weken voorafgaand aan de verkiezingen, een stempakket met een stembiljet thuisbezorgd. Om te voorkomen dat kiezers hun stem niet konden uitbrengen, omdat bijvoorbeeld het stempakket verkeerd was bezorgd, bestond de mogelijkheid voor het verzenden van 'vervangende' stempakketten. In het systeem van stemverwerking was veel aandaht besteed aan de veiligheid van de registratie van uitgebrahte stemmen, zodat kiezers niet meerdere malen hun stem konden uitbrengen. Tevens is van te voren een, notarieel vastgelegd, veiligheidsprotool opgesteld en zijn testen uitgevoerd. Storinq op 27 november De mahines waarop het systeem van stemverwerking was gehuisvest, waren ondergebraht in een verzegelde kluis. Op 27 november deed zih een storing voor in de venwerking van de vervangende stempakketten. De stemverwerking liep hierdoor vast Om de storing op te kunnen lossen is de genoemde kluis, onder toeziht van beveiligingsdienst Seuritas, geopend. Het proes-verbaal (notarieel opgesteld op 10 oktober ) dat deze handeling beshrijft, treft u in de bijlagen aan. Zowel diezelfde dag, als op 28 november, hebben enkele werkzaamheden plaatsgevonden om de storing op te lossen. Voor de exate details over de beveiliging en de vershillende veiligheidsproedures die gedurende deze werkzaamheden in aht zijn genomen, verwijzen wij u naar de rapportage van Emst & Young. Waarborg stemgeheim Op 30 november 2009 is op de website een artikel gepublieerd, getiteld 'Softwarerash bij watershapsverkiezingen'. In het artikel wordt de hierboven beshreven situatie door de auteur omshreven als een moment waarop het stemgeheim is gevaar zou zijn geweest. Conreet betekent de waarborging van het stemgeheim dat het onmogelijk moet zijn om een verband te leggen tussen de identiteit van de persoon die de stem uitbrengt en de inhoud van de uitgebrahte stem. Het systeem dat is gebnjikt bij de stemverwerking bevat een veelvoud aan waarborgen om te voorkomen dat het stemgevaar in gevaar zou kunnen komen. De mogelijke senario's waarbij dit zou kunnen gebeuren, zou een samenspanning vereisen van bijna alle bij de verwerking en beveiliging betrokken organisaties. In de rapportage van Emst & Young treft u deze vershillende senario's aan. Op basis van de uitgevoerde rapportage komt Emst & Young tot de onlusie dat de mogelijkheid tot shending van het stemgeheim zih beperkt, en uitsluitend in geval van samenspanning tussen de betrokken organisaties, tijdens bovengenoemde werkzaamheden heeft voorgedaan. Daarbij heeft Emst & Young geonludeerd dat te allen tijde onform het vastgelegde veiligheidsprotool is gewerkt De Unie van Watershappen deelt de onlusie van Emst & Young. De uitslag van de watershapsverkiezingen is geaepteerd door de stembureaus van de 26 watershappen. Als bijlagen bij het proes-verbaal van de 26 verkiezingsuitslagen is zowel een logboek van de handelingen die op 27 en 28 november zijn uitgevoerd, als het auditrapport van Collis. toegevoegd. De genoemde bijlagen zijn op 2 deember naar de watershappen verzonden, met het verzoek om deze bijlagen te voegen bij het proes-verbaal van de stembureaus. Deze stukken waren ten tijde van de uitslag openbaar en met het proes-verbaal van de stembureaus ter inzage beshikbaar. Er zijn op dit onderdeel geen bezwaren binnengekomen bij de watershappen. De termijnen voor inspraak zijn verstreken en de uitslag van de watershapsverkiezingen is inmiddels onherroepelijk vastgesteld.

4 3 Pagina 3 van 3 Conlusie De Unie van Watershappen is van mening dat de Watershapsverkiezingen rehtmatig zijn verlopen. Wij delen de mening van Emst & Young dat het stemgeheim maar beperkt in gevaar is gebraht en dat shending van het stemgeheim uitsluitend mogelijk zou zijn in geval van samenspanning van de betrokken organisaties. De Unie van watershappen aht de kans hierop nagenoeg nihil. Derhalve zijn wij van mening dat er geen sprake is geweest van shending van het stemgeheim. Ook delen wij de onlusie dat te allen tijde onform het vastgestelde veiligheidsprotool is gewerkt. Om te voorkomen dat in geval van een toekomstig inident zih wederom ruis voordoet over de exate handelingen die zijn gepleegd, heeft Emst & Young een aanbeveling ten aanzien van het verkiezingsproes in hun rapportage opgenomen. Deze aanbeveling behelst dat, volgend op een alamiteit bij een verkiezingsproes, altijd een audit moet worden uitgevoerd voordat de stembiljetten en gegevensbestanden zijn vernietigd. De Unie van Watershappen neemt deze aanbeveling over. Hoogahtend, ing. H. Kraaij Direteur

5 Bijlage 1.^ [ y^yiy.'y 'M:my^:: " " r t - ;. - '. "' '' " f 1 i II' ij II' Unie van Watershappen Rapportage Audit stemverwerking watershapsverkiezingen Ël ERNST &YOUNG Quality In Everything We Do

6 ( m 'Si-... f' K. Inhoudsopgave,- *< lllill" 1 ill""" ËIERNST&YOUNG 1 Doelstelling en reikwijdte 1.1 Doelstelling 1.2 Reikwijdte 2 Aanpak Beperking gebruik rapportage & 4 Managementsamenvatting 9 2s ss x.' 5 Stemverwerkings proes - opzet 5.1 Briefstemmen 5.2 Tehnishe werking 5.3 Helpdeskfuntie 6 Uitgevoerde handelingen op 27 en 28 november november november 7 Funtioneren maatregelen waarborging stemgeheim 7.1 Initialisatie RIPOCS 7.2 Aanmaken van printbestanden 7.3 Vemietigen printbestanden 7.4 Stemverwerking 8 Risioanalyse doorbreking stemgeheim Bijlagen Geraadpleegde doumentatie Totaal aantal pagina's in dit rapport: 15

7 V»- (ii 11111" II ' sü ERNST &YOUNC Emit * Young AdvUory Eulideslaan BL. UTRECHT Posttius CB. UTRECHT Tel.: +31 (0) Fax: +31 (0) Unie van Watershappen T.a.v. de heer. E. Kraaij Koningskade AA DEN HAAG Utreht. 19 januari 2010 jz/jb/ /stsl0.692 Betreft: Audit stemverwerking watershapsverkiezingen Geahte heer Kraaij, Tijdens de watershapsverkiezingen van zijn de omputers die gebruikt worden voor het verwerken van de stemmen vastgelopen. Voor het verhelpen van dit inident is op 27 en 28 november de kluis waarin de RIPOCS servers stonden open geweest en is de RIPOCS appliatie op een server buiten de kluis geïnstalleerd ter verwerking van de vervangende stempakketten. De RIPOCS appliatie is onder andere verantwoordelijk voor het versleutelen van de stemgegevens. U heeft ons gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de gang van zaken op 27 en 28 november met betrekking tot het stemgeheim. Van 11 deember 2009 tot 14 deember 2009 hebben wij een sreening uitgevoerd. Naar aanleiding van deze eerste sreening hebben wij onform afspraak van maandag 14 deember 2009 tot en met woensdag 13 januari 2010 een vervolgonderzoek uitgevoerd. In onderhavig rapport treft u onze bevindingen aan. Dit rapport is op 1 januari 2010 in eerste onept en op 18 januari 2010 in tweede onept afgestemd met meest betrokkenen vanuit de Unie van Watershappen en Het Watershapshuis. Vertrouwende erop u hiermee van dienst te zijn geweest, zijn wij uiteraard desgewenst graag bereid een nadere toelihting te geven. Hoogahtend, Ernst & Young Advisory Drs. L.H.M. Verstegen RE Senior Manager IT Risk and Assurane Irttl-iWAKA.M. Otten RE Partner IT Risk and Assurane Ermt 1 vowig AMsory s ttn nandm n Mn Erm 1 Vounq «ountintl LIP. dl il ttn ürmttd liaükr pvtn «ihgdnengdiml in MHet mil ngjüratlfummr 0CUS594 tl t«uli. tot Enst 1 rounj Adnsory «va M (wra Mrtntr gnruu nor «t«( trtegtftamrcjg» «an tm) rtnrom.inemjijvoi^aounttmjtu' Eriutt Vom» AaiimtjritjlL?i««t«ut»rot»«tl»o»Un«ittliP«IK»Bo^l.London5tl TEU, virtnlqo KrnmnH. utl; Mir mamtaittag Mn BoamptH JSS 3011 a amtnlm. NfdMnl rn ii gntghtmnl M dt «mr Mn Ktngnandet Biilttrdair ondir nuww JMUMr. o» vat «tf uaamirttn (tn «leanana «enaanw* «a* toabasmg. «aam aan MDanaig «an oa auivramiivtlo M taganorian. Oui «ganant «oorauroin nyi grtigonetid Ui ót «amar «an KooptianOK Rottirain an lün in u san op MM.av.nl.

8 G ; in""' süernst&young 1 Doelstelling en reikwijdte 1.1 Doelstelling In de wet- en regelgeving rondom de stemverwerking is opgenomen dat het geheime karakter van de stemming tijdens de verkiezingen voldoende gewaarborgd moet zijn. De doelstelling van ons onderzoek was vast te stellen of tijdens de stemverwerking van de watershapsverkiezingen in als gevolg van de gang van zaken op 27 en 28 november het stemgeheim doorbroken heeft kunnen worden. 1.2 Reikwijdte Wij hebben ons in het bijzonder geriht op de handelingen die zijn uitgevoerd op 27 en 28 november. Wij merken op dat onze werkzaamheden niet zijn uitgevoerd overeenkomstig algemeen aanvaarde ontrole-, beoordelings- dan wel overige assurane-normen in Nederland, derhalve hebben wij geen assurane rapport opgesteld. Een algehele beoordeling van de gebruikte appliaties op Juistheid en betrouwbaarheid maakte geen onderdeel uit van dit onderzoek. Het beoordelen van de betrouwbaarheid van de uitslag van de watershapsverkiezingen in viel eveneens buiten de reikwijdte van dit onderzoek. 2 Aanpak In het kader van onze werkzaamheden hebben wij de beshikbaar gestelde doumentatie over de appliatie RIPOCS en de gang van zaken op 27 en 28 november beoordeeld. Wij verwijzen graag naar bijlage 1 voor een overziht van de door ons geraadpleegde doumentatie. Aanvullend daarop hebben wij gesproken met de volgende personen: i dhr. J. Gunter dhr. P.G. Malalne Pont dhr. S. Bouwman dhr. M. Rijkshroeff dhr. J.L.M, van Bohemen dhr. H.J. van Dam Unie vah Watershappen i MullPon Het Watershapshuis Hoogheemraadshap van Shieland en de Ktlmoenerwaard Collis Collis Projetleider watershapsverkiezingen Via Het Watershapshuis betrokken als Arhitet RIES Verantwoordelijk projetleider vanuit Het Watershapshuis Via Het Watershapshuis betrokken als funtioneel beheerder en projetleider RIES Op verzoek van Het Watershapshuis 1 aanwezig voor hef shouwen van de initialisatie RfPOCS en bij het openen kluis op 27 en 28 november Aountmanager vanuit Collis voor Het Watershapshuis Op maandag 4 januari 2010 hebben wij op loatie bij Het Watershapshuis gesproken met de heren Malaine Pont. Bouwman en Rijkshroeff om meer inziht te krijgen in de tehnishe details van het stemverwerkingsproes en de gang van zaken rondom het openen van de kluis op 27 en 28 november.

9 ( ilin"" 1 '" _ sü ERNST &YOUNG r Op dinsdag 5 januari 2010 hebben wij kort telefonish overleg gehad met de heer Gunter over de proedurele gang van zaken in het stemverwerkingsproes. Naar aanleiding van dit gesprek hebben wij op donderdag 7 januari 2010 op loatie bij de Unie van Watershappen negen vernietigingsrapporten van PriewaterhouseCoopers ingezien. m m ki» Op donderdag 7 januari 2010 hebben wij eveneens een gesprek gehad met de heer Van Bohemen en de heer Van Dam op loatie bij Collis teneinde meer inziht te krijgen in de rol van Collis en een review uit te voeren op eventueel beshikbare evidene. Naast het rapport van Collis 'Audit RIPOCS' [3] bleek bij Collis geen verdere verslaglegging voorhanden te zijn. 3 Beperking gebruik rapportage Deze rapportage is alleen bestemd voor de Unie van Watershappen en deze rapportage of onderdelen of samenvattingen daarvan mogen niet mondeling of shriftelijk aan derden beshikbaar worden gesteld zonder onze voorafgaande shriftelijke toestemming. Voorzover het de Unie van Watershappen is toegestaan rapporten aan derden beshikbaar te stellen, zal het rapport origineel, volledig en ongewijzigd beshikbaar worden gesteld. Indien u dit produt van onze werkzaamheden aan derden ter beshikking stelt, dient u hen erop te wijzen dat zij daar zonder onze uitdrukkelijke voorafgaande shriftelijke toestemming geen rehten aan kunnen ontlenen. Het verstrekken van deze toestemming kan omgeven zijn met nadere voorwaarden. I De Unie van Watershappen mag onder de bovenstaande voorwaarden het rapport j verstrekken aan de staatsseretaris van Verkeer en Waterstaat. Het Watershapshuis, de I Watershappen en de vaste tweede kamer ommissie voor Verkeer en Waterstaat. Gezien het aantal personen en instanties dat een kopie van het rapport ontvangt willen we hier nogmaals de vetrouwelijkheid van dit rapport benadrukken. Deze personen mogen dus niet zonder uitdrukkelijke shriftelijke voorafgaande toestemming het rapport verstrekken aan derden. Eventueel kan de Unie van Watershappen overwegen té werken met genummerde exemplaren of andere maatregelen hiertoe treffen. Bij de uitvoering van onze opdraht hebben wij gebruik gemaakt van informatie die is verstrekt door medewerkers van de Unie van Watershappen en door betrokkenen onder verantwoordelijkheid van Het Watershapshuis (zie hoofdstuk 2). Wij zijn afhankelijk van deze personen ten aanzien van de juistheid en volledigheid van de verstrekte informatie. Wij kunnen geen verantwoordelijkheid aanvaarden voor wijzigingen in de door ons gehanteerde feiten en omstandigheden na de datum waarop wij de desbetreffende werkzaamheden hebben afgerond.

10 Ull lil j ll!", lil"",,.*$&*-. ~a:' f '' SÜERNST&YOUNG 4 Managementsamenvatting De werkwijze van RIPOCS en de handelingen op 27 en 28 november zijn aan ons mondeling toegeliht door de betrokken personen vanuit de Unie van Watershappen en Het Watershapshuis. De toelihting wordt slehts gedeeltelijk ondersteund door doumentatie, mede doordat, onform de geldende wet- en regelgeving, de gebruikte servers, stemmen en een gedeelte van de doumentatie is vernietigd, drie maanden nadat over de toelating van de benoemden onherroepelijk is beslist.. 15 B Op basis van de ons meegedeelde informatie omtrent de afhandeling van de inidenten op 27 en 28 november en gezien de wijze waarop het stemverwerkingsproes is ingeriht zijn wij van mening, dat het risio beperkt is dat het stemgeheim is doorbroken op 27 en 28 november. Voor het doorbreken van het stemgeheim op 27 en 28 november waren namelijk ombinaties van geqevens en personen noodzakeliik. Zoals hierboven vermeld is niet alle doumentatie en bewijslast meer aanweziq. aangezien deze onform de geldende wet- en regelgeving deels is vernietigd, en derhalve kan niet worden vastgesteld dat deze theoretishe ombinaties zih niet hebben voorgedaan. Het ls derhalve op dit moment niet meer mogelijk om vast te stellen dat het stemgeheim niet doorbroken Is geweest. Naar aanleiding van de gebeurtenissen rondom de watershapsverkiezingen in adviseren wij in de alamiteitenplannen voor de watershapsverkiezingen niet aileen rekening te houden met de alamiteit zelf, maar ook met de vraag hoe ahteraf vastgesteld kan worden dat Juist gehandeld is. Wij qeven ln overweging een onafhankelijke toezihthouder zowel tijdens de alamiteit als ahteraf vast te laten stellen dat de verkiezingen juist en vertrouwelijk zijn verlopen. Dit kan bijvoorbeeld worden gerealiseerd door diret na de verkiezingen een audit uit te laten voeren en gedurende de alamiteiten een audit met onderliggend dossier uit te voeren. Op dit moment is op Europees en Nederlands niveau geen toetsingskader beshikbaar rondom de waarborging van het stemgeheim tijdens verkiezingen. Daarom is ervoor gekozen diverse partijen onderzoek te laten doen naar de gebruikte software, tehnishe en proedurele maatregelen. Zo is de tijdens de verkiezingen gebruikte software is door Collis onderworpen aan een ode-review met betrekking tot seurity. Om in de toekomst meer zekerheid te verkrijgen over de getmplementeerdeset van maatregelenraden wij aan de voor de verkiezingen de daadwerkelijk geïmplementeerde software te laten ertifieren. In hierna volgende hoofdstukken is in meer detail uitgeshreven wat de opzet van het stemproes is (5), welke handelingen hebben plaatsgevonden op 27 en 28 november (6>, hoe de maatregelen rondom het waarborgen van het stemgeheim gefuntioneerd hebben en de analyse van de risio's rondom het doorbreken van het stemgeheim (8).

11 ! t r e lim' M", " SÜERNST&YOUNG 5 Stemverwerkingsproes - opzet In dit hoofdstuk geven wij informatie over de inrihting van het stemverwerkingsproes tijdens de watershapsverkiezingen in. Wij betrahten hierbij geen volledigheid, maar hebben dit hoofdstuk opgenomen ter onderbouwing van onze risio inshatting in de management samenvatting. Onderstaande beshrijving is gebaseerd op de ontvangen doumentatie en informatie uit interviews. 5.1 Briefstemmen Van 13 tot 25 november kozen de ingezetenen van de watershappen in Nederland de leden van de ategorie ingezetenen van het algemeen bestuur van deze watershappen. Deze verkiezingen hebben plaatsgevonden door middel van de voorziening 'briefstemmen'. Hiertoe zrjn stempakketten samengesteld die, op basis van gegevens uit de gemeentelijke basisadministratie, naar kiesgerehtigden zijn verzonden. Het stempakket bevatte een stembiljet waarmee de kiezer een stem kon uitbrengen. Om te voorkomeh dat een kiezer twee keer kon stemmen, was elk stembiljet voorzien van een unieke ode die was gekoppeld aan het geboortejaar van de betreffende kiezer. Op basis van deze ode en het door de kiezer op het biljet in te vullen geboortejaar kon de geldigheid van het stembiljet worden vastgesteld. Uitgebrahte stemmen zijn door het bedrijf 'Servie Point' te Alphen aan den Rijn ingesand en omgezet naar 'tehnishe stemmen' die vervolgens door Het Watershapshuis konden worden gevalideerd en geteld waarna de uitslagen konden worden meegedeeld aan de watershappen. t Tijdens de watershapsverkiezingen in had elk van de 26 watershappen een helpdesk ingeriht. Deze helpdesks konden vervangende stempakketten uitreiken en ativeren en daarnaast stembiljetten als 'te blokkeren' aanmerken (bijvoorbeeld omdat een vervangend stempakket werd verzonden). Het Watershapshuis heeft voorafgaand aan de telling de te ativeren stembiljetten geativeerd en de te blokkeren stembiljetten geblokkeerd. Teneinde het stemgeheim te waarborgen, is het van het grootste belang dat na het uitbrengen van de stem de unieke ode op het stembiljet niet gekoppeld kon worden aan de NAWgegevens van de betreffende kiezer. 5S ü' 5.2 Tehnishe werking RIES (Rijnland Internet Eletion System) is een reeks systemen voor elektronishe verkiezingen via het internet. RIES is gebruikt voor het verwerken van de 'briefstemmen' in de watershapsverkiezingen van. Drie RIES-onderdelen zijn van belang bij de stemverwerking: RIPOCS (zie paragraaf 5.2.1), Portal (zie paragraaf 5.2.2) en de helpdeskfuntie (zie paragraaf 5.3).

12 «4.»r'. IM' SÜERNST&YOUNG RIPOCS RIPOCS (RIES Isolated Portal Crypto System) is verantwoordelijk voor de ryptograf ishe berekeningen, waaronder: het genereren van de unieke stemodes zoals deze op de stembiljetten zijn gedrukt; het aanmaken van een versleuteld bestand (ClO) voor de drukker waarin de unieke odes gekoppeld zijn aan kiezersgegevens (zoals naam, adres, woonplaats); het 'deblokkeren' van uitgereikte 'vervangende stempakketen' en het blokkeren van verstuurde stempakketten waarvoor vervangende stempakketten is uitgereikt of die om andere reden in de helpdesk appliatie als 'te blokkeren 'zijn aangemerkt. Met betrekking tot RIPOCS is in dit onderzoek het volgende van belang: de RIPOCS-systemen zijn opgeborgen in een verzegelde kiuis, waarmee de servers fysiek beveiligd zijn voor toegang door onbevoegden; RIPOCS ommunieert uitsluitend met Portal: Portal kan bestanden klaarzetten in een input diretory, RIPOCS haalt deze bestanden bathgewijs op, voert bewerkingen uit en plaats resultaten in een output diretory die alleen door Portal kan worden benaderd; RIPOCS genereert in de PREPARE-fase een referentiebestand waarin een 'hash' is opgenomen van de pseudo-identiteit van de kiezer (gebaseerd op ondermeer de 'verkiezings-id' (uniek per verkiezing) en het kiezersnummer) en een 'hash' van iedere potentiële stem per kiezer (onder andere gebaseerd op het geboortejaar van de kiezer); RIPOCS berekent in de 'PREPARE-fase' voor elke kiezer de ode voor de stemkaart die samen met de NAW gegevens in bestand (ClO) wordt vastgelegd; dit ClO bestand wordt diret tijdens het genereren binnen RIPOCS versleuteld met de publi key van de drukker (RSA. sleutellengte 2048 bits, geertifieerd door DigiNotar) en wordt na ompleet te zijn door RIPOCS in de output diretory weggeshreven (dus in verijferde vorm); genereren van het ClO bestand voor een verkiezing Is alleen mogelijk tijdens PREPAREfase voor die verkiezing. Deze beperking is zo geprogrammeerd in RIPOCS. Terugkeren naar eerdere status is in RIPOCS niet mogelijk. Daarnaast zijn de voor deze berekening op RIPOCS benodigde kiezersgegevens (KIO bestanden) diret na de Prepare berekening van RIPOCS gewist. Op RIPOCS blijven per verkiezing alleen een aantal algemene parameters en de Referentiebestanden aanwezig Portal Portal is een netwerkappliatie die ommuniatie met RIPOCS mogelijk maakt door bestanden weg te shrijven in een 'input-diretory' (waaruit RIPOCS deze bathgewijs ophaalt) en door bestanden in te lezen uit de 'output-diretory' (waarin RIPOCS bestanden wegshrijft). Portal is ondermeer door stembureaus via een beveiligde VPN verbinding over 'internet te benaderen. In Portal is de volgende informatie beshikbaar, welke relevant is voor dit onderzoek: versleutelde printbestanden (ClO) voor de drukker (zie 7.2); kiezerslijsten (KIO): dit betreft de lijsten waarop het kiezersnummer staat ln ombinatie met de NAW gegevens. Deze lijsten zijn gebruikt voor het blokkeren van de uitgereikte stempakketten; lijst met vervangende stempakketten (Kil): Een overziht van de mogelijk uit te reiken vervangende stempakketten per Watershap. StslO.692

13 e e il.hi" 11 in""" f!*** sü ERNST &YOUNG Helpdeskfuntie Indien een kiezer een vervangend stempakket aanvraagt, wordt op basis van een ontrole op de NAW gegevens in de helpdeskf ile het originele stempakket gemarkeerd als 'bloked' en het toegestuurde vervangende stempakket gemarkeerd als 'ative'. Het zoeken naar de NAW gegevens in de helpdeskfile verliep gedurende de verkiezingen in eerste instantie extreem traag. Wij merken op dat naar aanleiding hiervan is de zoekfuntionaliteit van de helpdesk aangepast. Deze wijziging heeft geen invloed op de maatregelen rondom het waarborgen van het stemgeheim gehad. Elke helpdesk levert na de verkiezingen twee files aan de RIPOCS appliatie: 'bloked.txt' en 'ativate.txt' (de zogenaamde helpdesk mutaties). Deze files bevatten respetievelijk de kiezersnummers van de kiezers waarvoor het stembiljet moet worden geblokkeerd en de 'pseudo-kiezersnummers' van de vervangende pakketten die moeten worden geativeerd. Dit 'ativeren' en 'deativeren' vindt plaats op RIPOCS door middel van het wijzigen van 'statusbit' in het referentiebestand. Bij het tellen van de stemmen worden vervolgens alleen de geativeerde stemmen meegenomen. 6 Uitgevoerde handelingen op 27 en 28 november In dit hoofdstuk geven wij informatie over uitgevoerde handelingen op 27 en 28 november in relatie tot het stemgeheim. Wij betrahten hierbij geen volledigheid, maar hebben dit hoofdstuk opgenomen ter onderbouwing van onze risio inshatting in de management samenvatting. Onderstaande beshrijving is gebaseerd op de ontvangen doumentatie en Informatie uit interviews. Voor de volledigheid merken wij op dat het van Collis ontvangen rapport 'Audit RIPOCS' [3] daar helaas ook geen uitkomst voor biedt. Dit rapport is een verslag van de ativiteiten van Collis op 27 en 28 november, zonder onderliggend dossier. ei november Op 27 november liep de verwerking van de vervangende stempakketten vast. Het bleek hierbij te gaan om een storing in de RIPOCS mahines. Ten behoeve van werkzaamheden diende de RIPOCS kluis open gemaakt te worden. Op dat moment is de kluis geopend onder toeziht van Seuritas en Collis. Seuritas heeft vastgesteld dat de verzegeling van de kluis in tat was op het moment van openen van de kluis. Onder toeziht van Collis zijn vervolgens de volgende aties uitgevoerd op de RIPOCS mahines: analyse uptime en geheugen gebruik RIPOCS server; herstart van de RIPOCS servers na het heronfigureren van het geheugen van de servers; analyse logfiles. De herstart van de RIPOCS servers was niet suesvol. De verwerking van de helpdesk mutaties was nog steeds niet mogelijk. Vervolgens is onier toeziht van Seuritas en Collis de kluis gesloten en opnieuw verzegeld.

14 o KJ r III".,»x»'""" SÜERNST&YOUNG r (. < f : november Op vrijdagohtend 28 november is besloten om onder toeziht van Seuritas de verwerking van de helpdesk mutaties te laten plaatsvinden op een server buiten de kluis. Deze zogenaamde 'externe ontwikkelmahine' was een niet-ingerihte mahine die speiaal voor het geval van alamiteiten voorafgaand aan de verkiezingen apart gezet is. Het betreft een server die door SURFnet op 28 november is voorzien van de basisinrihting gelijk aan de servers die reeds eerder ingeriht waren en in de kluis stonden. Vervolgens Is de RIPOCS appliatie geïnstalleerd op deze server en heeft Collis vastgesteld dat het hierbij om identieke software ging, dus de software op de extra mahine was gelijk aan de software op de mahines in de kluis. Teneinde deze server te kunnen gebruiken, is een aparte kluis (in een over-kluis) geopend waarin een vervangende getnitialiseerde IBM 4764 PCI-X ryptoard gereed lag. Een bijhorende USB-stik met verijferde rypto sleutels was opgeslagen in een andere kluis (in de over-kluis), ook deze kluis is geopend. Met behulp van de getnitialiseerde IBM 4764 PCI-X ryptoard en de bijbehorende USB-stik en het bijbehorende wahtwoord van Het Watershapshuis is vervolgens de RIPOCS appliatie opnieuw gestart. De nieuw ingerihte RIPOCS mahine is vervolgens door de systeembeheerder van SURFnet via een parameter in het status.xml bestand per verkiezing In de fase 'Tally'gebraht, zodat het mogetijk werd helpdeskmutaties te verwerken. Omdat het systeem geen koppeling had met Portal werden het voor iedere verkiezing benodigde referentiebestand en de benodigde helpdesk mutatie bestanden per USB-harddisk overgebraht naar het nieuw in gebruik genomen systeem. De resultaten zijn ook op deze wijze weer overgebraht naar Portal. Vervolgens is de kluis onder toeziht van Collis en Seuritas geopend om de 3 RIPOCS servers in de kluis in een status te brengen zodat de verwerking verder kon gaan met de offline verwerkte helpdeksmutaties. Vervolgens konden de K30 bestanden via de Portal verwerkt worden en startte Het Watershapshuis de tellingen van de stembussen per watershap. 7 Funtioneren maatregelen waarborging stemgeheim In dit hoofdstuk geven wij mformatie over de wijze waarop de maatregelen die betrekking hebben op het stemgeheim tijdens de watershapsverkiezingen in hebben gefuntioneerd. WQ betrahten hierbij geen volledigheid, maar hebben dit hoofdstuk opgenomen ter onderbouwing van onze risio inshatting in de management samenvatting. Navolgende beshrijving is gebaseerd op de ontvangen doumentatie en informatie uit interviews.

15 lllll» II ' sü ERNST &YOUNG 10 s. f- v Initialisatie RIPOCS Op verzoek van Het Watershapshuis heeft Collis voorafgaand aan de verkiezingen twee odereviews op RIPOCS uitgevoerd (zie [6] en [7]). Tevens heeft Collis tijdens de initialisatie van de drie RIPOCS systemen erop toegezien dat de geïnstalleerde versie in produtie gelijk is aan de versie die aan Collis is overhandigd voor een ode review (zie [5] en [8]). Een notaris heeft toeziht gehouden op het initialiseren van de IBM 4764 PCI-X ryptoard en het verzegelen van de kluis waarin RIPOCS is opgeborgen. Hiervan is door de notaris proesverbaal opgemaakt (zie [5]). 7.2 Aanmaken van printbestanden Zowel de sleutel waarmee de unieke stemode werd gegenereerd als de publieke sleutel van de drukker die gebruikt werd voor het versleutelen van het ClO bestand beide werden opgeslagen in de IBM 4764 PCI-X ryptoard. Deze kaart Is zo ontworpen dat uitsluitend tijdens de initialisatiefase sleutels kunnen worden ingeladen en kopieën van de kaart kunnen worden gemaakt. De kopieën van de kaart werden in een aparte kluis opgeslagen. Tijdens de initialisatiefase van de IBM 4764 PCI-X ryptoard zijn drie kopieën gemaakt van de kaart. Verder is de IBM 4764 PCI-X ryptoard (die beshikt over een nauwkeurige interne klok) zo was ingesteld dat slehts in een beperkt tijdsvenster van de kaart gebruik gemaakt kon worden. 7.3 Vernietigen printbestanden PriewaterhouseCoopers heeft negen rapporten uitgebraht die een feitenrelaas bevatten van de verwijdering van de printbestanden, bakups, de 'private key' van de drukker en enkele 'restflles'. In één van deze rapporten staat ondermeer beshreven hoe de printbestanden (en 'restfiles') op 11 november zijn verwijderd van twee Portal systemen; één in Utreht (ries-utrportal-l) en één in Nijmegen (ries-nij-portal-l). 7.4 Stemverwerking De stemmen zijn volgens protool verwerkt tot het moment dat een inident optrad op de RIPOCS mahines. Dit inident en de wijze waarop hier is gereageerd is beshreven in hoofdstuk 6. Vervolgens is de verdere verwerking van de stemmen uitgevoerd onform het protool. 8 Risioanalyse doorbreking stemgeheim Naar aanleiding van de aan ons mondeling verstrekte informatie over de stemverwerkingsproessen, de werking van de software en de gebeurtenissen op 27 en 28 november hebben wij een risioanalyse uitgevoerd op de mogelijkheden ter doorbreking van het stemgeheim op 27 en 28 november. Voor het doorbreken van het stemgeheim op 27 en 28 november zijn ombinaties van gegevens en personen noodzakelijk. Hierna beshrijven wij enkele van die theoretishe ombinaties en lihten wij toe waarom wij het risio daartoe beperkt inshatten. De mondelinge toelihtingen en de verstrekte verslagen worden slehts gedeeltelijk ondersteund door doumentatie, mede omdat onform de geldende weten regelgeving een deel van de doumentatie is vernietigd. Hierdoor is het niet mogelijk om onderstaande onomstotelijk vast te stellen.

16 M lllllll",1 II ' SÜERNST&YOUNG 11 t." Combinatie 1 Onversleuteld ClO bestand (bestand voor drukker, bevat unieke ode en NAW-gegevens van kiezers). Ontvangen stemmen bestand (door RIPOCS tot "algemeen RIES formaat" ontijferde informatie voor iedere verkiezing op basis van de bestanden met uitgebrahte stemmen, aangemaakt door responsverwerker). Het (gepublieerde) Referentiebestand voor de betreffende verkiezing. t 4>" iv Samenvatt/ng Het ClO bestand kan alleen ontsleuteld worden door de 'private key' van de drukker. De voor de verkiezing gegenereerde bestanden bij de drukker zijn vernietigd zoals beshreven in de rapporten van PriewaterhouseCoopers. Samenspanning met de drukker is noodzakelijk om een onversleuteld ClO bestand te verkrijgen. Ons onderzoek was hierop niet geriht. Combinatie 2a Ontvangen stemmen bestand (door RIPOCS tot "algemeen RIES formaat" ontijferde informatie voor iedere verkiezing op basis van de bestanden met uitgebrahte stemmen, aangemaakt door responsverwerker). KIO bestand waarin zowel het kiezersnummer als de NAW-gegevens van kiezers zijn vermeld (beshikbaar voor de 26 helpdesks van de stembureaus ten behoeve van het verstrekken van vervangende stembiljetten). GeTnitialiseerde IBM 4764 PCl-X ryptoard en bijhorende USB-stik met sleutelbestand en bijhorend wahtwoord (in bezit bij een medewerker van Het Watershapshuis). Het (gepublieerde) referentiebestand voor de betreffende verkiezing. Bij uitvoering op één van de RIPOCS mahines in de kluis: samenwerking met de drukker om toegang tot het in RIPOCS opnieuw gegenereerde ClO bestand te krijgen. Dit alles binnen de door de IBM 4764 PCI-X ryptoard toegestane tijdsvenster. Samenvatt/ng De sleutel die wordt gebruikt voor het genereren van het ClO bestand is door DigiNotar geertifieerd en tijdens de initialisatiefase op de IBM 4764 PCI-X ryptoard geladen. Na de initialisatiefase kan de eenmaal ingeladen sleutel niet worden aangepast.ter ontsleuteling van het prlntbestand is dus ook samenspanning met de drukker noodzakelijk. Ons onderzoek was hierop niet geriht.?<

17 N Ull llll' SÜERNST&YOUNG 12 Combinatie 2b Ontvangen stemmen bestand (door RIPOCS tot "algemeen RIES formaat" ontijferde informatie voor iedere verkiezing op basis van de bestanden met uitgebrahte stemmen, aangemaakt door responsverwerker). KIO bestand waarin zowel het kiezersnummer als de NAW-gegevens van kiezers zijn vermeld (beshikbaar voor de 26 helpdesks van de stembureaus ten behoeve van het verstrekken van vervangende stembiljetten). GeTnitialiseerde IBM 4764 PCI-X ryptoard en bijhorende USB-stik met sleutelbestand en bijhorend wahtwoord (in bezit bij een medewerker van Het Watershapshuis). Het (gepublieerde) Referentiebestand voor de betreffende verkiezing. Uitvoering op de RIPOCS server waar de programmatuur is aangepast. Dit alles binnen de door de IBM 4764 PCI-X ryptoard toegestane tijdsvenster. Samenvatt/ng Voor toegang tot de ryptokaart was een samenwerking tussen Seuritas en Het Watershapshuis nodig. Collis verklaard vastgesteld te hebben dat de pp de externe server geïnstalleerde appliatie identiek is aan de appliatie die op de oorspronkelijke servers is geïnstalleerd. Op basis van de beshikbare doumentatie hebben wij dit niet kunnen vaststellen. Bovenstaandeombinatie kan zih alleen voordoen bij een samenspanning tussen Het Watershapshuis (voor toegang tot de ryptokaart en de USB-stik), Seuritas (voor toegang tot de kluis) en een persoon met kennis van RIPOCS. tó- «f. Combinatie 2 Ontvangen stemmen bestand (door RIPOCS tot "algemeen RIES formaat" ontijferde informatie voor iedere verkiezing op basis van de bestanden met uitgebrahte stemmen, aangemaakt door responsverwerker). KIO bestand waarin zowel het kiezersnummer als de NAW-gegevens van kiezers zijn vermeld (beshikbaar voor de 26 helpdesks van de stembureaus ten behoeve van het verstrekken van vervangende stembiljetten). GeTnitialiseerde IBM 4764 PCI-X ryptoard en bijhorende USB-stik met sleutelbestand en bijhorend wahtwoord (in bezit bij een medewerker van Het Watershapshuls). Het (gepublieerde) Referentiebestand voor de betreffende verkiezing. Bij uitvoering op een andere 'aanvals' server: eigen programmatuur om de nodige berekeningen en bewerkingen uit te voeren. Dit alles binnen de door de IBM 4764 PCI-X ryptoard toegestane tijdsvenster. *:' A,' Samenvatt/ng Voor toegang tot de ryptokaart was een samenwerking tussen Seuritas en Het Watershapshuls nodig. Bij deze mogelijkheid moet op een aparte server met aangepaste RIPOCS programmatuur gewerkt worden. Hiervoor is samenspanning noodzakelijk met SURFnet voor de infrastrutuur en met Het Watershapshuis, voor toegang tot de ryptokaart en de USB-stik.

18 lül lllll» SÜERNST&YOUNG 13 Bijlage 1 Bij rapport d.d. 19 januari 2010 Unie van Watershappen, Den Haag Bijlage 1 Geraadpleegde doumentatie & 1? Si & è- r>- 'Si WzRëfA'Sitei:'/.:^.^^ 1 Funtioneel ontwerp RIES Verslag van werkzaamheden Audit RIPOCS Bljzonderhedenrapportages Afshriften proes-verbaal Initialisatie RIPOCS Review Integriteit RIPOCS bronode Tweede review Integriteit RIPOCS bronode (vl.l) Status en initialisatie RIPOCS release 1.3 Desription and Analysis of the RIES Internet Votlng System HW-CRYPTO, Cryptographl arhiteture for RIES- and IBM 4764 PCI-X ryptoard Samen naar Beter, evaluatie landeujke watershapsverkiezingen Protool watershapsverkiezingen (art. 2.45, vierde lid Watershapsbesluit) Beknopte beshrijving voorziening briefstemmen watershapsverkiezingen Brief /TdB/BW/NK Ret Malalne Pont. Arnout Hannink, Jaques Hoeljenbos, Maro Rijkshroeff. Jaques Shuurman Simon Bouwman Hans van Bohemen R. Oosterwijk. F. Paardenkooper. E. Colle Harriet van Zenderen (Notaris) Collis Collis Hans van Bohemen, Klaas Mateboer Engelbert Hubbers, Bart Jaobs, Berry Shoenmakers, Henk van Tilborg, Benne de Weger Piet Malaine Pont BMC onderzoek Zulayka Belliot (Collis). Simon Bouwman (Het Watershapshuis), Marianne van der Veen (Het Watershapshuls). Jord Shreurs (Het Watershapshuls) Unie van Watershappen, Het Watershapshuis Drs. A de Bos RE RA j (Managing Diretor DigiNotar) j To.9 definitief * 1 23 Juni 29 november 1 1 deember 1 27 en 28 november 10 oktober 30 )uni 22 augustus 25 september 24 Junl 22 augustus april oktober 9 oktober 29 oktober

19 Jll J ""... ' " * * SÜERNST&YOUNG 14 Bijlage 1 Bij rapport d.d. 19 januari 2010 Unie van Watershappen, Den Haag fs 3 tr!.. * l Analyse uitslag berekening van de Portal Advisering toelaatbaarheid internetstemvoorziening watershappen RIES : WV-STUF, Standaard Uitwisseling Formaat Soureode RIPOCS Evaluatie voorziening internetstemmen RIES Hans van Bohemen (Collis) Bartek Gedroj. Matthieu Huek, Hans Hoogstraten, Mark Koek, Sjoerd Resin k (allen Fox- IT) Plet Malaine Pont (MullPon vof), Suze Malaine Pont (MS Insulinde), Arnout Hannink (Magie Choie b.v.) Magie Choie b.v oktober 12 augustus 24 lunl 6 juni 20 Aanbevelingen van de Raad van Europa Feitenrelaas van learing van versleutelde ClO bestanden PriewaterhouseCoopers 6 januari 2010 rf-- v..- *** Bezoek op 11 november bij SURFnet. Utreht Visit RRD Moore, Cosne-sur-Loire Dealing with onfidential files Visit RRD Moore, Cosne-sur-Loire Destroying onfidential files 16 oktober Visit RRD Moore, Cosne-sur-Loire Destroying onfidential files 22 oktober Visit RRD Moore, Cosne-sur-Loire Destroying onfidential files 30 oktober Visit RRD Moore, Cosne-sur-Loire Destroying onfidential files 7 november Visit RRD Moore, Cosne-sur-Loire 1 Destroying bak-up tape 30 oktober PriewaterhouseCoopers PriewaterhouseCoopers PriewaterhouseCoopers PriewaterhouseCoopers PriewaterhouseCoopers PriewaterhouseCoopers! 30 oktober 30 Oktober 4 november 4 november deember 13 november I

20 J! t e f» II»'.^,^0^^ i'rêf^lfité-<k-','jl^ys::ï : :yr:-ï : '~& }^ 27 1 Visit RRD Moore, Cosne-sur-Lólrè Destroying bak-up tape 7 november Visit RRD Moore, Cosne-sur-Loire Destroying CO private key 6 september Calamiteitenplannen: alamiteitenbestrijdingsplan Villa i DM alamiteitenbestrijdingsplan Het Watershapshuis alamiteitenbestrijdingsplan Callenter alamiteitenbestrijdingsplan MIDEX alamiteitenbestrijdingsplan Kieskompas alamiteitenbestrijdingsplan TNT Post alamiteitenbestrijdingsplan Servie Point alamlteitenbestrijdingsplannen RR Donnelley Calamiteitenplan Watershapsverkiezingen Draaiboek Initalisatie SÜERNST&YOUNG 15 j,raütèürts}*^x" r - : "'-\sz: : :«:^ 1 PriewaterhouseCoopers - PriewaterhouseCoopers HetWatershapshuis Bijlage 1 Bij rapport d.d. 19 januari 2010 Unie van Watershappen, Den Haag li [29 deember.1 25 november 22okfober 11 september StslO.692

BEKNOPTE BESCHRIJVING VOORZIENING BRIEFSTEMMEN WATERSCHAPSVERKIEZINGEN 2008

BEKNOPTE BESCHRIJVING VOORZIENING BRIEFSTEMMEN WATERSCHAPSVERKIEZINGEN 2008 BEKNOPTE BESCHRIJVING VOORZIENING BRIEFSTEMMEN WATERSCHAPSVERKIEZINGEN 2008 1. Inleiding Van 13 november tot 25 november om 12.00 uur kiezen de ingezetenen van de waterschappen via directe verkiezingen

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Geachte voorzitter,

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Geachte voorzitter, Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Contactpersoon Datum 19 december 2007 Ons kenmerk DGW/BOI 2007/1822 Onderwerp Internetstemmen bij de waterschappen

Nadere informatie

Technische beschrijving pseudonimisatie gegevensverzameling NIVEL Zorgregistraties eerste lijn

Technische beschrijving pseudonimisatie gegevensverzameling NIVEL Zorgregistraties eerste lijn Bijlage 2 bij Privacyreglement NIVEL Zorgregistraties eerste lijn Technische beschrijving pseudonimisatie gegevensverzameling NIVEL Zorgregistraties eerste lijn Pseudonimisatie Onder 'pseudonimisatie'

Nadere informatie

Testrapport Kiezen op Afstand Inhoudelijke Stresstest

Testrapport Kiezen op Afstand Inhoudelijke Stresstest Testrapport Inhoudelijke Stresstest Dit document heeft 10 pagina 's Testrapport 1nhoudelijke Stresstest vo.21 Document historie Versie Datum Bijzonderheden Autorisatie 0.1 20-09-2006 Opzet 0.2 22-09-2006

Nadere informatie

Het certificeringstraject

Het certificeringstraject Het ertifieringstrajet Naar dit doument wordt verwezen in Hoofdstuk 6 6 Hierna wordt in negen stappen het ertifieringstrajet geshetst. 1 Bepalen moment van ertifieren Het heeft pas zin om een externe audit

Nadere informatie

1 Procedurele beginselen

1 Procedurele beginselen 1 Kiesreglement voor de twee - op voorstel van de in 2 ContStifG aangegeven personen in de Raad van de Stichting van de Conterganstiftung für behinderte Menschen door het Federale Ministerie voor Familie,

Nadere informatie

Beschrijving uniforme maatregelen m.b.t. Direct marketing

Beschrijving uniforme maatregelen m.b.t. Direct marketing Uniforme maatregel Sparrenheuvel 16 Postbus 520 3700 AM ZEIST Telefoon (030) 698 89 11 Telefax (030) 698 83 33 E-mail info@zn.nl Titel Inhoud Auteur Uniforme Maatregel 04: Direct marketing Beschrijving

Nadere informatie

Elektronisch factureren

Elektronisch factureren Elektronisch factureren Inleiding Elektronisch Factureren in RADAR is mogelijk vanaf versie 4.0. Deze module wordt niet standaard meegeleverd met de RADAR Update maar is te bestellen via de afdeling verkoop

Nadere informatie

Het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum, gelet op artikel 14 van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens;

Het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum, gelet op artikel 14 van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens; Het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum, gelet op artikel 14 van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens; besluit vast te stellen de navolgende Beheerregeling

Nadere informatie

Stemmen via internet geen probleem

Stemmen via internet geen probleem 10 Stemmen via internet geen probleem Engelbert Rubbers, Bart Jacobs In: Automatisering Gids #42, 15 okt. 2004, p.15 Internetstemmen kan op een veilige manier gebeuren. Eind september, begin oktober is

Nadere informatie

Bedrijfscommissiekamer voor de Overheid voor Rijk en Politie

Bedrijfscommissiekamer voor de Overheid voor Rijk en Politie Bedrijfscommissiekamer voor de Overheid voor Rijk en Politie Rolnummer: RP97.009 VERSLAG VAN BEVINDINGEN VAN DE BEDRIJFSCOMMISSIEKAMER VOOR RIJK EN POLITIE NAAR AANLEIDING VAN EEN VERZOEK OM BEMIDDELING

Nadere informatie

Vervangingsinvesteringen ICT

Vervangingsinvesteringen ICT G M N T B R N B en W voorstel 12INT01468 nderwerp Vervangingsinvesteringen ICT Samenvatting voorstel Uit de post vervangingsinvesteringen C 18.595 onttrekken ten behoeve van reguliere vervangingen ICT

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG a 1 1 > Retouradres: Postbus 20901, 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 16 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070

Nadere informatie

P.09.02 Versie : 004 Proceduresops Pagina : 1/9 Geldig Printdatum : 18-Aug-15

P.09.02 Versie : 004 Proceduresops Pagina : 1/9 Geldig Printdatum : 18-Aug-15 Proceduresops Pagina : 1/9 Procedure Waarborgen van privacy Proceduresops Pagina : 2/9 Ingangsdatum: januari 2011 1. Doel... 3 2. Procedure... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Regelgeving om de privacy te waarborgen...

Nadere informatie

Handreiking energiemanagement: Interne Audits & Management Review. Meerjarenafspraak energie-efficiency (MJA)

Handreiking energiemanagement: Interne Audits & Management Review. Meerjarenafspraak energie-efficiency (MJA) Handreiking energiemanagement: Interne Audits & Management Review Meerjarenafspraak energie-effiieny (MJA) Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Interne energieaudits 4 1.1 Algemene introdutie 4 1.2 Interne energieaudits

Nadere informatie

Groningen. WH13007 H.B. Bergsma (050) 368 86 54 Bedrijfsverslag 2012

Groningen. WH13007 H.B. Bergsma (050) 368 86 54 Bedrijfsverslag 2012 Groningen Miniterie van Infratrutuur en Milieu Miniter van l&m Mevrou M. Shultz van Haegen-Maa Potbu 291 25 EX DEN HAAG N.V. Waterbedrijf Groningen Potbu 24 97 AA Groningen Griffeeg 99 Tel. (5) 368 86

Nadere informatie

PRIVACYBELEID. Rob Meerwijk PSEUDONIMISEER B.V. Danzigerkade 19, 1013 AP Amsterdam

PRIVACYBELEID. Rob Meerwijk PSEUDONIMISEER B.V. Danzigerkade 19, 1013 AP Amsterdam PRIVACYBELEID Rob Meerwijk PSEUDONIMISEER B.V. Danzigerkade 19, 1013 AP Amsterdam Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Documentinformatie... 2 1.1. Documentgeschiedenis... 2 2. Privacybeleid Pseudonimiseer

Nadere informatie

- Stembureau Het Vlot (oude locatie) wordt vervangen door Sportzaal De Brug.

- Stembureau Het Vlot (oude locatie) wordt vervangen door Sportzaal De Brug. Zaaknummer: AVGCL16 Onderwerp Verkiezing van de leden van provinciale staten Collegevoorstel Inleiding Op 2 maart 2011 worden de leden van provinciale staten gekozen. Voor deze verkiezingen moeten stembureaus

Nadere informatie

Advies wijziging Waterschapsbesluit ter aanpassing van de voorziening voor het briefstemmen

Advies wijziging Waterschapsbesluit ter aanpassing van de voorziening voor het briefstemmen Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat Postbus 20901 2500 EX Den Haag SECRETARIAAT KIESRAAD Onderwerp Advies wijziging Waterschapsbesluit ter aanpassing van de voorziening voor het briefstemmen 1.

Nadere informatie

voorzitter, een secretaris en een plaatsvervangende secretaris.

voorzitter, een secretaris en een plaatsvervangende secretaris. 4.1 Personeelsbeleid: 1.5.4.1 Or reglement 1 van 7 Reglement ondernemingsraad Artikel 1 2.1 Begripsbepalingen 1 Dit reglement verstaat onder: a. De ondernemer: S. Romijn b. De ondernemingen: KDV De Drie

Nadere informatie

Regeling toelatingstoetsen Noord Nederland

Regeling toelatingstoetsen Noord Nederland Regeling toelatingstoetsen Noord Nederland De Regeling toelatingstoetsen Noord Nederland geeft regels voor de uitvoering van het toelatingsonderzoek op grond waarvan personen die niet in het bezit zijn

Nadere informatie

Reglement bescherming persoonsgegevens studenten Universiteit van Tilburg

Reglement bescherming persoonsgegevens studenten Universiteit van Tilburg Reglement bescherming persoonsgegevens studenten Universiteit van Tilburg Dit reglement bevat, conform de wet bescherming persoonsgegevens, regels voor een zorgvuldige omgang met het verzamelen en verwerken

Nadere informatie

Assen, 15 oktober 2015

Assen, 15 oktober 2015 Drs. F. Geertsma RA Drs. M.R. Heins RA Adviseurs Mr. H.C. van den Berg Mr. I. Kunst-Kersting Mr. W. de Vries Accountants Office manager H.C. Davids-Bosklopper N.V. Waterleidingmaatschappij Drenthe t.a.v.

Nadere informatie

Titel: Inhoudsopgave Nummer: 0.00 Versie: 0.1 Datum: 27 april 2008. 0. Algemeen

Titel: Inhoudsopgave Nummer: 0.00 Versie: 0.1 Datum: 27 april 2008. 0. Algemeen Titel: Inhoudsopgave Nummer: 0.00 0. Algemeen 0.00 Inhoudsopgave 0.01 Leeswijzer 0.02 Vragen en opmerkingen 0.03 Schema 4 FASEN Waterschapsverkiezingen 0.04 Legenda symbolen stroomschema 0.05 Draaiboek

Nadere informatie

Testrapport Kiezen op Afstand Backup en Recoverytest Stembus

Testrapport Kiezen op Afstand Backup en Recoverytest Stembus Testrapport Backup en Recoverytest Stembus Dit document heefi 9 pagina 's Testrapport backup en recoverytest stembus vo.2 Document historie Versie Datum Bijzonderheden Autorisatie 0.1 03-10-2006 Opzet

Nadere informatie

. y-,,ŷ. G E M E E N T E B O R N E 5-1. Z c, ĩ Q Iclcccrd. Wijzigen van de programmabegroting 2013-2016 middels verzamelbesluit februari 2013.

. y-,,ŷ. G E M E E N T E B O R N E 5-1. Z c, ĩ Q Iclcccrd. Wijzigen van de programmabegroting 2013-2016 middels verzamelbesluit februari 2013. . y-,,ŷ. G E M E E N T E B R N E 5-1. Z, ĩ Q Ilrd WìWļW Raadsvoorstel aoord voor KSDW geving aarai raadsvergadering 14-3-213 bespreken atwij/sn agendapunt eerst rspport nummer 13INT331 onderwerp Wijzigen

Nadere informatie

De organisatorische consequenties van de centrale stemopneming

De organisatorische consequenties van de centrale stemopneming Bijlage 5 Evaluatie van het experiment met centrale stemopneming bij de gemeenteraadsverkiezingen en de verkiezing de leden van het Europees Parlement. I. Inleiding Gedurende de gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

HANDLEIDING STEMBUS. Parlementsverkiezingen 2007. Handleiding stembus VL 2007 V. 1.01 1

HANDLEIDING STEMBUS. Parlementsverkiezingen 2007. Handleiding stembus VL 2007 V. 1.01 1 HANDLEIDING STEMBUS Parlementsverkiezingen 2007 Handleiding stembus VL 2007 V. 1.01 1 Inhoudstafel 1. Opstarten van de stembus 2. Normaal verloop van de verkiezing 3. Opstarten van de stembus 4. Afsluiten

Nadere informatie

Reglement draagvlakmeting Bedrijveninvesteringszones gemeente Haaksbergen

Reglement draagvlakmeting Bedrijveninvesteringszones gemeente Haaksbergen Reglement draagvlakmeting Bedrijveninvesteringszones gemeente Haaksbergen Samenvatting Deze nadere regels geven aan de organisatie van de draagvlakmeting op grond van artikel 4 en 5 van de Wet op de bedrijfsinvesteringszones

Nadere informatie

Testrapport Kiezen op Afstand Ketentest

Testrapport Kiezen op Afstand Ketentest Testrapport Ketentest Dit document heeft J2 pagina 's Document historie Versie Datum Bi.izonderheden Autorisatie 0.1 20-09-2006 Opzet 0.2 21-09-2006 Wijzigingen doorgevoerd 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 1.1

Nadere informatie

SFTP-client WinSCP. Nederlandstalige versie van de client 1/22

SFTP-client WinSCP. Nederlandstalige versie van de client 1/22 SFTP-client WinSCP Nederlandstalige versie van de client 1/22 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1. Vrijwaringsclausule...3 1.2. Doel....3 1.3. Waar vindt u de SFTP-client WinSCP?...3 2. Configuratie van

Nadere informatie

KWALITEITSCRITERIA ADVISERING EN IMMUNISATIE VAN REIZIGERS VOOR VACCINATIEBUREAUS

KWALITEITSCRITERIA ADVISERING EN IMMUNISATIE VAN REIZIGERS VOOR VACCINATIEBUREAUS KWALITEITSCRITERIA ADVISERING EN IMMUNISATIE VAN REIZIGERS VOOR VACCINATIEBUREAUS 2009 Landelijk Coördinatieentrum Reizigersadvisering augustus 2009 1 VOORWOORD Hierbij treft u de notitie "Kwaliteitsriteria

Nadere informatie

Quality Coaching Postbus 9436 9703 LP Groningen 050-549 49 26

Quality Coaching Postbus 9436 9703 LP Groningen 050-549 49 26 Privacyreglement Quality Coaching. Op basis van de Wet Persoonsregistraties hanteert Quality Coaching het Privacyreglement. Al uw rechten zijn in dit reglement vastgelegd, zoals het recht van kennisneming

Nadere informatie

Arnhem, 19 november 2003 2003/01. mr. J.L. de Kreek. : Besluit van de Stichting Internet Domeinregistratie Nederland d.d.

Arnhem, 19 november 2003 2003/01. mr. J.L. de Kreek. : Besluit van de Stichting Internet Domeinregistratie Nederland d.d. BESLISSING Plaats en datum uitspraak : Arnhem, 19 november 2003 Zaaknummer : 2003/01 Appellant : mr. J.L. de Kreek Geïntimeerde : Stichting Internet Domeinregistratie Nederland Beroep tegen Inzake : Besluit

Nadere informatie

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties 2 Supportdesk Pro Introductie Inhoudsopgave I Supportdesk Pro 3 1 Inleiding... 3 2 Werkwijze... 3 II Zaken 4 1 Introductie... 4 2 Zaken beheren... 4 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 4 Verwerken...

Nadere informatie

rechtmatigheid POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Prins Clauslaan 20

rechtmatigheid POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Prins Clauslaan 20 POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Prins Clauslaan 20 TEL 070-381 13 00 FAX 070-381 13 01 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN Koninklijk Horeca Nederland DATUM 5 februari

Nadere informatie

Rapport. Datum: 8 augustus 2001 Rapportnummer: 2001/237

Rapport. Datum: 8 augustus 2001 Rapportnummer: 2001/237 Rapport Datum: 8 augustus 2001 Rapportnummer: 2001/237 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat Cadans Uitvoeringsinstelling BV te Rijswijk op 22 december 2000 nog steeds niet had beslist op zijn aanvraag

Nadere informatie

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Versie 2.1 Datum : 1 januari 2013 Status : Definitief Colofon Projectnaam : DigiD Versienummer : 2.0 Contactpersoon : Servicecentrum Logius Postbus 96810

Nadere informatie

Bijlage Kiezers buiten Nederland: cijfers deelname en overzicht klachten kiezers buiten Nederland (zwartboek Wereldomroep) en reactie

Bijlage Kiezers buiten Nederland: cijfers deelname en overzicht klachten kiezers buiten Nederland (zwartboek Wereldomroep) en reactie Bijlage Kiezers buiten Nederland: cijfers deelname en overzicht kiezers buiten Nederland (zwartboek Wereldomroep) en reactie Cijfers deelname (op basis van rapportage van de gemeente Den Haag) Registraties

Nadere informatie

Verkiezingen 2010 Gemeenteraad

Verkiezingen 2010 Gemeenteraad Rapportage Verkiezingen 2010 Gemeenteraad Datum 8 maart 2010 Versie Concept 01 Bestuurlijk opdrachtgever: Ambtelijk opdrachtgever: Opdrachtnemer: Onderzoeksteam: Portefeuillehouder: Tjeerd van der Zwan

Nadere informatie

Gebruikers Handleiding

Gebruikers Handleiding Gebruikers Handleiding (Uitwisseling NGF) Versie 2.14 Pagina 2 van 14 Versie 2.14 Inhoudsopgave Rapportage naar de NGF...5 Controlelijst leden naar NGF... 5 Uitwisseling ledengegevens NGF... 6 Waarom krijgt

Nadere informatie

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Beheer helpdesk... 3 1.1. Settings... 3 1.2. Applicaties... 4 1.3. Prioriteiten... 5 1.4. Gebruik mailtemplates...

Nadere informatie

Releasenote BRIStoezicht

Releasenote BRIStoezicht Releasenote BRIStoezicht 3 april 2016 Versie: 4.0.0 Voorwoord De afgelopen maanden is er hard gewerkt om verbeteringen aan te brengen in BRIStoezicht. Vanaf 4 april 2016 staat de nieuwe versie van BRIStoezicht

Nadere informatie

BEWERKERSOVEREENKOMST EMATTERS

BEWERKERSOVEREENKOMST EMATTERS BEWERKERSOVEREENKOMST EMATTERS Ondergetekenden: [NAAM KLANT], gevestigd [ADRES] te [PLAATS] en ingeschreven bij de Kamer van Koophandel onder nummer [KVKNUMMER], hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door

Nadere informatie

SPIN. Verkiezingsprocedure Verantwoordingsorgaan SPIN - 2014

SPIN. Verkiezingsprocedure Verantwoordingsorgaan SPIN - 2014 SPIN Verkiezingsprocedure Verantwoordingsorgaan SPIN - 2014 Geldig per 28-1-2014 2 Verkiezingsprocedure Verantwoordingsorgaan SPIN - 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Ondertekening... 2 Artikel 1 Algemeen...

Nadere informatie

Reglement Ondernemingsraad Stichting ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen

Reglement Ondernemingsraad Stichting ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen Reglement Ondernemingsraad Stichting ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen Inhoudsopgave Begripsbepalingen... 3 Samenstelling en zittingsduur... 3 Voorbereiding van de verkiezing; actief en passief kiesrecht... 3

Nadere informatie

Zittingsduur Artikel 3 1. De leden van de ondernemingsraad treden om de jaar tegelijk af. 2. De aftredende leden zijn terstond herkiesbaar.

Zittingsduur Artikel 3 1. De leden van de ondernemingsraad treden om de jaar tegelijk af. 2. De aftredende leden zijn terstond herkiesbaar. Verkiezingsreglement Begripsbepalingen Artikel 1 Dit reglement verstaat onder: a. de ondernemer: b. de onderneming: c. de wet: de Wet op de ondernemingsraden (WOR); d. bedrijfscommissie: de bedrijfscommissie:

Nadere informatie

PRIVACY VERKLARING. Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen

PRIVACY VERKLARING. Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen PRIVACY VERKLARING Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen 1.1 Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens

Nadere informatie

Bewerkersovereenkomst GBA tussen enerzijds de gemeente Simpelveld en anderzijds

Bewerkersovereenkomst GBA tussen enerzijds de gemeente Simpelveld en anderzijds <Leverancier> Bewerkersovereenkomst GBA tussen enerzijds de gemeente Simpelveld en anderzijds Plaats : Organisatie : Datum : Status : Definitief Versie : 1.0 1 De ondergetekenden:

Nadere informatie

Bijlage 1: Aanvullende informatie over het gebruik van OSV ( Ondersteunende Software Verkiezingen )

Bijlage 1: Aanvullende informatie over het gebruik van OSV ( Ondersteunende Software Verkiezingen ) Bijlage 1: Aanvullende informatie over het gebruik van OSV ( Ondersteunende Software Verkiezingen ) 1. Inhoud cd-rom Op de cd-rom treft u het volgende aan: - Programma 4: Voor het invoeren van de gemeentelijke

Nadere informatie

Update Hoofdstuk 11 Beveiligde E mail. 11.4.1 Software installeren. gebaseerd op de volgende versie: Mozilla Thunderbird 3.1.10

Update Hoofdstuk 11 Beveiligde E mail. 11.4.1 Software installeren. gebaseerd op de volgende versie: Mozilla Thunderbird 3.1.10 Update Hoofdstuk 11 Beveiligde E mail gebaseerd op de volgende versie: Mozilla Thunderbird 3.1.10 11.4.1 Software installeren 5. Vervalt De Importeerassistent zit niet meer in de nieuwe versie 6. Vervalt

Nadere informatie

Bewerkersovereenkomst

Bewerkersovereenkomst Bewerkersovereenkomst Datum: 25-04-2015 Versie: 1.1 Status: Definitief Bewerkersovereenkomst Partijen De zorginstelling, gevestigd in Nederland, die met een overeenkomst heeft gesloten in verband met het

Nadere informatie

DATUM BEHANDELING IN D&H 21 ttieī 2013

DATUM BEHANDELING IN D&H 21 ttieī 2013 DATUM VERGADERNG JLAGE(N) AGENDAPUNTNUMMER 27jUnİ203 ^ DATUM EHANDELNG N D&H 2 ttieī 203 ommissie 0 MH (2 juni 203) AAN DE VERENGDE VERGADERNG 300273 watershap Hollandse Delta REACTE P HET ACCUNTANTSVERSLAG

Nadere informatie

Rapport. Datum: 28 juli 2000 Rapportnummer: 2000/252

Rapport. Datum: 28 juli 2000 Rapportnummer: 2000/252 Rapport Datum: 28 juli 2000 Rapportnummer: 2000/252 2 Klacht Op 8 maart 2000 ontving de Nationale ombudsman een verzoekschrift van mevrouw M. te Rotterdam, met een klacht over een gedraging van de Belastingdienst/Douane,

Nadere informatie

Hierbij ontvangt u ons antwoord met een kopie van de schriftelijke vragen van de heer J.N.M. van Well. de burgemeester. orren

Hierbij ontvangt u ons antwoord met een kopie van de schriftelijke vragen van de heer J.N.M. van Well. de burgemeester. orren ^ Gemeente *Z} IJsselstein postadres Postbus 26, 3400 AA IJsselstein Gemeenteraad IJsselstein Postbus 26 3400 AA IJSSELSTEIN bezoekadres Overtoom 1 3401 BK IJsselstein t 14 030 f 030 6884350 e info@ijsselstein.nl

Nadere informatie

De rol van de digitale handtekening bij de archivering van elektronische documenten

De rol van de digitale handtekening bij de archivering van elektronische documenten De rol van de digitale handtekening bij de archivering van elektronische documenten De toenemende digitalisering heeft verregaande gevolgen voor de archiefwereld. Bijna alle documenten worden momenteel

Nadere informatie

Klachtenprocedure Stadsregiotaxi September 2010

Klachtenprocedure Stadsregiotaxi September 2010 Klachtenprocedure Stadsregiotaxi September 2010 Inhoud: Hoofdstuk I : Klachtenprocedure Stadsregiotaxi Hoofdstuk II : Procedure Geschillencommissie Stadsregiotaxi Hoofdstuk III : Begrippen Hoofdstuk IV

Nadere informatie

PRIVACYREGLEMENT. Hoofdstuk 1: Algemene bepalingen

PRIVACYREGLEMENT. Hoofdstuk 1: Algemene bepalingen PRIVACYREGLEMENT Hoofdstuk 1: Algemene bepalingen Artikel 1: Begripsbepaling 1. In dit reglement wordt in aansluiting bij en in aanvulling op de Wet Bescherming Persoonsgegevens (Staatsblad 2000, 302)

Nadere informatie

Aanvragen en in gebruik nemen KPN BAPI-certificaten. 2012 d-basics b.v.

Aanvragen en in gebruik nemen KPN BAPI-certificaten. 2012 d-basics b.v. Aanvragen en in gebruik nemen KPN BAPI-certificaten 2 1 Aanvragen en in gebruik nemen KPN BAPI-certificaten Inleiding De module TAX wisselt berichten uit met de Belastingdienst. Hierbij werden aanvankelijk

Nadere informatie

1.1 De Stichting komt op tegen de wijze waarop in de Waterschapswet en het

1.1 De Stichting komt op tegen de wijze waarop in de Waterschapswet en het Voorzieningenrechter Rechtbank Den Haag 3 november 200S, 14.00 uur (1) Hoogheemraadschap van Rijnland, (2) Unie van Waterschappen en (3) Het WaterschapshuisjStichting Wij vertrouwen stemcomputers niet

Nadere informatie

Bijlage Risicoanalyse steekproeftrekking

Bijlage Risicoanalyse steekproeftrekking Bijlage Risicoanalyse steekproeftrekking Versie: 2.0 Datum: 15-09-2013 Code: BIJ 02.01 Eigenaar: KI 1. Risicoanalyse voor de steekproeftrekking De eerste stap in de uitvoering van de steekproeftrekking

Nadere informatie

NIS Notarieel Informatie Systeem

NIS Notarieel Informatie Systeem INSTALLATIEHANDLEIDING CONVISO ID-SCAN NIS Notarieel Informatie Systeem Sportlaan 2h, 818 BE Heerde T (0578) 693646, F (0578) 693376 www.vanbrug.nl, info@vanbrug.nl 2014 Van Brug Software B.V. Hoewel deze

Nadere informatie

Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie. De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl

Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie. De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl Index 1 Inleiding... 4 1.1 Algemeen...4 1.2 Leeswijzer...4 2 Private key

Nadere informatie

SFTP-client WinSCP. Engelstalige versie van de client 1/22

SFTP-client WinSCP. Engelstalige versie van de client 1/22 SFTP-client WinSCP Engelstalige versie van de client 1/22 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1. Vrijwaringsclausule...3 1.2. Doel....3 1.3. Waar vindt u de SFTP-client WinSCP?...3 2. Configuratie van SFTP-Client

Nadere informatie

Privacyreglement. Care2manage

Privacyreglement. Care2manage Privacyreglement Care2manage Versie 22 februari 2015 Inhoudsopgave Privacyreglement Care2manage 1. Paragraaf 1: Algemene Bepalingen..3 2. Paragraaf 2: Doel.4 3. Paragraaf 3: Rechtstreekse toegang tot en

Nadere informatie

Art. 2. Het kiesrecht Kiesgerechtigd zijn alle leden van de betreffende Bijzondere Bond.

Art. 2. Het kiesrecht Kiesgerechtigd zijn alle leden van de betreffende Bijzondere Bond. IV. Kiesreglement voor de verkiezing van Bondsraadleden uit en door de Bijzondere Bonden. Bijlagen: Model Kieslijst, Model Stemformulier, Model Verkiezingsverslag Art. Stembureau a. Iedere Bijzondere Bond

Nadere informatie

REGLEMENT VERKIEZINGEN BESTUUR STICHTING PENSIOENFONDS GRONTMIJ 3 APRIL 2014

REGLEMENT VERKIEZINGEN BESTUUR STICHTING PENSIOENFONDS GRONTMIJ 3 APRIL 2014 REGLEMENT VERKIEZINGEN BESTUUR STICHTING PENSIOENFONDS GRONTMIJ 3 APRIL 2014 Begripsbepalingen Artikel 1 Definities Voor dit reglement zijn de begripsomschrijvingen van de statuten van Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Klachtenreglement klachtencommissie Zorg voor Intermetzo

Klachtenreglement klachtencommissie Zorg voor Intermetzo Soort document Doel Doelgroep Reglement Het klachtenreglement beschrijft de werkwijze van de klachtencommissie. Leden van de klachtencommissie Zorg, ambtelijk secretaris, klager, klachtenfunctionaris en

Nadere informatie

Rapport. Datum: 24 april 2001 Rapportnummer: 2001/110

Rapport. Datum: 24 april 2001 Rapportnummer: 2001/110 Rapport Datum: 24 april 2001 Rapportnummer: 2001/110 2 Klacht Verzoeker, een Afghaanse asielzoeker, klaagt over de lange duur van de behandeling door de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie

Nadere informatie

Edith Brocken Ergo & Arbeid is gevestigd te Den Haag en geregistreerd bij de Kamer van Koophandel te Den Haag onder nummer 60935588.

Edith Brocken Ergo & Arbeid is gevestigd te Den Haag en geregistreerd bij de Kamer van Koophandel te Den Haag onder nummer 60935588. PRIVACYREGLEMENT Edith Brocken Ergo & Arbeid is gevestigd te Den Haag en geregistreerd bij de Kamer van Koophandel te Den Haag onder nummer 60935588. Met betrekking tot haar dienstverlening verklaart Edith

Nadere informatie

Externe klacht, via contribuant

Externe klacht, via contribuant Interne klacht, door vrijwilliger Externe klacht, via vrijwilliger Externe klacht, via contribuant Externe klacht door marktpartij 1. Klacht wordt op een klachtenformulier genoteerd 2. Dit klachtenformulier

Nadere informatie

Privacyreglement Hulp bij ADHD

Privacyreglement Hulp bij ADHD Privacyreglement Hulp bij ADHD Paragraaf 1: Algemene bepalingen Artikel 1: Begripsbepaling In dit reglement wordt in aansluiting bij en in aanvulling op de Wet bescherming persoonsgegevens (Staatsblad

Nadere informatie

Compad Store Automation

Compad Store Automation Compad Store Automation Elektronisch facturering Document beheer Versie Datum Status Auteur(s) Opmerking 1.0 1 november 2012 Definitief Carol Esmeijer 1.1 26 maart 2014 Definitief Carol Esmeijer Technische

Nadere informatie

Privacyreglement AMK re-integratie

Privacyreglement AMK re-integratie Privacyreglement Inleiding is een dienstverlenende onderneming, gericht op het uitvoeren van diensten, in het bijzonder advisering en ondersteuning van opdrachtgevers/werkgevers in relatie tot gewenste

Nadere informatie

Rechten en bevoegdheden van de or

Rechten en bevoegdheden van de or Rehten en bevoegdheden van de or In deze brohure vindt u een toelihting op de rehten en plihten van een or. Deze is gebaseerd op de Wet op de ondernemingsraden (WOR). Artikelgewijs is een korte beshrijving

Nadere informatie

PRIVACY REGLEMENT - 2015

PRIVACY REGLEMENT - 2015 PRIVACY REGLEMENT - 2015 Jasnante re-integratie onderdeel van Jasnante Holding B.V. (kvk nr. 52123669 ) gevestigd aan de Jacob van Lennepkade 32-s, 1053 MK te Amsterdam draagt zorg voor de geheimhoudingsverplichting

Nadere informatie

BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR

BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR Nummer : 743 Paraaf: Onderwerp : Klachtenregeling en Reglement van orde klachtencommissie Besluit : Het College van Bestuur besluit tot vaststelling van de Klachtenregeling

Nadere informatie

Privacyreglement Werkvloertaal 26 juli 2015

Privacyreglement Werkvloertaal 26 juli 2015 Privacyreglement Werkvloertaal 26 juli 2015 Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal Pagina 1 van 6 Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal De directie van Werkvloertaal, overwegende, dat het in verband

Nadere informatie

1.1 persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerd of identificeerbaar persoon.

1.1 persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerd of identificeerbaar persoon. Vastgesteld door de Raad van Bestuur, november 2010 Artikel 1 Begripsbepalingen 1.1 persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerd of identificeerbaar persoon. 1.2 verwerking van persoonsgegevens:

Nadere informatie

Voorwaarden en definities supportovereenkomst

Voorwaarden en definities supportovereenkomst Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Definities 2 2.1 Remote support 2 2.2 Spoedeisend correctief onderhoud 2 2.3 Bereikbaarheid 2 2.4 Updates 2 2.5 Lay-outs aanpassen 3 2.6 Rapportage 3 2.7 Consult online

Nadere informatie

Naam Privacyreglement Handhaving voetgangersgebied gemeente Nijmegen (2011)

Naam Privacyreglement Handhaving voetgangersgebied gemeente Nijmegen (2011) Gemeenteblad Nijmegen Jaartal / nummer 2011 / 099 Naam Privacyreglement Handhaving voetgangersgebied gemeente Nijmegen (2011) Publicatiedatum 16 november 2011 Opmerkingen - Vaststelling van het Privacyreglement

Nadere informatie

Gelet op de artikelen 3.1 en 3.2 van de Wet basisregistratie personen wordt op dit verzoek als volgt besloten.

Gelet op de artikelen 3.1 en 3.2 van de Wet basisregistratie personen wordt op dit verzoek als volgt besloten. DGBK/RvIG Rijksdienst voor Identiteitsgegevens In het verzoek van 13 mei 2015, 2015-0000367950, heeft de minister van Financiën ten behoeve van Dienst Uitvoering Onderwijs verzocht om autorisatie voor

Nadere informatie

Het Tijdelijk Experimentenbesluit stembiljetten en centrale stemopneming wordt als volgt gewijzigd:

Het Tijdelijk Experimentenbesluit stembiljetten en centrale stemopneming wordt als volgt gewijzigd: Besluit van tot wijziging van het Tijdelijk Experimentenbesluit stembiljetten en centrale stemopneming in verband met het vervoer van de stembescheiden en de zitting van het gemeentelijk stembureau bij

Nadere informatie

Fractie Heusden Één. Rekening houden met bezwaren van het voorgaand jaar

Fractie Heusden Één. Rekening houden met bezwaren van het voorgaand jaar Fractie Heusden Één Ons kenmerk: Uw brief van: 7 april 2008 Behandeld door: Dhr. E.F. Roosenboom Doorkiesnummer: (073) 513 17 89 E-mailadres: info@heusden.nl Onderwerp: OZB-aanslagen/WOZ-beschikkingen

Nadere informatie

d-basics b.v. Tinstraat 3-5 4823 AA Breda Tel 076-5239040 Fax 076-5239041 verzamelen, bewerken en versturen van informatie

d-basics b.v. Tinstraat 3-5 4823 AA Breda Tel 076-5239040 Fax 076-5239041 verzamelen, bewerken en versturen van informatie d-basics b.v. Tinstraat 3-5 4823 AA Breda Tel 076-5239040 Fax 076-5239041 verzamelen, bewerken en versturen van informatie Inhoudsopgave 1 Wat is d-basics Creditline?... 3 2 Verzamelen van informatie...

Nadere informatie

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 18 augustus 2006 414767 415542 + 416164 12 september 2006

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 18 augustus 2006 414767 415542 + 416164 12 september 2006 gemeentebestuur Postbus 15 1440 AA Purmerend telefoon 0299-452911 telefax 0299-452124 Bestuurszaken ARCHIEFEXEMPLAAR cc. BS/map raadsvragen BS/tbv agendering raad Bm Verbeek C.H.M. van Groningen-Schuitemaker

Nadere informatie

ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene,

ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene, Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-302 d.d. 12 augustus 2014 (mr. R.J. Paris, voorzitter, terwijl mr. L.T.A. van Eck als secretaris) Samenvatting Consument wilde begin 2013

Nadere informatie

Email versleuteld versturen met Sophos SPX Encryption

Email versleuteld versturen met Sophos SPX Encryption Email versleuteld versturen met Sophos SPX Encryption Inleiding Met Sophos SPX is het vanaf heden mogelijk om met een GGD Zeeland account Email versleuteld te versturen. Met deze in Outlook geïntegreerde

Nadere informatie

Verzending van gestructureerde berichten via SFTP Veel gestelde vragen (FAQ)

Verzending van gestructureerde berichten via SFTP Veel gestelde vragen (FAQ) Verzending van gestructureerde berichten via SFTP Veel gestelde vragen (FAQ) 1 Algemeen Wat is SFTP? SFTP staat voor SSH File Transfer Protocol of Secure File Transfer Protocol en maakt deel uit van SSH

Nadere informatie

PRIVACYREGLEMENT van de Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL)

PRIVACYREGLEMENT van de Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL) Regionaal Interzuilair Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Midden-Holland & Rijnstreek PRIVACYREGLEMENT van de Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL) zoals bedoeld in artikel 10, tweede lid van

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/13/159 ADVIES NR 13/66 VAN 2 JULI 2013 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN XERIUS KINDERBIJSLAGFONDS VOOR HET VERKRIJGEN

Nadere informatie

Bewerkersovereenkomst

Bewerkersovereenkomst Dit is een voorbeeld van een Bewerkersovereenkomst zoals gegenereerd met de Bewerkersovereenkomst generator van ICTRecht: https://ictrecht.nl/diensten/juridische-generatoren/bewerkersovereenkomstgenerator/

Nadere informatie

Gehoord de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1

Gehoord de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1 De Minister van Verkeer en Waterstaat Ir. C.M.P.S. Eurlings Postbus 20906 2500 EX Den Haag datum 12 maart 2008 contactpersoon mw. mr. R.M. Driessen doorkiesnummer 070-361 9852 faxnummer 070-361 9746 e-mail

Nadere informatie

1.1. Beklaagde heeft een Europese openbare aanbestedingsprocedure gehouden voor het leveren van 1.600 refurbished PC's.

1.1. Beklaagde heeft een Europese openbare aanbestedingsprocedure gehouden voor het leveren van 1.600 refurbished PC's. Advies 156 1. Feiten 1.1. Beklaagde heeft een Europese openbare aanbestedingsprocedure gehouden voor het leveren van 1.600 refurbished PC's. 1.2. In het Pakket van Eisen Refurbished PC(*) is met betrekking

Nadere informatie