Huisvestingsplan Strategisch kader. Hogeschool van Amsterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Huisvestingsplan 2013 2023. Strategisch kader. Hogeschool van Amsterdam"

Transcriptie

1 Huisvestingsplan Strategisch kader Hogeschool van Amsterdam Opgesteld door: In opdracht van : Facility Services College van Bestuur

2 Inhoudsopgave 1. Managementsamenvatting Inleiding Doel van het huisvestingsplan 6 3. Strategie en ontwikkelingen Instellingenplan Ontwikkelingen Interne ontwikkelingen Concurrentieanalyse en marktaandeel Ontwikkeling studentenaantallen afgelopen vijf jaar en doorkijk naar de toekomst Visie op huisvesting Vierkantsvergelijking met een vijfde knop Kern onderwijs en gewone lokalen voor gezamenlijk gebruik Ruimtenorm Één multi-interesse campus en drie campussen met specifiek interessegebied Huidige vastgoedportefeuille Huidig ruimtegebruik van de HvA Opbouw vastgoedportefeuille Ruimtebehoefte Ruimtenormering Normatief gebruik werkelijk gebruik bezettingsgraden Ontwikkeling normatieve ruimtebehoefte Gewenste vastgoedportefeuille Match tussen vraag en aanbod Globale aanpassingen vastgoedportefeuille tot 2023 op basis van match vraag en aanbod Uitgangspunten voor de periode Financieel kader Toetsing betaalbaarheid Uitkomsten Huisvestingsmodel 25 2

3 BIJLAGE 1: actielijst BIJLAGE 2: bezettingsgraden werkomgeving BIJLAGE 3: ruimtegebruik domeinen 2013/ BIJLAGE 4: bijzondere onderwijsruimte

4 1. Managementsamenvatting Het huisvestingsplan heeft tot doel om voor de middellange en lange termijn inzicht te geven in de mogelijkheden en potentie van het vastgoed van de HvA, in relatie tot de ambities van de HvA op het gebied van onderwijs, onderzoek en valorisatie. Basis voor het plan zijn het instellingsplan en de ontwikkeling van de Amstelcampus met bijbehorende in 2009 vastgestelde visie en uitgangspunten. De HvA leidt vanuit een brede oriëntatie op het beroepenveld een grote variëteit aan studenten op die hun talenten maximaal ontplooien om zelfstandig en op een hoog niveau hun professie uit te kunnen oefenen. Voorts is de HvA een kennisinstelling die via onderwijs en onderzoek bijdraagt aan de vernieuwing van de samenleving en de beroepspraktijk in en om een internationaal georiënteerd Amsterdam. Belangrijke waarden die hierbij in acht worden genomen zijn: betrokken, betrouwbaar en ambitieus. Economische-, demografische ontwikkelingen en ontwikkelingen in het onderwijs hebben invloed op hoe het onderwijs wordt vormgegeven en op de ruimtebehoefte. Voor de komende tien jaar wil de HvA een vastgoedportefeuille ontwikkelen die aansluit bij deze ontwikkelingen en ook aansluit bij haar missie en visie. In dit licht kiest de HvA voor het ontwikkelen van vier locaties: één campus in het centrum van Amsterdam, met een multi- sectoraal karakter (Amstelcampus) en locaties met de focus op een specifieke sector: Sport, Gezondheid en Economie. De locatie Bewegen, Sport en Voeding (DBSV) maakt deel uit van de gemeentelijke sportcampus Ookmeer en de locatie Gezondheid is gevestigd op het Medical Business Park naast het Academisch Medisch Centrum (AMC). Om tot een goede vastgoedportefeuille te komen, worden ontwikkelingen getoetst op de volgende vijf criteria: Ontwikkeling van studentenaantallen; De normatieve ruimtebehoefte voor onderwijs en onderzoek; Betaalbaarheid: huisvestingsnorm maximaal 12%; Beschikbare ruimte; Kwaliteit van de huisvesting. Met betrekking tot deze criteria moet de vastgoedportefeuille in evenwicht zijn. Bij nieuwe ontwikkelingen moet worden gezocht naar een nieuw evenwicht waarbij alle criteria in (her) overweging worden genomen. Met de vijfde knop kwaliteit kan elk criterium uit de vierkantsvergelijking worden beïnvloed. De komende jaren worden regelmatig bezettingsgraadmetingen van onderwijsruimten en werkomgeving bij domeinen en staven en diensten uitgevoerd. Daarnaast wordt er de komende jaren een nieuwe ruimtenorm voor deeltijdonderwijs gehanteerd, die de komende tijd ook geëvalueerd wordt. Voor de komende tien jaar betekent het bovenstaande concreet voor de vastgoedportefeuille: Realiseren van het Rhijnspoorgebouw op de Amstelcampus tussen 2016 en 2018 Verlengen van het huurcontract van de Leeuwenburg (en noodzakelijke functionele aanpassingen) voor de periode tot en met 2018 Afstoten van de huurpanden Rivierstaete (Amsteldijk) en Europahuis (James Wattstraat) in 2014, het afstoten van de Duivendrechtsekade, Wenckenbachweg en Jan Bommerhuis (Wibautstraat) in

5 Op het gebied van gezamenlijke huisvesting van de UvA en de HvA worden de komende jaren verdere stappen ondernomen. Er zal intensiever worden samengewerkt, dit vertaalt zich onder andere in: Eén bureau onderwijslogistiek voor UvA en HvA (harmonisatie afspraken zaalbeheer, zalenplanning en toegangsregeling) Gezamenlijk gebruik van elkaars flexibele ruimten en voorzieningen De toetsing van de betaalbaarheid van de vastgoedportefeuille vindt plaats aan de hand van het volgende criterium: de huisvestingskosten (te weten de eigenaarslasten 1 ) mogen in relatie tot de jaarlijkse baten van de HvA, niet meer dan gemiddeld 10-12% per jaar bedragen. De uitkomst van het huisvestingsmodel (studentenaantal stabiliseert rond ) is dat de huisvestingskosten over de periode uitkomen op 10,5% - 11,0% van de jaarlijkse baten. 1 De eigenaarslasten bestaan uit de volgende componenten: Rente en afschrijving over de stichtingskosten; huur; erfpacht; planmatig en instandhoudingsonderhoud. Voor de panden in eigendom is hiervoor jaarlijks 25, per vierkante meter bvo opgenomen; heffingen en verzekeringen; leegstand 5

6 2. Inleiding Medio 2013 is FS gestart met het opstellen van het strategisch huisvestingsplan voor de HvA voor de periode van 2013 tot Het eerste strategisch kader is in mei 2011 vastgesteld door het College van Bestuur. De opzet van het strategisch kader uit 2011 is als basis gebruikt in voorliggend strategisch Huisvestingsplan. 2.1 Doel van het huisvestingsplan Het huisvestingsplan heeft tot doel om voor de middellange en lange termijn inzicht te geven in de mogelijkheden en potentie van het vastgoed van de HvA, in relatie tot de ambities van de HvA op het gebied van onderwijs, onderzoek en valorisatie. Basis voor het plan zijn het Instellingsplan 2 en de ontwikkeling van de Amstelcampus met bijbehorende visie en uitgangspunten. In het huisvestingsplan wordt het strategische beleid voor onderwijs en onderzoek gekoppeld aan en vertaald in een vastgoedbeleid met als doel volledige afstemming van de vastgoedportefeuille op de toekomstige ruimtebehoefte van het primaire proces en gemeenschappelijke diensten. Het huisvestingsplan heeft oog voor de wens van studenten en medewerkers, maar wel zodanig dat de continuïteit van de organisatie voldoende blijft gewaarborgd. Het huisvestingsplan dat voor u ligt is een strategisch kader dat leidt tot richtlijnen voor vastgoedbeslissingen voor de komende tien jaar (bijvoorbeeld hoe om te gaan met krimp en groei van de studentenpopulatie en daarmee de ruimtebehoefte), de inbedding van vastgoed in de organisatie (o.a. rollen, taken en verantwoordelijkheden) en het beheerconcept (meerjaren onderhoudsplan) en het financieel meerjarenbeleid. Het strategisch kader heeft tevens een financiële en ruimtelijke component gericht op de betaalbaarheid (o.a. tarifering en wijze van doorbelasting) en passendheid van huisvesting (o.a. ruimtenorm en huisvestingsconcept). Aanvullend op het strategisch kader is er een masterplan waarin voor de komende vijf jaar de concrete plannen worden vastgelegd. Jaarlijks zal op basis van dit vijf-jarenplan door FS een uitvoeringsplan ( zomerprogramma huisvesting) worden opgesteld met projecten voor het betreffende jaar. Het huisvestingsplan is tot stand gekomen in samenwerking tussen de afdelingen FS, P&C en Bureau Nieuwbouw. Daarnaast zijn ook de managers bedrijfsvoering van de domeinen betrokken geweest. In individuele gesprekken en in werksessies zijn samen met hen de hoofdlijnen voor het huisvestingsplan opgesteld. Het huisvestingsplan omvat alle gebouwen die de HvA in eigendom heeft of die worden gehuurd ten behoeve van het onderwijs en gemeenschappelijke diensten van de HvA. 3. Strategie en ontwikkelingen 3.1 Instellingenplan In dit hoofdstuk wordt de missie en visie beschreven en de strategie en ontwikkelingen die van invloed zijn op de uitgangspunten op de huisvesting van de HvA voor de komende jaren. 2 Instellingsplan : Oog voor talent 6

7 3.1.1 Missie van de HvA De HvA leidt vanuit een brede oriëntatie op het beroepenveld een grote variëteit aan studenten op die hun talenten maximaal ontplooien om zelfstandig en op een hoog niveau hun professie uit te kunnen oefenen. Voorts is de HvA een kennisinstelling die via onderwijs en onderzoek bijdraagt aan de vernieuwing van de samenleving en de beroepspraktijk in en om een internationaal georiënteerd Amsterdam. Belangrijke waarden die hierbij in acht worden genomen zijn: betrokken, betrouwbaar en ambitieus Visie op de toekomst (HvA en UvA) In het Instellingsplan geven de HvA en UvA een gezamenlijke blik op de toekomst. Belangrijkste pijlers daarbij zijn onder andere: het waarmaken van de hoge verwachtingen die worden gesteld aan het hoger onderwijs, het opstellen van een scherper onderzoeksprofiel, excellentieklassen voor toptalent en een meerwaarde bieden voor de samenleving Strategische doelen De HvA heeft een drietal strategische doelen geformuleerd: 1. Onderwijs in de 21e eeuw: De Hogeschool van Amsterdam wil goed onderwijs aanbieden vanuit een intensieve oriëntatie op het beroepenveld, een weloverwogen en gedifferentieerd opleidingenaanbod, en een ambitieuze studiecultuur. Daarom: staat de verbetering van de kwaliteit van de opleidingen centraal; komt er meer differentiatie binnen de onderwijsportfolio, zodat studenten zich maximaal kunnen ontplooien; wil de hogeschool een ambitieuze studiecultuur in alle fasen van de opleiding; worden onderzoeksvaardigheden vast onderdeel van de curriculi en is de HvA internationaal georiënteerd. 2. Krachtige onderzoeksprogramma s: In 2014 is het aantal (vak)publicaties in (Engelstalige) peer reviewed tijdschriften toegenomen; worden docenten vaker genoemd als coauteur van publicaties; zijn in alle curricula onderzoeksvaardigheden opgenomen volgens het HvA-brede beleidskader. 3. Maatschappelijke verantwoordelijkheid en innovatie: Bedrijven, maatschappelijke organisaties, medewerkers en studenten van de HvA associëren zich graag met een organisatie die zich bewust is van haar maatschappelijke verantwoordelijkheid. Met ruim studenten, meer dan 80 opleidingen en verschillende onderzoekscentra heeft de HvA een grote impact op de economische, culturele en sociale ontwikkeling van Amsterdam en de Amsterdammers. De HvA is zich van deze impact bewust. De HvA heeft oog voor diversiteit en is zich bewust van haar emancipatorische functie binnen de metropool Amsterdam. Dankzij een breed scala aan opleidingen draagt de HvA niet alleen bij aan de ontwikkeling maar verbindt bovendien de zeer diverse groeperingen in de Amsterdamse samenleving. Bureau Kennis Transfer (BKT) verbreedt de komende jaren zijn activiteiten naar de HvA Strategische middelen Uit de strategische middelen die in het Instellingsplan zijn benoemd, zijn de volgende drie belangrijk bij de ontwikkeling van het strategisch kader voor de huisvesting: 7

8 Betrouwbare en duurzame dienstverlening: Basisdienstverlening vereist kwaliteitsimpuls, uitgaan van de vraag, efficiënt en effectief en samenwerking met de UvA. Doelgerichte campusinfrastructuur: Betaalbare huisvesting, de campus als place to be en de campus als centrum van de buurt. Duurzaamheid; Duurzaam onderwijs en onderzoek, minder energie, minder uitstoot Samenwerking UvA en HvA De HvA en de UvA hebben in de huidige samenwerking een unieke positie. De focus van de HvA op het professionele werkveld en het toegepaste onderzoek, sluit aan op de academische opleidingen en het wetenschappelijk onderzoek van de UvA. De samenwerking versterkt ook de maatschappelijke impact van beide organisaties. De UvA leidt de academici van de toekomst op. Binnen de HvA krijgen de professionals van straks die nieuwe en voor het werkveld toepasbare kennis bij hun opleiding mee of benutten deze direct voor praktijkinnovaties en bedrijvigheid. Dat betekent ook dat ambitieuze studenten uit binnen- en buitenland binnen deze samenwerking ruimschoots de gelegenheid krijgen hun diverse talenten te ontplooien en te etaleren. Op het gebied van gezamenlijke huisvesting van de UvA en de HvA worden de komende jaren verdere stappen ondernomen. Er zal intensiever worden samengewerkt, dit vertaalt zich onder andere in het gezamenlijk gebruik van elkaars flexibele ruimten en voorzieningen, zoals grote collegezalen en andere onderwijsvoorzieningen. Daarnaast worden er stappen ondernomen om tot één bureau onderwijslogistiek (BOL) te komen voor UvA en HvA, zodat er gebruik kan worden gemaakt van één zelfde systeem voor zalenplanning (met zelfde toegangsregeling tot gebouwen en zalen en harmonisatie zalenbeheer). Er wordt in het kader van de samenwerking tussen de UvA en de VU ook gekeken naar mogelijkheden tot onderlinge samenwerking tussen de HvA/ UvA en VU. Op het huisvestingsgebied vertaalt zich dit onder andere door het delen van digitale toets ruimten. 8

9 3.2 Ontwikkelingen Demografische, economische, maar ook sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen hebben invloed op enerzijds de ontwikkeling van het aantal studenten van de HvA en anderzijds op de wijze waarop onderwijs wordt vormgegeven. Al deze ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de ruimtebehoefte Groei in de regio Amsterdam tot 2025 Het inwonertal van de provincies Noord- en Zuid-Holland, Flevoland en Utrecht groeit tussen 2010 en 2025 naar verwachting met ongeveer personen, evenveel als in de afgelopen vijftien jaar (CBS, oktober 2011). Een groot deel van de bevolkingsgroei heeft plaats in de grote steden. Zo groeit Amsterdam met ruim 110 duizend inwoners (zie ook figuur bevolkingsontwikkeling per COROP-gebied). Figuur 1: bevolkingsgroei per COROP- gebied Kijken we naar de leeftijdsgroep die voor met name de HvA relevant is (het leeftijdscohort jaar, zie figuur 2 3 hieronder), dan zien we tot 2022 een lichte stijging van deze bevolkingscategorie. Vanaf 2023 wordt een sterke daling verwacht de bevolking, met het laagste aantal in Op basis van (alleen) de demografische ontwikkeling kunnen we een groei in de studentenaantallen verwachten tot Figuur 2: demografische ontwikkeling studenten populatie (17-25 jr) 3 26&D3=0 18,23,28,33,38&VW=T (uit notitie meerjarige studentenprognose (d.d. 28 augustus 2013) 9

10 3.2.2 Positie HBO student op de arbeidsmarkt De keuze van een student om te gaan studeren wordt mede beïnvloed door het perspectief op de arbeidsmarkt. De gemiddelde werkloosheid onder hbo-afgestudeerden is in 2012 opgelopen van 6,0% naar 7,9% (bron: HBO-monitor 2012). Ten opzichte van recent gediplomeerden van andere onderwijssectoren stijgt de werkloosheid onder hbo ers minder sterk. Van de voltijd afgestudeerden met werk heeft 84% de eerste baan binnen drie maanden gevonden. 52% van alle werkenden heeft anderhalf jaar na afstuderen een vaste aanstelling (bron: HBO-monitor 2012). 3.3 Interne ontwikkelingen Naast demografische ontwikkelingen zijn er ook een aantal ontwikkelingen in het onderwijs, die mogelijk van invloed zijn op hoe het onderwijs bij de HvA wordt vormgeven Digitaal toetsen In 2013 vindt een inventarisatie plaats op het gebied van digitaal toetsen 4 binnen de HvA. Er wordt bekeken wat het huidige digitaal toets landschap is, wat de wensen zijn en waar we mogelijk gezamenlijk kunnen optrekken met de UvA, VU en AMC. De UvA en VU hebben faciliteiten voor grote groepen, mogelijk kan de HvA gebruik maken van deze faciliteiten. Betreffende de oplevering van de laatste panden op de Amstelcampus zal kritisch worden gekeken naar voorzieningen voor digitale toets afname. Het is dan van belang dat de zalen zo ingericht worden dat een optimale flexibiliteit van de ruimten ontstaat. Een belangrijke component in de gezamenlijke verkenning is het achterhalen van de kosten en baten en risico`s van een mogelijke samenwerking op het gebied van digitaal toetsen. Actie: eind 2013 zijn de resultaten van de inventarisatie digitaal toetsen beschikbaar en kan FS in samenspraak met de domeinen vervolgstappen nemen Contacturen In alle opleidingen bij de HvA wordt op dit moment gewerkt aan het realiseren van een minimaal aantal contacturen 5. De UvA en HvA hebben in dit kader het project Studiegids opgestart, met als doel om vanaf september 2014 een eenduidige registratie te kunnen bewerkstelligen. Met het realiseren van een minimaal aantal (verplichte contacturen) blijft het contact tussen student en docent op peil. Dit fysieke contact moet uiteraard worden gefaciliteerd door middel van de aanwezigheid van huisvesting (theoriezalen, projectruimten, collegezalen, etc). Huisvesting houdt deze ontwikkelingen nauwgezet in de gaten. 3.4 Concurrentieanalyse en marktaandeel Figuur 3 laat de ontwikkeling zien van het HvA marktaandeel ten opzichte van de andere G5 hogescholen in de periode vanaf Zowel de toppositie van de HvA (namelijk ook op landelijk niveau), alsmede de sterke groei van het marktaandeel van de HvA ( ) is duidelijk zichtbaar. Wel laat de HvA een daling zien van het marktaandeel in de periode Voor de toekomst is het niet mogelijk om op basis van de ontwikkelingen van het HvA marktaandeel op G5 niveau en op 4 Summatief digitaal toetsen: de digitale toetsing die wordt uitgevoerd als afsluiting van een (deel)traject en waarvoor de student een cijfer of andere beoordeling krijgt, die samenvat -in één of een paar gegevens- wat de student heeft geleerd. Formatief: een doorlopend proces van informatie verzamelen over de leerresultaten, over sterke en zwakke punten, die de docenten/leerkrachten kunnen gebruiken voor feedback (feedback) bij hun lesvoorbereiding en naar hun leerders toe 5 Een contactuur is een bepaalde tijdsspanne waarin docent(en) en student(en) elkaar zien en/of spreken in verband met het onderwijsleerproces van de student. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee typen contacturen: fysieke contacturen en overige contacturen. In de prestatieafspraken gaat het over fysieke contacturen. Bij een contactuur is een onderwijsuur waarbij een docent fysiek aanwezig is. 10

11 landelijk niveau een solide voorspelling te doen over de ontwikkeling van de studentaantallen. De ambitie van de HvA is om een maximum van circa studenten te hebben. Figuur 3: marktaandeel G5 Hogescholen 3.5 Ontwikkeling studentenaantallen afgelopen vijf jaar en doorkijk naar de toekomst In onderstaande staafdiagram (figuur 4) is de ontwikkeling van de studentenaantallen (ingeschreven studenten) te zien vanaf het jaar Er is een forse groei van studentenaantallen in de periode van tot en met Daarna zien we een stabilisatie in studentenaantallen (bron: meerjarige studentenprognose, 28 augustus 2013). In onderstaande figuur zijn ook de verwachte inschrijvingen voor en verder weergegeven. De prognoses zijn opgesteld door de domeinen in juni 2013 (de blauwe staven). De inschrijvingen stijgen in studiejaar en dalen daarna licht om vervolgens redelijk stabiel te blijven. Dit beeld verschilt niet veel van de prognoses die vorig jaar zijn afgegeven door de domeinen. Het toenmalige beeld liet ook een stabiliteit zien in de inschrijvingsaantallen. Figuur 4: aantal inschrijvingen conform geconsolideerde prognose juni

12 4. Visie op huisvesting De huisvestingsvisie komt voort uit de strategie van de HvA, het instellingsplan en de visie op de Amstelcampus. 4.1 Vierkantsvergelijking met een vijfde knop De plannen die vanuit het strategisch kader worden ontwikkeld voor de huisvesting van de HvA moeten worden getoetst aan cq. passen binnen de volgende criteria: Figuur 5: vierkantsvergelijking met 5 ontwikkeling van de studentaantallen e knop beschikbare ruimte benodigde ruimte conform de ruimtenormering betaalbaarheid kwaliteit: de bovenstaande vier criteria behoren tot de vierkantsvergelijking. Met de vijfde knop kwaliteit kan op elk criterium van de vierkantsvergelijking de kwaliteit worden FG beïnvloed. De vastgoedportefeuille moet met betrekking tot deze criteria in evenwicht zijn. Bij nieuwe ontwikkelingen, zowel bij nieuwe (vastgoed) projecten als bij veranderingen in het onderwijs, moet gezocht worden naar een nieuw evenwicht, waarbij op elk van de onderdelen andere afwegingen kunnen worden gemaakt. 4.2 Kern onderwijs en gewone lokalen voor gezamenlijk gebruik Halverwege 2013 is een gezamenlijke discussie gevoerd met de domeinen en Facility Services (FS)/ Bureau Nieuwbouw (BN) over de theoretische krapte op de Amstelcampus in 2015 en de toekomstige gebruikers van het Wibauthuis. De betrokken domeinen 6 hebben in overleg met FS en BN hun opvatting gegeven over de gewenste nabijheid van onderwijsvoorzieningen. De uitkomst van deze inventarisatie heeft ertoe geleid dat er een verdeling is te maken betreffende welke onderwijsvoorzieningen/ werkomgeving bij de kern van het domein behoort en wat mogelijk elders op de Amstelcampus kan worden geplaatst en/of in de flexibele schil. Deze uitkomst is belangrijk omdat zo kan worden bepaald welke ruimten (bijvoorbeeld vaklokalen en projectruimten) in de directe nabijheid moeten zitten (de kern) en welke ruimten mogelijk elders kan worden gehuisvest. De uitkomst is dat circa 50% van de ruimtebehoefte bij de kern van de opleiding van een domein behoort, 25% kan elders gehuisvest worden en 25% valt in de flexibele schil 7. Vanuit dit kern onderwijs concept is naar voren gekomen dat alle gewone lokalen (theoriezalen) voor gezamenlijk gebruik van de domeinen zijn. Er wordt betreffende roostering rekening gehouden met welk domein in welk pand zit. Er wordt eerst zo dicht mogelijk bij de kern geroosterd, vervolgens wordt gekeken of er in een aanpalend pand ruimte is in de roostering voor het gebruik van bijvoorbeeld theorielokalen. Als dit aanbod niet toereikend is kan het aanbod in de flexibele schil worden gebruikt. Het Domein Techniek heeft niet alle uitgangspunten, die naar voren zijn gekomen in de gezamenlijke discussie, onderschreven. Het domein techniek acht de omvang van een kern van 50% van het totale 6 DEM, DMCI, DMR, DOO, DT 7 De voorkeur van de domeinen is om alle studievoorzieningen in de nabijheid van elkaar te huisvesten, maar in ieder geval in tijden van krapte wordt de 50/25/25 verdeling gehanteerd 12

13 aantal vierkante meters te klein om goed onderwijs te kunnen geven. Dit komt voort uit het feit dat het onderwijs van DT bestaat uit een groot deel praktijkonderwijs (vaklokalen), die tot de kern behoren. De komende tijd worden gesprekken gevoerd met DT over haar onderwijsvisie en welke ruimtebehoefte hierbij hoort. 4.3 Ruimtenorm De ruimtenorm bestaat uit een aantal componenten waarmee de ruimtebehoefte wordt bepaald (voor een uitgebreide beschrijving van de ruimtebehoefte en dit instrument zie hoofdstuk 6). De ruimtenorm is in 2010 tot stand gekomen om handvatten te geven voor het bepalen van de ruimtebehoefte van de domeinen. Ontwikkelingen in het onderwijs en nieuwe inzichten (zoals de bezettingsgraadmetingen van onderwijsruimte en werkomgeving) kunnen ertoe leiden dat de ruimtenorm kan worden aangepast. Het feitelijk gebruik (FG) is de toetst op de ruimtenorm (zie figuur 5). De komende jaren wordt de ruimtenorm jaarlijks getoetst door middel van bezettingsgraad metingen van onderwijsruimten en werkomgeving. Zo ontstaat een accuraat beeld van de ruimtebehoefte op basis van het feitelijk gebruik. Constateringen betreffende feitelijk gebruik van ruimten kunnen er toe leiden dat de ruimtenorm naar boven of beneden wordt bijgesteld Differentiëren voltijd en deeltijd onderwijs In de ruimtenorm uit 2010 worden de deeltijd en voltijd ingeschreven studenten volledig meegenomen in het bepalen van de ruimtebehoefte. Het meenemen van deeltijd studenten in de ruimtenorm betekent dat een deeltijd student die onderwijs volgt op zaterdag of `s avonds ook een ruimtebehoefte zou hebben van 1,3 m2. Dit is feitelijk niet het geval, omdat deze studenten gebruik maken van de voltijds voorzieningen. De ruimtenorm voor de deeltijd studenten die alleen op zaterdag of `s avonds onderwijs volgen wordt verlaagd van 1,3 m2 naar 0,4 m2 per ingeschreven deeltijdstudent 8. De ruimtenorm voor deeltijd onderwijs dat ook overdag plaatsvindt (dit is dan maximaal één dag in de week), wordt een norm van 0,7 m2 9 gehanteerd per ingeschreven deeltijd student. Het komende jaar worden deze nieuwe ruimtenormen gehanteerd en geëvalueerd. Zo zal er ook een analyse plaatsvinden of ook het deel werkomgeving (nu nog volledig meegenomen in beide deeltijd normen) in de ruimtenorm mogelijk voor een deel kan worden meegenomen. Omdat bijvoorbeeld voltijdsdocenten ook deeltijd onderwijs geven en er in dit geval geen extra ruimtebehoefte is. In het komende jaar wordt gemonitord en geëvalueerd of de aanpassing in de ruimtenorm voor deeltijd past Vaklokalen in de ruimtenorm Vaklokalen (de bijzondere onderwijsruimten zoals: sportzalen of een kleedlokaal) van een domein zitten nu niet in de ruimtenorm. Komend jaar wordt geanalyseerd of vaklokalen kunnen worden toegevoegd (of mogelijk voor een deel) aan de ruimtenorm. Als een student gebruik maakt van een, kan hij of zij niet tegelijk gebruik maken van een theorieruimte. De ruimtebehoefte voor een theorieruimte zou in dit geval minder moeten zijn. Ook zal er worden geïnventariseerd of een deel van de vaklokalen kan worden gebruikt als theorieruimte en kan worden toegevoegd aan de gezamenlijke roostering. 8 Het onderwijs deel van de ruimtenorm (0,9m2) vervalt, het werkomgeving deel (0,4m2) van de ruimtenorm blijft intact 9 Een deel van de deeltijdstudenten krijgt naast `s avonds/zaterdag ook overdag onderwijs (gemiddeld circa één dag in de week), deze deeltijdstudenten worden voor 30% * 0,9 (onderwijs ruimtenorm) + 0,4 = 0,7 m2 meegenomen 13

14 4.4 Één multi-interesse campus en drie campussen met specifiek interessegebied De HvA heeft verspreid over Amsterdam vier campussen. In het centrum van Amsterdam wordt een campus gerealiseerd met een multi-interesse karakter. Naast deze campus is er een drietal campussen met een specifiek interessegebied; Sport, Gezondheid en Economie. De kracht van de concentratie van deze campusgebieden per interessegebied heeft een aantal redenen gehad: Campus draagt bij aan de inhoudelijke ambitie van de HvA In de eerste plaats ontstaat door concentratie een multidisciplinaire omgeving die de inhoudelijke ambities (innovatie en urbanisatie) van de HvA kan waarmaken. Voorts draagt concentratie bij aan zowel de kwaliteit van onderwijs en onderzoek als aan studiesucces. Campus versterkt herkenbaarheid en aantrekkingskracht In de tweede plaats wordt door het vormen van een campus een fysiek centrum gecreëerd dat de herkenbaarheid en aantrekkingskracht en daarmee de strategische positie van de HvA versterkt. Campus levert meerwaarde voor de samenleving In de derde plaats vergroot onderwijsclustering de aantrekkingskracht op het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en versterkt de relatie met regionale kennispartners en levert daarmee een bijdrage aan de economische en culturele welvaart van de regio. En dat wordt steeds belangrijker. Bij de beoordeling van de hogeschool kijkt de samenleving immers steeds meer naar maatschappelijke en economische meerwaarde. De topinstellingen van de toekomst onderscheiden zich niet alleen door de kwaliteit van hun onderwijs en onderzoek, maar laten hun omgeving aantoonbaar meeprofiteren. Campus biedt economische voordelen Tot slot geldt dat, ondersteunend aan de drie inhoudelijke redenen, het concentreren van de huisvesting leidt tot bedrijfseconomische (schaal) voordelen waardoor uiteindelijk voor het zelfde geld meer geboden kan worden of de gewenste voorzieningen voor minder geld geboden kunnen worden. Voorts biedt clustering meer mogelijkheden om groei en krimp van studentenaantallen en medewerkers binnen de domeinen op te vangen. Door flexibiliteit in de gebouwen en gezamenlijk gebruik van ruimten worden verhuisbewegingen tot een minimum beperkt Amstelcampus: intellectuele hotspot De Amstelcampus wil het intellectuele knooppunt ( hotspot ) zijn dat de opleidingen verbindt met andere kennisinstellingen en beroepspraktijk en daarnaast ook een aantrekkelijke plek om te zijn, die boeit en bindt. Waar studenten, medewerkers, alumni, de beroepspraktijk en bezoekers van de HvA elkaar ontmoeten en komen om kennis te delen en samen te werken aan ontwikkeling en innovatie. Een broeikas voor ontplooiing, waar nieuwe activiteiten en bedrijvigheid worden gestart, waar kennis, inzichten en ervaringen worden gedeeld, in een bijzondere omgeving, nauw betrokken bij elkaar en bij de stad. The place to be. De Amstelcampus zal ruimte bieden voor de functies: onderwijs, onderzoek, wonen, sport, cultuur, evenementen, horeca, catering en bedrijvigheid (spin off / startersplekken en detailhandel). De Amstelcampus moet een spil zijn in de wijk, een open eigentijds karakter hebben, gericht zijn op Amsterdam en duurzaam zijn. 14

15 4.4.2 Herkenbaarheid versus gezamenlijk gebruik van onderwijsvoorzieningen op de Campus Op de campussen van de HvA is het de gedachte dat de gebouwen gezamenlijk worden gebruikt door de verschillende domeinen. Niet elk domein heeft altijd één gebouw tot haar beschikking, maar mogelijk wordt de ruimtebehoefte van een domein verdeeld over een aantal verdiepingen of over meerdere gebouwen. Belangrijk hierbij is dat er een herkenbare kern (zie ook paragraaf 4.2) aanwezig is per domein/opleiding (dit bevordert het thuisgevoel), waar idealiter ook een deel van het onderwijs plaatsvindt. In de schil buiten de kern (elders op de campus) worden onderwijsactiviteiten georganiseerd die niet perse in directe nabijheid van de kern hoeven plaatst te vinden. Daarnaast kan ook een deel van het onderwijs geplaatst worden in de flexibele schil (bijvoorbeeld colleges). Het gezamenlijk gebruik van ruimten draagt bij aan een verhoging van de bezetting en gebruiksmogelijkheden van de gebouwen. 5. Huidige vastgoedportefeuille In dit hoofdstuk wordt een analyse gegeven van de huidige vastgoedportefeuille (september 2013). Er wordt een overzicht gegeven van het ruimtegebruik van de HvA en de huidige opbouw van de vastgoedportefeuille, en een doorkijk naar mogelijke veranderingen in de portefeuille. 5.1 Huidig ruimtegebruik van de HvA Het ruimtegebruik van de HvA bestaat uit totaal m2 fno (functioneel nuttig oppervlak, peildatum september 2013). Dit is exclusief parkeren (circa m2 fno). In onderstaande figuur 6 is te zien dat het onderwijs domein meer dan de helft beslaat van het totale ruimtegebruik bij de HvA. Ook de categorieën onderwijs algemeen (collegezalen) en algemene voorzieningen (mediatheek en restaurant) zijn onderwijs gerelateerd. Figuur 6: ruimtegebruik HvA september ,1% 8,9% 18,7% 55,5% Onderwijs domein Onderwijs algemeen Staven en Diensten Algemene voorzieningen Externen 2,7% 15

16 5.2 Opbouw vastgoedportefeuille Van belang is dat de vastgoedportefeuille voor de komende 10 jaar voldoende aansluit bij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van onderwijs, en dat de uitwisseling tussen UvA en HvA vastgoed wordt gestimuleerd om zo beter te voldoen aan de vraag van onze klanten. Daarnaast is een flexibele en betaalbare portefeuille voor de komende tien jaar gewenst. De huidige vastgoedportefeuille bestaat uit een mix van huur en eigendomspanden. Op de Wibautstraat zijn vijf panden in eigendom geclusterd (de Amstelcampus). Daarnaast zijn er nog panden in bezit van de HvA in Amsterdam Nieuw-West (Dokter Meurerhuis, domein DBSV), Amsterdam Zuidoost (Fraijlemaborg, domein DEM en Nicolaes Tulphuis, domein Gezondheid). Zie ook de onderstaande figuur. In augustus 2013 is het Muller Lulofshuis opgeleverd. Het domein Maatschappij en Recht is hier ingetrokken. Daarnaast zijn ook de sportfaciliteiten (sportzaal en fitnessruimte) eind 2012 opgeleverd in het Muller Lulofshuis. Eind 2013 verhuizen de ondersteunende diensten (FS, AC, ITS, IC en SI) naar de Leeuwenburg, dit is onder andere mogelijk omdat er enige leegstand in het gebouw is en daarnaast het domein Techniek een efficiencyslag heeft gemaakt betreffende haar ruimtegebruik. Als gevolg van deze verhuizing kunnen de RIS en JWS worden afgestoten. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de huurpanden en potentiele flexibiliteit. De insteek is, zoals onderstaande figuur (conform lange termijn planning) weergeeft, om vijf panden af te stoten (inclusief RIS, onderdeel van gezamenlijk huurcontract met UvA). Figuur 7: geplande wijzigingen vastgoedportefeuille t/m

17 Tabel 1: huurcontracten HvA en looptijden Pand Contract tot m2 (fno) Verlengen mogelijk Opmerking JWS ja, 2x 1 jaar JBH ja, 3x 1 jaar contract tot verlengen LWB onderhandelingen lopen: concept contract eindigt cf. HvP in november DDK ja, 3x 1 jaar WBW ja, 3x 1 jaar RIS HVA ja, 3x 2 jaar De huidige huurcontracten (zie tabel 1) bieden flexibiliteit om te verlengen als dit nodig is, de opzegtermijn van de huurcontracten ligt tussen de 6 en 18 maanden. In het HvP is uitgegaan van de einddata van de geldende huurovereenkomsten (behalve het JBH, deze huurovereenkomst zal verlengd worden zodat in dit pand onderwijs kan worden gegeven tot aan de zomer van 2015) Verhouding koop en huur De huidige verhouding is 51% in eigendom en 49% huur. In 2015 gaan we toe naar een verhouding 74% eigendom en 26% huur en in 2018 bestaat 15% van de portefeuille uit huur. In 2018 is de Leeuwenburg naar verwachting het enige huur pand van de HvA Betaalbaarheid De toetsing van de betaalbaarheid van de vastgoedportefeuille vindt plaats aan de hand van het volgende criterium: de eigenaarslasten 10 die verbonden zijn aan de vastgoedportefeuille en de ontwikkelingen die noodzakelijk zijn om tot een goede portefeuille te komen, mogen in relatie tot de baten van de HvA voor de periode niet meer dan gemiddeld 10-12% per jaar bedragen Duurzame portefeuille Duurzaamheid is een belangrijk thema binnen zowel de HvA als de UvA. Met in totaal ca studenten hebben de onderwijsinstellingen een voorbeeldfunctie voor de studenten. Daarbij hoort een duurzame bedrijfsvoering, een duurzame vastgoed portefeuille, een duurzame exploitatie en duurzaam gebruik. De UvA en de HvA hebben de volgende duurzaamheidsdoelstellingen: 30% energie-efficiency verbetering in 2020 t.o.v. 2005; 40% CO2-reductie in 2025 ten opzichte van 1990; 50% duurzaam inkopen in 2012, 100% duurzaam inkopen in Voor nieuwbouwprojecten geldt dat minimaal uitgegaan worden van een 10 % verscherpte Energieprestatie coëfficiënt (EPC) ten opzichte van het Bouwbesluit. De 10% verscherpte EPC is de 10 De eigenaarslasten bestaan uit de volgende componenten: Rente en afschrijving over de stichtingskosten; huur; erfpacht; planmatig en instandhoudingsonderhoud. Voor de panden in eigendom is hiervoor jaarlijks 25, per vierkante meter bvo opgenomen; heffingen en verzekeringen; leegstand 17

18 minimale eis om de doelstelling, om in % energie efficiënter te zijn dan in 2005 (ofwel met 2 % per jaar te verbeteren), te halen. 6. Ruimtebehoefte In dit hoofdstuk wordt weergegeven wat de normatieve ruimtebehoefte is van de domeinen en ondersteunende diensten. Zoals in hoofdstuk vier beschreven is, is het goed om naast de ruimtebehoefte conform ruimtenormering ook een analyse te doen naar het feitelijk gebruik van onderwijsruimte en werkomgeving. Een bezettingsgraadmeting is hier een goed instrument voor. Door bijvoorbeeld gezamenlijk gebruik te maken van onderwijsruimte en een flexibele kantooromgeving te realiseren, kan ruimte en dus ook geld worden bespaard. 6.1 Ruimtenormering De huidige ruimtebehoefte bij domeinen wordt bepaald door de ruimtenorm te hanteren. Per ingeschreven voltijd student kan het domein gebruik maken van 1,3m2 fno. Voor een ingeschreven deeltijd student kan het domein gebruik maken van 0,7m2 fno of 0,4m2 fno (dit is afhankelijk van wanneer het deeltijd onderwijs plaatsvindt, zie hoofdstuk 4 voor een uitgebreide beschrijving). De voltijd ruimtenorm wordt onderverdeeld in een drietal componenten: 1. Onderwijs (algemeen/specifiek) 0,90m² fno 11 /ingeschreven voltijjd student Deze component omvat de algemene onderwijsruimten zoals werkcollegeruimten (tot 96 personen) projectgroepruimten, studieplekken en meeting point en opleiding specifieke ruimten die met weinig aanpassingen omgebouwd kunnen worden tot algemene onderwijsruimten of werkplekken. 2. Werkomgeving 0,40m² fno/ ingeschreven voltijd student (en deeltijd student die ook overdag onderwijs krijgt). Deze component omvat werkplekken en ondersteunende ruimten voor medewerkers in dienst van het domein. 3. Onderwijs bijzonder/ vaklokalen valt buiten basisnorm Het betreft hier alle ruimten die niet vallen onder categorie 1 of 2. Een overzicht van deze ruimten is te vinden in bijlage 4). In 2014 zal verder worden bepaald of de onderwijs bijzonder ruimten mogelijk (voor een deel) in de ruimtenorm kunnen worden meegenomen. 6.2 Normatief gebruik werkelijk gebruik bezettingsgraden Om de werkelijke ruimtebehoefte te bepalen is het goed om de ruimtebehoefte af te zetten tegen het werkelijk gebruik van onderwijsruimten en werkplekken door de domeinen (zie figuur 8). Ook is het interessant om na te gaan wat de daadwerkelijke bezetting is van onderwijsruimte, werkomgeving en bijzondere onderwijs voorzieningen (vaklokalen). Dit geeft een beeld of er behoefte is aan extra vierkante meters of juist niet. In bijlage 2 is een overzicht van de bezettingsgraden van de werkomgeving per domein bijgevoegd. Om efficiënter en effectiever gebruik te maken van de beschikbare ruimte, wordt in het 4 e kwartaal van 2013 een huur-verhuur model vastgesteld (onderdeel van de regeling ruimtegebruik). 11 Het betreft hier functioneel nuttig vloeroppervlakte (m² fno). Deze oppervlaktedefinitie is exclusief indelingsverliezen, verkeersoppervlakte, ruimte voor sanitair en constructieoppervlakte (dikte van de muren e.d.), conform NEN

19 Figuur 8: ruimtebehoefte versus werkelijk gebruik Bezettingsgraden werkomgeving domeinen en staven en diensten In het feitelijk ruimtegebruik zien we een overcapaciteit aan werkomgeving ten opzichte van de genormeerde behoefte. Deze overmaat wordt mede veroorzaakt door het feit dat de werkplekconcepten traditioneel zijn ( eigen werkplek ). De ruimtenorm werkomgeving gaat uit van 0,4 m2 fno voor medewerkers van de domeinen. Het huidige werkelijke gebruik ligt boven deze norm. In mei 2013 is een eerste bezettingsgraadmeting uitgevoerd betreffende de werkomgeving. De laatste meting is in oktober gehouden. Uit deze laatste meting blijkt dat de piek bezetting (de hoogst gemeten bezettingsgraad op een werkdag van alle HvA werkplekken samen) varieert tussen circa 39% op vrijdag en 58% op maandag, zie figuur 9 (en bijlage 2 voor uitgebreidere informatie over bezettingsgraden in de verschillende HvA panden). Het komende jaar zal aan de hand van de nieuwe bezettingsgraden metingen (ook onderdeel van het programma Slim, Slank en Sluitend) verder worden gemonitord en geëvalueerd wat de mogelijkheden zijn om het aandeel werkomgeving bij de domeinen en staven en diensten te verminderen. De werkplekbezetting van de staven en diensten is, onder andere vanwege de geplande verhuizing naar de Leeuwenburg eind 2013, de afgelopen periode ook regelmatig gemeten. In de James Wattstraat zien we een piekbezetting van 60% (oktober, 2013) en in de RIS 63% (oktober, 2013). Omdat er verschillen zijn in de bezettingsgraden van de afdelingen in deze panden, zijn de bezettingsgraadcijfers van de verschillende afdeling als uitgangspunt genomen betreffende het bepalen van het aantal benodigde werkplekken in de Leeuwenburg. Er wordt in de Leeuwenburg een flexibel werkplekconcept gerealiseerd, waardoor er een besparing van 20 tot 30% van het huidige ruimtegebruik wordt gerealiseerd. Figuur 9: piek en dal bezetting alle HvA panden 19

20 6.3 Ontwikkeling normatieve ruimtebehoefte Bij de ontwikkeling van de normatieve ruimtebehoefte is niet alleen de ontwikkeling van de ruimtebehoefte voor het onderwijs in beeld gebracht, maar is ook gekeken naar de overige voorzieningen die voor de HvA noodzakelijk zijn om onderwijs te geven, verdeeld in de volgende categorieën: 1. Onderwijs domein (cf. ruimtenormering) 2. Onderwijs algemeen (collegezalen voor meer dan 96 personen) 3. Algemene voorzieningen (restauratieve voorzieningen en leercentra/mediatheken) 4. Staven en diensten (werkomgeving en ondersteunende ruimten) 5. Ruimte voor externen (UvA, gebouwgebonden, onderwijs/onderzoek, plint/commercieel) Parkeren is buiten beschouwing gelaten. Ad. 1: De ontwikkeling van de normatieve ruimtebehoefte wordt gebaseerd op de ruimtenorm maal het aantal ingeschreven studenten cf. de prognose. Voor de groei van de bijzondere onderwijsruimten wordt het jaarlijkse groeipercentage aangehouden. Ad. 2, 3: De ruimtebehoefte van de algemene (onderwijs)voorzieningen wordt bepaald op basis van de huidig aanwezige voorzieningen jaarlijks vermeerderd/verminderd met het verwachte groeipercentage. Ad. 4: Voor de ruimten voor de staven en diensten is uitgegaan van het huidige ruimtegebruik, verminderd met 20-30% (efficiency-slag), en vervolgens jaarlijks vermeerderd/verminderd met het verwachte groeipercentage. Ad. 5: Voor de externen is in de periode tot en met 2015 rekening gehouden met het huidige ruimtegebruik. In de onderstaande figuur 10 is de ruimtebehoefte weergegeven conform de oude ruimtenorm van 1,3 (de blauwe staaf) en de verwachte ruimtebehoefte conform de nieuwe voorgestelde norm (waarbij er een onderscheid wordt gemaakt tussen de voltijd en deeltijd ruimtevraag, de groene staaf). Dit is afgezet tegen het aanbod cf. ruimtedatabase (en verwachtte veranderingen in het aanbod in de toekomst). Er is conform de nieuwe ruimtenorm deeltijd circa m2 minder ruimtebehoefte 12. Figuur 10: ruimteaanbod versus ruimtebehoefte '13/'14 '14/'15 '15/'16 '16/'17 '17/'18 Verwacht cf prognose juni 2013 norm 1,3 Verwachte ruimtebehoefte cf voorgestelde norm Aanbod cf. september Oude ruimtebehoefte: circa deeltijd studenten x 1,3 = circa Nieuwe ruimtebehoefte: circa deeltijd studenten: 2/3 (zaterdag of ` s avond) x 0,7= x 1/3 (overdag onderwijs) x 0,4 = 650. Nieuwe ruimtebehoefte is circa = minder ruimtebehoefte 20

Memo. Facility Services Vastgoedmanagement Weesperzijde 190 1097 DZ Amsterdam T 020 595 3919

Memo. Facility Services Vastgoedmanagement Weesperzijde 190 1097 DZ Amsterdam T 020 595 3919 Memo Datum dit stuk wordt ingebracht ter: 5 november 2014 Kennisname Aan Beoordeling CvB x Besluitvorming Van Jeroen Roosen (afdeling Huisvesting/Vastgoedmanagement) Betreft: Actualisatie huisvestingsplan

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Geen KRIMP geven. Oei, ik GROEI

Geen KRIMP geven. Oei, ik GROEI Geen KRIMP geven Oei, ik GROEI Groeidenken Bevolkingsopbouw Nederland Bevolkingsontwikkeling 0-20 jaar Daling in 326 gemeenten (van de 430) Actualiteit. Percentage onder wettelijke opheffingsnorm Friesland

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2014 Honderden Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Toename bevolking v.a. 2008

Toename bevolking v.a. 2008 Collegevoorstel Inleiding De provincie prognosticeert de ontwikkeling van de woningbouw en bevolking voor elke gemeente. Het is aan elke gemeente om deze prognose om te zetten in een planning en deze te

Nadere informatie

De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs. HBO-Monitor 2007. G.W.M. Ramaekers

De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs. HBO-Monitor 2007. G.W.M. Ramaekers De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs HBO-Monitor 2007 G.W.M. Ramaekers Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Nadere informatie

Vertrouwen in de toekomst

Vertrouwen in de toekomst Vertrouwen in de toekomst Geachte leden van de Raad van Toezicht, beste collega s, Een paar dagen geleden had ik een eerste pizzasessie, een ontmoeting met een klein gezelschap betrokken studenten op de

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

Instroom onderwijs 2012-2013 Oost-Nederland, mbo en hbo

Instroom onderwijs 2012-2013 Oost-Nederland, mbo en hbo Instroom onderwijs 212-213 Oost-Nederland, mbo en hbo Inhoudsopgave Inleiding 3 Korte cijfermatige analyse van de inventarisatie 4 Mbo BOL en BBL niveau 1 t/m 4 5 Mbo V&V en Welzijn niveau 3 en 4 6 Mbo

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen Maatschappelijke Voorzieningen Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Hilversum 1 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1 Inleiding 8 2 Huisvestingsstrategie en eigendomsstrategie 10 3 Cultuur 15 4 Sociale voorzieningen

Nadere informatie

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed?

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? 1. Context In het Coalitieakkoord Utrecht maken we samen hecht de gemeente Utrecht veel waarde

Nadere informatie

Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen. informatiebijeenkomst. 4 juli 2014

Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen. informatiebijeenkomst. 4 juli 2014 Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen informatiebijeenkomst 4 juli 2014 Huisvesting Grote differentiatie, complex Gebouwen 10 jaar: BTW-consequenties Geen overtuigende argumenten 40 kazernes

Nadere informatie

Wilt u continu verbeteren én besparen?

Wilt u continu verbeteren én besparen? Wilt u continu verbeteren én besparen? RORE staat voor Return on Real Estate; continu verbeteren en besparen mét uw vastgoedportefeuille. Middels de RORE-raamovereenkomst wordt afgesproken dat wij risicodragend,

Nadere informatie

Strategie Zuyd 2014-2018

Strategie Zuyd 2014-2018 Strategie Zuyd 2014-2018 Inleiding De strategie van Zuyd voor de periode 2014-2018 is op hoofdlijnen een voortzetting van de strategie van de afgelopen jaren, aangescherpt vanuit een aantal belangrijke

Nadere informatie

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein INFORMATIEPAKKET voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein Gemeente Leeuwarden Maart 2014 Blad 2 Blad 3 Algemene informatie Deze informatie

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2012

Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2012 Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2012 Oktober 2013 Samenvatting Provinciebreed wordt er in 2012 met 91% van de medewerkers een planningsgesprek gevoerd, met 81% een voortgangsgesprek en met

Nadere informatie

Doordecentralisatie Onderwijshuisvesting 2008-2011

Doordecentralisatie Onderwijshuisvesting 2008-2011 Doordecentralisatie Onderwijshuisvesting 2008-2011 Presentatie Bouwstenen voor Sociaal 10 oktober 2012 in vzh De Ster Henk Peereboom, projectleider monitor Doordecentralisatie Programma Doordecentralisatie

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Accommodatiebeleid Maatschappelijk Vastgoed In stand houden en ontwikkelen van maatschappelijk vastgoed die de sociale infrastructuur versterkt, gekoppeld aan een optimale spreiding

Nadere informatie

Bewustwording en duurzaamheid

Bewustwording en duurzaamheid Bewustwording en duurzaamheid Onderzoek naar groen bewustzijn en groen gedrag onder UvA en HvA studenten Lieke Dreijerink Jan Uitzinger Amsterdam, 17 maart 201 IVAM Inzicht in duurzaamheid Plantage Muidergracht

Nadere informatie

Een aantrekkelijk businesspark Een inspirerende werkomgeving

Een aantrekkelijk businesspark Een inspirerende werkomgeving 2 A 3 B 4 5 6 7 C 8 9 1 11 10 2 A 3 Een aantrekkelijk businesspark Een inspirerende werkomgeving Met behoud van de parkachtige omgeving wordt een goed geoutilleerd businesspark ontwikkeld, dat zich verder

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2012. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2012. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport - 4e kwartaal 212 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 18 aantal verkocht 16 14 12 1 8 6 4 2 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juli 2011 2 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Afgestudeerden

Nadere informatie

UvA-HvA Medewerkersmonitor Interne Dienstverlening 2013

UvA-HvA Medewerkersmonitor Interne Dienstverlening 2013 UvA-HvA Medewerkersmonitor Interne Dienstverlening 2013 Beleidsreactie College van Bestuur UvA-HVA datum 1 juli 2013 1. Inleiding In het voorjaar van 2013 is een meting van de Medewerkersmonitor Interne

Nadere informatie

Eigentijds Speelgoedmuseum, Erfgoed en meer...

Eigentijds Speelgoedmuseum, Erfgoed en meer... Stichting Eigentijds Speelgoedmuseum, Erfgoed en meer... Hoofdstuk van het Deventer Verhaal 1 Presentatie Sesem 23 april 2015 Vertrekpunt Als Sesem (Stichting Eigentijds Speelgoedmuseum, Erfgoed en meer)

Nadere informatie

HAN Jaarverslag 2013 8. Bestuur en management. Risicomanagement

HAN Jaarverslag 2013 8. Bestuur en management. Risicomanagement Risicomanagement Het College van Bestuur rapporteert jaarlijks aan de Raad van Toezicht over de belangrijkste risico s die de HAN bedreigen. Per risico worden kans, effect en beïnvloedbaarheid annex maatregelen

Nadere informatie

Folkert Buiter 2 oktober 2015

Folkert Buiter 2 oktober 2015 1 Nuchter kijken naar feiten en trends van aardbevingen in Groningen. Een versneld stijgende lijn van het aantal en de kracht van aardbevingen in Groningen. Hoe je ook naar de feitelijke metingen van de

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE STRATEGISCH BELEID 2013 2014 NAAR EEN EFFICIËNT EN ZICHTBAAR CENTRUM VOOR REVALIDATIE UMCG Centrum voor Revalidatie Strategisch beleidsplan 2013-2014 Vastgesteld op 1 november 2012 Vooraf Met het strategisch

Nadere informatie

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE FUNCTIEPROFIEL DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE HOGESCHOOL LEIDEN Inhoudsopgave 1 Hogeschool Leiden 3 De organisatie 3 De structuur 3 De thema s 4 2 4 Plaats in de organisatie 4 Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker,

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker, t 0 4 fr, Vere : Hogeschoe1if Prinsessegracht 21 Postbus 123 2501 CC Den Haag t (070)31221 21 f(070)31221 00 Aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Mevrouw dr. M. Bussemaker Postbus 16375

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

NSE: Van vraag naar verbetering

NSE: Van vraag naar verbetering NSE: Van vraag naar verbetering Olof Wiegert Hogeschool van Amsterdam Stafafdeling Onderwijs en Onderzoek Hogeschool van Amsterdam 46444 studenten 3539 medewerkers 7 domeinen 68 voltijd bachelor opleidingen

Nadere informatie

RUD UTRECHT. Huisvesting en facilitaire dienstverlening. b. concept-huisvestingscontract, c. concept-dienstverleningsovereenkomst

RUD UTRECHT. Huisvesting en facilitaire dienstverlening. b. concept-huisvestingscontract, c. concept-dienstverleningsovereenkomst RUD UTRECHT Aan Algemeen Bestuur RUD Utrecht Van Dagelijks Bestuur RUD Utrecht Opsteller: Norbert de Blaay Onderwerp Huisvesting en facilitaire dienstverlening t.b.v. Vergadering 13 maart 2014 bijlagen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie BIJLAGE 3 Achtergrondinformatie Diplomarendement Daling diplomarendement voltijd hbo-bacheloropleidingen De trend die de Inspectie van het Onderwijs de afgelopen jaren signaleerde in het hbo zet door:

Nadere informatie

De initiële vraag van USG People ten behoeve van De Speeddates

De initiële vraag van USG People ten behoeve van De Speeddates De initiële vraag van USG People ten behoeve van De Speeddates Welk consortium helpt USG People en andere corporates om invulling te geven aan hun dynamische huisvestingsvraag, waarbij gebruik centraal

Nadere informatie

Toekomst Nederlandse kantoren(markt) 29 april 2015 Herman van den Berg 43 e VOGON studiemiddag, UP Amsterdam

Toekomst Nederlandse kantoren(markt) 29 april 2015 Herman van den Berg 43 e VOGON studiemiddag, UP Amsterdam Toekomst Nederlandse kantoren(markt) 29 april 2015 Herman van den Berg 43 e VOGON studiemiddag, UP Amsterdam v De veranderende mens Concentratie bewegingen Afnemende plaatsgebondenheid Alles gaat sneller

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht Woningmarktrapport - 4e kwartaal 213 Gemeente Dordrecht Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 1 aantal verkocht 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

De heer B.G. Schalkwijk. Mevrouw A.I. Vreugdenhil

De heer B.G. Schalkwijk. Mevrouw A.I. Vreugdenhil GemeenteWATERLAND INFORMATIE RAAD DOCUMENT GEMEENTE WATERLAND Nummer 196-7 Onderwerp Portefeuillehouder Contactpersoon Afsluiting initiatieffase Brede School Scholeneiland in Monnickendam De heer B.G.

Nadere informatie

Rechtbank Maastricht NOTITIE. 1. Inleiding. Gemeente Maastricht

Rechtbank Maastricht NOTITIE. 1. Inleiding. Gemeente Maastricht NOTITIE Rechtbank Maastricht Aan: T.a.v. Gemeente Maastricht Fred Sijben Van: Aeisso Boelman en Iris van Donselaar Datum: 29 september 2015 Onderwerp: Second opinion business case rechtbank Maastricht

Nadere informatie

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer Raadsvoorstel Raadsnummer: 2013-057 Registratiekenmerk: Onderwerp: Haalbaarheidsonderzoek Voorzieningen Nijkerkerveen - fase 2 Korte inhoud: De gemeente heeft een haalbaarheidsonderzoek laten uitvoeren

Nadere informatie

Kadernota Nieuwe Werkstijl Tiel

Kadernota Nieuwe Werkstijl Tiel Kadernota Nieuwe Werkstijl Tiel " Je kunt de windrichting niet veranderen, maar wel de stand van de zeilen" Doel kadernota nieuwe werkstijl Deze kadernota hoort bij de businesscase Tielse Nieuwe Werkstijl

Nadere informatie

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting Visie op onderwijs en huisvesting Stichting Primair Onderwijs Zundert November 2015 0 Visie op onderwijs en huisvesting Aanleiding: Het onderwerp onderwijshuisvesting staat al geruime tijd op de Zundertse

Nadere informatie

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen 22 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 2.1 Uitgangspunten voor de beoordeling van het bijzonder

Nadere informatie

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht.

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Maastricht LAB aanvraag financiële ondersteuning experiment Door Jules & You / Veer Maastricht CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Het concept omvat

Nadere informatie

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Vastgesteld en ondertekend in het bestuurlijk overleg d.d. 26 november 2014 1 Jaarlijks terugkerend

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer Woningmarktrapport - 3e kwartaal 213 Gemeente Haarlemmermeer Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 12 aantal verkocht 1 8 6 4 2 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het Programma en Overzicht voorzieningen huisvesting onderwijs 2007. Nummer: 3d.

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het Programma en Overzicht voorzieningen huisvesting onderwijs 2007. Nummer: 3d. Gemeente Boxmeer Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het Programma en Overzicht voorzieningen huisvesting onderwijs 2007. Nummer: 3d. AAN de Raad van de gemeente Boxmeer Boxmeer, 24 oktober 2006 Aanleiding

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Eindrapport advies Herijking scenario s huisvestingsplan PO Roermond

Eindrapport advies Herijking scenario s huisvestingsplan PO Roermond Eindrapport advies Herijking scenario s huisvestingsplan PO Roermond Opgave en aanpak Herijking scenario s huisvestingsplan PO 2011 Opgave en aanleiding herijking scenario s PO Roermond 2011 Aanleiding:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 677 Raming der voor de Tweede Kamer in 2002 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten Nr. 13 HUISVESTING TWEEDE KAMER

Nadere informatie

Rapportage Kunsten-Monitor 2014

Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Inleiding In 2014 heeft de AHK deelgenomen aan het jaarlijkse landelijke onderzoek onder recent afgestudeerden: de Kunsten-Monitor. Alle bachelor en master afgestudeerden

Nadere informatie

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949 Onderwijs & Kwaliteit Eerste rapportage HBO-Monitor 2013 Op 3 april 2014 zijn de resultaten van de jaarlijkse HBO-monitor (enquête onder afgestudeerden) over 2013 binnengekomen. Het onderzoek betreft studenten

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Position paper binnenstad Eindhoven

Position paper binnenstad Eindhoven 18-5-2015 Position paper binnenstad Eindhoven Commissie Economie en Mobiliteit 19 mei 2015 Bureau voor Economische Argumentatie Herbert ter Beek i.s.m. Cees-Jan Pen, lectoraat Brainport Fontys Hogescholen

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

1 Inleiding. Parkeernormering ontwikkeling Brittenstein. Rijnhart Wonen. notitie. 28 augustus 2012 RHW010/Bes/0025

1 Inleiding. Parkeernormering ontwikkeling Brittenstein. Rijnhart Wonen. notitie. 28 augustus 2012 RHW010/Bes/0025 Deventer Den Haag Eindhoven Snipperlingsdijk 4 Verheeskade 197 Flight Forum 92-94 7417 BJ Deventer 2521 DD Den Haag 5657 DC Eindhoven T +31 (0)570 666 222 F +31 (0)570 666 888 Leeuwarden Amsterdam Postbus

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

4. Werkloosheid in historisch perspectief

4. Werkloosheid in historisch perspectief 4. Werkloosheid in historisch perspectief Werkloosheid is het verschil tussen het aanbod van arbeid en de vraag naar arbeid. Het arbeidsaanbod in Noord-Nederland hangt samen met de mate waarin de inwoners

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Transitieverklaring van ROC Leiden, ID College, ROC Mondriaan en Nova College

Transitieverklaring van ROC Leiden, ID College, ROC Mondriaan en Nova College Transitieverklaring van ROC Leiden, ID College, ROC Mondriaan en Nova College 1. Achtergrond en perspectief De ernstige financiële problemen van het ROC Leiden noodzaken tot een nieuw perspectief voor

Nadere informatie

Er is gemonitord op twee aspecten: Passantentellingen, uitgevoerd door Citytraffic; Telling van het aantal geopende winkels, uitgevoerd door de WBA.

Er is gemonitord op twee aspecten: Passantentellingen, uitgevoerd door Citytraffic; Telling van het aantal geopende winkels, uitgevoerd door de WBA. Back-office Economie en Arbeidsmarkt Memorandum Aan : Raad Van : Victor Kloos Datum : 17 september 2014 Onderwerp : Monitor koopzondagen Afschrift aan : Bij de raadsbehandeling van het besluit tot deregulering

Nadere informatie

Voorstel aan de gemeenteraad

Voorstel aan de gemeenteraad Aan de raad van de gemeente gouda Voorstel aan de gemeenteraad directie Directie RO en afdelingen (k000) afdeling telefoon raadsnummer 932510 Cultuur, vrije tijd en vastgoed steller P.C. Schraven onderwerp

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Strategie & omgeving. Bram Baselmans Brenda Meusen-den Ouden

Strategie & omgeving. Bram Baselmans Brenda Meusen-den Ouden IVVU: Leergang innoveren locaties intramurale zorg Strategie & omgeving Bram Baselmans Brenda Meusen-den Ouden Programma leergang Blok 1: Strategie & omgeving Blok 2: Zorg & bedrijfsvoering Blok 3: Wonen

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden 1. Inleiding Ten tijde van het schrijven van de kadernota 2016 wordt nog volop gewerkt aan de uitwerking van het proces Kracht#15. Voor het besluitvormingsproces dient de Kadernota 2016 in januari 2015

Nadere informatie

Jaarplan 2015. Jaarplan 2015 Stichting Orion 1

Jaarplan 2015. Jaarplan 2015 Stichting Orion 1 Jaarplan 2015 Inleiding In 2015 zullen we de eerste effecten gaan merken van de verschillende transities in de zorg. Nu (oktober 2014) heeft Orion het jaar 2015 een aanbesteding gedaan de WMO ongeveer

Nadere informatie

Voorstel huisvesting

Voorstel huisvesting Voorstel huisvesting Vooraf Dit voorstel beschrijft ten eerste hoe dit voorstel tot stand is gekomen. Daarna zullen de stemmingsvoorstellen met betrekking tot de huisvesting uiteengezet worden en tot slot

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom:

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom: Verzoek VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District De A16 is voor de Metropoolregio en de Randstad een belangrijke verbinding met Antwerpen,

Nadere informatie

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren White Paper Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren Door: Jeroen Nollet Escoplan Barrel Ripper Matrix Onderwijshuisvesting Wim Fieggen Instituut Voor

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: Opdrachtgever: Auteur: 27 mei 2014 Gemeente Maasdriel Wendie Hardeman en Edwin van de Voort Inleiding In de periode februari mei 2014 is door en

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Personeelsmonitor 2011 Samenvatting

Personeelsmonitor 2011 Samenvatting Jaarlijks brengt het A+O fonds Gemeenten de Personeelsmonitor uit. Dit rapport geeft de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van HRM en arbeidsmarktontwikkelingen bij gemeenten weer. In deze samenvatting

Nadere informatie

Beleidsplan 2014-2015. Facultaire Studentenraad Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Beleidsplan 2014-2015. Facultaire Studentenraad Maatschappij- en Gedragswetenschappen Beleidsplan 2014-2015 Facultaire Studentenraad Maatschappij- en Gedragswetenschappen Voorwoord De Facultaire Studentenraad Maatschappij- en Gedragswetenschappen (FSR FMG) 2014 2015 bestaat uit twaalf betrokken

Nadere informatie

NIEUWE RONDE, NIEUWE KANSEN. Middelen (en mensen) echt verbinden aan de strategie & de routekaart naar goed financieel management

NIEUWE RONDE, NIEUWE KANSEN. Middelen (en mensen) echt verbinden aan de strategie & de routekaart naar goed financieel management NIEUWE RONDE, NIEUWE KANSEN Middelen (en mensen) echt verbinden aan de strategie & de routekaart naar goed financieel management Henk Hendriks Van Beekveld & Terpstra Studiedagen LVC 3 Cuijk 20 januari

Nadere informatie

Analyse extra scenario s uitbreiding Cals college

Analyse extra scenario s uitbreiding Cals college Analyse extra scenario s uitbreiding Cals college Aanleiding Tijdens de behandeling van het bestemmingsplan voor de uitbreiding van het Cals college in het cluster van 17 februari zijn door clusterleden

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 1e kwartaal 2012. Gemeente Wijdemeren

Woningmarktrapport - 1e kwartaal 2012. Gemeente Wijdemeren Woningmarktrapport - 1e kwartaal 212 Gemeente Wijdemeren Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 25 aantal verkocht 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 2e kwartaal

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Aan de slag met krimp Hoe doe je dat? Roosje van Leer 26 april 2012

Aan de slag met krimp Hoe doe je dat? Roosje van Leer 26 april 2012 Aan de slag met krimp Hoe doe je dat? Roosje van Leer 26 april 2012 Programma Aan de slag met krimp 1. Waarom aan de slag? 2. Wie moet er aan de slag? 3. Waarmee moet je aan de slag? 4. Hoe doe je dat?

Nadere informatie

Subsector pedagogische opleidingen

Subsector pedagogische opleidingen Samenvatting... 2 Gemiddeld in aantal en inschrijvingen... 2 Meeste instroom in hbo-... 3 Weinig uitval... 3 Relatief minder switchers... 3 Hoog rendement in hbo-bachelor en wo-master... 3 Accreditatie-uitkomsten:

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie