Onderwijs-Service. Nascholingen voor leerkrachten secundair onderwijs en zorgverstrekkers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderwijs-Service. Nascholingen voor leerkrachten secundair onderwijs en zorgverstrekkers"

Transcriptie

1 Onderwijs-Service Nascholingen voor leerkrachten secundair onderwijs en zorgverstrekkers Leren zichtbaar maken (John Hattie) Klasmanagement Talenonderwijs Onderwijs Service

2 2 De vzw Onderwijs-Service organiseert praktijkgerichte nascholingen in het kader van de professionalisering van leerkrachten, zorgverstrekkers, directie en schoolteams. De nascholingen gaan dieper in op onderwijsgerelateerde thema s en geven tools om pedagogischdidactische methodieken te implementeren in de school. en De individuele nascholingen gaan hoofdzakelijk door in Sint Niklaas (Sint-Lieven Hogeschool, Hospitaalstraat 23, 9100 Sint Niklaas). Daarnaast bieden wij ook enkele nascholingen aan op andere locaties: Leuven, Brugge of Hasselt. Tarieven: Nascholing van een halve dag: 60/p.p. Nascholing van een volledige dag: 100/p.p. 2-daagse nascholing Leren zichtbaar maken: 195/p.p. Inschrijven kan op of via. Teamgerichte nascholingen bij jou op school Veel nascholingen kun je bij jou op school laten doorgaan. Dit kan bijvoorbeeld voor een pedagogische studiedag of een personeelsvergadering. Je vindt het volledige overzicht op p. 4. Tarieven: 170/uur (met een minimum van 3u en voor een groep tot 25 deelnemers) Kilometervergoeding: 0,34/km Minder dan 3u: 200/uur Volledige dag (min. 6u): 10 % korting Vraag vrijblijvend een offerte aan voor groepen met meer dan 25 mensen. Mail naar. Je kan een teamgerichte nascholing boeken op of via. Het partnerschap tussen vzw Onderwijs-Service enerzijds en Abimo Uitgeverij en Pelckmans Uitgeverij anderzijds is in functie van het optimaal informeren van onderwijskundigen. We stellen je vrijblijvend bij elke nascholing uitgaven voor die aansluiten bij het thema. Deze uitgaven kun je bestellen via vzw Onderwijs-Service Europark Zuid Sint-Niklaas Tel Fax

3 3 In deze catalogus Taalonderwijs Spelend Frans leren 5 De nieuwe taalbeschouwing in de derde graad: een paradigma 6 Heavy met taal, creatief met poëzie 7 Latijn leren lezen in het eerste jaar 8 Valentiegrammatica en leesvaardigheid Latijn in de tweede graad 9 Klasmanagement Lesgeven vraagt LEF 10 Spelenderwijs klasgroepen begeleiden 11 Weerstand bij leerkrachten of ouders 12 Aan de slag met onderwijsstijlen in functie van goed klasmanagement 13 Zorg en leerlingen begeleiden Filosoferen in de lessen wetenschap 14 Agressie aanpakken met muziek en relaxatie 15 Brain Gym 16 Coöperatieve leerstrategieën 17 Faalangst: weg ermee, zelfvertrouwen: kom op! 18 Studiebegeleiding van jongeren met dyslexie 19 Omgaan met hoogsensitieve jongeren 20 Hoogbegaafdheid in het secundair onderwijs 21 Ondersteuning bieden met de Survivalgidsen 22 Leren zichtbaar maken Visible Learning plus Leren zichtbaar maken: de grondslag 24 Leren zichtbaar maken voor leraren 25 Leren zichtbaar maken: bewijs in actie voor beleidsmakers 26

4 4 Teamgerichte nascholingen Veel nascholingen van Onderwijs-Service worden ook teamgericht aangeboden. De nascholer komt de nascholing dan geven op jouw school, tijdens een personeelsvergadering of tijdens een pedagogische studiedag. Alle aangeboden nascholingen duren minimum drie uur. Boeken kan via. Prijs tot 25 deelnemers*: 170 euro per uur (met een minimum van 3 uur) Kilometervergoeding: 0,34 euro per kilometer * vraag vrijblijvend een offerte aan voor groepen met meer dan 25 mensen. Mail naar. Ontdek al onze teamgerichte nascholingen: Taalonderwijs De nieuwe taalbeschouwing in de derde graad: een paradigma 6 Heavy met taal, creatief met poëzie 7 Klasmanagement Lesgeven vraagt LEF 10 Spelenderwijs klasgroepen begeleiden 11 Weerstand bij leerkrachten of ouders 12 Aan de slag met onderwijsstijlen in functie van goed klasmanagement 13 Zorg en leerlingen begeleiden Filosoferen in de lessen wetenschap 14 Agressie aanpakken met muziek en relaxatie 15 Brain Gym 16 Omgaan met hoogsensitieve jongeren 20 Ondersteuning bieden met de Survivalgidsen 22 Leren zichtbaar maken Visible Learning plus Leren zichtbaar maken: de grondslag 24 Leren zichtbaar maken voor leraren 25 Leren zichtbaar maken: bewijs in actie voor beleidsmakers 26

5 TAALONDERWIJS 5 Spelend Frans leren Valérie Rousseau Al spelend leren in de les Frans? Ja maar hoe zet je leerlingen aan het werk in groep? Door gebruik te maken van coöperatieve strategieën? Kom en ontdek tips en trics en nog veel meer! maak je kennis met verschillende taalspelletjes Frans. leer je hoe je coöperatieve strategieën kunt inzetten om met deze spelletjes maximale leerwinst te bereiken. Leerkrachten Frans 1ste graad Woensdag 12 november 2014 Woensdag 20 mei 2015 Door spelletjes te spelen kunnen leerlingen heel snel leren, zonder druk. Wanneer je spelvormen koppelt aan coöperatief klasmanagement bereik je dus een enorme leerwinst en een ongelimiteerde motivatie, die vanuit de leerlingen zelf komt. In deze workshop leer je kinderen te prikkelen in de lessen Frans. Dat doe je aan de hand van leuke bordspelletjes, groepjes die op een creatieve manier gevormd worden, coöperatieve technieken, meer spreektijd per leerling Deze manier van lesgeven werkt in elke les en in elk leerdomein! Verrassend. Op een eenvoudige manier zo effectief aan de slag! Op deze manier ga ik mijn leerlingen eindelijk echt meekrijgen, en krijg ik zelf ruimte om rustig te observeren. Aansluitend bij dit thema Spelletjes Frans 20,50 Coöperatieve leerstrategieën 79,00

6 lckmans.be 6 TAALONDERWIJS De nieuwe taalbeschouwing in de derde graad Een paradigmawissel José Vandekerckhove De eindtermen en leerplannen taalbeschouwing Nederlands zijn veranderd. Wat betekent dit voor jouw concrete lespraktijk? leer je wat de verandering van de eindtermen taalbeschouwing Nederlands inhoudt. krijg je handvatten om je lespraktijk af te stemmen op de nieuwe eindtermen. krijg je inspiratie voor lesinhouden en werkvormen die leerlingen boeien en hen betere taalgebruikers maken. Leerkrachten Nederlands 3de graad Vrijdag 28 november 2014 Teamgerichte nascholing Meer informatie via De nieuwe eindtermen en leerplannen taalbeschouwing Nederlands vertrekken vanuit mondeling en schriftelijk taalgebruik. In de nascholing gaan we na vanuit welk kader deze aanpak vertrekt en zien we hoe hij past in een algemene taalkundige paradigmawissel. Alle domeinen van taalbeschouwing komen aan bod: fonologie, morfologie, syntaxis, semantiek, spelling, tekstgrammatica, pragmatiek, sociolinguïstiek en psycholinguïstiek. In deze nascholing krijg je een antwoord aangereikt op onder meer de volgende vragen: Hoe kun je op een inductieve manier met je leerlingen aan taalbeschouwing doen? Hoe kun je in dagelijkse communicatieve situaties interessante invalshoeken vinden om je leerlingen te boeien en te laten reflecteren op taalgebruik? Hoe zit het met zinsontleding? Hoeven leerlingen het taalsysteem niet meer te kennen? Hoe maak je door zinvolle taalbeschouwing betere taalgebruikers van je leerlingen? Hoe verbeter je op een strategische manier hun spellingvaardigheden? Welke implicaties heeft de nieuwe taalbeschouwing op de manier van evalueren? Hoe zit het met de leerlijn taalbeschouwing? Hoe gaan recente leerboeken om met de nieuwe taalbeschouwing, en hoe kun je als leraar zelfstandig kwaliteitsvol materiaal ontwikkelen? RUG 428pag = 23cm Rugdikte nog aanpassen Aansluitend bij dit thema de pijnkreet die sergeant Chapman slaakte. Hij viel achterover, terwijl iedereen zich in een reflex voorover liet vallen, plat op de grond. Ik maakte een smak, voor me reikte Edward Hazell over zijn schouders naar de mitrailleur op zijn rug. In een rechte snee als met een mes werd bij die beweging zijn hele rechterarm van zijn lichaam gesneden door de kogelregen, die verder naar links zwenkte. Een vloek en een schreeuw ontsnapten hem. Ik kon mijn geweer niet gebruiken om leunend met mijn ellebogen op de grond, het hoofd licht opgericht, op de vijand te vuren, zoals we tijdens de opleiding honderden keren hadden geoefend. Het lichaam van sergeant Chapman lag in de weg en ook, zag ik toen, dat van Alfred Brown, onder wiens half weggeschoten hoofd het gras snel rood kleurde. In mij leken al mijn ingewanden samen te klonteren en als op dat ogenblik niet de stem van kapitein Brooke had weerklonken, luid en duidelijk, had ik vast het bewustzijn verloren. Hij riep niet, zoals te verwachten was, dat we ons moesten verspreiden of overeind komen en ten aanval trekken, hij riep: Luitenant Ashwell, zoek dekking verdomme! Ik keek over mijn linkerschouder. Daar stond in dat landschap waarin niets overeind was gebleven, mijn eigen luitenant, rechtop als een kaars, helemaal verstijfd, zoals ik hem ook had aangetroffen in Souchez, toen hij op het veld van lijken was gestuit. Links van hem keerde de kogelregen terug. Waar de kogels de grond raakten, spoten aarde en gras omhoog. Binnen enkele ogenblikken zouden ze zijn benen bereiken. Er was geen tijd om na te denken. Ik zette me met beide voeten af en sprong naar de luitenant. Met heel mijn gewicht duwde ik hem omver. Hij wankelde niet eens. Hij viel gelijk om. Het volgende ogenblik werden dikke klonters aarde in de lucht geworpen. Trommelend vielen ze op ons neer, vrijwel meteen gevolgd door plofgeluidjes, alsof er op een zak meel werd geklopt. Hierdoor wist ik dat de kogelregen voorbij was gezwenkt en voor de tweede keer de lichamen van Alfred Brown en sergeant Chapman had bereikt. De sergeant bracht nog even een reutelend geluid voort en daarna was het stil. Ook het mitrailleurvuur zweeg. Opnieuw klonk toen de stem van kapitein Brooke, deze keer wel met het bevel dat we ons al schietend moesten verspreiden. De vijand zat schuin voor ons, op twee uur, riep de kapitein, twee secties moesten linksom, twee andere secties rechtsom. Ik lag half op luitenant Ashwell. Hij ademde zwaar en snel, zijn buik ging als een blaasbalg op en neer. Om ons heen kropen steeds meer mannen overeind, ook Edward Hazell, die echter onmiddellijk weer in elkaar zakte. Bloed spoot in gulpen uit de gapende wond waar tot voor kort zijn arm was geweest. De luitenant maakte geen aanstalten om op te ant é Vandekerckhove Claeys es Clijsters t Cruysweegs arlotte Hardeman REDACTIE é Vandekerckhove staan. Ik liet mijn blik over zijn benen gaan, zijn onderbuik, hij was niet geraakt. Ik pakte met beide handen de luitenant bij de kraag van zijn jas, schudde heftig aan hem en schreeuwde, half in tranen: Sta op, verdomme, sta op! Als je dan toch dood wilt, vecht dan, verdomme. Vecht dan! Ze gooien je voor het vuurpeloton als je niet opstaat. Hoor je mij? Is dat wat je wilt? Door je eigen kogels sterven? Vecht dan, verdomme, en sterf eervol! Sterf eervol. Dat zei ik. In de waan van de strijd geloofde ik echt dat zoiets kon. De grote massa stond bij de ronselaars in hun kaki uniform, die jongens en mannen probeerden te overreden om zich aan te melden als vrijwilliger. Elke middag rond twee uur marcheerden daartoe enkele sergeanten met een rot soldaten het park in. Eén soldaat speelde fluit, een andere bugel en een derde trommelde. Ze speelden Goodbye Dolly Gay of zongen Come on and join Lord Kitchener s Army. Ten bob a week, plenty grub to eat, bloody great boots make blisters on yer feet, en onderweg deelden ze lekkers uit aan de kinderen, die vrolijk achter hen liepen zoals achter de rattenvanger van Hamelen. Een keer had ik me ook laten verleiden om te gaan luisteren naar een sergeant met een iel snorretje, die op de dikke stam van een omgehakte boom was gaan staan, in zijn hand de affiche met het portret van Lord Kitchener. Vanaf die affiches, die overal in de stad hingen, keek de minister van Oorlog iedere voorbijganger recht in de ogen en wees daarbij met gestrekte arm en vinger naar voren, alsof hij de loop van een geweer op iemand richtte. Onder die afbeelding stond in grote letters: Your king and your country need you! Met duizenden reageerden de mannen op de oproep, maar mij schrok de affiche af, T5 4-5 uur zoals ook de ophitsende toon van de sergeant met het snorretje dat deed. Hij was eerst nog rustig begonnen zichzelf en zijn soldaten voor te stellen, maar algauw waarschuwde hij voor het dreigende gevaar dat de Hunnen vormden. Toen al zag ik vele mannen instemmend knikken. Hierna had hij het met steeds luidere stem over de eer en het vaderland, over hoe het voelde een uniform te mogen dragen en een wapen te hanteren en over de royale vergoedingen die de soldaat kreeg en ook het gezin dat hij achterliet. Naast hem gaf de trommelaar na elke zin een slag op zijn trommel, voerde gestaag het ritme op en sloeg ten slotte hard na elk woord dat de sergeant uitsprak, zo het publiek gedurig ophitsend. Rondom mij begonnen mannen enthousiast te roepen en staken hun petten in de lucht, wat voor de soldaat met de fluit het teken was om papieren uit te delen waarop stond waar en hoe men zich kon aanmelden voor het leger. En intussen gingen de sergeant en de trommelaar door, de ene schreeuwend, de andere zijn trommelvel martelend: Wees een man en vecht! Uw land heeft u nodig! Begeleid door een lange roffel trok de sergeant aan het eind van zijn betoog de affiche strak en hield die voor zijn gezicht, alsof het de minister zelf was die rechtstreeks tot de mensen had gepraat Er ging op dat ogenblik een soort onzichtbare windhoos door de menigte, die de emoties van de omstanders nog meer opzweepte. Mannen en jongens dromden om de soldaat met de fluit en graaiden naar de papieren die hij uitdeelde, zoals hongerige mensen naar eten. Slechts met moeite kon ik me losmaken uit de menigte. We marcheerden verder de dag in en passeerden twee andere dorpen, die zo mogelijk nog meer verwoest waren. Geen gevel stond nog overeind, de bewoners zaten verslagen bij het puin. De voertuigen en de artillerie van ons bataljon waren nog ver achter ons. Al het rollend materieel was voor een opgeblazen brug over een rivier tot stilstand gekomen. Het besef dat we geen dekking meer hadden en steeds dichter bij de nieuwe Duitse linie kwamen, maakte iedereen nerveus. Ik zag het aan de gespannen gezichten, de schichtige blikken, de mondhoeken die krampachtig werden opgetrokken in een poging toch nog een glimlach te forceren. Ons peloton liep bijna helemaal vooraan. Alleen het eerste ging ons voor, op een afstand van zo n honderd meter, het derde liep op dezelfde afstand achter ons, het vierde daar nog achter, en een heel stuk verder, in een identieke opstelling, de overige compagnieën van ons bataljon. Een patrouille was vooruit gestuurd, maar die had nog niets van zich laten horen. We hadden onze geweren in de aanslag. Ik was doodsbang. Nooit eerder had het voorgevoel dat ik zou sneuvelen me zo in de greep gehad. Vandaag zou het gebeuren. Eén kogel die mijn naam droeg en alles was voorbij. John Patterson, gesneuveld, ergens in Frankrijk, maart 1917, welke dag het was, wist ik niet eens. Om mijn zinnen te verzetten probeerde ik te denken aan de brief die ik weldra aan mevrouw Bromley zou schrijven. De voorbije nacht had ik besloten haar nog niets te vertellen over de dood van Martin. Ik wilde niet nog meer verdriet opwekken in Allerton Street. Mevrouw Bromley was al zo broos en Mary had ik nog nooit zo radeloos geweten. Maar de gedachte dat ik elk ogenblik kon sneuvelen, drong zich al snel weer op en daarmee keerde ook mijn vroegere vrees terug dat Martin nooit zou sterven als ik zelf omkwam. De waarheid zou dan voor onbepaalde tijd ergens rondzweven, zoals een onbekende komeet in de ruimte. Zo in gedachten verzonken sjokte ik mee in onze karavaan. We hadden de weg verlaten, die onbegaanbaar was geworden, en trokken door een nat weiland. Ik volgde het zompige voetspoor van Edward Hazell, die op zijn brede schouders een mitrailleur droeg. Links van me en ook van het peloton liep luitenant Ashwell, zijn gezicht half afgewend om te verbergen wat iedereen toch al was opgevallen, rechts van me liepen Alfred Brown, vermoedelijk dromend van zijn enkele weken oude dochter, en sergeant Chapman, aan wiens ervaring de hele sectie zich in gedachten vastklampte. Dat hij als eerste getroffen werd, was daarom eens zo pijnlijk. De kogels kwamen vanuit het niets, zelfs het ratelende geluid van een machinegeweer was er een fractie van een seconde later dan de pijnkreet die sergeant Chapman slaakte. Hij viel achterover, terwijl iedereen zich in een reflex voorover liet vallen, plat op de grond. Ik maakte een smak, voor me reikte Edward Hazell over zijn schouders naar de mitrailleur op zijn rug. In een rechte snee als met een mes werd bij die beweging zijn hele rechterarm van zijn lichaam gesneden door de kogelregen, die verder naar links zwenkte. Een vloek en een schreeuw ontsnapten hem. Ik kon mijn geweer niet gebruiken om leunend met mijn ellebogen op de grond, het hoofd licht opgericht, op de vijand te vuren, zoals we tijdens de opleiding honderden keren hadden geoefend. Het lichaam van sergeant Chapman lag in de weg en ook, zag ik toen, dat van Alfred Brown, onder wiens half weggeschoten hoofd het gras snel rood kleurde. In mij leken al mijn ingewanden samen te klonteren en als op dat ogenblik niet de stem van kapitein Brooke had weerklonken, luid en duidelijk, had ik vast het bewustzijn verloren. Hij riep niet, zoals te verwachten was, dat we ons moesten verspreiden of overeind komen en ten aanval trekken, hij riep: Luitenant Ashwell, zoek dekking verdomme! Ik keek over mijn linkerschouder. Daar stond in dat landschap waarin niets overeind was gebleven, mijn eigen luitenant, rechtop als een kaars, helemaal verstijfd, zoals ik hem ook had aangetroffen in Souchez, toen hij op het veld van lijken was gestuit. Links van hem keerde de kogelregen terug. Waar de kogels de grond raakten, spoten aarde en gras omhoog. Binnen enkele ogenblikken zouden ze zijn benen bereiken. Er was geen tijd om na te denken. Ik zette me met beide voeten af en sprong naar de luitenant. Met heel mijn gewicht duwde ik hem omver. Hij wankelde niet eens. Hij viel gelijk om. Het volgende ogenblik werden dikke klonters aarde in de lucht geworpen. Trommelend vielen ze op ons neer, vrijwel meteen gevolgd door plofgeluidjes, alsof er op een zak meel werd geklopt. Frappant Nederlands T5 Leerwerkboek 4-5 uur Hierdoor wist ik dat de kogelregen voorbij was gezwenkt en voor de tweede keer de lichamen van Alfred Brown en sergeant Chapman had bereikt. De sergeant bracht nog even een reutelend geluid voort en daarna was het stil. Ook het mitrailleurvuur zweeg. Opnieuw klonk toen de stem van kapitein Brooke, deze keer wel met het bevel dat we ons al schietend moesten verspreiden. De vijand zat schuin voor ons, op twee uur, riep de kapitein, twee secties moesten linksom, twee andere secties rechtsom. Ik lag half op luitenant Ashwell. Hij ademde zwaar en snel, zijn buik ging als een blaasbalg op en neer. Om ons heen kropen steeds meer mannen overeind, ook Edward Hazell, die echter onmiddellijk weer in elkaar zakte. Bloed spoot in gulpen uit de gapende wond waar tot voor kort zijn arm was geweest. De luitenant maakte geen aanstalten om op te staan. Ik liet mijn blik over zijn benen gaan, zijn onderbuik, hij was niet geraakt. Ik pakte met beide handen de luitenant bij de kraag van zijn jas, schudde heftig aan hem en schreeuwde, half in tranen: Sta op, verdomme, sta op! Als je dan toch dood wilt, vecht dan, verdomme. Vecht dan! Ze gooien je voor het vuurpeloton als je niet opstaat. Hoor je mij? Is dat wat je wilt? Door je eigen kogels sterven? Vecht dan, verdomme, en sterf eervol! Sterf eervol. Dat zei ik. In de waan van de strijd geloofde ik echt dat zoiets kon. De grote massa stond bij de ronselaars in hun kaki uniform, die jongens en mannen probeerden te overreden om zich aan te melden als vrijwilliger. Elke middag rond twee uur marcheerden daartoe enkele sergeanten met een rot soldaten het park in. Eén soldaat speelde fluit, een andere bugel en een derde trommelde. Ze speelden Goodbye Dolly Gay of zongen Come on and join Lord Kitchener s Army. Ten bob a week, plenty grub to eat, bloody great boots make blisters on yer feet, en onderweg deelden ze lekkers uit aan de kinderen, die vrolijk achter hen liepen zoals achter de rattenvanger van Hamelen. Een keer had ik me ook laten verleiden om te gaan luisteren naar een sergeant met een iel snorretje, die op de dikke stam van een omgehakte boom was gaan staan, in zijn hand de affiche met het portret van Lord Kitchener. Vanaf die affiches, die overal in de stad hingen, keek de minister van Oorlog iedere voorbijganger recht in de ogen en wees daarbij met gestrekte arm en vinger naar voren, alsof hij de loop van een geweer op iemand richtte. Onder die afbeelding stond in grote letters: Your king and your country need you! Met duizenden reageerden de mannen op de oproep, maar mij schrok de affiche af, zoals ook de ophitsende toon van de sergeant met het snorretje dat deed. Hij was eerst nog rustig begonnen zichzelf en zijn soldaten voor te stellen, maar algauw waarschuwde hij voor het dreigende gevaar dat de Hunnen vormden. Toen al zag ik vele mannen instemmend knikken. Hierna had hij het met steeds luidere stem over de eer en het vaderland, over hoe het voelde een uniform te mogen dragen en een wapen te hanteren en over de royale vergoedingen die de soldaat kreeg en ook het gezin dat hij achterliet. Naast hem gaf de trommelaar na elke zin een slag op zijn trommel, voerde gestaag het ritme op en sloeg ten slotte hard na elk woord dat de sergeant uitsprak, zo het publiek gedurig ophitsend. Rondom mij begonnen mannen enthousiast te roepen en staken hun petten in de lucht, wat voor de soldaat met de fluit het teken was om papieren uit te delen waarop stond waar en hoe men zich kon aanmelden voor het leger. En intussen gingen de sergeant en de trommelaar door, de ene schreeuwend, de andere zijn trommelvel martelend: Wees een man en vecht! Uw land heeft u nodig! Begeleid door een lange roffel trok de sergeant aan het eind van zijn betoog de affiche strak en hield die voor zijn gezicht, alsof het de minister zelf was die rechtstreeks tot de mensen had gepraat Er ging op dat ogenblik een soort onzichtbare windhoos door de menigte, die de emoties van de omstanders nog meer opzweepte. Mannen en jongens dromden om de soldaat met de fluit en graaiden naar de papieren die hij uitdeelde, zoals hongerige mensen naar eten. Slechts met moeite kon ik me losmaken uit de menigte. We marcheerden verder de dag in en passeerden twee andere dorpen, die zo mogelijk nog meer verwoest waren. Geen gevel stond nog overeind, de bewoners zaten verslagen bij het puin. De voertuigen en de artillerie van ons bataljon waren nog ver achter ons. Al het rollend materieel was voor een opgeblazen brug over een rivier tot stilstand gekomen. Het besef dat we geen dekking meer hadden en steeds dichter bij de nieuwe Duitse linie kwamen, maakte iedereen nerveus. Ik zag het aan de gespannen gezichten, de schichtige blikken, de mondhoeken die krampachtig werden opgetrokken in een poging toch nog een glimlach te forceren. Ons peloton liep bijna helemaal vooraan. Alleen het eerste ging ons voor, op een afstand van zo n honderd meter, het derde liep op dezelfde afstand achter ons, het vierde daar nog achter, en een heel stuk verder, in een identieke opstelling, de overige compagnieën van ons bataljon. Een patrouille was vooruit gestuurd, maar die had nog niets van zich laten horen. We hadden onze geweren in de aanslag. Ik was doodsbang. Nooit eerder had het voorgevoel dat ik zou sneuvelen me zo in de greep gehad. Vandaag zou het gebeuren. Eén kogel die mijn naam droeg en alles was voorbij. John Patterson, gesneuveld, ergens in Frankrijk, maart 1917, welke dag het was, wist ik niet eens. Om mijn zinnen te verzetten probeerde ik te denken aan de brief die ik weldra aan mevrouw Bromley zou schrijven. De voorbije nacht had ik besloten haar nog niets te vertellen over de dood van Martin. Ik wilde niet nog meer verdriet opwekken in Allerton Street. Mevrouw Bromley was al zo broos en Mary had ik nog nooit zo radeloos geweten. Maar de gedachte dat ik elk ogenblik kon sneuvelen, drong zich al snel weer op en daarmee keerde ook mijn vroegere vrees terug dat Martin nooit zou sterven als ik zelf omkwam. De waarheid zou dan voor onbepaalde tijd ergens rondzweven, zoals een onbekende komeet in de ruimte. Zo in gedachten verzonken sjokte ik mee in onze karavaan. We hadden de weg verlaten, die onbegaanbaar was geworden, en trokken door een nat weiland. Ik volgde het zompige voetspoor van Edward Hazell, die op zijn brede schouders een mitrailleur droeg. Links van me en ook van het peloton liep luitenant Ashwell, zijn gezicht half afgewend om te verbergen wat iedereen toch al was opgevallen, rechts van me liepen Alfred Brown, vermoedelijk dromend van zijn enkele weken oude dochter, en sergeant Chapman, aan wiens ervaring de hele sectie zich in gedachten vastklampte. Dat hij als eerste getroffen werd, was daarom eens zo pijnlijk. De kogels kwamen vanuit het niets, zelfs het ratelende geluid van een machinegeweer was er een fractie van een seconde later dan de pijnkreet die sergeant Chapman slaakte. Hij viel achterover, terwijl iedereen zich in een reflex voorover liet vallen, plat op de grond. Ik maakte een smak, voor me reikte Edward Hazell over zijn schouders naar de mitrailleur op zijn rug. In een rechte snee als met een mes werd bij die beweging zijn hele rechterarm van zijn lichaam gesneden door de kogelregen, die verder naar links zwenkte. Een vloek en een schreeuw ontsnapten hem. Ik kon mijn geweer niet gebruiken om leunend met mijn ellebogen op de grond, het hoofd licht opgericht, op de vijand te vuren, zoals we tijdens de opleiding honderden keren hadden geoefend. Het lichaam van sergeant Chapman lag in de weg en ook, zag ik toen, dat van Alfred Brown, onder wiens half weggeschoten hoofd het gras snel rood kleurde. In mij leken al mijn ingewanden samen te klonteren en als op dat ogenblik niet de stem van kapitein Brooke had weerklonken, luid en duidelijk, had ik vast het bewustzijn verloren. Hij riep niet, zoals te verwachten was, dat we ons moesten verspreiden of overeind komen en ten aanval trekken, hij riep: Luitenant Ashwell, zoek dekking verdomme! Ik keek over mijn linkerschouder. Daar stond in dat landschap waarin niets overeind was gebleven, mijn eigen luitenant, rechtop als een kaars, helemaal verstijfd, zoals ik hem ook had aangetroffen in Souchez, toen hij op het veld van lijken was gestuit. Links van hem keerde de kogelregen terug. Waar de kogels de grond raakten, spoten aarde en gras omhoog. Binnen enkele ogenblikken zouden ze zijn benen bereiken. Er was geen tijd om na te denken. Ik zette me met beide voeten af en sprong naar de luitenant. Met heel mijn gewicht duwde ik hem omver. Hij wankelde niet eens. Hij viel gelijk om. Het volgende ogenblik werden dikke klonters aarde in de lucht geworpen. Trommelend vielen ze op ons neer, vrijwel meteen gevolgd door plofgeluidjes, alsof er op een zak meel werd geklopt. Hierdoor wist ik dat de kogelregen voorbij was gezwenkt en voor de tweede keer de lichamen van Alfred Brown en sergeant Chapman had bereikt. De sergeant Frappant T5 N E D E R L A N D S Leerwerkboek 3-4 uur bracht nog even een reutelend geluid voort en daarna was het stil. Ook het mitrailleurvuur zweeg. Opnieuw klonk toen de stem van kapitein Brooke, deze keer wel met het bevel dat we ons al schietend moesten verspreiden. De vijand zat schuin voor ons, op twee uur, riep de kapitein, twee secties moesten linksom, twee andere secties rechtsom. Ik lag half op luitenant Ashwell. Hij ademde zwaar en snel, zijn buik ging als een blaasbalg op en neer. Om ons heen kropen steeds meer mannen overeind, ook Edward Hazell, die echter onmiddellijk weer in elkaar zakte. Bloed spoot in gulpen uit de gapende wond waar tot voor kort zijn arm was geweest. De luitenant maakte geen aanstalten om op te staan. Ik liet mijn blik over zijn benen gaan, zijn onderbuik, hij was niet geraakt. Ik pakte met beide handen de luitenant bij de kraag van zijn jas, schudde heftig aan hem en schreeuwde, half in tranen: Sta op, verdomme, sta op! Als je dan toch dood wilt, vecht dan, verdomme. Vecht dan! Ze gooien je voor het vuurpeloton als je niet opstaat. Hoor je mij? Is dat wat je wilt? Door je eigen kogels sterven? Vecht dan, verdomme, en sterf eervol! Sterf eervol. Dat zei ik. In de waan van de strijd geloofde ik echt dat zoiets kon. De grote massa stond bij de ronselaars in hun kaki uniform, die jongens en mannen probeerden te overreden om zich aan te melden als vrijwilliger. Elke middag rond twee uur marcheerden daartoe enkele sergeanten met een rot soldaten het park in. Eén soldaat speelde fluit, een andere bugel en een derde trommelde. Ze speelden Goodbye Dolly Gay of zongen Come on and join Lord Kitchener s Army. Ten bob a week, plenty grub to eat, bloody great boots make blisters on yer feet, en onderweg deelden ze lekkers uit aan de kinderen, die vrolijk achter hen liepen zoals achter de rattenvanger van Hamelen. Een keer had ik me ook laten verleiden om te gaan luisteren naar een sergeant met een iel snorretje, die op de dikke stam van een omgehakte boom was gaan staan, in zijn hand de affiche met het portret van Lord Kitchener. Vanaf die affiches, die overal in de stad hingen, keek de minister van Oorlog iedere voorbijganger recht in de ogen en wees daarbij met gestrekte arm en vinger naar voren, alsof hij de loop van een geweer op iemand richtte. Onder die afbeelding stond in grote letters: Your king and your country need you! Met duizenden reageerden de mannen op de oproep, maar mij schrok de affiche af, zoals ook de ophitsende toon van de sergeant met het snorretje dat deed. Hij was eerst nog rustig begonnen zichzelf en zijn soldaten voor te stellen, maar algauw waarschuwde hij voor het dreigende gevaar dat de Hunnen vormden. Toen al zag ik vele mannen instemmend knikken. Hierna had hij het met steeds luidere stem over de eer en het vaderland, over hoe het voelde een uniform te mogen dragen en een wapen te hanteren en over de royale vergoedingen die de soldaat kreeg en ook het gezin dat hij achterliet. Naast hem gaf de trommelaar na elke zin een slag op zijn trommel, voerde gestaag het ritme op en sloeg ten slotte hard na elk woord dat de sergeant uitsprak, zo het publiek gedurig ophitsend. Rondom mij begonnen mannen enthousiast te roepen en staken hun petten in de lucht, wat voor de soldaat met de fluit het teken was om papieren uit te delen waarop stond waar en hoe men zich kon aanmelden voor het leger. En intussen gingen de sergeant en de trommelaar door, de ene schreeuwend, de andere zijn trommelvel martelend: Wees een man en vecht! Uw land heeft u nodig! Begeleid door een lange roffel trok de sergeant aan het eind van zijn betoog de affiche strak en hield die voor zijn gezicht, alsof het de minister zelf was die rechtstreeks tot de mensen had gepraat Er ging op dat ogenblik een soort onzichtbare windhoos door de menigte, die de emoties van de omstanders nog meer opzweepte. Mannen en jongens dromden om de soldaat met de fluit en graaiden naar de papieren die hij uitdeelde, zoals hongerige mensen naar eten. Slechts met moeite kon ik me losmaken uit de menigte. We marcheerden verder de dag in en passeerden twee andere dorpen, die zo mogelijk nog meer verwoest waren. Geen gevel stond nog overeind, de bewoners zaten verslagen bij het puin. De voertuigen en de artillerie van ons bataljon waren nog ver achter ons. Al het rollend materieel was voor een opgeblazen brug over een rivier tot stilstand gekomen. Het besef dat we geen dekking meer hadden en steeds dichter bij de nieuwe Duitse linie kwamen, maakte iedereen nerveus. Ik met onlineoefenmateriaal zag het aan de gespannen gezichten, de schichtige blikken, de mondhoeken die krampachtig werden opgetrokken in een poging toch nog een glimlach te forceren. Ons peloton liep bijna helemaal vooraan. Alleen het eerste ging ons voor, op een afstand van zo n honderd meter, het derde liep op dezelfde afstand achter ons, het vierde daar nog achter, en een heel stuk verder, in een identieke opstelling, de overige compagnieën van ons bataljon. Een patrouille was vooruit gestuurd, maar die had nog niets van zich laten horen. We hadden onze geweren in de aanslag. Ik was doodsbang. Nooit eerder had het voorgevoel dat ik zou sneuvelen me zo in de greep gehad. Vandaag zou het gebeuren. Eén kogel die mijn naam droeg en alles was voorbij. John Patterson, gesneuveld, ergens in Frankrijk, maart 1917, welke dag het was, wist ik niet eens. Om mijn zinnen te verzetten probeerde ik te denken aan de brief die ik weldra aan mevrouw Bromley zou schrijven. De voorbije nacht had ik besloten haar nog niets te vertellen over de dood van Martin. Ik wilde niet nog meer verdriet opwekken in Allerton Street. Mevrouw Bromley was al zo broos en Mary had ik nog nooit zo radeloos geweten. Maar de gedachte dat ik elk ogenblik kon sneuvelen, drong zich al snel weer op en daarmee keerde ook mijn vroegere vrees terug dat Martin nooit zou sterven als ik zelf omkwam. De waarheid zou dan voor onbepaalde tijd ergens rondzweven, zoals een onbekende komeet in de ruimte. Zo in gedachten verzonken sjokte ik mee in onze karavaan. We hadden de weg verlaten, die onbegaanbaar was geworden, en trokken door een nat weiland. Ik volgde het zompige voetspoor van Edward Hazell, die op zijn brede schouders een mitrailleur droeg. Links van Meer informatie over de methode Frappant vind je op

7 TAALONDERWIJS 7 Heavy met taal, creatief met poëzie Wim Paeshuyse Hoe kun je leerlingen zelf aan de slag laten gaan met poëzie? Op welke manier kun je jongeren warm maken voor poëzie? Wat leeft er in het Vlaamse poëzielandschap? En is poëzie in de klas wel zinvol? kom je te weten waarom poëzie een meerwaarde is in de lessen Nederlands. krijg je verschillende lesideeën om aan de slag te gaan met poëzie. leer je hoe je jongeren warm kunt maken voor poëzie. Leerkrachten Nederlands Begeleiders creatieve therapie, docenten woordkunst-drama (DKO) Woensdag 17 december 2014 Teamgerichte nascholing Meer informatie via Niet het analyseren van gedichten staat in deze nascholing centraal, wel leerlingen zelf gedichten laten schrijven. Veel begrippen uit de poëzie zoals alliteratie, binnenrijm, assonantie kunnen ook met de juiste oefeningen op een creatieve manier worden ingeoefend. Tegelijkertijd leren leerlingen zich expressief uitdrukken en vinden ze een manier om hun emoties te uiten. In deze sessie ontdek je hoe je het evenwicht kunt vinden tussen voldoende ruimte voor creativiteit creëren en toch een vaste structuur aanbieden. Je leert ook enkele nieuwe vormen en soorten van poëzie kennen. Hoe kun je bijvoorbeeld een gedicht maken met behulp van het internet? Hoe kun je een les poëzie koppelen aan werken met kranten? Hoe kun je met poëzie ook een raptekst maken? Verder leer je wat leeft in het Vlaamse poëzielandschap en hoe je jongeren kunt warm maken voor poëzie. Welke belangrijke vrije podia er zijn voor jongeren en wie zijn de belangrijkste jongerendichters van het moment?

8 Auteurs Johan Ackerman Luc De Paep Marjan Hillewaere Bart Mertens Wim Vander meiren Eindredactie Marjan Hillewaere O_Pegasus 1 LWB indd /01/14 13:17 8 TAALONDERWIJS Latijn leren lezen in het eerste jaar Marjan Hillewaere De twaalfjarige die vandaag in de Latijnse start, weet niet wat een lijdend voorwerp is en is niet gedrild in het uit het hoofd leren van woordjes. Daarom gaan we in deze workshop heel concreet op zoek naar nieuwe wegen om grammatica en woordenschat aan te leren in functie van het lezen van Latijnse teksten. Leerkrachten Latijn 1ste graad Vrijdag 21 november 2014 maak je kennis met de veranderde visie op taalbeschouwing. leer je meer over de didactiek van moderne vreemde talen met betrekking tot grammatica en woordenschat. wissel je ervaringen met andere leerkrachten uit. ontwikkel je samen met de andere deelnemers lesmateriaal met het oog op leesvaardigheid. Het vermogen om abstract logisch na te denken over taal is bij 12-jarigen sterk achteruit gegaan de laatste jaren. Toch zijn de leerinhouden en de doelstellingen voor het vak Latijn niet veranderd. Leerlingen moeten in staat zijn om in de tweede en derde graad authentieke literaire teksten te lezen. Hiervoor is kennis van de grammaticale bouwstenen en van de woordenschat van een taal nodig. In een eerste deel worden de recente veranderingen in het talenonderwijs geschetst. Vervolgens wisselen de deelnemers met elkaar ervaringen uit aan de hand van lesmateriaal uit handboeken van het eerste jaar. Hoe maken we abstracte termen als naamval, functie en vervoeging voor 12-jarigen begrijpbaar? Op welke manier kan het studeren van woordjes efficiënter verlopen? Ten slotte gaan je zelf aan de slag. Samen werken we aangepaste lesstrategieën uit, waarmee je de lectuur van de tekst vlotter kunt laten verlopen. Tot slot werk je een oefening uit waarmee leerlingen de nieuwe woordenschat van de tekst kunnen verwerken. Aansluitend bij dit thema Ludi 1 Leerwerkboek Ludi 1 LEERWERKBOEK Pegasus LEERWERKBOEK Klassieke studiën voor het 1ste jaar S.O. 1 Pegasus 1 LEERWERKBOEK 1 LEERWERKBOEK Pegasus 1 HANDLEIDING Pegasus met onlineoefenmateriaal met onlinelesmateriaal Ludi 1 Leerwerkboek ca 21,50 Ludi 1 Handleiding ca 40,00 Meer informatie over Ludi vind je op met lesmateriaal online- Pegasus 1 leerwerkboek 19,90 Pegasus 1 handleiding 50,00 Meer informatie over Pegasus vind je op Pelckmans

9 Auteurs Johan Ackerman Wim Cool Wannes Gyselinck Marjan Hillewaere Bart Mertens Wim Vander meiren Anne-Marie Van Kerchove An Verlinden Eindredactie Marjan Hillewaere O_Pegasus 3 BB 6671.indd /02/13 11:53 Auteurs Johan Ackerman Wim Cool Wannes Gyselinck Marjan Hillewaere Bart Mertens Wim Vander meiren Anne-Marie Van Kerchove An Verlinden Eindredactie Marjan Hillewaere O_Pegasus 3 WB 6803.indd /02/13 11:45 O_Pegasus 3 HL 7074.indd 1 20/06/13 13:30 TAALONDERWIJS 9 Valentiegrammatica en leesvaardigheid Latijn in de tweede graad Marjan Hillewaere In de tweede graad staan leerlingen én leerkrachten voor een nieuwe uitdaging: het lezen van authentieke Latijnse teksten. Vanuit de vakken Nederlands, Frans en Engels heeft een 15-jarige zinsontleding minder onder de knie dan vroeger. Hoe spelen je als leraar Latijn in op deze evolutie? Leerkrachten Latijn 2de graad Woensdag 11 februari 2015 maak je kennis met de veranderde visie op taalbeschouwing. leer je over de belangrijkste wijzigingen in de aanbreng van de grammatica in de eerste graad. wissel je ervaringen uit over de valentiegrammatica en het lezen van teksten in de tweede graad. ontwikkel je samen met de andere deelnemers een functionele vraagstelling bij een authentieke tekst. De beginsituatie van de 15-jarige, die de lectuur van authentieke teksten aanvat, is op enkele jaren tijd veel veranderd. Het vermogen om abstract logisch na te denken over taal is sterk achteruit gegaan. De nieuwe leerplannen Latijn van het VVKSO stellen sinds kort de valentiegrammatica als grammaticaal referentiekader verplicht. Tegelijk is de belangrijkste doelstelling van ons vak niet veranderd. Leerlingen moeten in staat zijn om in de tweede graad authentieke literaire teksten te lezen. Hiervoor is kennis van de grammaticale bouwstenen van de taal nodig. Hoe brengen we deze kennis aan vanuit de vernieuwde beginsituatie? Hoe zetten we de valentiegrammatica functioneel in tijdens de lectuur? In een eerste deel wordt een kort overzicht gegeven van de recente veranderingen in het talenonderwijs. Vervolgens krijg je meer achtergrond over wat er veranderd is in de 1ste graad, of wissel je met andere deelnemers ervaringen uit. Ten slotte ga je concreet aan de slag met authentieke teksten, waarin je de grammaticale struikelblokken blootlegt. Je formuleert efficiënte vragen bij de tekst om leerlingen snel tot tekstbegrip te brengen en met hen zinvol over grammatica te reflecteren. Aansluitend bij dit thema Pegasus GRAMMATICA bronnenboek Pegasus 3 Pegasus grammatica 21,50 Pegasus 3 bronnenboek 3 bronnenboek Pegasus handleiding Pegasus 3 met onlinelesmateriaal Pegasus Meer informatie over Pegasus vind je op werkboek 3 Pegasus 3 werkboek 3 met onlineoefenmateriaal Pegasus 3 bronnenboek werkboek Pegasus 4 bronnenboek Pegasus Pegasus 3 werkboek 4 met onlineoefenmateriaal Pegasus 3 bronnenboek 17,50 Pegasus 3 werkboek 19,50 Pegasus 3 handleiding 50,00 Pegasus 4 bronnenboek ca 24,00 Pegasus 4 werkboek ca 14,00 Pegasus 4 handleiding ca 50,00 werkboek Pegasus

10 10 KLASMANAGEMENT Lesgeven vraagt LEF Wen Geerts Je staat in het onderwijs, en dat vraagt lef. Lef om overtuigingen onder de loep te nemen, lef om aan de slag te gaan met ergernissen, lef om iets onverwachts te doen! ontwikkel je lef om je eigen talenten nog meer in te zetten. ontwikkel je lef om eigen valkuilen te willen zien en ombuigen. zet je je nieuwe inzichten om in actiepunten, om morgen uit te voeren. Leerkrachten SO/BuSo Vrijdag 6 februari 2015 Teamgerichte nascholing Meer informatie via Hoe krijg je meer lef om te kiezen voor het leven van jezelf en de leerlingen? Hoe ga je in tegen angst voor verandering, voor eigen kracht, voor overvloed, voor het inzetten van talenten, voor het kiezen van je eigen professionele weg als leerkracht, voor de fierheid van je job, voor de verwachtingen en commentaar van ouders, voor het écht helemaal kiezen voor de leerling én jezelf Vertrekkende van een getuigenis over eigen keuzes binnen en buiten het onderwijs, word je in deze sessie geconfronteerd met vragen die je aanzetten tot nadenken. Je stelt evidenties in vraag en komt tot stappen die leiden naar meer tevredenheid en beter lesgeven.

11 KLASMANAGEMENT 11 Spelenderwijs klasgroepen begeleiden Wen Geerts Wil je beter kunnen omgaan met klasgroepen? Zoek je antwoord op jouw individuele vragen over hoe je dag in dag uit werkt met leerlingen? Leerkrachten SO/BuSo ontdek je je sterke en minder sterke punten in het begeleiden of toespreken van leerlingen. leer je je sterke punten meer in de verf te zetten. krijg je zin om groepen leerlingen spelenderwijs te benaderen in plaats van hen als een obstakel te zien. Vrijdag 12 september 2014 Teamgerichte nascholing Meer informatie via Tijdens deze cursus krijg je tools en tips bij jouw individuele vragen en knelpunten in het werken met klasgroepen. Samen onderzoeken we de mogelijkheden die jou meer in je kracht als leerkracht doen staan. Eerst kijken we daarbij naar je eigen talenten als begeleider van klasgroepen. Vervolgens leer je aan de hand van hefboomvaardigheden je talenten nog beter in te zetten. Ten slotte leer je ook werken met je eigen beperkingen als begeleider. Als deelnemer kun je beslissen om de sessie reflecterend dan wel ervaringsgericht te laten verlopen. In dat laatste geval vertrekken we vanuit een aantal cases waarbij je zelf een vijftiental minuten de groep toespreekt, een opdracht geeft of leidt als in een vergadering.

12 12 KLASMANAGEMENT Weerstand bij leerkrachten of ouders Anders bekeken, beter reageren Wen Geerts Stoot je soms op weerstand van ouders tijdens gesprekken of oudercontacten? Of bots je soms als directie of leerkracht op weerstand van andere leerkrachten? leer je anders te kijken naar weerstand. ontdek je mogelijkheden om op een effectieve manier met weerstand om te gaan. oefen je in het duidelijk stellen van doelen, inzet (h)erkennen en betrokkenen confronteren. Leerkrachten SO/BuSo Vrijdag 30 januari 2015 Teamgerichte nascholing Meer informatie via Tijdens deze sessie leer je in drie fasen om te gaan met weerstand: 1 Hoe kijk je naar weerstand? Je leert naar weerstand kijken als betrokkenheid en poging tot communiceren. Weerstand kun je kaderen als angst voor verandering, voor extra werk, voor bemoeienis 2 Wat doe je? Je leert ruimte te geven aan je eigen gevoelens en die van je gesprekspartner(s). Vervolgens probeer je alle overtuigingen open op tafel te krijgen. 3 Wat zeg je? In een laatste fase leer je duidelijkheid te geven over de doelstellingen van het gesprek. Je waardeert, bekrachtigt en (h)erkent de inzet, en confronteert de betrokkenen.

13 KLASMANAGEMENT 13 Aan de slag met onderwijsstijlen in functie van goed klasmanagement Wen Geerts Wat doe je spontaan als je lesgeeft: instrueren, overtuigen, begeleiden of delegeren? Welke stijl gebruik je het best wanneer? Leerkrachten SO/BuSo Directie krijg je een kijk op de eigen spontane onderwijsstijlen en probeer je alternatieve stijlen uit. formuleer je actiepunten om in de klas mee aan de slag te gaan. Vrijdag 14 november 2014 Teamgerichte nascholing Meer informatie via Instrueren, overtuigen, begeleiden en delegeren: vier onderwijsstijlen, alle vier inzetbaar in specifieke situaties. Welke gebruik jij vooral en wat zijn de alternatieven? Via een test kom je jouw overheersende stijl op het spoor. Daarna gaan we de andere stijlen inoefenen. Je krijgt achtergronden bij elke stijl en ontdekt wanneer die het best wordt ingezet. Kunnen en willen leerlingen doen wat je hen vraagt? Afhankelijk van het antwoord op deze vraag leer je een andere stijl hanteren. Tijdens deze concrete sessie krijg je onmiddellijke feedback.

14 14 ZORG EN LEERLINGEN BEGELEIDEN Filosoferen in de lessen wetenschap Eef Cornelissen en Jelle De Schrijver Kan water verslijten? Kunnen dieren denken? In de lessen wetenschap kunnen filosofeertechnieken voor een extra dimensie zorgen. Leerkrachten 1ste graad Woensdag 17 december 2014 maak je kennis met de methodiek van filosoferen in de lessen wetenschap. ontdek je wat de meerwaarde is van deze methodiek in de klaspraktijk. leer je een sessie met jongeren begeleiden. De wereld van de wetenschappen ligt voor sommigen mijlenver van het filosoferen. In deze sessie tonen we hoe je in de lessen wetenschap succesvol aan de slag kunt met filosofeertechnieken. Al filosoferend ontdekken we wat de effecten van deze methodiek in de klaspraktijk zijn. sgierigheid en verwondering staan in deze denkoefening centraal. Zo ontdekt de ene dat wetenschap minder absoluut is dan gedacht, en ziet de ander dat filosoferen wetenschappelijke problemen boeiend maakt voor iedereen.

15 ZORG EN LEERLINGEN BEGELEIDEN 15 Agressie aanpakken met muziek en relaxatie Kris Flameng Muziek en beweging hebben alles in zich om leerlingen die het (even) moeilijk hebben positieve input te geven. Leerkrachten SO/BuSo Zorgcoördinator Directie maak je kennis met een breed aanbod aan oefeningen en werkvormen rond muziek, beweging, massage en/of relaxatie. leer je hoe je muziek en beweging kunt inzetten om agressie aan te pakken. Woensdag 26 november 2014 Teamgerichte nascholing Meer informatie via In deze sessie stelt Kris Flameng zeer concrete oefeningen en werkvormen voor, bruikbaar voor iedereen die met leerlingen van uiteenlopende leeftijden werkt. Het uitgangspunt daarbij is zijn succesvolle Twee maten rust. Je leert hoe je het samenspel van muziek, beweging, massage en relaxatie kunt gebruiken om probleemgedrag op te vangen en te voorkomen. Je ontdekt hoe je er het welbevinden van leerling en begeleider sterk mee kunt verbeteren. Voor deze actieve sessie breng je een ligmatje en een kussen mee. Ik ga er zeker mee aan de slag. Leerrijk op een ontspannende manier. Aansluitend bij dit thema Twee maten rust 29,50

16 16 ZORG EN LEERLINGEN BEGELEIDEN Brain Gym: bewegen om te leren Sonja De Poorter Brain Gym biedt een oplossing voor leerstress, leermoeilijkheden, concentratieproblemen en faalangst. Leerkrachten SO/BuSo Zorgcoördinator kom je te weten wat Brain Gym precies inhoudt. krijg je inzicht in hoe Brain Gym het leerproces beïnvloedt. leer je verschillende Brain Gym-oefeningen gebruiken. Woensdag 27 mei 2015 Teamgerichte nascholing Meer informatie via Tijdens deze nascholing krijg je een afwisseling tussen de theorie en de praktijk van Brain Gym. Je leert de PACE, een opeenvolging van vier oefeningen die gebruikt worden als ochtend- of middagritueel om rustig en met aandacht aan de les te beginnen. We gaan in op het belang van observeren en gewaarworden. We zien de theoretische achtergrondinformatie over de invloed van stress op het lateralisatie proces en het leervermogen. Daarbij gaan we in op vragen als: wat is lateralisatie? Welke invloed heeft het op het leerproces? Hoe kun je zien dat een kind niet goed gelateraliseerd is? En wat kan Brain Gym betekenen voor het leerproces van jongeren?

17 ZORG EN LEERLINGEN BEGELEIDEN 17 Coöperatieve Leerstrategieën Art de Co Het leerrendement, de betrokkenheid en het plezier van elke leerling maximaliseren, dat is waar we als leerkracht naar streven. Coöperatieve Leerstrategieën bieden je op dit vlak heel wat mogelijkheden. Leerkrachten SO/BuSo Vrijdag 27 februari 2015 maak je kennis met de basisprincipes van Coöperatieve Leerstrategieën. ontdek je de meerwaarde van dit leren voor elke klas. ga je aan de slag met minimum 5 structuren en maak je de transfer naar de eigen klaspraktijk. Door veel onderlinge interactie tijdens het leren, voelen leerlingen zich betrokken. Als ze als hecht team op een actieve manier leren samenwerken, ervaren alle jongeren leersucces en wordt het klassenmanagement geoptimaliseerd. Professor Spencer Kagan werkte deze visie uit in Coöperatieve Leerstrategieën, met geschikte werkvormen en bijpassend klassenmanagement. Coöperatief leren is een werkwijze waarbij leerlingen effectief samenwerken in groepjes van twee of vier leerlingen ongeacht of het over taal, wiskunde of een andere lesinhoud gaat. Deze aanpak is bewerkt voor het Nederlandstalig onderwijs. Uniek voor deze werkwijze zijn de GIPS-principes: Gelijke deelname, Individuele aanspreekbaarheid, Positieve wederzijdse afhankelijkheid en Simultane actie. Tijdens deze nascholing maak je op een actieve manier kennis met de didactische structuren van Coöperatief Leren. Dit zijn aansprekende activiteiten die leerlingen effectief laten samenwerken met gebruik van jouw leerstofinhouden en -methoden. Leerlingen leren van én met elkaar en ze leren meer. Je maakt kennis met enkele van de ruim 90 structuren waarmee allerlei lessen verrijkt kunnen worden. Veel informatie, duidelijk gegeven en vanuit de praktijk. e manier om met speelsere en ongedwongen vorm te werken. Aansluitend bij dit thema Coöperatieve leerstrategieën 79,00

18 18 ZORG EN LEERLINGEN BEGELEIDEN Faalangst: weg ermee zelfvertrouwen: kom op! Ilse Dewitte Faalangst: hoe herken je het en hoe begeleid je leerlingen die ermee kampen? Leerkrachten SO/BuSo Zorgcoördinator krijg je inzicht in de verschillende vormen van faalangst en hun ontstaan. krijg je tips en strategieën om faalangst bij jongeren aan te pakken of te voorkomen. krijg je handvatten om leerlingen (in groep) met hun faalangst te begeleiden. Woensdag 15 oktober 2014 Woensdag 4 februari 2015 De faalangst van leerlingen omzetten in zelfvertrouwen: dat is het doel van deze nascholing. Je maakt kennis met de soorten faalangst, hoe je het kunt voorkomen en wat de mogelijke oorzaken zijn. Je leert signalen van faalangst (h)erkennen en krijgt tips om leerlingen met faalangst te begeleiden. We staan ook stil bij het begeleiden en ondersteunen van ouders en leerkrachten in de omgang met deze jongeren. Tijdens de nascholing is er tijd en ruimte voor vragen, bedenkingen en eigen voorbeelden. Aansluitend bij dit thema Teken je gesprek over faalangst 19,95 Werkvaardigheden in kaart 28,90 Kiezen is een kunst 27,90

19 ZORG EN LEERLINGEN BEGELEIDEN 19 Studiebegeleiding van jongeren met dyslexie Ellen Meerschaert Tijdens de vorming leer je de moeilijkheden en noden van jongeren met dyslexie kennen en krijg je concrete handvatten aangereikt voor werkzame begeleiding op het vlak van psycho-educatie, timemanagement, studie- en schrijfvaardigheden. maak je kennis met de recente wetenschappelijke inzichten omtrent werkzame begeleiding en ondersteuning van jongeren met dyslexie. maak je kennis met de moeilijkheden en noden die jongeren met dyslexie ervaren. krijg je inzicht in het belang van een geïndividualiseerde aanpak voor deze doelgroep. leer je werkzame en inzetbare methodieken en strategieën kennen om deze jongeren met dyslexie op een evidence-based manier te begeleiden. Leerkrachten 3de graad Zorgcoördinator Directie Logo Psychologen, (ortho)pedagogen en psychologisch consulenten Woensdag 1 oktober 2014 Jongeren met dyslexie hebben nood aan gerichte en geïndividualiseerde begeleiding voor de specifieke moeilijkheden die zij ervaren. Op basis van literatuuronderzoek en kwantitatief onderzoek leer je in deze nascholing hoe je kunt inspelen op individuele noden op het vlak van psycho-educatie, studievaardigheden, schrijfvaardigheden en timemanagement. Het doel van de begeleiding is om deze jongeren een stap verder te brengen in hun studieaanpak. Je brengt hun effectieve strategieën bij en leert hun hoe ze (compenserende) hulpmiddelen kunnen gebruiken. De deelnemers maken tijdens deze vorming op een interactieve manier kennis met alle werkzame aspecten en de te hanteren principes in de begeleiding van jongeren met dyslexie. Deze worden geïllustreerd aan de hand van het evidence based begeleidingsprogramma Wijzer op weg. Studeren en dyslexie. Aansluitend bij dit thema Wijzer op weg 85,00 Wijzer op weg zakboekje (verschijnt binnenkort) Dyslexie Survivalgids 11,95

20 20 ZORG EN LEERLINGEN BEGELEIDEN Omgaan met hoogsensitieve jongeren An Michiels Hooggevoelig zijn, wat betekent dat voor jongeren? En hoe kunnen we hoogsensitieve jongeren helpen? Leerkrachten SO/BuSo Zorgcoördinator leer je de kenmerken van hoogsensitiviteit te herkennen. leer je wat hooggevoelige jongeren nodig hebben. krijg je aanknopingspunten om deze jongeren te helpen. Woensdag 10 september 2014 Woensdag 4 maart 2015 Teamgerichte nascholing Meer informatie via Hoogsensitieve jongeren hebben een fijngevoelig zenuwstelsel, waardoor de prikkels uit hun omgeving een diepe indruk op hen maken en ze meer tijd en rust nodig hebben om deze indrukken te verwerken. Vaak zijn zij zich daar zelf niet van bewust, of krijgen zij daar de kans niet toe. Als gevolg daarvan voelen zij zich geïrriteerd, worden ze prikkelbaar en overbeweeglijk of juist gesloten of somber. Maar afhankelijk van de manier waarop ermee omgegaan wordt, kan hun grote gevoeligheid ook als een mooi talent beschouwd worden zodat ze kunnen opgroeien tot bewuste en gelukkige volwassenen. Dit geeft een meer doorleefd beeld van hoogsensitiviteit, anders dan een theoretische, schriftelijke bron. Wat kunnen wij voor deze jongeren doen? Hoe kunnen we hen beter begrijpen en hen helpen om beter om te gaan met hun grote gevoeligheid? In deze workshop, die zowel voor ouders als voor leerkrachten heel interessant is, krijg je talloze voorbeelden uit de praktijk, praktische tips en adviezen voor dagelijkse toepassing. Zeer bruikbare tips om mee naar huis en school te nemen. Aansluitend bij dit thema De hoogsensitiviteit survivalgids 11,95

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015 DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE jan.bonne@vsko.be SECUNDAIR ONDERWIJS VAKBEGELEIDING PAV Brugge, 30-01-2015 Ter kennisgeving aan alle directies van scholen met PAV Gelieve een kopie

Nadere informatie

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS EERSTE GRAAD PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

ENGELS. Zijn er nog vragen?

ENGELS. Zijn er nog vragen? ENGELS Zijn er nog vragen? Als begeleider talen krijgen we dagelijks vragen en bedenkingen rond leerplannen, ondersteunende documenten, extra informatie over het vak, evaluatie, didactiek, zorg en taalpedagogiek.

Nadere informatie

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt.

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt. KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek : Datum gesprek : KIJK! Lijst 1. Basiskenmerken Een kind dat lekker in zijn vel zit, zal zich goed en vlot ontwikkelen. Het is van nature nieuwsgierig

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Stemwerkschrift. Inhoud

Stemwerkschrift. Inhoud Stemwerkschrift Inhoud Allerlei dingen, die slecht zijn voor je stem Schreeuwen Voor je ouders Schreeuwen Schrapen en kuchen Voor je ouders Schrapen en kuchen Gekke stemmetjes nadoen Voor je ouders Gekke

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

Nascholing voor leerkrachten is tijdig inschrijven

Nascholing voor leerkrachten is tijdig inschrijven Nascholing 27 november 2012 NAS-121127-DOC-GCO Boudewijnlaan 20/21 1000 Brussel Nascholing voor leerkrachten is tijdig inschrijven Beste leerkracht Begin juni kondigden we het POV-nascholingsaanbod aan

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Workshops voor Scholengemeenschappen. PE-DIC-idee PE-DIC-initiatief PE-DIC-in orde!

Workshops voor Scholengemeenschappen. PE-DIC-idee PE-DIC-initiatief PE-DIC-in orde! Ines Vandoorne (Beeldopvoeding) - Bernadette De Geest (Muzikale Opvoeding) Kathleen Pisman (Dramatisch Spel - Bewegingsexpressie) - Liliane Steppe (Muzisch taalgebruik) Muzo - Workshops voor scholengemeenschappen

Nadere informatie

Het lam. Arna van Deelen

Het lam. Arna van Deelen Het lam Arna van Deelen Hij leunde vermoeid op zijn staf, starend over de eindeloze velden. De kudde lag verspreid onder de bomen, die op deze tijd van de dag voor wat schaduw zorgden. Hij legde zijn hand

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Waarom zijn we hier. Hoe kan je als bezorgde en gedreven ouders, positief coachen zonder zelf onder de stress te lijden?

Waarom zijn we hier. Hoe kan je als bezorgde en gedreven ouders, positief coachen zonder zelf onder de stress te lijden? Waarom zijn we hier Hoe kan je als bezorgde en gedreven ouders, positief coachen zonder zelf onder de stress te lijden? Waar gaat het over Coachen Uitlokken en ondersteunen van leren* * Verschillende leerdomeinen:

Nadere informatie

LES 2. De reus en de steen. Sabbat

LES 2. De reus en de steen. Sabbat Sabbat Doe Leer de powertext. De reus en de steen Denk aan een keer toen je gestuurd werd voor een speciale booodschap. Was het iets dat graag wilde doen of had je er geen zin in? Liep het heel anders

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

-23- Geen medelijden

-23- Geen medelijden -22- Graniet Hoeveel keer was de vrachtwagen al gestopt? Innocent was de tel kwijtgeraakt. Telkens als de truck halt hield, werden er een paar jongens naar binnen geduwd. Maar nu bleef de deur van de laadruimte

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

The voice of Holland workshops

The voice of Holland workshops Presenteert The voice of Holland workshops Wie zijn wij? Babette Labeij is de bekendste zangcoach van Nederland. Zij is als zangcoach te zien bij televisieprogramma s als The voice of Holland en The Voice

Nadere informatie

In balans door. centreren

In balans door. centreren In balans door centreren Centreren Om je lichaam en geest op een lijn te brengen is centreren een belangrijke vaardigheid. In eerste instantie is centreren je aandacht naar je een punt 3 tot 5 centimeter

Nadere informatie

STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016

STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016 STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016 EERSTE GRAAD Eerste leerjaar Algemene vorming (moderne) Klassieke studiën ( of CLIL-) Tweede leerjaar Grieks- Moderne wetenschappen (SEI of CLIL-SEI) ASO TWEEDE

Nadere informatie

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Jonge kinderen denken graag na over de wereld. Dat uit zich al heel vroeg in bijvoorbeeld de vragen die ze stellen: waarom,

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Ta a l en Tekst. De rol van Taalbeschouwing. in het klassieketalenonderwijs

Ta a l en Tekst. De rol van Taalbeschouwing. in het klassieketalenonderwijs Ta a l en Tekst De rol van Taalbeschouwing in het klassieketalenonderwijs Studiedag op woensdag 6 november 2013 Opzet Leerlingen Latijn en Grieks investeren, zeker in de aanvangsjaren, heel veel tijd en

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Vormingsaanbod Kind & ruimte. Vormingsaanbod 2014-2015. kind & samenleving vzw

Vormingsaanbod Kind & ruimte. Vormingsaanbod 2014-2015. kind & samenleving vzw Vormingsaanbod KIND & RUIMTE 2014-2015 kind & samenleving vzw 1 Inhoud 1.Intro 3 2.Onze vormingen 2.1. Over de kansen en uitdagingen van inspraak 5 2.2. Hoe creëer je een goed speelterrein? 5 2.3. Quick

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Creatief denken ontwikkelen bij Nederlands

Creatief denken ontwikkelen bij Nederlands Creatief denken ontwikkelen bij Nederlands Talen Conferentie havo vwo 28 september 2015 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Naam Datum 21 e eeuwse vaardigheid: creativiteit Het bedenken van nieuwe ideeën en

Nadere informatie

Bewegingsverhaal: Ritme en expressie Els Wostyn

Bewegingsverhaal: Ritme en expressie Els Wostyn PETER en de wolf Sports Media vzw Bewegingsverhaal: Ritme en expressie Els Wostyn Aansluiten bij het thema: Peter en de wolf wordt in de klas uitgewerkt. Doelgroep: derde kleuter Beginsituatie: bewegingsverhalen

Nadere informatie

GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR

GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR Altijd al gezocht naar een trainingsconcept voor uw medewerkers waar je meteen van zegt: GewoonDoen! Nu is deze kans eindelijk aanwezig en wel voor een deelnameprijs van

Nadere informatie

1 e rapport mee. Vanaf 14.30 uur start de voorjaarsvakantie Start 1 e schooldag na de vakantie

1 e rapport mee. Vanaf 14.30 uur start de voorjaarsvakantie Start 1 e schooldag na de vakantie NIEUWSBRIEF nummer 4, Januari-februari 2015 Kalender December Ma 2 & di 3 feb Activiteiten De kinderen uit groep 1 t/m 8 zijn vrij. De leerkrachten hebben twee studiedagen. De kinderen uit de Cobogroepen

Nadere informatie

De bij die niet kon vliegen

De bij die niet kon vliegen De bij die niet kon vliegen De kleine bij zat in het gras en keek treurig om zich heen. Daar vlogen alle andere bijen af en aan. Hun kleine pootjes vol met stuifmeel, de mond vol met de nectar van de mooie

Nadere informatie

een korte introductie

een korte introductie een korte introductie Uitgeverij Bontekoe Zijpendaalseweg 91 6814 CG Arnhem 026 751 8901 info@uitgeverijbontekoe.nl Uitgebreide informatie vindt u op: www.uitgeverijbontekoe.nl Interveniërende methodiek

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Productcatalogus AIRO Visie

Productcatalogus AIRO Visie Productcatalogus AIRO Visie Onderwijs Agogiek Inspireren Reflecteren Ontwikkelen Meer info? 0642083525 1 www.airovisie.nl Indeling Inleiding..pagina 3 Team training.. pagina 4 Groepsondersteuning...pagina

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B2 nr. 3)

Luisteren: muziek (B2 nr. 3) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden!

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De paprika van het spreken SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De fundamentals voor iedereen die wil leren spreken in het openbaar SpeakingNow

Nadere informatie

Psychotherapie. anders denken anders voelen anders doen. ASVZ is er voor mensen met een verstandelijke beperking

Psychotherapie. anders denken anders voelen anders doen. ASVZ is er voor mensen met een verstandelijke beperking ASVZ Touwbaan 1 Postbus 121 3360 AC Sliedrecht t 0184 491200 info@asvz.nl www.asvz.nl ASVZ is er voor mensen met een verstandelijke beperking anders denken anders voelen anders doen Psychotherapie Inhoudsopgave

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

Omgaan met spanning. Faalangst: waar komt het vandaan en wat ermee te doen

Omgaan met spanning. Faalangst: waar komt het vandaan en wat ermee te doen Omgaan met spanning Inleiding: Iedereen krijgt in het leven te maken met spanning. Bij competitiesporten komt dit extra tot uiting: er is de druk om te presteren, de tegenstander om te verslaan, de reactie

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

Nederlandse taalbeschouwing als ondersteuning voor het vreemdetalenonderwijs? Elena Lievens workshop studiedag Taal en Tekst, ENW AUGent, 6/11/2013

Nederlandse taalbeschouwing als ondersteuning voor het vreemdetalenonderwijs? Elena Lievens workshop studiedag Taal en Tekst, ENW AUGent, 6/11/2013 Nederlandse taalbeschouwing als ondersteuning voor het vreemdetalenonderwijs? Elena Lievens workshop studiedag Taal en Tekst, ENW AUGent, 6/11/2013 Gewijzigde eindtermen Taalprof Peter-Arno Coppen van

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd.

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd. Op onze school werken we al nu alweer enkele jaren met Coöperatief Leren volgens Kagan & Kagan. Het is ons antwoord op de vraag vorm en inhoud te geven aan het NIEUWE LEREN. We doen dit in alle groepen

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Training Persoonlijke Kracht!

Training Persoonlijke Kracht! Training Persoonlijke Kracht! Zet binnen acht weken stevige stappen in je persoonlijke ontwikkeling en leer te werken vanuit jouw persoonlijke kracht! Training Persoonlijke Kracht! Persoonlijk leiderschapsprogramma

Nadere informatie

Kernklas. Ieder kind is uniek...

Kernklas. Ieder kind is uniek... Alle kinderen blij in het onderwijs van nú Kernklas Ieder kind is uniek......en is méér dan het gedrag dat zich laat zien. Een kind heeft gevoelens, emoties, behoeften, interesses, passie en talenten.

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Beeldcoaching in het onderwijs

Beeldcoaching in het onderwijs Beeldcoaching in het onderwijs Leren coachen met video V i s i e I n B e e l d H u z a r e n l a a n 2 4 7 2 1 4 e c E p s e Gebruik van video is de duidelijkste en snelste manier om te reflecteren op

Nadere informatie

Lesbrief online gastles. Een bek vol tanden. Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8

Lesbrief online gastles. Een bek vol tanden. Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Lesbrief online gastles Een bek vol tanden Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Inhoud lesbrief 1. Introductieles 2. Beschrijving uitzending Online gastles 3. Afsluiting

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden!

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De paprika van het spreken SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De fundamentals voor iedereen die wil leren spreken in het openbaar SpeakingNow

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

Kwaliteitsgericht omgaan met kinderen denken vanuit mogelijkheden zien van kernkwaliteiten handelen vanuit respect voor ieders eigenheid

Kwaliteitsgericht omgaan met kinderen denken vanuit mogelijkheden zien van kernkwaliteiten handelen vanuit respect voor ieders eigenheid POWer: Kwaliteitsgericht omgaan met kinderen Leerkrachten ervaren dat kinderen zich anders gedragen dan vroeger. Steeds vaker mondiger, meer intuïtief, zelfbewust en minder genegen gewoon te doen wat van

Nadere informatie

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen?

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen? Omdat je je kennis wilt delen, nieuwe klanten wilt werven, politiek of maatschappelijk gezien een boodschap wilt overbrengen, je onderneming wilt promoten. Redenen genoeg om een sterke spreker te willen

Nadere informatie

VITAAL Plus 1 e graad

VITAAL Plus 1 e graad VITAAL Plus 1 e graad Krachtlijnen VITAAL Plus 1 e graad 1 Bouwstenen VITAAL Plus 1 e graad DIFFERENTIATIE TAALTAKEN AUTHENTIEKE COMMUNICATIEVE SITUATIES SCHOOLTAALWOORDEN VAARDIGHEDEN REMEDIËRING INTERCULTURALITEIT

Nadere informatie

De bijen. De bijen prikken de leeuwen. De leeuwen gaan in een rondje rondom Izzi zitten. Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ

De bijen. De bijen prikken de leeuwen. De leeuwen gaan in een rondje rondom Izzi zitten. Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ De bijen Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ En kom je redden Vertrouw op ons We gaan je beschermen Van dit bos Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ Bijen marcheren Bijen springen Bijen dansen Bijen zoemen Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ We gaan

Nadere informatie

Nieuw! TotemTaal. Zelfstandig werken en omgaan met taal. t leren is mooi

Nieuw! TotemTaal. Zelfstandig werken en omgaan met taal. t leren is mooi Nieuw! TotemTaal Zelfstandig werken en omgaan met taal Uitgeverij Wolters Plantyn Motstraat 32 2800 MECHELEN Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.woltersplantyn.be t leren

Nadere informatie

Hoe met leerlingen uit de tweede graad (secundair onderwijs) reflecteren op taal?

Hoe met leerlingen uit de tweede graad (secundair onderwijs) reflecteren op taal? Ronde 2 Ulrik De Roover College Paters Jozefieten, Melle Contact: ulrikderoover@gmail.com Hoe met leerlingen uit de tweede graad (secundair onderwijs) reflecteren op taal? 1. Inleiding en situering Even

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

COACHING IS VOOR IEDEREEN

COACHING IS VOOR IEDEREEN COACHING IS VOOR IEDEREEN over kracht, wijsheid, lenigheid en charme doelen inzicht in coaching ervaring met coachingsvaardigheid goesting naar meer actie reflectie- informatie 1 Structuur 1. vingeroefening

Nadere informatie

Wat heeft dit kind nodig?

Wat heeft dit kind nodig? ADHD PDD-NOS Leerstoornis Gedragsstoornis Team Wat heeft dit kind nodig? Lynn leest in haar leesboek. Tegelijkertijd tikt ze constant met haar pen op haar tafel. Dat doet ze wel vaker. De kinderen van

Nadere informatie

EEN INTENSIEF TAALBAD!

EEN INTENSIEF TAALBAD! NL 2015 Sedert 1963 organiseren wij kwalitatief hoogstaande taalcursussen (Nederlands - Engels) voor jongeren tussen 12 en 18 jaar. Cijfers bewijzen ons succes: EEN INTENSIEF TAALBAD! Onze cursussen getuigen

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Word LEERMEESTER in de horecasector

Word LEERMEESTER in de horecasector Word LEERMEESTER in de horecasector Waarom? Wat kan je verwachten? Word LEERMEESTER in de horeca Wil je iemand met een stage- of opleidingscontract opleiden in je bedrijf? Of misschien heb je hier al ervaring

Nadere informatie

Leerkrachtcommunicatie - Effectieve feedback aan leerlingen

Leerkrachtcommunicatie - Effectieve feedback aan leerlingen Doelen Leerkrachtcommunicatie - Effectieve feedback aan leerlingen Congres OinO Donderdag 6 november 2014 Apeldoorn t.stokhof@oino-advies.nl U kent de algemene definitie van feedback. U weet dat een duidelijk

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Actieonderzoek: wat?

Actieonderzoek: wat? PRAKTIJKVERHAAL OVER ACTIEONDERZOEK VOOR LERAREN Gilbert Deketelaere Sint-Godelievecollege Gistel-Eernegem Actieonderzoek: wat? Groot onderhoud van zelfevaluatie op microniveau Cyclisch proces Reflectie

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep 1 en 2

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep 1 en 2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

Productcatalogus AIRO Visie

Productcatalogus AIRO Visie Productcatalogus AIRO Visie Bedrijven Agogiek Inspireren Reflecteren Ontwikkelen 1 www.airovisie.nl Indeling Inleiding..pagina 3 Groepsdynamica pagina 4 Proactiviteit..pagina 5 Omgaan met emoties.. pagina

Nadere informatie

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ GELUKT! Ik zit aan mijn ontbijt. Een beetje nerveus neem ik nog snel de krant door. Gek eigenlijk. Ik sta al jaren voor

Nadere informatie