Internationale propositie medisch cluster Rotterdam. 2 September 2011 Eindrapport

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internationale propositie medisch cluster Rotterdam. 2 September 2011 Eindrapport"

Transcriptie

1 Internationale propositie medisch cluster Rotterdam 2 September 2011 Eindrapport

2 Inhoud Introductie Pagina 3 Hoofdstuk 1: Trends en ontwikkelingen Pagina 8 Hoofdstuk 2: Het investeringsklimaat voor het medisch cluster in Rotterdam Pagina 26 Hoofdstuk 3: Potenties regionaal vestigingsklimaat Pagina 37 Hoofdstuk 4: Afbakening kansrijke doelgroepen en USPs Pagina 41 Kernpunten, conclusies en aanbevelingen Pagina 61 Bijlagen Pagina Pagina 2

3 Introductie Opdrachtgever en adviseur Pagina 4 Aanleiding voor dit onderzoek Pagina 5 De onderzoeksvraag Pagina 6 Onze aanpak Pagina Pagina 3 Internationale propositie medisch cluster Rotterdam

4 Introductie Opdrachtgever en adviseur De opdrachtgever: Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam Pieter van Rijn, programmamanager Medisch & Zorg De stuurgroep: MedicalDelta: Roel Kamerling SciencePort Holland: Willem Trommels, Job Nijs Erasmus MC: Rob Posthumus Rotterdam Investment Agency: Remco Buurman TU Delft: Nick Guldemond Syntens: Tjwan Tan De adviseur: Ernst & Young Health AdvisoryServices (HAS) Ernst & Young International LocationAdvisoryServices (ILAS) Pagina 4

5 Introductie Aanleiding voor dit onderzoek De ontwikkeling van een medisch cluster in Rotterdam is één van de speerpunten in het ruimtelijk-economischbeleid van de gemeente Rotterdam. Belangrijke troeven daarin zijn het Erasmus MC en een aantal reeds aanwezige dienstverlenende innovatieve bedrijven. Hiermee wordt ingespeeld op de gezondheidszorg als groeisector, niet alleen vanwege de toenemende vergrijzing, maar ook op technisch organisatorische veranderingen in de zorg, zoals de ontwikkelingen op het gebied van ehealth. Vanuit economisch perspectief is de gezondheidszorg een belangrijke pijler voor Rotterdam. Circa 18% van de werkgelegenheid in Rotterdam wordt gegenereerd door de gezondheidszorg. Dit zijn hoofdzakelijk banen in het publieke domein. Het is van belang dat Rotterdam zich tevens ontwikkeld op dit terrein in het private domein. Door verschillende partijen zijn reeds verschillende onderzoeken en verkenningen uitgevoerd naar de kansen van de gezondheidszorg, als grootste werkgever in Rotterdam en de ontwikkeling van een medisch cluster in Rotterdam. De onderzoeksvraag is beantwoord met het besef dat de hieruit voortvloeiende marketing-en acquisitieinspanningen gecoördineerd geleverd zullen moeten worden door de MedicalDelta, Science Port en Rotterdam Investment Agency (RIA). Tevens lopen er gelijktijdig een tweetal andere onderzoeken die van invloed zijn op dit onderzoek. Het economisch gebiedsprofiel Coolhaven; De evaluatie van het Biomedical Fund(inmiddels afgerond). Waar mogelijk zijn de onderzoekers van de drie trajecten voor afstemming en kennisuitwisseling bij elkaar gebracht gedurende de onderzoeken Pagina 5 Internationale propositie medisch cluster Rotterdam

6 Introductie De onderzoeksvraag Het ontwikkelingsbedrijf Rotterdam heeft ten behoeve van de economische ontwikkeling van de Rotterdamse gezondheidszorg tot een internationaal gepositioneerd medisch cluster de volgende onderzoeksvraag gesteld: Geef een onderbouwde, heldere en reële weergave van de internationale propositie voor een medisch cluster in Rotterdam. Om deze centrale onderzoeksvraag te beantwoorden, moet er gegeven de context en visie op actuele ontwikkelingen antwoord worden gegeven op de volgende deelvragen: Deelvragen Wat zouden de pijlers van de propositie voor Rotterdam moeten zijn? Welke ontwikkelingen vinden er internationaal binnen de sectoren Gezondheidszorg en Life Sciences plaats die van invloed zijn op de propositie van een medisch cluster in Rotterdam? Hoe wordt Rotterdam waargenomen? Welke specifieke niches kunnen waargenomen worden waarvoor Rotterdam een aantrekkelijke en complementaire propositie heeft, of zou kunnen ontwikkelen? Wat is er voor nodig, in termen van vestigingsplaatsfactoren en/of te ondernemen activiteiten, om deze activiteiten en/ of bedrijven aan te kunnen trekken? Welke mogelijkheden biedt dit om nieuwe bedrijven naar Rotterdam aan te trekken? Welke eisen stellen bedrijven uit de sector aan hun vestigingsplaats? Wat heeft Rotterdam deze bedrijven op dit punt te bieden? Pagina 6 Internationale propositie medisch cluster Rotterdam

7 Introductie Onderzoeksaanpak Onze aanpak van de beantwoording van de geformuleerde vraagstelling is in de figuur aan de rechterzijde weergegeven. In de volgende hoofdstukken zullen we de onderscheidenstappen bespreken. Stap 1 Het vestigingsklimaat Rotterdam, gewenste aanvullingen van het medisch cluster (incl. ehealthen lifesciences): Interviews met bedrijven en stakeholdersin Rotterdam Kick-offbijeenkomst Stap 2 Trends en ontwikkelingen Analyse (internationale) structuur van de medische-en zorgsector Gesprekken met sectorexperts Stap 3 Analyse potenties van het Rotterdamse/ regionale vestigingsklimaat (SWOT) Stap 4 Afbakening kansrijke doelgroepen voor het medisch cluster Rotterdam Opstellen USP Rotterdam voor het medisch cluster Stap 5 Eindrapportage Pagina 7

8 Hoofdstuk 1 Trends en ontwikkelingen Inleiding Pagina 9 Internationale ontwikkelingen Pagina 10 Nederland Pagina 16 Directe Buitenlandse investeringen en locatiefactoren Pagina 19 Conclusies Pagina Pagina 8

9 Trends en ontwikkelingen Inleiding Het doel van deze stap is om de structuur van en de ontwikkelingen in de te onderzoeken sector, healthen lifesciencesinzichtelijk te maken. Hiertoe is gebruik gemaakt van eigen onderzoek door Ernst & Young, zoals de Ernst & Young European Investment Monitor en specifiek sectoronderzoek, alsmede van (publieke) rapporten en cijfers met betrekking tot de sector of het specifieke cluster Pagina 9

10 Trends en ontwikkelingen Internationale ontwikkelingen Health De gezondheidszorg is sterk in beweging. Zowel wereldwijd als nationaal wordt zichtbaar dat de zorg een groeimarkt is, met fors stijgende kosten. Recent is duidelijk geworden dat de kostenstijging in Nederland vooral wordt veroorzaakt door stijging van het volume van zorg en niet zo zeer door stijging van de prijzen. Een aantal trends binnen de health& life scienceszijn: Vergrijzing en groei van de wereldbevolking - Een toename van de volumevraag in de zorg wordt grotendeels verklaard door vergrijzing, een toenemende levensverwachting, overconsumptie van voedsel en de welvaartsziekten die daardoor ontstaan. Door de vergrijzing neemt het aantal zorgvragers toe en stijgt de vraag naar healthen lifesciencesproducten. De vergrijzingsgolfzal rond 2040 in Nederland een hoogtepunt bereiken. Naast vergrijzing zal groei van de wereldbevolking eveneens zorgen voor een groeiende vraag naar producten en diensten op het gebied van health& lifesciences. Bestrijding van infectieziekten Bestrijding van infectieziekten die ook van mens op dier kunnen overspringen (of andersom) is van toenemend (wereldwijd) belang. Medisch-technologische vooruitgang - Grote investeringen in medische technologie en in nieuwe medicijnen leiden tot het kunnen leveren van meer en betere zorg. De medisch-technologische vooruitgang vergroot het aanbod en de mogelijkheden van hulpmiddelen, waardoor de arbeidsproductiviteit vergroot kan worden. Dit is nodig met het oog op de toenemende vraag naar gezondheidszorg en de hiermee samenhangende vraag naar geschoolde arbeid. ICT biedt mogelijkheden voor een verbetering en kostenverlaging van de zorgverlening zelf. Wereldwijd is er een trend naar samenwerking onder farmaceutische bedrijven om tot gedeelde innovatieprojecten te komen. Persoonlijke medicatie en zorg op maat -Er is een groeiende vraag naar meer persoonlijke medicatie waardoor er meer niches ontstaan binnen de sector lifesciences. Deze ontwikkelingen worden versterkt door enerzijds een steeds meer geëmancipeerde zorgconsument die beter is geïnformeerd en anderzijds door de koopkracht van ouderen die fors is toegenomen. Transparantie van het zorgaanbod, de kwaliteit en ook de toegankelijkheid van de dienstverlening worden steeds belangrijkere factoren in de keuze van de consument. De emancipatie van de zorgconsument wordt van overheidswege aangemoedigd onder het adagium meer verantwoordelijkheid voor de burger. Deze ontwikkelingen leiden tot meer nadruk op de kwaliteit en veiligheid van de geleverde zorg en tot meer preventieve zorg Pagina 10

11 Trends en ontwikkelingen Internationale ontwikkelingen Medische technologie Europese omzetgroei naar productgroep, % 5% 0% -5% -10% -15% -20% Top 5 bedrijven in Europa naar omzetgroei, 2009 Bedrijf 8% -9% Non imaging diagnostics 5% Percentage change in revenu -8% Imaging Landvan herkomst Groei( m) % groei FreseniusMedicalCare Duitsland % Siemens Healthcare Duitsland 757 7% FreseniusKabi Duitsland % Roche Diagnostics Zwitserland % EssilorInternational Frankrijk 194 5% 4% -15% Research and other equipment 8% -2% Therapeutic devices Percentage change in number of companies Bron: Ernst & Young De medische technologie (medtech) industrie is een diverse industrie met een verscheidenheid aan technologieën en producten; van contactlenzen tot aan CT-scan machines. Medtechverschilt van andere segmenten binnen de lifesciences (zoals farmaen biotech) in bijvoorbeeld de manier waarop innovatieve nieuwe producten worden ontwikkeld; dit heeft vaak meer overeenkomsten met de IT industrie dan met medicijnontwikkeling. Het aantal bedrijven in de medtechsector is gedaald over de periode , voornamelijk veroorzaakt door fusies & overnames op dit gebied (Ernst & Young, 2010). Zo zijn het aantal bedrijven in de productgroep imaging met 8% gedaald. Alle vier de productgroepen die worden onderscheiden binnen de medtechsector (zie figuur linksboven) kenden echter een toename in de omzet in Op de lange termijn bieden trends zoals een toename van de levensverwachting, veroudering, nieuwe technologieën en toename van lifestyle medicine kansen voor een uitbreiding van de medtechindustrie Pagina 11

12 Trends en ontwikkelingen Internationale ontwikkelingen Biotechnologie Marktomvang biotechnologie in Europa ( ) Data beursgenoteerdebedrijven 2009 mln 2008 mln Opbrengsten % % groei R&D uitgaven % Netto inkomen (verlies) (288) (913) -68% Aantal medewerkers % De Europese pijplijn van veelbelovende producten in ontwikkeling op het gebied van biotechwordt aangevoerd door het Verenigd Koninkrijk. Nederland staat op de negende positie met iets meer dan 50 producten in ontwikkeling. Het grootste cluster van producten in Fase III in Europa zijn ontwikkelingen op het gebied van kanker. Europese klinische pijplijn naar land, 2009 Aantal bedrijven Beursgenoteerd % Niet-beursgenoteerd % Totaal % Bron: Ernst & Young Verenigd Koninkrijk Duitsland Denemarken Frankrijk Zwitserland Zweden Israel Het aantal bedrijven (beursgenoteerd en nietbeursgenoteerd) in de biotechnologie in Europa is in 2009 met 2% gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. De opbrengsten van de bedrijven in de biotechnologie is gestegen met 8%, terwijl de uitgaven aan R&D zijn gedaald. Trends op het gebied van biotechworden besproken in Bijlage 4. Italië Nederland Ierland Spanje België Noorwegen Oostenrijk Finland Aantal mogelijke producten Bron: Ernst & Young Pagina 12

13 Trends en ontwikkelingen Internationale ontwikkelingen Farmaceutische industrie Gebaseerd op verkoopinformatievan farmaceutische producten is Noord-Amerika de grootste markt ter wereld met bijna 40% van de totale omvang van de wereldmarkt. Europa neemt de tweede positie in. De verwachting is dat de mondiale farmasector in 2011 met 7% zal groeien. De snelste groei vindt plaats in opkomende markten zoals China, India, Brazilië, Rusland. Nederland in de Europesefarmamarkt (omzet) Markt voor farmaceutische producten (verkoop), 2009 Noord Amerika 5,7% Europa 12,7% 11,2% 30,6% 39,8% Azië, Afrika, Australië Bron: IMS Health Market Prognosis, March 2010, Unaudited and audited global pharmaceutical market by region 1 Frankrijk Frankrijk Duitsland 2 Duitsland Duitsland Frankrijk 3 Italië Italië Italië 4 VK Spanje Spanje 5 Spanje VK VK 6 Nederland Rusland Rusland 7 België Turkije Turkije 8 Rusland Polen Polen 9 Turkije Griekenland Griekenland 10 Polen Nederland België 11 Nederland De farmamarkt wordt beheerst door een consolidatieslag, waarbij grote concerns kleinere spelers overnemen. De verwachting is dat de Nederlandse farmamarkt negatief zal groeien in de periode (-5%). Binnen Europa valt Nederland buiten de top 10 van landen met de hoogste omzet in farma, zoals is te zien in de tabel links. Naast deze trend is er ook een trend gaande waarin R&D afdelingen worden ingekrompen door een sterkere focus op kosten. Binnen Nederland worden de R&D afdelingen van Organon(Oss) en Solvay (Weesp) gesloten, met een verlies van circa onderzoeksbanen Pagina 13

14 Trends en ontwikkelingen Internationale ontwikkelingen Farmaceutische industrie Binnen de gezondheidszorg en de farmaceutische industrie is verandering te observeren van een verticaal geïntegreerde keten naar een ecosysteem. Deze trend wordt in onderstaande tabel door Ernst & Young beschreven als de verschuiving binnen de farmaceutische industrie van Pharma1.0 naar Pharna3.0. Trendsin de gezondheidszorg: de shift van Pharma 1.0 naar Pharma 3.0 Pharma1.0 Pharma2.0 Pharma3.0 HetBlockbustermodel: Pharma1.0 bestaat uit een verticaal geïntegreerd businessmodel gericht op één belangrijk medicijn waar het bedrijf een patent op heeft. De huidige farmaceutischeindustrie: de beweging naar een meer kosten efficiënte en gediversifieerd product/markt model. Pharmabedrijven proberen van één specifieke drug te diversifiëren naar een portfolio van meer medicijnen gericht op doelgroepen in specifieke therapeutische gebieden en andere segmenten zoals over-the-counter(otc) medicijnen, diergeneeskunde en consumentenproducten. Er wordt meer focus aangebracht binnen het bedrijf, door middel van kostenreductie en standaardisering. Farma bedrijven vergroten hun geografische footprintdoor in opkomende markten te investeren, efficiëntie te vergroten en nieuwe inkomstenbronnen te gebruiken. In Pharma3.0 slagen of mislukken bedrijvenniet afhankelijk van de aantallen die er geproduceerd of verkocht worden, maar in toenemende mate op hun mogelijkheid om de healthoutcomes te verbeteren, waarbij de patiënt en de betalers zich in het midden van het ecosysteem bevinden. Pharma3.0 is meer een aanvulling op Pharma2.0 dan dat het Pharma2.0 geheel vervangt. Deze shift van Pharma2.0 naar Pharma3.0 is sterk onder invloed van trends als de veranderingen in de gezondheidszorg, demografie, healthinfomationtechnology(it) en consumentenpatronen (mondigheid, koopkracht). Hierdoor zijn een aantal nieuwe bedrijven ten tonele verschenen die traditioneel gezien niet in de farmasector thuishoren. Bijvoorbeeld electronic/ mobile health firms, grote retailers, financialservices companiesen IT bedrijven. De patiënt staat centraal in dit model waarin de patiënt van vandaag verandert in de superconsument van morgen. Bron: Ernst & Young, Pagina 14

15 Trends en ontwikkelingen Internationale ontwikkelingen Farmaceutische industrie Pharma3.0 staat voor een complex ecosysteem met vele facetten. Ernst & Young heeft een database opgezet om het aantal initiatieven dat binnen de Pharma3.0 valt te kunnen analyseren. Dit zijn onder andere initiatieven die gebaseerd zijn op online applicaties. In 2010 heeft Ernst & Young 220 initiatieven verzameld en geanalyseerd. Het aantal Pharma3.0 initiatieven door farmaceutische bedrijven stijgt snel. Het aandeel van nonpharmabedrijven die investeren in 3.0 initiatieven op het gebied van commerciële model innovatie is echter nog hoger dan van pharmabedrijven. Wanneer we kijken naar de initiatieven, is te zien dat bijvoorbeeld de investeringen in smartphoneappsin 2010 snel zijn toegenomen. Van de in het kader van Pharma3.0 onderzochte 220 initiatieven in 2010 vond geen enkele in Nederland plaats. In het kader het huidige onderzoek is gesproken met IPT Telemedicine, dat zijn rootsheeft in Rotterdam. Dit initiatief zou als (221 e ) Pharma3.0 initiatief geteld kunnen worden. Initiatieven van farma bedrijven naar type, % 5% 9% 11% 5% 13% 20% Smartphone apps mobile Health (excl. Smartphone apps) Educatieve websites Social media/ online communities Risico/kostendeling met betalers Patient support programma's 13% Open innovatie 18% Patiënt-gecontroleerde medical devices Overig Initiatieven van farma bedrijven naar type, 2010 Het aantal Pharma3.0 initiatieven door farma bedrijven, % toename 2% 2% 3% 3% 11% 41% Smartphone apps mobile Health (excl. Smartphone apps) % 20% 9% Educatieve websites Social media/ online communities Patient support programma's Open innovatie Patiënt-gecontroleerde medical devices Educatieve programma's Overig Bron: Ernst & Young, Pagina 15

16 Trends en ontwikkelingen Nederland Ontwikkelingen in de zorgsector Door de wijzigingen in zowel de zorgvraag als de financiering van de zorg zijn de volgende trends zichtbaar ten aanzien van de locatie waar zorg wordt verleend: Langdurige zorg wordt verplaatst van instellingen naar huis, dit wordt ook wel de trend van intramuraal naar extramuraal genoemd; In de korter durende zorg, zoals veelal wordt gegeven vanuit ziekenhuizen, is deze trend ook zichtbaar maar wordt genoemd van verblijf naar ambulante zorg waarbij overnachting in een kliniek zo veel mogelijk wordt voorkomen; Een derde trend heeft vooral te maken met de wijze van organisatie en huisvesting van zorg die steeds meer van grootschalig naar kleinschalig gaat. Hoewel de instellingen fuseren en dus grotere organisaties vormen, gaat het in de organisatie van de zorg voor consumenten juist om kleinschalige en persoonlijke zorg. Het gevolg van deze verschuivingen is dat er meer zorg op afstand wordt verleend, bijvoorbeeld met behulp van Domotica. (Domoticais een samentrekking van domus (huis) informatica, telematica en robotica. De integratie van technologie en diensten, ten behoeve van een betere kwaliteit van wonen en leven. Domoticabetreft niet alleen de integratie van techniek en bediening in de woning, maar de dienstverlening van buitenaf naar de woning.) Een ander gevolg is dat diagnostiek, bijvoorbeeld onderzoek van bloed of radiologisch onderzoek, steeds vaker vanuit een gespecialiseerd service centrum plaatsvindt. Zoals eerder ook al genoemd is er een trend zichtbaar met toenemende aandacht voor kwaliteit en veiligheid in de zorg. Kwaliteit en veiligheid moeten zichtbaar worden voor de consument. Deze openheid wordt gevraagd door zowel regelgever als consument. In een recent rapport van de OESD (OECD Health Data 2011) wordt vastgesteld dat Nederland inmiddels na de VS het duurste zorgstelsel van alle ontwikkelde landen heeft in termen van kosten per inwoner. Dit maakt opnieuw de noodzaak zichtbaar om grip te krijgen op de zorgkostenontwikkeling door het toepassen van nieuwe, efficiënte, toepassingen van zorg. Deze ontwikkeling is niet uniek voor Nederland maar wereldwijd zichtbaar Pagina 16

17 Trends en ontwikkelingen Nederland life sciences Binnen Nederland is de HumanHealth life scienceshet sterkst vertegenwoordigd, zoals te zien is in de figuur rechts. Hierbinnen is de sector medicijnen (therapeutics) het grootst.voor het grootste gedeelte van de bedrijven zijn medicijnen de primaire activiteit, voor een aantal bedrijven is het echter ook een secundaire activiteit. In Nederland is de (rode) lifesciencessector voornamelijk geconcentreerd in Amsterdam, Groningen en Leiden. Hiernaast zijn er nog een aantal regionale subclusters, waar ook Rotterdam onder valt. Volgens the Decision Group (2011) zijn er 314 bedrijven in Nederland actief in de biotech. Toepassingsgebieden van life sciencesbedrijven in Nederland (primaire en secundaire activiteit) Primaire activiteit Secundaire activiteit Biotechin Nederland Facts & Figures(2009) 314 bedrijven actief in het Nederlandse cluster Meer dan 200 bedrijven actief in R&D Totale opbrengst 18,7 miljard,82,9% hiervanis gegenereerd door bedrijven met meer dan 250 werknemers 45% van de opbrengst wordt gegenereerd door R&D bedrijven; 48% door productiebedrijven werknemers, 68,5% van de werknemers is in dienst bij bedrijven met meer dan 500 werknemers Bron: The Decision Group, 2009 Bron: The Decision Group, Pagina 17

18 Trends en ontwikkelingen Nederland - Health Totale uitgaven in Nederland aan gezondheidszorg,% van BNP (2009) Uitgave aan gezondheidszorg in Nederland is hoger dan het regionale gemiddelde (EU 15 landen), % van BNP (2009) Voor Nederland liggen er uitdagingen op het gebied van stijgende kosten, toename van chronische ziekten en vergrijzing. De totale uitgaven aan gezondheidszorg nemen toe. Het gemiddelde sterftecijfer veroorzaakt door kanker is in Nederland hoger dan het OECD gemiddelde. Het merendeel van de uitgaven aan gezondheidszorg wordt gespendeerd aan zorg in de laatste levensfase van patiënten. Uitgaven gezondheidszorg Uitgaven aan gezondheidszorg in Nederland naar leeftijd (0-95 jaar). Totale kosten in miljoenen euro s. Leeftijd = Vrouw = Man Pagina18

19 Trends en ontwikkelingen Directe buitenlandse investeringen en locatiefactoren (I) In de Ernst & Young EuropeanInvestmentMonitor, worden aangekondigde grensoverschrijdende investeringen in Europa geregistreerd. De sectoren health& social work, pharmaceuticals, scientificinstruments en scientific research zijn onderdeel van deze monitor. De investeringen in deze sectoren worden nader toegelicht Buitenlandse investeringen in de health& lifesciences industrie in Europa (aantal) Health & life sciences In de periode zijn er in Europa investeringen in de sector health& lifesciences aangekondigd. De investeringen in Europa zijn sinds 2000, toen er 122 investeringen plaatsvonden gestegen tot 270 investeringen in Het grootste gedeelte van deze investeringen vond plaats in de sector pharmaceuticals (zie figuur rechtsboven). In de figuur rechtsonder is een verdeling naar activiteit van de investeringen gegeven. Het grootste gedeelte van de investeringen plaats in productiefaciliteiten (34%). Investeringen in sales & marketing nemen een tweede positie in (24%). Het aandeel R&D is met 23% relatief hoog vergeleken met andere sectoren (in software is dit aandeel 12% en in de chemische industrie 7%) % 23% 2% 3% 10% 4% 34% Hoofdkantoor Logistiek Productie Research & Development Sales & Marketing Testing & Servicing Overig Health & Social Work Pharmaceuticals Scientific Instruments Scientific Research Verdeling van het aantal directe Buitenlandse investeringen in de health& life sciencesindustrie in Europa per activiteit ( ) Pagina19

20 Trends en ontwikkelingen Directe buitenlandse investeringen en locatiefactoren (II) Totaal health & life sciences De grafiek rechtsboven laat het totale aantal buitenlandse investeringen in health& lifesciencesper land zien. Het grootste gedeelte van de investeringen vindt plaats in het Verenigd Koninkrijk en in Frankrijk. Duitsland neemt de derde positie in en de vierde positie wordt bezet door Ierland. De vierde positie van Ierland is opvallend te noemen, dit wordt mede veroorzaakt door een aantrekkelijk belastingklimaat. Ook België (117 projecten) en Zwitserland (120 projecten) zijn relatief succesvol in het aantrekken van buitenlandse investeringen in deze sector. Directe buitenlandse investeringen in health& lifesciencesin Europa ( ): Top 15 landen Aantal projecten Nederland neemt de 8e positie in Europa in op het gebied van het aantrekken van buitenlandse investeringen in de afgelopen tien jaar in de sector health& life sciences. Nederland trekt gemiddeld 3% van het aantal buitenlandse investeringen in health& lifesciencesaan. Bron: Ernst & Young European Investment Monitor Van de 65 projecten die in Nederland plaatsvonden, kwamen er 12 in Zuid-Holland terecht, waaronder CryoCathTechnologies, StamcellInnovationsen TLC Biopharmaceuticalsin Leiden, Bioriginal EuropeAsia in Den Bommel en Artemis International en Sectrain Den Haag Pagina20

21 Trends en ontwikkelingen Directe buitenlandse investeringen en locatiefactoren (III) Farmaceutische industrie In de periode zijn er in Europa 1184 investeringen in de farmaceutisch industrie aangekondigd. Nederland heeft in deze periode 30 investeringen uit de farmaceutische sector aan weten te trekken. Zoals te zien is in de figuur rechtsonder vindt het grootste gedeelte van de investeringen plaats in productie (42%). Investeringen in research & development(r&d) nemen een tweede positie in. Een aantal voorbeelden die de afgelopen jaren plaatsvonden in Nederland zijn weergegeven in onderstaande tabel. Buitenlandse investeringen in de farmaceutische industrie in Europa ( ) Aantal projecten Bron: Ernst & Young European Investment Monitor Jaar Locatie Bedrijf Land van Type Activiteit herkomst investering 2007 Hoofddorp IdexxLaboratories Inc VS Hoofdkantoor Uitbreiding 2007 Lelystad PrionicsAG Zwitserland Productie Uitbreiding 2008 Leiden CryoCathTechnologies Inc Canada Sales& Marketing Nieuw 2008 Haarlem Merck & Co Inc VS Productie Uitbreiding 2009 Oss Schering-PloughCorp VS Productie Co-locatie 2009 Sittard TigenixNV België Productie Nieuw 2009 Weesp SolvaySA België Productie Expansie 2009 Amsterdam Wright Medical VS Logistiek Co-locatie 2009 Veenendaal DishmanPharmaceuticals India Productie Nieuw 2009 EttenLeur Sysmex Japan Sales& Marketing Nieuw Directe Buitenlandse investeringen in de farmaceutische industrie in Europa per activiteit ( ) 2% 9% 5% 19% Hoofkantoor Logistiek Productie 23% Research & Development 42% Sales & Marketing Overig Bron: Ernst & Young European Investment Monitor Pagina21

22 Trends en ontwikkelingen Directe buitenlandse investeringen en locatiefactoren (IV) Scientific instruments en scientific research In de periode zijn er in Europa 789 grensoverschrijdende investeringen in de sectoren wetenschappelijke instrumenten en onderzoek aangekondigd, waarvan 533 in de sector wetenschappelijke instrumenten (definitie: ontwikkelen van medische-, optische-en precisieinstrumenten, klokken en horloges) en 256 in de sector wetenschappelijk onderzoek (definitie: R&D op het gebied van natuurwetenschap en techniek). Nederland heeft 34 investeringen aangetrokken. Zoals te zien is in de figuur rechtsonder vindt het grootste gedeelte van de investeringen plaats in sales & marketing faciliteiten (31%). Ook investeringen in R&D (25%) en productie (23%) zijn belangrijk. Een aantal voorbeelden die de afgelopen jaren plaatsvonden in Nederland zijn weergegeven in onderstaande tabel. Jaar Locatie Bedrijf Land van Type Activiteit herkomst investering 2010 Eindhoven Biocartis Zwitserland Hoofdkantoor Nieuw 2009 Wijchen MedXHealth Corp Canada Logistiek Nieuw 2009 Geleen CellMade Frankrijk R&D Nieuw 2009 Heerlen Micromeritics Instrument VS Hoofdkantoor Nieuw 2008 Beek Merit Medical Systems Inc VS Logistiek Nieuw 2008 Utrecht PhenomenexInc VS Sales & Marketing Nieuw 2007 Amsterdam PalomarMedicalTechn. VS Sales& Marketing Nieuw 2007 Veenendaal Mitutoyo Japan R&D Co-locatie 2007 Etten Leur Hollister Inc VS Logistiek Nieuw 2007 Hoofddorp MindrayCo Ltd China Sales& Marketing Nieuw Buitenlandse investeringen in de sectoren wetenschappelijke instrumenten en onderzoek in Europa ( ) Aantal projecten % % 2% 25% Bron: Ernst & Young European Investment Monitor Directe Buitenlandse investeringen in de sectoren wetenschappelijke instrumenten en onderzoek in Europa per activiteit ( ) 12% 3% 23% Hoofkantoor Logistiek Productie Research & Development Sales & Marketing Testing & Servicing Overig Bron: Ernst & Young European Investment Monitor Pagina22

23 Trends en ontwikkelingen Directe buitenlandse investeringen en locatiefactoren (V) Health and social work In de periode zijn er in Europa 77 grensoverschrijdende investeringen in de sector health& socialwork aangekondigd. Vergeleken met het aantal investeringen in de farmaceutische sector en de wetenschappelijke instrumenten/ onderzoek is dit weinig. Zoals te zien is in de figuur rechtsonder vindt het grootste gedeelte van de investeringen plaats op het gebied van testing& servicing (54%). Ook het aantal investeringen in sales & marketing activiteiten is relatief hoog. In onderstaande tabel zijn een aantal voorbeelden van investeringen in de sector health& social work weergegeven. Omdat geen enkele investering recent in Nederland heeft plaatsgevonden, zijn dit investeringen over geheel Europa. Jaar Locatie Bedrijf Land van herkomst Activiteit Type 2010 York (VK) Van Os Medical Nederland Sales & Marketing Nieuw 2010 Boekarest (ROM) Medicana Hospitals Group Turkije Testing & Servicing Nieuw 2009 Madrid (ESP) Quality Medical Services (AegonNV) Nederland R&D Nieuw 2009 Boedapest (HON) EuromedicInternational Nederland Testing & Servicing Nieuw 2008 Meerdere locaties in Roemenië FreseniusAG Duitsland Testing& Servicing Nieuw 2007 Hennigsdorf (DUI) Healthways International VS Contact centre Nieuw 2007 Dublin(IRL) EMC Healthcare Polen Testing& Servicing Nieuw 2007 Frankfurt am Main (DUI) Healthpia Europe Zuid-Korea Sales& Marketing Nieuw 2007 Londen (VK) Smiles Dental Spa Ierland Testing& Servicing Nieuw 2006 Gateshead(VK) MedExTech China Hoofdkantoor Nieuw Buitenlandse investeringen in health& socialwork in Europa, Aantal projecten % % 3 3 6% % 2% 2% 28% Contact center Hoofkantoor Productie Research & Development Sales & Marketing Testing & Servicing Overig Bron: Ernst & Young European Investment Monitor Directe Buitenlandse investeringen in health& socialwork in Europa per activiteit ( ) Bron: Ernst & Young European Investment Monitor Pagina23

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek?

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek? Deze kaart geeft een overzicht van beschikbare feiten en geneesmiddelenonderzoek. De kaart is tot stand gekomen op basis van literatuuronderzoek, interviews en denksessies met deskundigen. Met dank aan

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Niels Krol Investor Relations Manager 14 april 2016 Regionale acquisitiepartners 1 Binnen het MRDH gebied richten

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen. 29 juni 2015

Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen. 29 juni 2015 Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen 29 juni 2015 Wat ging vooraf Europese richtlijn medisch hulpmiddel Een medisch hulpmiddel is elk instrument, toestel of apparaat, elke software of stof

Nadere informatie

Samenwerkingsverbanden Economie op een rij

Samenwerkingsverbanden Economie op een rij Samenwerkingsverbanden Economie op een rij Factsheet Bedrijvenbeleid/topsectoren Doel Contactpersoon Ministerie EL&I: Dhr. M. Snippe??? Factsheet Gebiedsagenda Zuidvleugel Doel Contactpersoon Factsheet

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht Intergouvernementeel / VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur en expatorganisaties Ambassades en consulaten Den Haag: Internationale stad van vrede en recht De gemeente Den Haag is internationale stad

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Introductie ICP Corporate Finance

Introductie ICP Corporate Finance Introductie ICP Corporate Finance Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij Corporate Finance vraagstukken Specialist in fusies & overnames, (alternatieve)

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Ambitie programma Toegevoegde waarde/bijdrage aan BNP: 40 miljard euro op ZON niveau 8,5 miljard op het niveau van Zuid- Limburg Complete werkgelegenheid:

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Mitel User Group. Gijs Borsboom, VP Sales Benelux. 21 mei, 2014

Mitel User Group. Gijs Borsboom, VP Sales Benelux. 21 mei, 2014 Mitel User Group Gijs Borsboom, VP Sales Benelux 21 mei, 2014 Van harte welkom op uw eigen meeting! Agenda van vandaag: Update Mitel & Aastra Gijs Borsboom Update Gebruikersgroep Voorstel en installatie

Nadere informatie

Internationale Kansen & Knelpunten

Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport van- en voor de Nederlandse Life Sciences & Health sector Versie 2015 Mede mogelijk gemaakt door: www.tfhc.nl Task Force Health Care

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Investeringen door buitenlandse bedrijven hebben een belangrijke toe gevoegde

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen -

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen - Propositiedocument Business Cluster Semiconductors - aanbevelingen - Uitgevoerd in opdracht van: Business Cluster Semiconductors Nijmegen, februari 2012 Aanbevelingen A Veranker en versterk de toppen (circuits,

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 CVO Groningen Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap Stimuleren van kennisintensief ondernemerschap Drijvende krachten Valorisatie en Ondernemerschap

Nadere informatie

Insights Medische branche

Insights Medische branche Insights Medische branche De Duitse gezondheidsmarkt, met een jaarlijkse omzet van meer dan 280 miljard euro, is een stevige groeimarkt. Zonder twijfel is de Duitse gezondheidszorg qua kwaliteit een van

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

Derks & Derks Detachering Uw partner voor tijdelijke professionals in Life Sciences

Derks & Derks Detachering Uw partner voor tijdelijke professionals in Life Sciences Derks & Derks Detachering Uw partner voor tijdelijke professionals in Life Sciences Interim Detachering Payrolling Derks & Derks Detachering Breed aanbod Life Sciences professionals Derks & Derks Detachering

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht Brainport Monitor 2010 Samenvatting Van crisis naar kracht People De effecten van de crisis laten zien dat de arbeidsmarkt in Brainport conjunctuurgevoelig is. Technology Brainport blijft goed presteren

Nadere informatie

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Het CMI NEN wordt opgericht door drie initiatiefnemers: UT, Siemens en UMCG/RUG Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Matchmaking Event Prof.

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Brightlands Chemelot Campus 13/10/14 Hugo Delissen Chemisch technoloog 14 jaar Productie engineer, Product ontwikkeling, Operations manager 1990-2004 Philips

Nadere informatie

Bedrijfsruimte op hoog niveau

Bedrijfsruimte op hoog niveau Bedrijfsruimte op hoog niveau Mercator: interactie tussen universitair toptalent en innovatieve ondernemers Mercator Science Park is als publiek-privaat initiatief ontstaan in het midden van de jaren negentig.

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Langer Leven. Menno Kok

Langer Leven. Menno Kok Langer Leven Vergrijzing of Silver Economy? Bepalen onze genen hoe lang we leven (en hoe gezond we zijn) Wat moeten we (nu) doen om (straks) gezond ouder te worden Wat betekent dat in euro s? Menno Kok

Nadere informatie

Nederland als vestigingsplaats g voor buitenlandse bedrijven

Nederland als vestigingsplaats g voor buitenlandse bedrijven Nederland als vestigingsplaats g voor buitenlandse bedrijven 1 Aanleiding Sinds jaren '90 sterke toename van investeringen ingen door buitenlandse bedrijven (FDI) Door open en sterk internationaal georiënteerde

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Titel. Campusvorming voor Chronische Zorg. Wiebe Cnossen, Jan Rietsema

Titel. Campusvorming voor Chronische Zorg. Wiebe Cnossen, Jan Rietsema Titel Campusvorming voor Chronische Zorg Wiebe Cnossen, Jan Rietsema Pagina: 2 Agenda Setting the scene Waarom nadenken over een campus? Wat is een Campus? Hoe richt je Open Innovatie in? Tilburg aan zet

Nadere informatie

Dinalog: What s in it for me?

Dinalog: What s in it for me? KDC HAN 31 januari 2013 Dinalog: What s in it for me? door: Harry van den Hoff - Dinalog Harry van den Hoff Programma Manager MKB & Kennisverspreiding 076 5315305 vandenhoff@dinalog.nl 31 jan 2013 Ambitie

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land

De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land Algemene Ledenvergadering NDL Amsterdam, 22 april 2016 Drs. René Buck Directeur Buck Consultants International Buck Consultants International

Nadere informatie

Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen. International Days 2015

Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen. International Days 2015 Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen International Days 2015 Op Erasmus gaan: wereldwijde mogelijkheden Binnen Europa: 32 landen: 28 EU landen, Turkije, IJsland, Noorwegen, FYROM

Nadere informatie

Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land?

Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land? Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land? Rotterdam, 25 november 2009 --- In opdracht van het VNO-NCW heeft Rotterdam School of Management, Erasmus University

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Aandelen Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2009 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Bedrijfsruimte op hoog niveau

Bedrijfsruimte op hoog niveau Bedrijfsruimte op hoog niveau Mercator: interactie tussen universitair toptalent en innovatieve ondernemers Mercator Science Park is als publiek-privaat initiatief ontstaan in het midden van de jaren negentig.

Nadere informatie

IT Job market report. IT Job Board, Januari 2013

IT Job market report. IT Job Board, Januari 2013 IT Job market report 2013 IT Job Board, Januari 2013 De Nederlandse IT kandidaat Freelance 39% Werkzaam in 85% 15% Man Vrouw 61% Vaste dienst 74% Private sector 26% Publieke sector Top 15 Skills 1 Helpdesk

Nadere informatie

Horwath HTL Hotel Event 2013. De Kunst van Hotels

Horwath HTL Hotel Event 2013. De Kunst van Hotels Horwath HTL Hotel Event 2013 De Kunst van Hotels Programma Opening door Karin van Gilst, Stedelijk Museum Presentatie Ewout Hoogendoorn, Horwath HTL Presentatie Bart Lukaszewicz, Houthoff Buruma Presentatie

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

De vestigingsplaatsaantrekkelijkheid. en de rol van World Trade Centers

De vestigingsplaatsaantrekkelijkheid. en de rol van World Trade Centers De vestigingsplaatsaantrekkelijkheid van Nederland en de rol van World Trade Centers Drs. Nicolaas Waaning MBA Senior Adviseur Amsterdam, 5 juni 2013 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL

Nadere informatie

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020 Gerard Blom & Patrick Essers Contents Koepelvisie Strategic Board Delta Region Strategische Innovatie Agenda Innovatiethema

Nadere informatie

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord Fred Bisschop Financiering op basis van de businesscase De businesscase beslaat een lange periode en wordt door verschillende actoren bepaald Financiers

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Presentatie ALV NDL 20/11/2014 Agenda 1. Topsector logistiek 2. Organisatie en uitgangspunten 3. Cross-overs 4. Logistiek Koffertje en lonkend perspectief

Nadere informatie

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer Octrooidatabases worden met het jaar completer. Het analyseren van de hierin aanwezige informatie, ook wel landscaping

Nadere informatie

Resultaten 2014 Rotterdam Partners

Resultaten 2014 Rotterdam Partners Resultaten 0 Rotterdam Partners Rotterdam Partners International Trade & Investment is in 0 actief betrokken geweest bij de realisatie van 0 projecten in de Rotterdam regio. Hiervan waren confirmed projects,

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Stages via IFMSA. Algemene introductie IFMSA Ontwikkelingsstages Klinische stages Onderzoeksstages Vragen

Stages via IFMSA. Algemene introductie IFMSA Ontwikkelingsstages Klinische stages Onderzoeksstages Vragen Op stage met IFMSA Stages via IFMSA Algemene introductie IFMSA Ontwikkelingsstages Klinische stages Onderzoeksstages Vragen Introductie IFMSA International Federation of Medical Student s Associations

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Een praktische kijk op. KMO financiering

Een praktische kijk op. KMO financiering Een praktische kijk op KMO financiering PMV nv is een Vlaamse investeringsmaatschappij PLAATS VAN PMV IN HET VLAAMSE INVESTERINGSLANDSCHAP PUBLIEK & INSTITUTIONELE INVESTEERDERS VLAAMS GEWEST 100 % 100

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Overzicht Stylized Facts Theoretisch kader Sterke en zwakke sectoren in Vlaanderen? De supersterren van de Vlaamse economie

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Risk & Reward in Contract Manufacturing

Risk & Reward in Contract Manufacturing Risk & Reward in Contract Manufacturing Armand A. Hoftijzer Risk & Reward seminar voor de biotech, pharma en life sciences industrie 24 maart 2011 - Hermitage Amsterdam He who is not courageous enough

Nadere informatie

Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant. Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch

Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant. Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch Inhoud workshop Even voorstellen Wat is er in de regio? Martkontwikkelingen;

Nadere informatie

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013 XL 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Ju i 2014 2 AANTAL OVERNACHTINGEN NAAR VERBLIJFSMOTIEF,

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Dirk Jan van den Berg Voorzitter van het College van Bestuur van de TU Delft Ter gelegenheid van de opening van het collegejaar 2009/2010 Delft,

Nadere informatie

New CPB Scenario Study. Question. Approach. Answer. Policy. How will we earn our daily bread in 2040? Scenarios to deal with uncertainty

New CPB Scenario Study. Question. Approach. Answer. Policy. How will we earn our daily bread in 2040? Scenarios to deal with uncertainty www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 New CPB Scenario Study Question How will we earn our daily bread in 2040? Approach Scenarios to deal with uncertainty Answer Smart people Strong

Nadere informatie

Management van retour-logistieke ketens

Management van retour-logistieke ketens Management van retour-logistieke ketens Erwin van der Laan RSM Erasmus Universiteit EVO dag 30 mei 2006 Duurzame Supply Chains Meet the needs of the present without compromising the ability of future generations

Nadere informatie

World Economic Forum (WEF) en verzamelde onder leiding van Professor Henk Volberda de gegevens voor Nederland.

World Economic Forum (WEF) en verzamelde onder leiding van Professor Henk Volberda de gegevens voor Nederland. Introductie Networked Readiness Index van het World Economic Forum 2013 Het Global Information Technology Report 2013: Growth and Jobs in a Hyperconnected World alweer de 12 e editie van de gerenommeerde

Nadere informatie