MARKT SCAN Trends & ontwikkelingen in een aantal interessante branches voor een bedrijfsovername

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MARKT SCAN Trends & ontwikkelingen in een aantal interessante branches voor een bedrijfsovername"

Transcriptie

1 7 met praktijkcases! MARKT SCAN Trends & ontwikkelingen in een aantal interessante branches voor een bedrijfsovername 2008

2 Rabobank Cijfers & Trends Rabobank Cijfers & Trends brengt voor ondernemers al meer dan 30 jaar de ontwikkelingen in het Nederlandse bedrijfsleven in kaart. Op onze website geven wij onze visie op 9 sectoren en 80 branches in het Nederlandse bedrijfsleven. Naast cijfers en trends, vindt u ook informatie over de kansen, de bedreigingen en het perspectief in uw branche. Met Rabobank Cijfers & Trends heeft u als ondernemer toegang tot de meest actuele en uitgebreide branchespecifieke kennis online en dus altijd en overal beschikbaar. Rabobank deelt haar branchekennis graag met u. Voor het gratis raadplegen en downloaden kijkt u op Rabobank Cijfers & Trends Het is tijd voor de Rabobank. Kijk op rabobank.nl/bedrijven

3 7 met praktijkcases! MARKT SCAN 2008

4 Colofon De uitgave Marktscan 2008 is een speciale uitgave van Brookz en werd mogelijk gemaakt dankzij Rabobank Cijfers & Trends concept Peter Rikhof, Marjolein Rams redactie Rob Hartgers, Ben Kuiken eindredactie Ben Kuiken art-direction Marjolein Rams vormgeving Frölke.Rams fotografie Peter Bak druk Geers Offset, België lithografie Djeeks C365 Business Media Vliegtuigstraat CL Amsterdam Niets uit deze uitgave mag op welke wijze dan ook worden gekopieerd of verveelvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

5 VOORWOORD Kansen Ondanks problemen op de kredietmarkt zijn de vooruitzichten voor de Nederlandse economie nog steeds goed te noemen. Met name de overnamemarkt voor mkb-bedrijven lijkt de robuuste groei van de afgelopen jaren onverdroten voort te zetten. Terwijl de markt voor grote overnames met veel geleend geld nagenoeg is opgedroogd is de belangstelling voor gezonde mkb-bedrijven met een stabiele cashflow onverminderd groot. Daarnaast zal ook het aanbod van bedrijven de komende jaren toenemen omdat veel babyboomers inmiddels in de extra speeltijd van hun ondernemerscarrière zitten. Kortom, voldoende ingrediënten voor wederom een mooi overnamejaar. In dit boekje hebben we op basis van gegevens van Rabobank Cijfers & Trends een aantal branches uitgelicht die interessante kansen bieden voor een overname of participatie. Gebaseerd op onderzoek en gesprekken met (ervarings)deskundigen bespreken we binnen alle zeven hoofdsectoren een aantal branches waar we als redactie hoge verwachtingen van hebben. Daarbij laten we uiteraard ook een aantal ondernemers aan het woord om over hun ervaringen te vertellen. Natuurlijk moet u als (potentiële) overnemer of investeerder gewoon uw huiswerk doen, maar wellicht dat de informatie in dit boekje u daar een beetje bij kan helpen. Daar doen we het voor, niet meer maar ook niet minder. Goede zaken! Peter Rikhof uitgever Brookz

6 Verantwoording De in deze publicatie gepresenteerde visie is gebaseerd op gegevens van Rabobank Cijfers & Trends. Hoewel deze gegevens zijn gebaseerd op vele betrouwbare bronnen die op zorgvuldige wijze in de analyses zijn verwerkt aanvaard zowel Rabobank Nederland als C365 Business Media geen enkele aansprakelijkheid voor het geval dat de in deze publicatie neergelegde gegevens of prognoses onjuistheden bevatten noch voor eventuele (zet-)fouten en onvolledigheden. Meer informatie is beschikbaar op

7 INHOUD 08 INTERVIEW Wim Boonstra, chief economist Rabobank 12 INDUSTRIE 16 Scheepsbouw 28 Machinebouw 20 Interview André Gaalman, Leering Hengelo 22 BOUWNIJVERHEID 27 Installatie 28 Interview Bernard Nederhoed, Harwig Emmen 30 GROOTHANDEL 32 Flowerproviders 34 DETAILHANDEL 39 Supermarkten 40 Kledingwinkels 42 Interview Ronald de Jong, Albert Heijn Boxtel 44 HORECA & RECREATIE 48 Hotels 49 Golfbanen 50 Interview Egbert Mulder, Golf Management Groep Bussum 52 TRANSPORT 56 DIENSTVERLENING 60 Uitzendbureaus 62 Schoonmaakbedrijven 64 Interview Berthil Dolmans, Dolmans Groep IJsselstein 04 Colofon 05 Voorwoord 06 Verantwoording

8 8 brookz

9 INTERVIEW Ik houd niet van klaagverhalen WIM BOONSTRA is de belangrijkste econoom van de Rabobank. En een rasoptimist, zo blijkt, tijdens een gesprek op het hoofdkantoor in Utrecht. In dit land is ontzettend veel ondernemerschap en innovatie. Wim Boonstra wat Chief economist Rabobank. W im Boonstra, chief economist van de Rabobank, wil even iets rechtzetten. Op de dag van het interview is bekend geworden dat het Centraal Plan Bureau een economische groei van 1,75 procent voorspelt voor Dat cijfer is veel te laag, zegt Boonstra stellig. Zelfs als de economische groei in een sukkeltempo zou belanden van 0,2 procent groei per kwartaal, komt het jaarcijfer nog uit op 2,5 procent. Ik denk dat de officiële raming van het CPB straks hoger zal uitvallen. Tenzij ze een acute recessie voorzien, maar er is niets wat daarop wijst. Het economisch klimaat in Nederland is veel beter dan alle doemdenkers ons willen laten geloven. Die doemdenkers vrezen dat onze economie een tik krijgt van de Amerikaanse kredietcrisis. Natuurlijk worden wij daardoor geraakt, maar wanneer gaat dat gebeuren. En hoe erg is het? Dankzij de euro is de Europese economie robuuster dan vroeger en minder gevoelig voor externe schokken. Daarbij is onze uitgangspositie buitengewoon sterk. Je zou zelfs kunnen zeggen dat een lager economisch groeitempo helemaal niet zo slecht is voor Nederland. Zeker nu de groei van de beroepsbevolking begint af te vlakken en er knelpunten zijn op de arbeidsmarkt. Banken zijn wel terughoudender geworden bij het financieren van overnames. Risico wordt beter ingecalculeerd dan vroeger. Daar staat tegenover dat het basistarief waarop banken hun opslag berekenen laag is. Zonder de kredietcrisis had de Europese Centrale Bank de rente allang verhoogd en had iedere ondernemer vijftig basispunten meer rente betaald. In feite zijn ondernemers door de kredietcrisis goedkoper uit. Het verhaal dat krediet over de hele linie duurder is geworden is dus niet waar. Treft de terughoudendheid vooral private equity-partijen? Dat denk ik wel. Hoe hoger het risicoprofiel, hoe hoger de opslag. Hoe trouwer de klant, hoe kleiner de terughoudendheid. Private equity haalt het geld overal vandaan. Het is niet het soort klant waarmee wij een relatie willen opbouwen. Onze trouwe mkb-klanten zijn de parels op onze balans. Als die krediet nodig hebben en ze komen met een goed plan, zien we ze niet graag naar de concurrent gaan. marktscan

10 WIM BOONSTRA De meeste ondernemers zeggen: Laat die subsidies achterwege en verlaag gewoon de belasting. Ik kan ze geen ongelijk geven U bent erg positief over de toekomst van Nederland. Maakt u zich geen zorgen over de economische gevolgen van de vergrijzing? In financiële zin is Nederland goed op de vergrijzing voorbereid. We hebben een overschot op de begroting en we hebben als enig land in de Eurozone grote pensioenfondsen. Bovendien vergrijst onze bevolking minder snel dan in andere landen. Het grote probleem zit niet bij de financiën, maar bij de arbeidsmarkt. We naderen het punt waarop de beroepsbevolking niet meer groeit. In absolute zin ontstaat een knelpunt niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief. We leiden niet genoeg goede mensen met de juiste kwalificaties op. Wil je daar wat aan doen, dan moet je de mensen díe je hebt beter inzetten op een intelligente manier. Wie slechts brult dat we allemaal langer moeten werken gaat voorbij aan het feit dat korte werktijden het gevolg zijn van een economisch afwegingsproces. In de afgelopen decennia hebben we ervoor gekozen om productiviteitswinst niet alleen in lonen, maar ook in vrije tijd uit te betalen. Mensen die korter werken, hebben daarvoor loon ingeleverd. Als je wilt dat mensen langer doorwerken moet je dat financieel aantrekkelijk maken. Laat die mensen minder belasting betalen. Een ander punt van zorg is de toekomst van de industrie. Er wordt al jaren geroepen dat die uit Nederland verdwijnt. Onzin. We voeren meer industriële goederen uit dan in. In de automotivesector hebben we bedrijven die wereldleider zijn op het gebied van auto-onderdelen. Onze scheepsbouwsector is tegenwoordig net zo groot als in de jaren tachtig, maar dan zonder miljarden overheidssubsidie. Dat is een indrukwekkend verhaal. Je ziet wel dat de industrie zich steeds verder specialiseert. Bedrijfstakken versplinteren zich over de hele wereld. Hoe groter de versplintering, hoe belangrijker de regievoering. Daarin schuilt de echte uitdaging. Gelukkig zijn wij Nederlanders goed in regievoering. Neem de wereldmarkt voor snijbloemen; het Nederlands aandeel is meer dan 50 procent. Bloemen uit Tanzania die worden verkocht aan Japan, worden geveild in Aalsmeer. Zo zijn er meer voorbeelden van dingen waar Nederland sterk in is. In Eindhoven vormt Philips het kloppende hart van een innovatieve regio die op zijn sloffen de Lissabon-doelstellingen haalt. Daar wordt het ene na het andere succesvolle hightech technologiebedrijf opgericht. Heeft het innovatieplatform dan toch vruchten afgeworpen? Het Innovatieplatform is nuttig omdat het innovatie op de politieke agenda heeft geplaatst. Verder denk ik de overheid zich niet al te zeer moet bemoeien met het innovatieproces, om de doodeenvoudige reden dat ambtenaren, hoe goed ze het ook bedoelen, niet in staat zijn om marktkansen op te sporen voor ondernemers. 10 brookz

11 INTERVIEW Ze kunnen innovatie wel stimuleren. Maar dan wel op een manier waar ondernemers wat aan hebben. In Finland hebben ze een subsidiesysteem met hele korte beslislijnen. Daar weet je binnen een paar maanden na je aanvraag waar je aan toe bent. Bij ons duurt zoiets veel te lang. De meeste ondernemers zeggen: Laat die subsidies achterwege en verlaag gewoon de belasting. Ik kan ze geen ongelijk geven. Vijftien procent van het subsidiegeld blijft hangen bij consultants. Een betere indicator van het mislukken van het subsidiebeleid is er niet. In vrijwel alle sectoren is door fusies en overnames sprake van schaalvergroting. Is onze economie aan het verdichten? Tegenover schaalvergroting staat voortdurende aanwas aan de onderkant. Van oudsher is het Nederlandse mkb meer klein dan midden. Wat wij in Nederland een middenbedrijf noemen, noemen ze in Duitsland nog steeds een kleinbedrijf. Dat het hier wat opschaalt hoeft dus geen kwaad te kunnen. Tegelijkertijd is een grotere onderneming niet per definitie een betere onderneming. Geruchtmakende acquisities door private equity partijen hebben overnames een slecht imago bezorgd. Private equity kan ook rust in een onderneming brengen. Sommige bedrijven worden geremd in hun groei door een geringe omvang en gebrek aan professionaliteit in het management. Een goede private equity-partij levert degelijk management, stevig kapitaal, en brengt rust in de tent. Na vijf à tien jaar staat er een gezonder bedrijf met een betere marktpositie. Helaas wordt in de media vaak het beeld opgeroepen van private equity als sprinkhanenplaag: ze strippen alle kosten, verkopen met winst en stappen er dan weer uit. Dat beeld klopt niet. Een bedrijf dat je van toekomstpotentieel hebt ontdaan kun je niet doorverkopen. De angst voor private equity is overtrokken? Ja, ik denk dat private equity een gezonde rol speelt bij het scherp houden van het management. Het heeft een zuiverende werking voor de kwaliteit van ondernemerschap. Via de onterechte angst voor privaat kapitaal, politiek paniekvoetbal en een beschouwing over het ondernemersklimaat, komt Boonstra weer terug bij zijn favoriete thema: het gaat heel goed met Nederland. Eind jaren zeventig werd de wanhoop uitgeroepen over ons land, ons zou een donkere toekomst te wachten staan. Sindsdien zijn we meer dan twee keer zo rijk geworden, in termen van nationaal inkomen. Dat hebben we op eigen kracht gedaan. Nooit geleend, maar altijd geld overgehouden uit de buitenlandse handel. We hebben een ijzersterke concurrentiepositie, een sterke industrie, sterke dienstverlening, en een buitengewoon sterk bankwezen. De Nederlandse agrarische sector is na de VS en Frankrijk de derde exporteur ter wereld. Als je al die dingen op een rijtje zet, dan kan het niet anders zijn dan dat er in dit land veel ondernemerschap en innovatie is. Ik houd niet van klaagverhalen, ik kijk liever naar de cijfers. marktscan

12 INDUSTRIE Industriële comeback ZWARTKIJKERS VOORZAGEN een somber lot voor onze maakindustrie. Prominente Nederlandse bedrijven gingen failliet of gingen over in buitenlandse handen. Maar de industrie biedt nog steeds volop mogelijkheden. D e vaststelling dat Nederland een postindustriële samenleving is, wordt door sommigen geïnterpreteerd als zouden we een diensteneconomie zijn waarin voor de industrie hooguit een bijrol is weggelegd. Natuurlijk, de impact van globalisering op de industrie is evident. De overname van Corus door de Indiase Tata groep illustreert het veranderende krachtenveld. De veranderingen zijn bovendien nog lang niet ten einde: de concurrentie uit het nabije en het verre oosten zal de komende jaren alleen maar toenemen. Toch is globalisering niet het monster dat sommigen ervan maken. Voor een hoogontwikkeld land als Nederland biedt zij ook mogelijkheden. Zo zijn op Russische en Aziatische markten voor onze industrie grote kansen weggelegd. Een voorbeeld: terwijl het afgelopen jaar de vraag naar gereedschapswerktuigen in de Verenigde Staten met 3 procent daalde, nam deze in China met 17 procent toe. En hoewel China inmiddels de derde gereedschapproducent ter wereld is, kan het niet volledig aan de eigen vraag voldoen. Wie zich laten leiden door cijfers in plaats van beeldvorming, ontdekt dat het helemaal niet zo slecht gaat met onze industrie. Integendeel: de sector is springlevend. Een kwart van de omzet in het bedrijfsleven (270 miljard euro) en ruim 60 procent van de export komt voor rekening van de industrie. De sector biedt werkgelegenheid aan ruim mensen, en dan tellen we de indirecte werkgelegenheid in de dienstverlening, bouwnijverheid en transport niet eens mee. In 2007 boekte de industrie een verwachte omzetgroei van 7,9 procent. Hoewel de groei dit jaar waarschijnlijk iets zal afvlakken, is deze nog altijd heel behoorlijk (de prognose is 4,9 procent). De industrie heeft ook bewezen dat zij over een enorme veerkracht beschikt. De Nederlandse scheepsbouw lag in de jaren tachtig volledig op zijn gat, maar maakte een spectaculaire comeback. Laagwaardig werk is uitbesteed aan lagelonenlanden en er is flink geïnvesteerd in specialistische werkzaamheden met een hoge toegevoegde waarde. Op het gebied van luxe jachten, baggerschepen, en andere complexe werkschepen behoren de Nederlandse werven nu weer tot de wereldtop. Ook de automotive-industrie is na een dip in de jaren negentig helemaal terug. Sinds de teloorgang van het merk DAF als personenwagen worden in Nederland geen personenauto s meer geproduceerd, maar dat gemis wordt ruimschoots gecompenseerd 12 brookz

13 marktscan FREEK VAN ARKEL/HOLLANDSE HOOGTE

14 INDUSTRIE door het succes van de onderdelenindustrie. Nederlandse producenten van onder meer autoverlichting, navigatiesystemen, daksystemen en bevestigingsmiddelen zijn mondiaal toonaangevend. De zwartkijkers hebben het nakijken. Innoveren is noodzaak Industriële ondernemingen concurreren op een globale markt. Om op die markt te kunnen overleven, is innovatie van het allergrootste belang. Afgemeten aan het aantal octrooiaanvragen doet Nederland het erg goed, hoewel er vorig jaar wel enige achteruitgang was. Op de ranglijst van landen met de meeste octrooiaanvragen moesten we onze zevende plaats afstaan aan China, terwijl op de ranglijst van bedrijven Philips zijn toppositie kwijt raakte aan het Japanse elektronicaconcern Matsushita (nu Panasonic). Innovatie betekent flink investeren in onderzoek en ontwikkeling. Gelukkig onderkent de overheid het belang van de industrie voor de Nederlandse economie. Mede dankzij het Innovatieplatform is de industrie prominent aanwezig op de politieke agenda. De overheid stimuleert industriële innovatie met verschillende subsidieregelingen. Voor ondernemers in het mkb zijn er innovatievouchers, die zij kunnen besteden bij kennisinstellingen. Met het Innovatie Prestatie Contract wordt kennisoverdracht tussen bedrijven gestimuleerd. Groepen ondernemers kunnen dankzij deze regeling drie jaar lang aanspraak maken op begeleiding bij de ontwikkeling en realisatie van innovatieplannen. De belangrijkste broedplaatsen van innovatie zijn de kennisinstituten. Er zijn steeds meer voorbeelden van succesvolle kruisbestuivingen tussen universiteiten en bedrijven. Dan gaat het niet alleen om daadwerkelijke samenwerking of onderzoek in opdracht, hoewel daarvan uitstekende voorbeelden te geven zijn, maar vooral om de regionale concentratie van kennis. Denk aan Sillicon Valley, Bangalore en het Franse Sophia Antipolis (beter bekend als Telecom Valley). In de beleidsnotitie Pieken in de Delta schetste het ministerie van Econo- Bedrijvendynamiek Aantal startende bedrijven Aantal overige oprichtingen Bron: Kamers van Koophandel Nederland Robuuste groei Aantal opheffingen OMZETMUTATIES 1) Waardemutatie 7,4 7,2 4,9 1) in % t.o.v. voorafgaand jaar, 2007 en 2008 zijn een prognose Bron: EIM en Rabobank 14 brookz

15 mische Zaken al in de voordelen van gebiedsgerichte innovatie. Het meest succesvolle voorbeeld is de regio Brainport Eindhoven/Zuidoost-Brabant, waar kennisinstituten en kennisintensieve industriële bedrijven zoals Organon, Philips en TomTom elkaar hebben gevonden. Helaas groeiden de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling door Nederlandse bedrijven de afgelopen tien jaar minder snel dan het Bruto Binnenlands Product. Verder blijkt uit een evaluatie van het Innovatieplatform dat het percentage van de omzet van de industrie dat afkomstig is uit innovatie sinds is afgenomen van 21 tot 14 procent. Daar kan dus best een tandje worden bijgezet. Allianties Het mkb is sterk vertegenwoordigd in de industrie. Van de ruim industriële bedrijven hebben de meeste (ruim ) niet meer dan tien werknemers. Er zijn bedrijven met tien tot honderd werknemers. De resterende ondernemingen worden tot het grootbedrijf gerekend. Bedrijven in het mkb beschikken uiteraard niet over de onderzoeksbudgetten van reuzen als Unilever, Shell en Philips. Samenwerking met andere bedrijven in de keten kan uitkomst bieden. In de business to consumer-markt kunnen fabrikanten samenwerkingsverbanden aangaan met de retail, waarbij de traditionele relatie tussen afnemer en leverancier wordt omgezet in een partnership of een alliantie. Dat kan voordeel opleveren voor beide partijen, mits er heldere afspraken worden gemaakt. In de business to business-markt kunnen eindfabrikanten, toeleveranciers en afnemers samenwerken op het gebied van product- en procesvernieuwing. Dat vraagt om verdere specialisatie van de schakels in de keten én om een intensieve uitwisseling van ideeën. Het betekent dat bedrijven moeten leren om op een andere manier met elkaar om te gaan. Je kunt innovatie natuurlijk ook kopen. Er zijn legio voorbeelden van bedrijven die kleinere, innovatieve branchegenoten overnemen om zo de innovatie van het eigen bedrijf een impuls te geven. Een dure strategie, maar makkelijker dan het zelf ontwikkelen van ideeën....gezonde exploitatie Resultatenrekening (in % van de omzet, MKB ) OMZET Inkoop Werk derden Bruto winst Overige opbrengsten Totale opbrengsten TOTALE KOSTEN Loonkosten Huisvestingskosten Verkoopkosten Overige kosten Afschrijvingen Financiële lasten RESULTAAT VOOR BELASTING ,4 47,9 42,7 Loonkosten zijn exclusief ondernemers beloning bij eenmanszaken. Bron: Rabobank 5,2 50,6 2,0 0,5 23,5 2,9 2,0 8,3 4,5 1,6 marktscan

16 INDUSTRIE Scheepsbouw Midden jaren tachtig leek de Nederlandse scheepsbouw ten dode opgeschreven. Honderden banen gingen verloren en de vrees voor de teloorgang van de Nederlandse scheepsbouw leek een kwestie van tijd. Meer starters... Aantal startende bedrijven Aantal overige oprichtingen Aantal overige Aantal opheffingen Hoe anders is de situatie nu. De scheepsbouwindustrie heeft zichzelf opnieuw uitgevonden en is als een Feniks uit zijn as herrezen. Nadat de zware, arbeidsintensieve scheepsbouw verdween naar het Verre Oosten, zijn de werven zich gaan richten op de bouw van technisch zeer hoogwaardige schepen. Technisch is de Nederlandse scheepsbouw toonaangevend. Dat is zelfs meetbaar: de complexiteit van schepen wordt uitgedrukt in een zogenoemde CGTfactor. Deze factor ligt in Nederland meer dan twee keer hoger dan het mondiale gemiddelde (1,7 tegen 0,6). De strategische keuze voor hoogwaardige scheepsindustrie is bijzonder succesvol gebleken. Op dit moment telt ons land honderd gespecialiseerde werven en biedt het werkgelegenheid aan mensen. Rondom deze werven is een toeleverende industrie ontstaan waar zo n mensen werk vinden. In Europa heeft de Nederlandse scheepsbouw een marktaandeel van ruim 11 procent, op mondiaal niveau 2,5 procent. De omzet steeg in met 24 procent tot circa 3,1 miljard euro. Bijna alle bedrijven hebben zeer goed gevulde orderboeken. Veel werven boekten de afgelopen jaren recordomzetten. IHC Holland Merwede, dat onder meer baggerbedrijven, olie- en gasconcerns, offshore contractors en overheden als klant heeft, verdrievou en een gezonde exploitatie Resultatenrekening (in % van de omzet, MKB ) OMZET Inkoop Werk derden Bruto winst Overige opbrengsten Totale opbrengsten TOTALE KOSTEN Loonkosten Huisvestingskosten Verkoopkosten Overige kosten Afschrijvingen Financiële lasten 32 RESULTAAT VOOR BELASTING ,2 47,9 31,8 Loonkosten zijn exclusief ondernemers beloning bij eenmanszaken Bron: Rabobank 46 Bron: Kamers van Koophandel Nederland 26 4, ,1 6,7 0,7 19,4 1,7 0,8 6,1 2,8 1,0 16 brookz

17 UITGELICHT digde in verdrievoudigde zijn omzet tot 31,2 miljoen. De Werkendamse VeKa Shipbuilding Group nam enkele failliete werven over, maakte de overstap van binnenvaartschepen naar zeeschepen en zag de winst in verdubbelen tot 12 miljoen. Zo zijn er tal van voorbeelden te noemen van succesvolle scheepsbouwers. De groei van de scheepsbouw zal zich ook de komende jaren voortzetten, mede dankzij een extra stimulans van de overheid, die de komende drie jaar jaarlijks 20 miljoen investeert in de innovatie van de scheepsbouwindustrie. De sector blaakt van het zelfvertrouwen. Om de competitie vanuit het buitenland ook in mindere economische tijden het hoofd te kunnen bieden, hebben de scheepsbouwers een actieplan opgesteld: Dutch Leadership De ellende van de jaren tachtig ligt ver achter ons. Aantal opdrachten Bedrijven en medewerkers ontvangen opdrachten in GT 1) (x 1.000) aantal ondernemingen medewerker 2-10 medewerkers medewerkers medewerkers >100 medewerkers Bron: CBS 991 ontvangen opdrachten in CGT 2) (x 1.000) Rendement KENGETALLEN MKB Omzet per fte (x 1000) 180 Brutowinst per fte (x 1000) 63 Loonkosten in % brutowinst (%) 55 Loonvoet (x 1000) 36 1) Gross Ton. 2) Compensated Gross Ton. Bron: VNSI Bron: Rabobank marktscan

18 INDUSTRIE Machinebouw De Nederlandse machinebouw is overwegend een aangelegenheid van kleine tot middelgrote ondernemingen. Snel schakelen is het devies. De sector telt ruim bedrijven, waarvan slechts 160 met meer dan honderd werknemers. Deze top 160 is verantwoordelijk voor bijna de helft van de totale omzet en biedt werk aan 44 procent van de mensen die in de sector werkzaam zijn. Ook in vergelijking met andere landen is de Nederlandse machine-industrie kleinschalig. Die kleinschaligheid heeft de afgelopen jaren groei niet in de weg gestaan. In steeg de omzet volgens het CBS met 18,8 procent. De export maakte met 22,6 procent een forse sprong. Naar verwachting was ook 2007 een goed jaar voor de sector. In 2008 zwakt de investeringsbereidheid af, in navolging van de van de algehele economische ontwikkeling. De vraag, zowel van consumenten als van bedrijven, wordt steeds grilliger. Afnemers hebben behoefte aan klantspecifieke oplossingen. Door snelle technologische ontwikkelingen zijn machines steeds sneller aan vervanging toe. Machinebouwers moeten zeer goed op de hoogte moeten zijn van wat er speelt in hun marktsegment en in staat zijn om daar razendsnel op in te springen. Steeds meer machinebouwers beperken zich tot ontwikkeling, marketing en eventueel eindassemblage, en besteden de productie uit. Snel schakelen is makkelijker met een kleine organisatie dan met een grote, maar dan moet er wel voldoende kennis en kapitaal aanwezig zijn. Samenwerking met branchegenoten in een keten of cluster kan in dat geval grote voordelen opleveren, zeker omdat afnemers steeds minder bereid zijn om de R&D kosten van maatwerk te betalen. Kennisclusters zijn bovendien een stimulans voor innovatie. Ook de toename van het aantal producten waarin meerdere materialen worden toegepast, noopt tot samenwerking tussen producenten. Het onderscheid tussen de metaal-, de kunststofverwerkende en de elektrotechnische industrie is niet meer zo vanzelfsprekend als het ooit was. Exploitatie Resultatenrekening (in % van totale omzet, ) KLEINBEDRIJF MIDDENBEDRIJF MKB OMZET Inkoop 60,0 54,4 55,6 Werk derden 1,1 1,5 1,4 Brutowinst 38,9 44,1 43,0 Overige opbrengsten 0,7 0,5 0,6 Totale opbrengsten 39,6 44,6 43,5 TOTALE KOSTEN 33,5 40,7 39,1 Loonkosten 16,0 25,8 23,7 Huisvestingskosten 2,6 1,9 2,1 Verkoopkosten 1,5 2,0 1,9 Overige kosten 7,2 6,5 6,6 Afschrijvingen 4,3 3,1 3,4 Financiële lasten 1,9 1,3 1,5 RESULTAAT VOOR BELASTING 6,1 3,9 4,4 Loonkosten zijn exclusief ondernemersbeloning bij eenmanszaken. Bron: Rabobank 18 brookz

19 UITGELICHT Bedrijvendynamiek Aantal startende bedrijven Aantal overige oprichtingen Aantal overige Aantal opheffingen Bron: Kamers van Koophandel Nederland Verdeling naar type Bedrijven en medewerkers aantal ondernemingen naar produkt aantal ondernemingen medewerker 2-10 medewerkers medewerkers medewerkers >100 medewerkers Bron: CBS Totaal aantal ondernemingen Motoren- pompen en appendages Overige machines voor algemeen gebruik Landbouwmachines en -werktuigen Gereedschapswerktuigen Industrie voor overige machines Wapens en minutie Huishoudelijke apparaten Rendement KENGETALLEN () KLEIN MIDDEN MKB Omzet per fte (x 1000) Brutowinst per fte (x 1000) Loonkosten in % brutowinst (%) Loonvoet (x 1000) Bron: CBS Bron: Rabobank marktscan

20 Ik denk dat complexe productieprocessen terugkeren naar Europa

21 INTERVIEW Turn around NA EEN SUCCESVOLLE saneringsoperatie nam André Gaalman in Leering Hengelo over. Er was gewoon een goed strategie nodig. Andre Gaalman (1962) studeerde bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. was werkzaam bij Philips (Marketing Manager en Regional Manager), Mattel (Regional Manager) en JVH Gaming Product (Managing Director). vanaf directeur van Leering Hengelo BV. vanaf oktober 2007 eigenaar Toen André Gaalman drie jaar geleden directeur werd van Leering, stond het bedrijf er niet goed voor. De Hengelose totaalleverancier voor de metaalindustrie leek de weg kwijt. De omzet kalfde af, de winstgevendheid verminderde en medewerkers liepen weg. Gaalman had in eerdere functies ervaring opgedaan met turn-around management en durfde de uitdaging aan. Financieel was het bedrijf solide. Er werkten vakkundige medewerkers en het merk Leering had een sterke reputatie. Er was gewoon een goede strategie nodig. Gaalman gaf de dertig medewerkers van het bedrijf meer verantwoordelijkheid en investeerde fors in de ontwikkeling van nieuwe producten. Vroeger haalden we veel omzet binnen met grote projecten, vertelt Gaalman. Dat deden we niet meer. Ik heb toen een hoop geld gestoken in de verbetering van onze straalcabines en straalhallen. Dat heeft vruchten afgeworden. Lufthansa gebruikt nu een complete serie cabines van ons voor het stralen van hun turbineschoepen. Binnen een jaar wist Gaalman het tij te keren. Toen de eigenaar van Leering hem vroeg of hij het bedrijf wilde overnemen, aarzelde hij niet. Oktober vorig jaar was de deal rond. Gaalman heeft het volste vertrouwen in de toekomst. In groeide de omzet van Leering met 15 procent, in 2007 nam de omzet met 25 procent toe tot rond 9 miljoen. Over vijf jaar wil hij 50 procent meer omzet halen en meer exporteren. Gaalman: Momenteel is 25 procent van onze inkomsten afkomstig uit de export, ik wil daar 40 procent van maken. Onze export bestaat uit eigen producten die we zelf ontwerpen en laten we produceren door een vaste partner hier in Hengelo. Daarop halen we hogere winstmarges dan op producten die we in Nederland vertegenwoordigen voor buitenlandse producenten. Gaalman is niet bang voor concurrentie uit goedkope productielanden: Ik spreek regelmatig klanten die de tocht naar het verre Oosten hebben gemaakt, maar daar niet over te spreken zijn. Het is moeilijk om productieprocessen op afstand te managen en het is steeds weer afwachten wat voor kwaliteit je krijgt. Een fors percentage van de productie uit China wordt afgekeurd. Ik denk dat complexe productieprocessen terugkeren naar Europa. Dat biedt goede kansen voor Leering. marktscan

22 BOUWNIJVERHEID Oorverdovende groei DE BOUW is de enige economische sector waar de groei hoorbaar is. Het is het geluid van heipalen die in de grond worden gedreven, drilboren die versleten asfalt openrijten en sloopkogels die ruimte maken voor nieuwe bouwwerken. I n 2007 groeide de bouw oorverdovend hard. Dat bleef niet zonder gevolgen. Het aantal bedrijfsovernames steeg explosief ten opzichte van het jaar daarvoor. Adviesbureau Mazars Berenschot Corporate Finance signaleerde een stijging van maar liefst 25 procent. Ook het aantal starters blijft toenemen. In geen enkele andere sector meldden zich zoveel nieuwkomers bij de Kamer van Koophandel. Daaruit spreekt vertrouwen in de toekomst, en terecht. De conjunctuurgevoelige bouwsector profiteert volop van het gunstige economische klimaat. Het afgelopen jaar groeide de bouwproductie met meer dan 10 procent, wat resulteerde in een totale productiewaarde van 70,9 miljard euro. Het is de voortzetting van een stijgende lijn die al in werd ingezet. De omzet van bouwondernemingen stijgt navenant. In de eerste negen maanden van 2007 steeg de omzet volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) met bijna 11 procent in vergelijking met een jaar eerder. Vooral de burgerlijke- en utiliteitsbouw doen het goed doordat eerder verleende bouwvergunningen sterk in waarde zijn gestegen. In de grond-, wegenen waterbouw gaat het minder hard, maar was evengoed sprake van een omzetstijging van 5 procent. Voorlopig is Nederland ook nog lang niet uitgebouwd. Vorig jaar zijn er bijna nieuwe woningen opgeleverd, maar daarmee is nog niet voldaan aan de doelstellingen van de overheid. Zelfs als de geplande woningproductie naar beneden wordt bijgesteld, wat door sterk teruglopende bevolkingsaantallen in sommige regio s onvermijdelijk is, kunnen de bouwers met hun goedgevulde orderportefeuilles een tijdje vooruit. Het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB) voorspelt dat ook 2008 een topjaar wordt. Op de middellange termijn zal de bouw het huidige hoge productieniveau kunnen handhaven, denkt het EIB. Rendement KENGETALLEN MKB Omzet per fte (x 1000) 131 Brutowinst per fte (x 1000) 60 Loonkosten in % brutowinst (%) 54 Loonvoet (x 1000) 37 Bron: Rabobank 22 brookz

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Bouwscan De Bouwscan 2014 is 430 x ingevuld. 87% van de respondenten is dga of eigenaar. 62% heeft een kleine bouwonderneming met minder dan 10 fte,

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Een bankiersblik op de grafische industrie

Een bankiersblik op de grafische industrie Een bankiersblik op de grafische industrie Visie van de Rabobank Steffanie van der Maas en Bert Sikken Rabobank Nederland 29 februari 2012 Programma 1. Trends en ontwikkelingen de markt 2. Kansen en innovaties

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

Retailscan. Pagina 1 van 5. Deelnemer: 1120533. Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport

Retailscan. Pagina 1 van 5. Deelnemer: 1120533. Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Retailscan Deelnemer: 1120533 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Detailhandel in beeld In januari 2015 was de omzet in de detailhandel 0,8 procent hoger dan in dezelfde maand vorig jaar.

Nadere informatie

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie; Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE NEDERLAND

LANDEN ANALYSE NEDERLAND LANDEN ANALYSE NEDERLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee5 de sector (cijferma>g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms>ge (2018) waarde van de consump>e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE ITALIË

LANDEN ANALYSE ITALIË LANDEN ANALYSE ITALIË Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK LANDEN ANALYSE FRANKRIJK Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee9 de sector (cijfermabg) inzicht in de huidige (2013) en toekomsbge (2018) waarde van de consumpbe van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DUITSLAND

LANDEN ANALYSE DUITSLAND LANDEN ANALYSE DUITSLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE SPANJE

LANDEN ANALYSE SPANJE LANDEN ANALYSE SPANJE Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

M200718. Overnemen vaak beter dan 'vers' starten. dr. J. Meijaard

M200718. Overnemen vaak beter dan 'vers' starten. dr. J. Meijaard M200718 Overnemen vaak beter dan 'vers' starten dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Overnemen vaak beter dan 'vers' starten Er lijkt veel te winnen met een betere match tussen potentiële kopers en

Nadere informatie

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan De Automotivescan 2014 is 464 x ingevuld: 4 van de respondenten heeft een merk-garagebedrijf en 5 is universeel. 71% heeft een

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 WERKGEVERS KIEZEN STEEDS VAKER VOOR FLEXWERKERS 5 FLEXWERKERS ZIJN IN ALLE REGIO S IN TREK 6 OMZET FREELANCERS

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Meubelindustrie De meubelindustrie in Nederland telt ruim 6.600 bedrijven. De helft hiervan is actief in de interieurbouw. Daarnaast wordt er onderscheid gemaakt tussen woonmeubelfabrikanten, de bedrijfsmeubelindustrie,

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Groothandel in sport- en recreatieartikelen De groothandel in sport- en recreatieartikelen handelt in kleding, schoeisel en hardware voor sport en recreatie. Daarbij horen ook activiteiten als marketing,

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN De bouw staat te boek als een weinig innovatieve, conservatieve

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN LANDEN ANALYSE DENEMARKEN Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Conjunctuurenquête voorjaar 2013

Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Kasper Buiting, beleidsadviseur Onderzoek en Economie www.fme.nl Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Alle rechten

Nadere informatie

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek.

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek. Markt starters Trendanalyse 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek Trendanalyse 2 1 Aantal starters door de jaren Starters per jaar 160.000 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Bijeenkomst Rabobank Noord- en Oost- Achterhoek Monique van Plateringen & Annemarie Kuijer 9 februari 2015 Introductie Sprekers Annemarie Kuijer, sectormanager

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

BLOEMENDETAILHANDEL. Aantal vestigingen: 4.479. Aantal werkzame personen: 14.280. 17% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen

BLOEMENDETAILHANDEL. Aantal vestigingen: 4.479. Aantal werkzame personen: 14.280. 17% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen BLOEMENDETAILHANDEL Brancheontwikkelingen 2013 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de bloemendetailhandel. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen, vacatures

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008 Resultaten december 2008 Ontslaggolf op komst Foto Carel Richel De Nederlandse autodealers maken zich op voor een uitzonderlijk zwaar jaar. De verkopen nieuw blijven achter, de occasionmarkt is ingestort

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij. Hartelijk welkom

Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij. Hartelijk welkom Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij Hartelijk welkom Even voorstellen Rabobank Breda Samen sterker Duurzaam nieuw hoofdkantoor Rabobank Breda 1509142 Duurzaam nieuw hoofdkantoor: film MKB-visie Alexander

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Wilt u weten hoe uw onderneming er voor staat? Met deze scan krijgt u alvast een beeld. Uw SRA-accountant helpt u verder.

Wilt u weten hoe uw onderneming er voor staat? Met deze scan krijgt u alvast een beeld. Uw SRA-accountant helpt u verder. Bouwscan deelnemer: 1120544 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Algemeen Over heel 2014 steeg de omzet met ruim 1 procent. Ondanks deze groei ligt het omzetniveau nog bijna 20 procent onder

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Communicatiebureaus Communicatie-/reclamebureaus verrichten advies-, ontwerp- en andere dienstverlenende werkzaamheden. Communicatie bestaat uit commerciële- en non-profit communicatie. Bureaus zijn onder

Nadere informatie

Saxionstudent.nl Blok1

Saxionstudent.nl Blok1 Samenvatting eindopdracht Trends en ontwikkelingen op consumentenniveau Macro In dit eind rapport hebben we de navigatiesystemen markt in kaart gebracht. In de macro, meso en micro omgevingen hebben we

Nadere informatie

SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Horecascan De Horecascan 2014 is 712 x ingevuld. Van de respondenten werkt 1 in de logiesverstrekking, 60% heeft een restaurant en 1 een café. In

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Grafische Industrie De grafische industrie behoort tot de grotere branches in het midden- en kleinbedrijf. De ondernemingen in de branche houden zich bezig met het bewerken en vermenigvuldigen van informatie.

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Fabrikant. Groothandel. Detailhandel. Consument

Fabrikant. Groothandel. Detailhandel. Consument U wilt klanten geen nee verkopen. Maar ook niet blijven zitten met voorraad. Een efficiënte goederen-, geld- en informatiestroom tussen fabrikant, groothandel, winkelier en klant voorkomt voorraadtekort

Nadere informatie

Schaalvergroting en samenwerking nemen toe, circa driekwart van de sportdetaillisten werkt samen;

Schaalvergroting en samenwerking nemen toe, circa driekwart van de sportdetaillisten werkt samen; Sportspeciaalzaken De sportspeciaalzaken zijn onder te verdelen in: Algemene sportzaken Modische sportzaken Gespecialiseerde sportzaken Megastores Outdoorzaken Trends Toenemende belangstelling voor gezondheid,

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel in wonen De detailhandel in wonen bestaat uit de volgende branches: woninginrichting (onder te verdelen in meubelspeciaalzaken, woningtextielspeciaalzaken, slaapspeciaalzaken en gemengde zaken),

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Schoenendetailhandel De schoenendetailhandel verkoopt schoeisel en aanverwante accessoires. De schoenenwinkels zijn globaal onder te verdelen in: zelfstandige samenwerkende schoenenzaken, discountzaken,

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN Q2 2015 Q2 2015 1 Voorwoord Dit is de tweede van 2015, het kwartaalonderzoek van Brookz, platform voor bedrijfsovername. Hierin

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

Het Vijfkrachtenmodel van Porter

Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het Vijfkrachtenmodel van Porter (een concurrentieanalyse en de mate van concurrentie binnen een bedrijfstak) 1 Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het vijfkrachtenmodel is een strategisch model wat de aantrekkelijkheid

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN Q1 2015 Q1 2015 1 Voorwoord Dit is de eerste, het kwartaalonderzoek van Brookz, platform voor bedrijfsovername. Hierin vindt

Nadere informatie

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Willem van der Velden Schiedam/Vlaardingen, 11 februari 2009 Agenda Kredietcrisis en recessie Scenario tot 2014 Actualiteit MKB Sectorramingen Tips voor succesvol

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Branche in beeld Modedetailhandel Eerste halfjaar 2005

Branche in beeld Modedetailhandel Eerste halfjaar 2005 Branche in beeld Modedetailhandel Eerste halfjaar 2005 Branche in beeld Modedetailhandel, eerste halfjaar 2005 Branche in beeld schetst de omzet-, markt- en prijsontwikkelingen in de modedetailhandel over

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

Rapport. van. Kamer v an Koophandel Nederland. Startersprofiel 2013. Datum uitgave Januari 2014. onderwerp Startende ondernemers in beeld

Rapport. van. Kamer v an Koophandel Nederland. Startersprofiel 2013. Datum uitgave Januari 2014. onderwerp Startende ondernemers in beeld Rapport Startersprofiel 2013 van Kamer van Koophandel Nederland Datum uitgave Januari 2014 onderwerp Startende ondernemers in beeld Pagina 1 v an 13 Inhoudsopgave 1 Samenvatting...3 2 Kerncijfers startende

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2007-I

Eindexamen economie 1 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 Een antwoord waaruit

Nadere informatie

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld Rapport Startersprofiel 2012 van Datum uitgave Januari 2013 onderwerp Startende ondernemers in beeld Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Kerncijfers startende ondernemers... 4 2.1 Meer

Nadere informatie

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011.

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011. Samenwerken voor een rendabele keten Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd Even voorstellen Curriculum Vitae strategie en structuur PricewaterhouseCoopers PWC Consulting IBM Business Consulting

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Daling cafés zet door, maar stagneert

Daling cafés zet door, maar stagneert Cafésector in cijfers Na een zeer forse daling in 2008 en 2009, is het caféaanbod in 2010 slechts met 0,8% gedaald. Absoluut gezien hebben 74 cafés hun deuren gesloten. Dat blijkt uit een analyse van het

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Groothandel in computers, randapparatuur en software Computergroothandels richten zich doorgaans op bedrijfsmatige afnemers. Ze leveren hardware, software en toebehoren. Ook service- en adviesdiensten

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Schoonmaakbedrijven Deze branchebeschrijving gaat over: Schoonmaakbedrijven die zich richten op het schoonmaken van het interieur in allerlei sectoren (61%); Gespecialiseerde schoonmaakbedrijven, vooral

Nadere informatie