De kennis(sen) van Alexander Rinnooy Kan weet hoe het werkt in Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De kennis(sen) van Alexander Rinnooy Kan weet hoe het werkt in Nederland"

Transcriptie

1 Folia Magazine weekblad voor HvA en UvA nr /03/2013 De kennis(sen) van Alexander Rinnooy Kan weet hoe het werkt in Nederland

2 (advertentie) Een voorproefje op je toekomst? Ontdek je carrièremogelijkheden op werkenbijdeloitte.nl/cocktail Om te weten hoe het er binnen een topbedrijf aan toe gaat, hoef je helemaal niet naar buiten. Breng gewoon een bezoekje aan onze virtuele cocktailbar, waar je in een informele sfeer jouw carrièremogelijkheden bij Deloitte kunt ontdekken. Je maakt er onder andere kennis met (oud-) Deloitters die momenteel een mooie positie bekleden bij Deloitte of andere organisaties. Zij vertellen je graag meer over hun persoonlijke en professionele ontwikkeling. Dus zoek jij de beste start van je carrière? Begin eerst hier: werkenbijdeloitte.nl/cocktail For information, contact Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

3 inhoud #25 redactioneel Alexander de Bestuurder 6 Alexander Rinnooy Kan vervulde jarenlang tientallen bestuursfuncties. Nu wil hij zijn kennis delen. Levensfilosofie 12 In cafés en debatzaaltjes wordt veelvuldig oppervlakkige publieksfilosofie bedreven. Wijsgerig Festival Drift zorgt voor het broodnodige tegenwicht. Het tijdperk Kalkwiek 22 Docent geschiedenis Klaas Kalkwiek neemt na vier decennia afscheid van de HvA. Wat heeft hij zien veranderen? Lachen met academici 26 Socioloog Giselinde Kuipers doet onderzoek naar humor. En ja, dat is leuk werk. Samenwerking Het zijn roerige tijden in de journalistiek. Titels verdwijnen, oplagen kelderen en de werkloosheid onder journalisten is hoog. Ook Folia heeft de afgelopen periode fors moeten bezuinigen en zal ook de komende jaren prudent met de financiën om moeten gaan. Omdat we graag dezelfde producten blijven maken, een magazine en een website met onder meer filmpjes en radio, zoeken we nog meer dan in het verleden de samenwerking op. Bijvoorbeeld met Het Parool. Voorheen wisselden we al kopij uit, vanaf april coördineren we gezamenlijk de wetenschapspagina s van Het Parool. Dat doen we met gesloten beurzen, om het netjes uit te drukken. Folia Magazine kan stukken uit Het Parool plaatsen en vice versa, met de aantekening dat het gros van de wetenschapskopij verzorgd wordt door freelancers. Wat mij betreft een teken dat de crisis in de journalistiek niet alleen maar tot verschraling leidt. en verder Jim Jansen, hoofdredacteur Folia (twitter) de week/het moment/navraag 4-5 passie 11 op de tong 15 opinie Asis Aynan 17 Emma Curvers 18 promoties 19 objectief drift 25 overigens 29 Folia maakt kennis Folia tipt lezingenladder 33 prikbord wasdom stage 37 toehoorders 38 de lezer/deining 39 Folia Magazine 3

4 Je kunt natuurlijk ook gewoon je verlies nemen. Daar zijn de leden van de studentenraad van de FEB wiens juridisch geschil met de faculteit toevalligerwijs óók deze week werd uitgevochten een stuk beter in. Zij lieten weten hoogstwaarschijnlijk niet in hoger beroep te gaan tegen het oordeel van de rechter, die besloot dat het verplaatsen van de studieweek wel degelijk een roosterwijziging betreft en niet een schandelijke wijzing van de Onderwijs- en Examenregeling. De jongens en de meisjes van HvA-studentende week De aanhouder wint, soms. De kans is groot dat het u is ontgaan. Dat de sneeuw, de koude poolwind die door de straten woei en de afwezigheid van het vrolijke gekwetter van koolmeesjes u op andere gedachten bracht. Maar toch, het is eind maart. De lente is wel degelijk begonnen. Op de zon, zo lieten de weermannen en -vrouwen van Nederland verontschuldigend weten, hoeven we alleen nog niet te rekenen. Daar kun je boos van worden, maar toch zit er weinig anders op dan je te schikken in je lot. In die vaardigheid kan econoom Edith Kuiper wel wat oefening gebruiken. Na een langslepend proces van enkele jaren waarin zij de UvA beschuldigde van seksediscriminatie bij een sollicitatie voor universitair docent bij de FEB heeft de rechtbank besloten dat de universiteit haar afwijzing op zuiver vakinhoudelijke gronden heeft gebaseerd. Je zou kunnen denken: Kuiper, meid, geef het op. Maar vijf jaar na dato is de boze econome nog altijd niet uitgeraasd. De rechter zou zich hebben gebaseerd op een vooroordeel en Kuiper, die inmiddels lang en breed elders aan de bak is, overweegt een hoger beroep. Haar onvermoeibaarheid valt te prijzen. Een typisch tafereel uit De Lax, de studentensociëteit van de HvA. De toko was gedwongen zijn deuren in december vorig jaar te sluiten na een incidentje met iets te veel bier en iets te veel testosteron. Met een nieuw geschreven veiligheidsplan hoopt de voorzitter over een maand de deuren weer te openen. vereniging ASVL toonden minstens zo veel karakter. Hun sociëteit De Lax werd in december vorig jaar op last van de hogeschool gesloten, omdat een wedstrijdje bier drinken uitmondde in een ordinaire vechtpartij. Het College van Bestuur had er weinig vertrouwen meer in omdat de club keer op keer de fout in ging. Maar met een heus geschreven continuïteitsplan iets met permanente camerabeveiliging en een limiet op de kaartverkoop liet de ASVL zien meer in huis te hebben dan meters bier en twijfelachtige après-skimuziek. Ze konden zich zelfs verheugen op een complimentje van HvA- rector Huib de Jong. De Lax-voorzitter hoopt de toko over een maandje weer open te gooien. Fijn dat de aanhouder, in sommige gevallen, toch gewoon nog wint. Nu de lente nog. yyy Gijs van der Sanden 22 maart 2013 tweet van de week Thomas van der Binnen 3 seconden een album downloaden. Dikke prima UvA! https://twitter.com/thomasvdhulst/status/ foto Gijs van der Sanden 4 Folia Magazine

5 Deze dorstige bezoekers van de Leeuwenburg werden 22 maart letterlijk op hun wenken bediend. Na een bestelling op de Facebookpagina van deze studenten van de minor Sustainable Leadership & Entrepreneurship kwamen ze geheel in stijl een glaasje (nou ja, een plastic bekertje dan) water brengen. En dat allemaal om kraanwater, pardon KRNWTR op Wereld Waterdag een positiever imago te bezorgen. yyy foto Danny Schwarz navraag Mark Deuze De wereldberoemde dj Armin van Buuren is een prima rolmodel voor journalisten. Dat stelde mediawetenschapper Mark Deuze deze week tijdens een conferentie. Onlangs werd bekend dat Deuze deze zomer Frank van Vree opvolgt als hoogleraar mediastudies. Armin van Buuren als ijkpersoon. Lopen journalisten daar warm voor? De helft van de zaal was enthousiast, de andere had nog wel wat vragen. Terecht. Maar ik heb het natuurlijk niet zo maar geroepen. Het is een metafoor voor een manier van werken waar we nieuwe journalisten op willen voorbereiden. Dj s zijn autonome artiesten, die hun eigen creatieve industrie bestieren. Ze zijn hun eigen merk en dragen dat uit. En bovendien richten ze zich op een internationale markt. Dat zijn allemaal eigenschappen die een moderne journalist ook moet bezitten. Hoe gaat u de opleiding aan de UvA daarop aanpassen? We hebben de beste opleiding journalistiek van Nederland, dus aan de inhoud hoeven we niet veel te tornen. Wat we moeten veranderen, is met een goed Nederlands woord de mindset. Dat studenten niet meer gericht zijn op een redactie, maar op het worden van zelfstandige, crossmediale journalisten met een praktijk als zelfstandig ondernemer. Leidt u uw studenten niet op voor de werkloosheid? Over die arbeidsmarkt ben ik helemaal niet zo negatief. De meesten van onze studenten vinden betrekkelijk snel werk. Het klopt wel dat banen op een redactie spaarzaam zijn, maar dat biedt juist ook kansen voor een zzp er. Vaste redacties worden steeds sneller vervangen door freelancers, zoals bijvoorbeeld bij het ANP. De vooruitzichten zijn misschien slecht als je verwacht dat je de rest van je leven aan hetzelfde bureau op een redactie kunt zitten. Maar dan heb je het verkeerde beroep gekozen. yyy Clara van de Wiel Folia Magazine 5

6 Een optelsom van ervaringen De titel van zijn onlangs uitgesproken oratie luidt Opnieuw beginnen, een verwijzing naar zijn terugkeer tot de wetenschap. Vanaf september vorig jaar is voormalig SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan in dienst van de UvA, als universiteitshoogleraar economie en bedrijfskunde. Ik verheug me erop mijn kennis te delen met studenten. tekst Gijs van der Sanden en Clara van de Wiel / foto s Martijn van de Griendt Op de lange tafel in zijn kantoor in het Maagdenhuis liggen tientallen boeken. Het zijn cadeaus, vertelt Alexander Rinnooy Kan tijdens de lunch, die hij heeft gekregen na het uitspreken van zijn oratie een paar dagen eerder. Het is maar de vraag of hij tijd zal hebben om al die boeken te lezen. Want hoewel Rinnooy Kan een publieke topfunctie waarin hij elk woord moest wikken en wegen heeft verruild voor de iets minder tumultueuze wetenschap: zijn agenda is nog steeds bomvol. Naast zijn functie als universiteitshoogleraar staan er nog altijd tal van nevenfuncties op zijn cv, waaronder voorzitter van de Raad van Commissarissen van De Nederlandsche Bank en Het Concertgebouw. Nu zijn afspraken zich steeds meer in Amsterdam concentreren, pakt hij wel wat vaker de fiets en de tram. Een van de interessante recente veranderingen in mijn leven, vertelt hij, nadat ik me heel veel jaren alleen maar verplaatste in een auto met chauffeur. Tijdens het gesprek wordt er op de deur geklopt. Er is telefoon voor hem, meldt zijn secretaresse: Ivo Opstelten, minister van Justitie en Veiligheid. Die moet ik even aannemen, zegt Rinnooy Kan. Hij verontschuldigt zich. Zeker twintig minuten later is hij terug. Mijn excuses, zegt hij terwijl hij weer plaatsneemt op zijn stoel. Dat was niet gepland, maar daardoor niet minder vervelend. Het zal ongetwijfeld belangrijk zijn geweest. Eerlijk gezegd wel, ja. Heeft u nog altijd macht in Den Haag? Ik vind macht een wat misleidend woord. Het houdt in dat je mensen iets kunt laten doen wat ze eigenlijk niet willen. Een politieagent heeft macht. Die kan tegen je zeggen: kom eens even hier. En dan moet je komen. Ik heb heel lang gedacht dat ervaring overschat wordt Misschien moeten we het invloed noemen. Invloed ja. Dat betekent dat er geluisterd wordt naar wat je te vertellen hebt. In die zin heb ik inderdaad nog invloed, zij het bij lange na niet zo veel als ik als SER-voorzitter had. In die functie heb je veel invloed, omdat je verschillende groepen in de Nederlandse economie vertegenwoordigt. Je praat dus niet alleen namens jezelf. Wat dat betreft is mijn invloed, nu ik geen voorzitter meer ben, afgenomen. In een democratie is het heel goed om invloed op gezette tijden over te dragen aan mensen met een nieuw mandaat en nieuwe ideeën. Op de borrel van uw oratie liepen allerlei hoogwaardigheidsbekleders rond. Hoe belangrijk zijn die persoonlijke verhoudingen voor de politieke besluitvorming in Nederland? Het antwoord is dat ze zelden doorslaggevend zijn, maar wel vaak ondersteunend. Beslissingen moeten uiteindelijk op zakelijke kwaliteiten succesvol worden. Maar het kan heel erg helpen als je elkaar eerder hebt ontmoet en iets van elkaar weet. Vaak kun je dan een taxatie maken van wat wel en niet bespreekbaar is. En daarvoor zijn ook die wat meer informele ontmoetingen nuttig en productief. Ik begrijp heel goed dat er een zekere argwaan bestaat tegenover het vrij kleine gezelschap dat die hoge functies bekleedt en die samen de grote beslissingen maken, met minimale zichtbaarheid. Er hangt een zweem van achterkamertjespolitiek en gebrek aan transparantie omheen. Toch is dat niet mijn ervaring. De afronding van beslissingen vindt vaak in volle openbaarheid plaats, in het volle zicht van het parlement en de media daaromheen. De terugkeer naar de wetenschap betekent voor Rinnooy Kan ook een terugkeer naar de UvA, waar hij in 1976 promoveerde in de wiskunde. Dat vak is echter niet meer voor hem weggelegd, zegt Rinnooy Kan glimlachend. Wiskundigen hebben zich erbij neer te leggen dat hun productiefste en creatiefste jaren statistisch gezien voor 6 Folia Magazine

7 Folia Magazine 7

8 hun veertigste levensjaar liggen. Als je zo lang weg bent geweest moet je niet de illusie hebben dat je nog veel interessante ideeën kunt toevoegen of kunt meedraaien op internationaal niveau. Zijn functie als universiteitshoogleraar zal hij daarom op een andere manier invullen, met een aantal masterclasses en collegereeksen. Zo werkt hij momenteel aan een masterclass waar studenten de kunst van het onderhandelen zullen onderzoeken. Onder begeleiding van enkele topfiguren die bij daadwerkelijke onderhandelingen betrokken waren, gaan ze daarbij historische onderhandelingen naspelen. Zoals Het scheelt dat de stress eraf is nu de mislukte AOW-onderhandelingen van 2009, waarbij Rinnooy Kan zelf nauw betrokken was. Dezelfde formule zal worden toegepast in een andere masterclass, waar studenten de ethiek van politieke besluitvorming over de gezondheidszorg bestuderen. Om daarover uiteindelijk aan minister Schippers van Volksgezondheid advies uit te brengen. Steeds zullen sleutelfiguren uit de Nederlandse besluitvorming gestrikt worden om over hun ervaringen te vertellen aan studenten. Met uiteraard Rinnooy Kan zelf als een van die sleutelfiguren, die het samen met studenten reconstrueren van de onderhandelingen een herbeleving noemt. Enthousiast is Rinnooy Kan ook over een collegereeks die hij van plan is samen met zijn Utrechtse collega-universiteitshoogleraar Paul Schnabel op te zetten. De vraag die daarin centraal staat is hoe Nederland werkt van parlement tot polder. Ik heb in mijn carrière op veel plekken gezeten en Paul Schnabel ook waarbij je Nederland in actie ziet, zegt Rinnooy Kan. De wetenschap, het bedrijfsleven, het openbaar bestuur. Ik heb veel kansen gehad om daar binnenskamers mee te kijken. U draagt uw praktijkkennis over. Dat is de bedoeling. Het is erg prettig om te merken dat de optelsom van je ervaringen iets betekent. Ik verheug me erop die kennis te delen met studenten die er met een frisse blik naar kunnen kijken en er hun voordeel mee kunnen doen. Het afronden van een academische opleiding moet meer impliceren dan alleen maar een vak in je vingers hebben, vind ik. Als je gaat proberen kennis bruikbaar en inzetbaar te maken voor de samenleving, kom je vaak allerlei dilemma s tegen. Daarmee wil ik studenten in deze masterclasses en colleges kennis laten maken. Is uw rentree aan de UvA een terugkeer naar uw ware liefde: de wetenschap? Ik heb altijd ontzettend genoten van de mogelijkheid het allemaal te kunnen combineren. Als het me met een pistool op de borst zou worden gevraagd, zou ik wellicht voor de universiteit kiezen. Maar wat mijn terugkeer zo aantrekkelijk maakt, is dat ik het doe met de praktische ervaring van de laatste dertig jaar in mijn hoofd. Ik heb heel lang gedacht dat ervaring iets is dat overschat wordt. Dat je alles wat je nodig hebt wel kunt lezen in boeken. Maar het gekke is: dat is niet waar. Er is wel zoiets als ervaring waar niet zomaar een substituut voor is. Een soort inzicht of intuïtie. 8 Folia Magazine

9 Heeft u in uw leven ook wel eens een periode gelummeld? Een tijdje helemaal niets gedaan? Nee, eigenlijk niet. En dat zie ik ook zeker niet alleen maar positief. Ik denk dat er veel te zeggen valt voor het vermogen dat sommige mensen hebben om in enige ingetogenheid te reflecteren over het leven. Voor dat soort activiteiten heb ik nooit tijd kunnen vinden. U was ook geen wildebras tijdens uw studententijd? De studiejaren zijn natuurlijk bij uitstek jaren om je leven van dag tot dag in te richten zoals je dat zelf ongeveer wilt, omdat er zo weinig officiële verplichtingen zijn. Daar heb ik zeker van genoten. Maar in alle eerlijkheid: ik deed een studie wiskunde met een erg zwaar rooster. Ik had elke ochtend college en vervolgens in de middag practicum. Dat deed ik behoorlijk trouw. Ik had dus nooit de mogelijkheid, zoals sommige studenten, om een aantal maanden in betrekkelijke ledigheid door te brengen en vervolgens heel hard te studeren voor een tentamen. Toch heb ik dat niet als een enorm gemis ervaren. Maar mensen die een week lang kunnen wandelen, contemplerend en mediterend, daar kan ik wel een beetje jaloers op worden. Hoe ontspant u zelf? s Avonds laat. Door een halfuurtje te lezen voordat ik ga slapen. Wat leest u nu? Ik lees graag korteverhalenbundels. Op die manier houd ik greep op mijn consumptie, want als ik een roman lees dan wil ik die het liefste ook zo snel mogelijk uitlezen. Omdat ik gedurende mijn leven geleerd heb enorm snel te lezen dat is een onmisbare vaardigheid geweest in mijn carrière kan ik zo n roman in anderhalf uur uit hebben, maar dan zie ik allerlei details over het hoofd. Korte verhalen kan ik dus wat aandachtiger lezen. Alice Munro vind ik een fantastische schrijver. Dan gaat zijn telefoon. Het is een van zijn dochters. Wat volgt is een kort gesprek over een stekkertje en het al dan niet branden van het groene lampje. Ik bel je zo even terug, sluit hij af. Neemt u altijd uw telefoon op? Hij lacht. Nou, niet altijd. Maar wel vaak. Zeker als het mijn dochter is. In een interview in Vrij Nederland zei u onlangs nog dat het allemaal wel wat rustiger zou mogen. Wat heel veel scheelt is dat ik niet meer te maken heb met de druk van een publieke functie. Daar reken ik ook de top van het bedrijfsleven bij. In beide functies word je ontzettend kritisch gevolgd. Bescheidenheid is een handicap in publieke functies Mensen letten op wat je zegt, hoe je het zegt en wat je daarmee zou kunnen bedoelen. Je moet dingen zo formuleren dat je zelf vindt dat het waar is maar ook de partijen die je vertegenwoordigt. Dat is ontzettend zwaar. Het scheelt dat die stress om het zo maar even te noemen eraf is nu. Kon u daar wakker van liggen? Zeker. Niet alleen door die formulering, maar ook vanwege het simpele feit dat je verschillende belangen vertegenwoordigt. Dat hoort ook bij een verantwoordelijke positie, maar ik moet zeggen: nu ik teruggekeerd ben naar de wetenschap is mijn leven op dat punt aanzienlijk eenvoudiger geworden. Veel mensen die u persoonlijk kennen omschrijven u als een aimabel man. U bent tot drie keer toe verkozen tot de machtigste man van Nederland. U resideert in de mooiste kamer van het Maagdenhuis. Streelt dat uw ego? Nou, zou min mogelijk zullen we maar zeggen. U bent wars van ijdelheid? Dat probeer ik wel. Maar als je te bescheiden bent is dat een handicap in publieke functies. Je moet wel op enig moment namens de groep die je vertegenwoordigt durven opstaan om te zeggen wat je ergens van vindt en de aandacht op jezelf te vestigen. Een al te groot gevoel van wie ben ik nu eigenlijk? kan je dan voor de voeten lopen. Een klein beetje ijdelheid en zelfvertrouwen is denk ik functioneel. U bereikt binnenkort de pensioengerechtigde leeftijd. Zegt uw vrouw nooit eens overdrijf het niet? Ja, dat hoor ik wel eens. Kijk, aan het einde van de dag is iedereen moe. En misschien word je naarmate je ouder wordt wel eens wat sneller moe. Maar zelf merk ik: als je je werk met plezier doet, als het je motiveert, dan kan je dat ongelooflijk veel energie geven. En dat wordt niet minder, dat is het goede nieuws. Ik haal daar nog precies dezelfde voldoening en energie uit als dertig jaar geleden. U praat veel in de verleden tijd. Voelt uw terugkeer naar de wetenschap als de afsluiting van een mooie carrière? Hij antwoordt bevestigend. Maar daar kun je natuurlijk nog tientallen jaren bezig mee zijn, voegt hij er snel aan toe. yyy CV Rinnooy Kan 1949 geboren in Den Haag 1967 vwo-diploma, Den Haag wiskunde, Leiden en kandidaats econometrie, Amsterdam wetenschappelijk medewerker wiskunde en statistiek lector operationeel onderzoek Erasmus Universiteit hoogleraar Erasmus Universiteit rector magnificus Erasmus Universiteit voorzitter VNO (later VNO-NCW) bestuurslid ING Groep voorzitter SER 2012-heden voorzitter Raad van Commissarissen Nederlandsche Bank 2012-heden universiteitshoogleraar economie en bedrijfskunde, UvA Folia Magazine 9

10 (ingezonden mededeling) GEZOCHT: ASVA bestuur Ben jij initiatiefrijk, gemotiveerd, sociaal en stressbestendig? Wil jij studenten vertegenwoordigen? Maak jij je boos over BSA s, de afschaffing van de OV-kaart, te weinig studentenwoningen, te hoge huren en het verdwijnen van de stufi? Durf jij tegen de wethouder in te gaan? Heb jij goede ideeën over hoe onderwijs zou moeten zijn? Of ben jij een organisatietalent dat grote evenementen zoals KersVers wil organiseren? Kan jij 20 medewerkers en 30 vrijwilligers aansturen?solliciteer dan nu voor het bestuur van ASVA! In een bestuursjaar van ASVA zet jij je in voor de belangen van Amsterdamse studenten. Dit betekent dat jij een jaar lang bezig bent met onderwijs, huisvesting en openbaar vervoer. Het is een jaar waarin jij jouw eigen ideeën over hoe het studentenleven zou moeten zijn kan uitvoeren. Mail voor meer info naar of kijk op asva.nl fotografie: Vera Duivenvoorden

11 Hotfix passie SHARON SCHOENMAKER (35, medewerkster Facility Services DEM, HvA) verliest zich in het maken van hotfix-applicaties. Het was meteen raak. De eerste hotfix-applicatie die ik maakte was een afscheidscadeautje voor de juf van mijn zoontje. Ik kocht een mini-shirtje en maakte daar met steentjes het logo van Superman op en schreef daar Superjuf onder. Ze was er heel blij mee. Dat gaf me een kick, ik word er gelukkig van mensen blij te maken, dus dat smaakte naar meer. Eerder deed ik ander knutselwerk, zoals fotobewerking, maar daar kreeg ik op den duur genoeg van. Met hotfix is het anders. Daar raak ik nooit op uitgekeken. Het blijft namelijk spannend, hoe je ontwerp uitpakt zie je pas als het af is. Zelf draag ik geen hotfix, ik hou niet van blingbling. Dus ik maak alleen applicaties voor anderen. Voor mijn achtjarige zoontje heb ik één keer een Star Wars-shirt gemaakt. Daar was hij heel blij mee, maar mijn man vond dat niet zo stoer, dus dat doe ik niet meer. Als ik een dochter had gehad, zou ik continu voor haar in de weer zijn. Maar goed, ik heb twee nichtjes en genoeg vriendinnen voor wie ik dingen kan maken. Ik wil geen handeltje in applicaties beginnen. Wat zou ik ervoor moeten vragen? Ik ben er soms wel twaalf uur mee bezig. Bovendien gaat het me juist om de lol en ontspanning. Tijdens mijn werk zit ik de hele dag achter de receptie in de kantine. Na afloop piepen mijn oren en wil ik stilte om me heen. Met hotfix kom ik helemaal tot rust. Ik merk als ik bezig ben niet eens dat de tijd voorbijgaat. Mijn creatieve talent heb ik van mijn moeder. Vroeger tekenden we samen tussen de middag. Ze is drie jaar geleden overleden, maar ik weet zeker dat ze dit prachtig had gevonden en we samen mooie applicaties hadden kunnen maken. yyy tekst Marieke Buijs / foto Fred van Diem Folia Magazine 11

12 Onder filosofen Filosofische cafés, cursussen praktische filosofie of levenskunst; filosofie heeft de weg naar het grote publiek gevonden. De studenten van Wijsgerig Festival Drift houden het liever bij hardcore filosofie. Je moet er wel een beetje moeite voor doen. tekst Ynske Boersma / illustratie Pascal Tieman aangeharkt tuintje. Iedereen beschaafd, modern, kritisch en verlicht, maar buiten woekert het Een onkruid tussen de stoeptegels gewoon door. De manifesten van de filosofiefestivals van Collectief Drift logen er de laatste jaren niet om. Publieksfilosofie, de in Nederland steeds populairdere variant van wijsbegeerte, vinden de studenten van het collectief maar slappe hap: fastfoodfilosofie. Voor de zevende keer organiseert het collectief Wijsgerig Festival Drift, op 6 april in Overtoom 301. Met het festival willen de filosofiestudenten van de UvA een alternatief bieden voor de Filosofienacht, die dit jaar op 12 april plaatsvindt in de Beurs van Berlage. Tegelijkertijd willen ze een brug slaan tussen de oppervlakkige publieksfilosofie en de ivoren toren van de voor een leek veelal te abstracte academische filosofie. Publieksfilosofie is de laatste twintig jaar sterk in opkomst in Nederland. The Dutch, it seems, like their philosophy, kopte The New York Times in oktober vorig jaar. Niet alleen vijftigplussers met te veel vrije tijd, ook jonge mensen gaan naar filosofische cafés zoals Felix & Sofie in Felix Meritis, lezen filosofische boeken van Rob Wijnberg en Stine Jensen of doen een van de talloze cursussen praktische filosofie of levenskunst. Maar met hetgeen studenten wijsbegeerte leren op de universiteit heeft publieksfilosofie niet zo veel te maken. Het kan misschien nog wel het beste omschreven worden als levenskunst, zegt Lisa Doeland (30) oud-filosofiestudent aan de UvA en een van de oprichters van Drift. Het is filosofie voor het persoonlijk leven, maar geeft geen antwoord op de grote vragen, terwijl dat juist heel belangrijk is. Filosofie ís ook niet altijd even toegankelijk ONTOEgANKELijK Drift begon zeven jaar geleden als tegenreactie op de door de filosofiestudenten zo verguisde Filosofienacht. Te duur, te veel populaire filosofie en te weinig oog voor de maatschappelijke relevantie van filosofisch denken, was hun kritiek. Het antwoord van Drift was een avond met lezingen over onder andere filosofie in tijden van oorlog, de rol van burgerschap en transseksualiteit, minilezingen van filosofiestudenten op de trappen van Overtoom 301, maar ook veel bier en muziek. Het thema van komende editie is De dingen de baas, naar het surrealistisch verhaal van Belcampo waarin de dingen tot leven komen en de wereldmacht overnemen. Dat klinkt enigszins abstract. Ook het programma oogt vrij ontoegankelijk met onderdelen als een debat tussen twee vertegenwoordigers van het speculatief realisme over de vraag Wat is een object? en een lezing van Iris van der Tuin over the generationality of philosophy. Is het festival niet iets te hoogdrempelig voor de filosofische onbenul? Tom Kayzel (22), filosofiestudent aan de UvA en een van de organisatoren van het festival: Er staan inderdaad wel wat hardcoredingen op het programma dit jaar. Maar filosofie ís ook niet altijd even toegankelijk. Dat is onze kritiek op de Filosofienacht, daar krijg je het idee dat de academische filosofie niet bestaat. Dat is misleidend, je kan als leek de filosofie niet even doorgronden. Je moet er wel een beetje moeite voor doen. Dat klinkt elitair, maar zo is het niet bedoeld. Het idee is dat mensen zich zo wagen aan een complex praatje waar ze misschien niet alles van begrijpen, maar misschien wel naderhand wel een boek over zullen lezen. Dat is wat we willen bereiken. Niet dat er alleen maar intellectuele hoogstandjes op het programma staan. We hebben geprobeerd een mix neer te zetten, zegt Kayzel. Zo komt oprichter van de provobeweging Roel van Duijn vertellen over het anarchisme. Even in het café gaan zitten voor wat poëzie kan ook, of luisteren naar een traplezing van een jonge student. MAATSCHAppELijK RELEVANT Thema van de Filosofienacht dit jaar is Schuld en boete, verwijzend naar de immer voortgaande financiële crisis. De locatie is dit jaar niet Felix Meritis maar heel toepasselijk de Beurs van Berlage, waar onder anderen politiek filosoof Michael Sandel een lezing geeft over de 12 Folia Magazine

13 morele grenzen van de markt en Joris Luyendijk en Bas Haring je bijpraten over hun bevindingen in de financiële wereld. Maar je kan ook in een filosofische biechtstoel plaatsnemen of je geld tot kunst maken door het aan de Transformoney Tree van kunstenaar Dadara te hangen. Het programma van deze editie van de Filosofienacht is samengesteld door Lisa Doeland. Inderdaad, de eerder genoemde rebelse filosofiestudente die in 2007 aan de wieg stond van Drift. Wat is er nog over van de kritiek die haar destijds deed besluiten een alternatief festival te organiseren? Duur is de Filosofienacht nog steeds, erkent Doeland. Een kaartje kost 47,50 euro. Ter vergelijking, een festivalavondje Drift kost de student slechts acht euro. De studentenkorting die Doeland erdoor probeerde te krijgen voor de Nacht bleek helaas niet haalbaar. Ook zou ze sommige onderdelen bij Drift niet geprogrammeerd hebben, zegt Doeland. Zoals een filosofisch café, waarbij de gespreksleider een socratisch gesprek aangaat met het publiek. Waarom niet? Ik hoef helemaal niet te horen wat het publiek te zeggen heeft. Eh, hoe zeg ik dat netjes? Ik vind het interessanter om mensen aan het Het is filosofie voor het persoonlijk leven woord te laten die zich uitputtend in het onderwerp hebben verdiept en andere mensen met hun woorden aan het denken kunnen zetten. Dus eerst interpreteren en meegaan in het verhaal, voordat je je ertegen af kunt zetten. Dat is wat mij betreft de kracht van filosofie. Maar als ik het afzet tegen de rest van het programma dan kan ik zoiets wel aan mezelf verkopen. De financiële crisis is natuurlijk hét thema van het moment, dus wat de maatschappelijke relevantie betreft zit het wel goed. Ach, de financiële crisis staat elke dag al in de krant, zegt Drift-organisator Kayzel over het thema van de Nacht. Ik geloof niet dat Joris Luyendijk nou de juiste persoon is om een filosofisch diepgravende analyse van de financiële crisis te geven. Dan kan ik net zo goed Pauw & Witteman aanzetten. Toch wil Drift afstand doen van het ressentiment van voorheen: in plaats van een tegenreactie wil ze nu vooral een eigenzinnig festival zijn, met een eigen identiteit. Voor het eerst is er dit jaar geen manifest. Er stonden elk jaar zo n beetje dezelfde strijdkreten in. En het blijft toch een beetje preken voor eigen parochie. Wat Drift wel wil? Kayzel: Intellectueel beurs slaan. En daarna los gaan op de dansvloer. Of bier drinken in het café. Of allebei. yyy Wijsgerig Festival Drift, zaterdag 6 april, uur, OT301, Folia Magazine 13

14 (advertenties) Master of Arts in Latin American Studies Multi-disciplinary study of 15 months including three months fieldwork in Latin America Information day: 18 April, hours at Centre for Latin American Research and Documentation Keizersgracht EK Amsterdam Folia mm breed x 59mm hoog lunch bij de haard? Borrel op toplocatie? Welkom in de amsterdamse academische club Oudezijds Achterburgwal DL Amsterdam aac.uva.nl Folia maakt kennis......met Maarten van der Burg HvA docent en specialist onderwijsvernieuwing Woensdag 27 maart tussen en uur in de OBA (Oosterdokskade 143) Live te beluisteren op AmsterdamFM (106.8 in de ether en op de kabel) Vanaf 28 maart terug te luisteren op 3 april Marcel Levi bestuursvoorzitter AMC Folia het platform voor hoger opgeleid Amsterdam Amsterdam FM.nl de stem van de hoofdstad Evidence Based Practice MSc/Drs START 12 E ACADEMISCH JAAR SEPTEMBER 2013 LEARNING TOMORROW HVA ONDERWIJSCONFERENTIE 11 APRIL 2013 VOOR ALLE HVA-MEDEWERKERS SCHRIJF JE IN: Tweejarige universitaire deeltijd masteropleiding tot klinisch epidemioloog (medisch wetenschappelijk onderzoeker) voor medici, paramedici, verpleegkundigen en verloskundigen Bridging healthcare and science een eersteklas carrièrestap als startpunt naar een hoog wetenschappelijk niveau modern en actueel onderwijs met een multidisciplinaire benadering (inter)nationaal gerespecteerd en NVAO-geaccrediteerd locatie Faculteit der Geneeskunde - AMC Voor contact, voorlichtingsdata, informatie en aanmelding:

15 foto Danny Schwarz op de tong BarSpek Admiraal de Ruyterweg 1 (West) maar zeker ook door de open, lichte en zeer kleurrijke inrichting die uitnodigt langer te blijven. Een mix van vintage en design, erg leuk. Een fijne plek om bij te kletsen met vrienden, kleine gerechtjes te delen met daarbij een glas organisch sap, verse muntthee of een wijntje. Wat we later wel als minpuntje ervaren is de beperkte afstand tussen de tafeltjes en de bank, waardoor opstaan en gaan zitten lastig kan zijn en we de gesprekken van onze buren iets te goed kunnen volgen. Twee van ons delen een paar pizzetta s, heerlijke kleine verse pizza s. Toppings zijn er van o.a. pittige salami, rauwe ham, truffel en gegrilde groenten. Een tafelgenoot heeft het niet zo op pizza en neemt een roerei met truffel waarvan hij zichtbaar geniet. De laatste is gek op vissoep, maar helaas is die naar zijn zin iets te zout. Vervolgens gaan we voor de onweerstaanbare toetjes: appeltaart en choco-bommen. Zalig! Wat betreft de rekening worden we niet verrast; het zijn redelijke prijzen voor wat je voorgeschoteld krijgt. We spreken af in de zomer terug te komen voor het grote terras, zodat we lekker kunnen kijken naar de mensen die voorbij fietsen. yyy Danny Schwarz Zoals al vaker verbaas ik me erover dat ik hier niet vaak kom; westelijk Amsterdam. Het is dé buurt in opkomst met steeds meer aantrekkelijke horeca, winkels en cultuur. Een goede vriendin van mij woont er sinds kort en voor een doordeweekse lunch spreken we met twee andere vrienden af in BarSpek. Dit is een van die nieuwe tenten die dit deel van Amsterdam, de Baarsjes om precies te zijn, steeds hotter maakt. Bij binnenkomst voel je je meteen welkom. Dat komt door het personeel dat je hartelijk begroet, Folia Magazine ontvangt graag je restaurant recensie en vergoedt tot 50,-. Maximaal 270 woorden, (suggesties voor de) kaders zijn welkom, maar niet verplicht. Mail je recensie naar Stuur de originele bon naar Folia Magazine, t.a.v. Stephanie Gude, Prins Hendrikkade 189b, 1011 TD, A'dam. DAMESBLADEN BarSpek is niet onopgemerkt gebleven, zowel Elle als MarieClaire noemen het een hotspot. MarieClaire vat BarSpek samen als: Goddelijke pizza s eten in een vintage meets hipster tent. Elle is vooral lovend over de pretentieloosheid en ook zeer positief: We hebben er eindelijk weer een favoriete plek bij voor de vrijdagmiddaghap + borrel. Hoera! Ook de vegetariërs zijn voor, website veggieproof.nl noemt het een ideale plek om de hele kaart eens uit te proberen. SNELLE pizza Pizza bestellen is niet altijd sneller dan zelf pizza maken. Zeker niet onder de grill. Zet die aan en bestrijk een halve ciabatta met 6 el goede tomatensaus uit een pot, met knoflook en basilicum bijvoorbeeld. Beleg met stukken mozzarella, chorizo en oregano en besprenkel met olijfolie. Grill de pizza een paar minuten tot de kaas goudbruin is. Smakelijk eten. ADMIRAAL DE RUyTER Michiel Adriaenszoon de Ruyter ( ) is een van de bekendste zeehelden uit de Nederlandse geschiedenis. Hij wordt algemeen beschouwd als de grootste admiraal van zijn tijd. In de eerste drie Engels-Nederlandse Oorlogen speelde hij een belangrijke rol. Daarnaast nam hij deel aan diverse oorlogen in de Oostzee en tegen piraterij in de Middellandse Zee. De Ruyter was afwisselend in dienst van de staat en van reders, en ook een tijd actief in de walvisvaart. Folia Magazine 15

16 opinie Maak gebruik van het internet De UvA moet docenten niet verbieden zelfgemaakte lesstof uit te delen, maar het op Blackboard faciliteren, vindt Bastiaan Loopstra. illustratie Marc Kolle kingen als Je hebt het niet van mij, Ik verbied jullie bij dezen nadrukkelijk om dit op internet te zetten of Hierop rust mijn auteursrecht. Of zulke opmerkingen gepast zijn, is een vraag op zich. Een schema van de lesstof is immers Het internet heeft onze vrijheid vergroot. We kunnen elkaar tegenwoordig alles, altijd, overal vertellen op bijzonder eenvoudige wijze. Snelle informatie-uitwisseling is fijn voor iedereen, maar er zijn ook gedupeerden, zoals zij die auteursrecht hebben op muziek, beeld of zoals op de universiteit lesmateriaal. De website studytube.nl heeft zich de booming markt voor online lesmateriaal tijdig gerealiseerd en biedt naast gratis materiaal de mogelijkheid om tegen een betaling van tien euro per maand een abonnement op lesmateriaal af te sluiten. Dit materiaal maakt Studytube niet zelf, maar haalt zij van universiteitswebsites. Kwaliteit gegarandeerd. Gedreven docenten zijn in werkgroepen bereid hun studenten zelfgemaakte schema s en samenvattingen te verschaffen. Zij begrijpen de stof beter dan wie ook en weten dat visualisatie veel beter blijft hangen dan lappen tekst. Wat blijkt nu: het universiteitsbestuur verbiedt dat in principe. Studenten behoren allemaal hetzelfde onderwijs te krijgen en omdat een werkgroepdocent slechts een deel van de gehele groep studenten onder zich heeft, bereiken de door hem uitgedeelde schema s ook slechts een deel van de studenten. Docenten delen schema s dan ook uit met opmer- 16 Folia Magazine

17 Aynan in principe door iedere student te maken. Als een student wat lesstof in een schema samenvat en dit via Facebook verspreidt, en het blijkt voor 90 procent gekopieerd van een schema van een docent, pleegt deze student dan auteursrechtsbreuk op dat van de docent? Als rechtenstudent zeg ik: neen, hij kan stellen dat hij zich puur op de lesstof gebaseerd heeft. In lijn met die gedachtegang ligt de aanname dat iedere samenvatting auteursrechtsvrij is, en onder vrij te verspreiden informatie behoort te Blackboard is de oplossing vallen. Als je niet wilt dat je samenvatting online verspreid wordt, moet je hem voor jezelf houden. Docenten weten dit. Waarom zijn ze dan zo extreem voorzichtig bij het uitdelen van een schema? Ze vinden het uiteraard belachelijk dat studenten geld moeten betalen voor zaken waar zij op hebben zitten zwoegen, omdat a) studenten al collegegeld betalen voor dit onderwijs en b) als er dan iemand geld zou moeten verdienen, zij dat toch zeker zelf zouden moeten zijn. Begrijpelijk. Maar belangrijker: het universiteitsbestuur verbiedt het verstrekken van zelfgemaakt materiaal door hoogleraren aan studenten. Ik zou ook in het geniep mijn geweldige schema s uitdelen, wanneer mijn baan op het spel zou staan. Maar de oplossing is toch supersimpel? De universiteit moet terugvuren met de wapens waarmee zij wordt belaagd en gebruikmaken van die grote virtuele informatiebron die iedere student door en door kent: Blackboard. Als alle schema s en samenvattingen die docenten maken op Blackboard geplaatst worden, liefst met onuitwisbare waterdrukken zodat de namen van de makers tot in de diepste krochten van Studytube bekend zullen worden, dan hébben alle studenten daadwerkelijk alle informatie. Tegenwerping: materiaal dat op Blackboard geplaatst wordt, staat binnen een uur ook op Studytube, zodat studenten er alsnog voor moeten betalen. Dit geldt echter alleen voor studenten van andere universiteiten dan de Universiteit van Amsterdam. Dat betoog loopt dus spaak. Toch wordt er blijkbaar zo gedacht: deze angst is de reden dat er voor onze werkgroepstof geen norm-antwoorden meer op Blackboard gezet worden. Stel je voor dat Studytube het ook publiceert. Het alternatief: Studytube van het web halen. Dit is een gedoemde actie: het duurde al jaren voordat The Pirate Bay van het web verdween en daarop werd, met alle respect, tenminste nog ware kunst geshared, geen samenvattingen van contractenrecht. Universiteitsbestuur: open up, wees modern, gebruik het internet zoals studenten het gebruiken in plaats van dit soort kromme constructies op te zetten. Jullie hebben een goed functionerende website in handen waarmee iedere docent op ieder moment alle studenten kan bereiken. Blackboard is de oplossing. Wanneer docenten hun materiaal via Blackboard delen, is het afgelopen met de schijnheiligheid en kunnen studenten in alle rust de door hun vergaarde samenvattingen en schema s met elkaar delen, of ze die nu zelf hebben gemaakt, van een docent hebben gekregen of van Studytube hebben gekocht. yyy Bastiaan Loopstra studeert rechten. Marokkanen (4) Vorige week stond er een interessant interview met kinderpsycholoog en victimoloog Esmah Lahlah in de Volkskrant. De onderzoekster had vijfhonderd Nederlandse en Marokkaans- Nederlandse scholieren naar hun ervaringen met huiselijk geweld gevraagd; in elkaar slaan, de adem afsnijden, slagen met riem of stok. Schelden en corrigerende pedagogische tikken werden niet meegenomen. De inzet was zwaar gewelddadig gedrag. Uit de resultaten bleek dat 33 procent van de Nedermarokkanen met thuismishandelingen te maken heeft gehad. Ik denk dat dit cijfer hoger ligt, maar het feit dat een derde spreekt, zegt iets over hoe vaak en heftig de mishandelingen zijn. Geweld in wat de veiligste omgeving zou moeten zijn, destabiliseert. Helemaal als het om een kindergeest gaat. Daarom verbaasde mij de onderzoeksconclusie dat wie als kind mishandeld is een grote kans heeft om in de jeugdcriminaliteit te belanden allerminst. In mijn jeugd leerde ik dat pijn relatief is en weggaat. De onvoorspelbaarheid van de klap is wat de geest beschadigd. Ooit vroeg iemand mij of ik kinderen wilde. Ik zei nee. Ik bedoelde ja. Maar wat ik eigenlijk wilde zeggen, was dat ik niet durf. Ik ben bang, te angstig dat ik het onbewust heb overgenomen en mijn bloed iets aandoe dat ik niet wil. Een maand of wat geleden hoorde ik op de radio schrijver Said el Haji en voorganger Mohamed Cheppih met elkaar spreken over opvoeding en over hun kinderen. Beide mannen vertelden dat ze in hun jeugd mishandeld waren door hun ouders. Het belandde zonder omhaal, gestotter of snik in de ether. Bewonderend vroeg ik me af hoe ze dat voor elkaar kregen. Logen ze hun luchtige toon, deden de klappen uit het verleden ze simpelweg niets of waren ze ervoor behandeld? Hoe dan ook; er sprak hoop uit hun woorden. En hoop doet en schenkt leven. yyy Asis Aynan Folia Magazine 17

18 opinie Curvers Jetje en haar BSA Het meerjarig bindend studieadvies moet heroverwogen worden, vinden Sam Quax en Ahmed Abbas. Renderend onderwijs is de toekomst. Het nieuwste middel om de onderwijsbegroting in de zwarte cijfers te krijgen is het meerjarig bindend studieadvies (BSA). Studenten laten na het eerste jaar de touwtjes vieren en dat heeft een negatieve impact op alle mensen om hen heen, volgens de minister. Door met dit experiment de druk erop te houden zullen studenten veranderen in initiatiefrijke, kritische en hardwerkende mensen. Dat is natuurlijk niet zo. Een stok achter de deur hebben lijkt op het eerste gezicht de studie te bemoeilijken, maar eigenlijk is het best comfortabel. De drie studiejaren worden de meest voorspelbare van iemands leven. De universiteit verandert in een machine waar aan de ene kant 18-jarige scholiertjes inrollen en aan de andere kant 21-jarige werknemertjes worden uitgespuugd. Universiteiten hebben zelf om het BSA gevraagd, en wel om aan de prestatieafspraken te kunnen voldoen. Het is dus helemaal geen onderwijsexperiment, inefficiënte studenten moeten er gewoon uit. De accountant wint weer van de onderwijskundige. Hoe het BSA de onderwijskwaliteit gaat verbeteren is een raadsel. Volgens Bussemaker zal tegenover het BSA veel studiebegeleiding staan. In de toelichting bij het besluit staat echter iets anders, namelijk: bij de start dienen bij de 18 Folia Magazine opleiding de [..] voorzieningen op minimaal een basisniveau aanwezig te zijn. Het is de bedoeling dat gedurende de looptijd van het experiment de randvoorwaarden steeds meer het niveau bereiken dat de instellingen in hun prestatieafspraak hebben aangegeven te willen bereiken [..]. Wat een basisniveau is, is onbekend. Daarnaast kan de minister het niveau van de voorzieningen helemaal niet controleren; zij gaat af op de schriftelijke aanmelding van de universiteit. Tot slot moet dit experiment al starten in september. De eerstejaarsstudenten hebben dan direct behoefte aan veel studiebegeleiding, maar tijdens het experiment zullen de voorzieningen pas na verloop van tijd op het gewenste niveau zijn. Dat is onaanvaardbaar. Hopelijk brengt het parlement de minister bij zinnen. Universiteiten moeten stoppen met het doorvoeren van rendementsmaatregelen en een fundamenteel debat starten over de financieringswijze van onderwijs. Op dit moment wordt alles wat niet past in het plaatje van nominaal = normaal afgestoten. Studenten worden gereduceerd tot studiepuntconsument en de student als competente rebel, zoals rector Van den Boom die schetste is verder weg dan ooit. yyy Sam Quax studeert rechten, Ahmed Abbas studeert geschiedenis. Beiden zijn lid van studentenpartij Mei. AD olé Zo n twee jaar ben ik aan de pillen. Als ik voor één uitvinding de medische industrie wil danken, is het deze. Ik ga als een speer en ik slaap als een os. Zo n zestien uur. Maar de eindeloze euforie waarin ik overdag dankzij mijn toverpillen verkeer, wordt wat gedempt door al die vervelende geluiden over mijn lieve, roze-metgele gelukstabletjes. En nu ik eindelijk een blij hertje ben, zit ik niet te wachten op figuren die het feest dat mijn leven is komen versjteren. Ik las dat huisartsen het gebruik van antidepressiva willen terugdringen. Waarom? Geen idee. En goed getimed, alsof er nog niet genoeg smaad en laster op mijn mooie medicamentjes wordt gedumpt, de film Side Effects van Steven Soderbergh. Medicijnindustrie boe, pillenslikker goedaardig meisje dat plots vriend doodsteekt. Kennelijk moeten we allemaal groepstherapie, mindfulness en een abonnement op de Happinez. Wel als het aan de mensen ligt die menen dat er een bende samenzwerende schurken achter de knoppen zit, die ons (boe!) tegen onze wil van een ziekte wil genezen. Ziekte, ja. Ik kan haar ook niet aanwijzen, maar kan haar wel voor je schetsen: stel je de wereld voor als een kamer. Alle dingen in de kamer zijn mogelijkheden tot handelen, die je vanzelf ziet, of niet. Depressie is totale vervlakking van dat onderscheiden, het is letterlijke on-verschilligheid. Daartegen slik je graag dan maar niet jezelf. Er zijn in Nederland mensen die dat doen. Kunnen de gelukkige gebruikers niet wat positief groepsgevoel creëren? Een logo, clublied wellicht? Vereniging Ex-somberende Slikkers? Nog eentje dan, om het nooit af te leren! En dan uit volle borst: Serotonine die wordt geremd en plots ben je heel puik gestemd want dat spul in je synapsisspleet voorkomt droefheid en onnodig leed. Allemaal! Met onze pillen vol toverkracht gaan wij door tot diep inzzzzzzzzzzzzzzzz. yyy Emma Curvers

19 promoties DINSDAg 2/ uur: Elisa Lombardo Geneeskunde Glycosphingolipids and Atherosclerosis (Agnietenkapel) uur: Samia Drappeau Sterrenkunde The Ins and Outs of Emission from Accreting Black Holes (Agnietenkapel) uur: Ties Mulders Geneeskunde Premature Atherosclerosis: Sounds Familial? (Agnietenkapel) WOENSDAg 3/ uur: Sylvia Brinkman - Geneeskunde Prognostic Modeling to Evaluate the In-Hospital and Long- Term Mortality of Intensive Care patients (Agnietenkapel) uur: Theresa Guhr Biologische immunologie Intravenous Immunoglobulin G (IVIg): Properties of Dimeric and Sialylated IgG (Aula) uur: Peter Polko Sterrenkunde Exploring Jet Properties in Magnetohydrodynamics with Gravity (Agnietenkapel) CORRECTIE Onder aan het artikel Voor de overlevenden in Folia Magazine #23 is helaas een verkeerde url terechtgekomen. Het juiste adres is: www. StudentenpastoraatAmsterdam.nl. De redactie love IT... MET AL JE VRIENDEN IN ACTIE KOMEN KOM OOK IN ACTIE ChECK fightcancer.nl (advertenties) uur: Renée Mulder Geneeskunde Optimization of Care for Survivors of Childhood Cancer (Aula) uur: Gillian Koppitke Aardwetenschappen Heathland Ecosystems, Human Impacts and Time. A Long Term Heathland Trial Investigating Ecosystem Changes that Occur After Exposure to Climate Change, Elevated N Deposition and Traditional Vegetation Management Practices (Agnietenkapel) DONDERDAg 4/ uur: Wout Rohof Geneeskunde Reflux Disease and Achalasia: Failure of the Gatekeeper (Agnietenkapel) uur: Jessie Koen Psychologie Prepare and Pursue: Routes to Suitable (re-)employment (Agnietenkapel) uur: Marlies Heiligenberg Geneeskunde Epidemiological Studies on STIs in Heterosexuals and MSM (Agnietenkapel) Voor uitgebreide informatie zie LOOP MEE IN DE NACHT VAN DE VLUCHTELING LOOP MEE, LAAT JE SPONSOREN EN HELP MEE ZUID-SOEDAN MIJNENVRIJ TE MAKEN! 40 KM ROTTERDAM-DEN HAAG 9/10 MEI 2013 START: 9 MEI UUR ERASMUSBRUG, ROTTERDAM FINISH: 10 MEI HUMANITY HOUSE, DEN HAAG Folia Magazine 19

20 20 Folia Magazine

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema.

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 16. Herhaling thema. Wat leert u in deze les? De woorden van les 12, 13, 14 en 15. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den Haag

Nadere informatie

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja Voorwoord Verliefd zijn is super, maar ook doodeng. Want het kan je heel onzeker maken. En als het uiteindelijk uitgaat, voel je je intens verdrietig. In dit boek lees je over mijn liefdesleven, de mooie,

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel Lesbrief Zat Annie van Gansewinkel Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Wie zijn jouw vrienden? Opdracht:

Wie zijn jouw vrienden? Opdracht: Wie zijn jouw vrienden? Opdracht: 1. Maak een spinnenweb van jouw belangrijkste vrienden. 2. Schrijf er telkens bij waar je die vriend hebt leren kennen. 3. Schrijf de meest positieve eigenschap als vriend

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze.

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze. 1 Ik wou dat ik een vriendje had. Ik wou dat hij in mijn kast zat. Dan kon ik hem tevoorschijn halen wanneer ik maar wilde. Hij zou naar me kijken alsof ik mooi ben. Zwijgend. Hij zou zijn leren jack uittrekken

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart.

Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart. Interview Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart. Tekst Dennis van Elten Foto s Ine Van Hofstraeten Kun jij Ine van Hofstraeten beschrijven in 3 woorden? Doorzetter,

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Hoofdstuk 5: Hoe Je De Kans Op Success Verruïneerd De Vijf Dodelijke Misvattingen Eén van de manieren om je kansen op succes gegarandeerd te verruïneren

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. 1 Inhoud Voorwoord Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. Tip 4. Ga hem niet verzorgen of bemoederen. Tip 5. Leer van het verleden en kies opnieuw.

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Christmas Edition. Voor wielrennen was het... Mijn familie is mijn ware vriend! ALIES GESPOT IN BELGIË. Alies: Ik heb een schoenen verslaving

Christmas Edition. Voor wielrennen was het... Mijn familie is mijn ware vriend! ALIES GESPOT IN BELGIË. Alies: Ik heb een schoenen verslaving Glass Christmas Edition Voor wielrennen was het... Alies: Ik heb een schoenen verslaving Mijn familie is mijn ware vriend! ALIES GESPOT IN BELGIË Inhoudsopgave Pagina: Even voorstellen 4-5 Ik heb een schoenen

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Piet Boon. Van timmerman tot meester ontwerper. 114 All Inn Home magazine

Piet Boon. Van timmerman tot meester ontwerper. 114 All Inn Home magazine Piet Boon Van timmerman tot meester ontwerper 114 All Inn Home magazine Het is gewoon waanzinnig leuk om iets te creëren en je visitekaartje achter te laten. Hij begon 25 jaar geleden als timmerman/aannemer

Nadere informatie

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven.

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Water Egypte In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Ik ga naar een restaurant in Nederland. Daar bestel ik een glas water. De ober vraagt

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 18. Het 10-minutengesprek. Wat leert u in deze les? Vergelijkingen maken. Zeggen hoe vaak iets gebeurt. Verkleinwoordjes. Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Borstkanker ''Angst voor het onbekende''

Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Ellen Wagter-Streep Schrijver: Ellen Wagter-Streep ISBN: 9789402129663 Ellen Wagter-Streep Inhoud Inhoud... 05 Voorwoord...

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 Ik arriveer op een zon overgoten Wijkpark. Nog geen kwartier later wordt het park in de schaduw gelegd door donkere wolken. Die trokken gelukkig weg en wederom

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Thema In en om het huis.

Thema In en om het huis. http://www.edusom.nl Thema In en om het huis. Les 22. Een huis zoeken Wat leert u in deze les? Praten over uw huis Informatie over het vinden van een nieuwe woning Praten over wat afgelopen is Veel succes!

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen Haar autobiografische roman Om adem te kunnen halen is onlangs verschenen en speelt zich grotendeels af in Deventer, waar zij tot haar 18de woonde. Vanaf maart

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur.

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Tornado Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Geschreven in januari 2012 (Geïllustreerd t.b.v. het

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

Geen tapas maar shapas het is Sherryweek

Geen tapas maar shapas het is Sherryweek Geen tapas maar shapas het is Sherryweek Inderdaad geen tapas, maar shapas het is Internationale sherryweek, zoals je in mijn oktober dagboek al kon lezen ben ik in oktober aangeschoven bij een taps lunch,

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Woord van de voorzitter. Nieuwe teamindelingen & trainingstijden. In dit nummer: mei 2013 editie 7 2013-2014. staan vanaf. ca.

NIEUWSBRIEF. Woord van de voorzitter. Nieuwe teamindelingen & trainingstijden. In dit nummer: mei 2013 editie 7 2013-2014. staan vanaf. ca. NIEUWSBRIEF In dit nummer: mei 201 editie 7 Woord van de voorzitter 1 Marianne Jansen 2 Woord van de voorzitter Joost Wissink Oproep: oude nieuwsbrieven Bill s Bar Beach Volleybal Toernooi Opfriscursus

Nadere informatie

Hét carrière-evenement voor de financiële branche. Zaterdag 21 mei 2011 Stadion Galgenwaard Utrecht

Hét carrière-evenement voor de financiële branche. Zaterdag 21 mei 2011 Stadion Galgenwaard Utrecht Hét carrière-evenement voor de financiële branche Zaterdag 21 mei 2011 Stadion Galgenwaard Utrecht Carrière-evenement voor de financiële branche Marcommunity organiseert op zaterdag 21 mei 2011 de eerste

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt

Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt 15/10/2008 BEGROETING (door de priester) Sofie : Welkom, lieve Vital. Maandenlang hebben we naar jou komst uitgekeken. Vol verwachting, vol hoop en zeker vol liefde. Iedere

Nadere informatie

WIL! Ik ben geen schrijver, maar heb toch dit boek geschreven, omdat ik dat wilde. Voor jou, voor mezelf en voor het goede doel. WIL!

WIL! Ik ben geen schrijver, maar heb toch dit boek geschreven, omdat ik dat wilde. Voor jou, voor mezelf en voor het goede doel. WIL! WIL! Ik ben geen schrijver, maar heb toch dit boek geschreven, omdat ik dat wilde. Voor jou, voor mezelf en voor het goede doel. WIL! Tekst: Lisette Keus Foto: Ken Wong Siege Postuma schreef onlangs het

Nadere informatie

Bewegend leren is beter presteren

Bewegend leren is beter presteren Bewegen en leren op de Lea Dasbergschool te Arnhem Bewegend leren is beter presteren Onder dit motto brengen groepsleerkracht Niels Holleboom en vakleerkracht Joris te Molder leren en bewegen (in die volgorde)

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Boventallig? Pech. Of toch niet?

Boventallig? Pech. Of toch niet? Boventallig? Pech. Of toch niet? Op pad met onze Wandelcoach Tineke Franssen Harriët (37, foto) werkt drie jaar bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Eerst als projectleider ICT. Maar de verantwoordelijkheid

Nadere informatie