BUSINESSPLAN VOOR BREDE SCHOLEN IN MULTIFUNCTIONELE ACCOMMODATIES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BUSINESSPLAN VOOR BREDE SCHOLEN IN MULTIFUNCTIONELE ACCOMMODATIES"

Transcriptie

1 BUSINESSPLAN VOOR BREDE SCHOLEN IN MULTIFUNCTIONELE ACCOMMODATIES samenstelling 1

2 2

3 INHOUDSOPGAVE 1 Voorwoord De uitdaging: Brede scholen in multifunctionele accommodaties Leidraad voor multifunctionele accommodaties Aanleiding businessplan Doelstellingen businessplan Rol gemeente Tijdplanning Sterkten en beperkingen Leeswijzer en routeplanner Multifunctioneel bouwen Inleiding Wat is multifunctioneel bouwen? Mogelijkheden multifunctioneel bouwen Multifunctioneel bouwen versus kosten Multifunctioneel bouwen versus herontwikkeling op lange termijn Optimalisatie flexibiliteit Ruimtelijke flexibiliteit Technische flexibiliteit Organisatorische flexibiliteit Voordelen en nadelen van multifunctioneel bouwen Samenwerkingsvormen Opstellen Business Plan Inleiding Doelstelling formuleren Interne analyse Externe analyse SWOT-analyse Uitvoeringsvarianten Inleiding Introductie hoofdvormen Keuzeproces uitvoeringsvariant Eigen beheer Eigendom Financiering Beheer en exploitatie door verzelfstandiging van de gemeentelijke vastgoedafdeling Voordelen van het model eigen beheer Nadelen van het model eigen beheer (inclusief verzelfstandigd bedrijf) Verantwoordelijkheden en risico s voor de gemeente Uitbesteding Eigendom Financiering Beheer en exploitatie Voordelen van het model PPS-concessie Nadelen van het model PPS-concessie Verantwoordelijkheden en risico s

4 6.6 Samenwerkingsvormen Samenwerking met een woningcorporatie Samenwerking met een vastgoedbelegger Samenwerking met onderwijsorganisaties Eigendom Financiering Beheer en exploitatie Voordelen samenwerkingsvormen Nadelen samenwerking met woningcorporatie Verantwoordelijkheden en risico s voor partijen Beheer en exploitatie Inleiding Proces Inrichting projectorganisatie Eigendom Vaststellen verantwoordelijkheden voor beheeraspecten Invulling beheerorganisatie Investeringsraming Inzicht in lasten Inzicht in inkomsten Haalbaarheid van de investering Dekking Risico-inventarisatie Go/ No Go Nawoord Bijlagen en overzichten Eigendom Gezamenlijk eigendom Fiscale aspecten bij samenwerkingsvormen Overzichten Overzicht van aandachtspunten voor samenwerking met woningcorporaties Verdeling van kosten in relatie tot onderhoud Verdeling van investeringskosten Verdeelsleutel bijkomende kosten Overzicht beheeraspecten Berekening minimaal benodigde investering Kostprijsdekkende huur berekening Literatuurlijst Medewerking Colofon

5 Lijst Tabellen en Figuren Tabel 1 Positionering van de gemeente...20 Tabel 2 Outputspecificatie PPS-concessie...36 Tabel 3 Verantwoordelijkheden traditioneel model versus PPS-concessie model...40 Tabel 4 Risicoverdeling PPS-concessie...40 Tabel 5 De rol van de woningcorporatie in de samenwerking met de gemeente...42 Tabel 6 Onderscheid in huisvesting, diensten en middelen...56 Tabel 7 Verdeelsleutel van vloeroppervlakte per deelnemer en type gebruik...60 Tabel 8 Drempelpercentage overzicht...62 Tabel 9 Investeringslasten kapitaallasten per deelnemer...62 Tabel 10 Berekening servicelasten...64 Tabel 11 Investeringsmodel totale kosten per deelnemer...64 Figuur 1 Top 10 vragenlijst Gemeente...10 Figuur 2 Routeplanner Businessplan...12 Figuur 3 Bouwvolume en prijs per vierkante meter...14 Figuur 4 Organisatorische flexibiliteit...16 Figuur 5 Schematisch overzicht SWOT-analyse...20 Figuur 6 Analyse van directe en indirecte omgeving...24 Figuur 7 Samenvatting SWOT-analyse...26 Figuur 8 Keuzeproces uitvoeringsvariant...28 Figuur 9 Uitvoeringsvarianten...30 Figuur 10 Risico verdeling traditioneel model...34 Figuur 11 Risicoverdeling PPS-concessie...42 Figuur 12 Het proces van doordecentralisatie...44 Figuur 13 Risicoverdeling bij een ontwikkelaarmodel...50 Figuur 14 Risicoverdeling bij een DBFM-model...50 Figuur 15 Stappenplan Beheerorganisatie...52 Figuur 16 Schatting hoogte van investering...66 Figuur 17 Bepalen van kostprijsdekkende huur...68 Figuur 18 Waarde ontwikkeling van onroerend goed

6 6

7 VOORWOORD Voor u ligt het Businessplan voor Brede scholen in multifunctionele accommodaties. Dit plan biedt gemeenten ondersteuning vanaf het moment waarop zij overwegen een brede school in een multifunctioneel onderkomen te vestigen. En dat sluit goed aan bij de trend die het laatste jaar zichtbaar is geworden. Steeds meer brede scholen kiezen voor een gezamenlijk gebouw. In 2003 zijn 500 brede scholen operationeel, waarvan maar liefst 64 procent is gevestigd in een multifunctionele accommodatie. Voor veel gemeenten is een nieuw gebouw aanleiding om een brede school te starten. Dat verschillende bewoners samen een gebouw delen, wil overigens nog niet zeggen dat ze ook daadwerkelijk samenwerken. En juist die samenwerking is zo essentieel bij de brede school. Zonder gezamenlijke visie en een goede afstemming heeft de brede school onvoldoende meerwaarde. Het is dan ook van belang dat alle partijen die onder één dak komen, al in een vroeg stadium om de tafel gaan zitten. Naast inhoudelijke zaken moeten ook allerlei technische en praktische onderwerpen worden besproken. Het businessplan biedt hierbij ondersteuning. Het geeft een antwoord op de vragen die u kunt tegenkomen bij het bouwen van een multifunctionele accommodatie. De rijksoverheid (OCW, VWS en SZW) staat achter de brede school. Zij ondersteunt de brede-schoolontwikkeling door knelpunten in de wet- en regelgeving weg te nemen, verkokering tegen te gaan, door onderzoek en door (boven)lokale communicatie. Om de brede (interdepartementale) invalshoek te versterken en problemen op te lossen, is de Operatie JONG in het leven geroepen. In de Jeugdagenda van de Operatie JONG is onder andere het thema 'samenhang in de voorzieningen 0-12 jaar' opgenomen, waarbij de brede school een belangrijke plaats inneemt. Wij verwachten dat in het kader van deze Operatie zeker ook voor de brede school winst kan worden geboekt. Wij denken dat met deze handreiking voor gemeenten elke brede school in een multifunctionele accommodatie is verzekerd van een goed begin. Hier kunt u op bouwen! Maria van der Hoeven Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Clémence Ross Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aart Jan de Geus Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 7

8 OBERON - BREDE SCHOLEN IN NEDERLAND JAARBERICHT 2003 In 2003 werkten 264 gemeenten (54%) aan de totstandkoming van Brede Scholen. Dat zijn er ongeveer evenveel als in In 2003 heeft een veertigtal nieuwe gemeenten de Brede schoolontwikkeling ingezet, maar tegelijkertijd is het proces in een vergelijkbaar aantal gemeenten tijdelijk tot stilstand gekomen. Alle grotere gemeenten zetten het proces voort, maar veel kleinere gemeenten blijken te worstelen met voorbereidende werkzaamheden zoals financiering en bouw van multifunctionele accommodaties. Voorheen bleef de ontwikkeling van een Brede school beperkt tot één pilot, nu wil de meerderheid van de gemeenten in de periode twee of meer Brede scholen realiseren. In 2003 telde ons land ongeveer 500 operationele Brede scholen. Volgens de gemeenten zouden ongeveer 1200 Brede scholen voor 2010 in bedrijf moeten zijn. In vergelijking met voorgaande jaren worden steeds meer Brede scholen gevestigd in multifunctionele accommodaties (64%) met meerdere voorzieningen onder één dak. Belangrijkste doelen Gemeenten beschouwen de ontwikkeling van kinderen en een goede samenwerking (zowel inhoudelijk als fysiek) tussen partijen als zeer belangrijk. De meerderheid van de gemeenten (84%) en instellingen (82%) hechten na de ontwikkelingskansen voor kinderen het meeste belang aan het verbeteren van de inhoudelijke samenwerking tussen de deelnemers aan de Brede school. Steeds meer gemeenten (61%) en instellingen (7%) vinden multifunctioneel bouwen een zeer belangrijk doel. Steeds meer partijen uit verschillende sectoren gaan deel uitmaken van Brede Scholen. De samenwerking tussen basisscholen, peuterspeelzalen, kinderopvang en welzijn wordt steeds vaker uitgebreid naar de sectoren zorg, cultuur en sport. Vooral maatschappelijk werk, de bibliotheek en sportverenigingen komen als partner in beeld 8

9 2 DE UITDAGING: BREDE SCHOLEN IN MULTIFUNCTIONELE ACCOMMODATIES 2.1 Leidraad voor multifunctionele accommodaties Onze moderne samenleving laat een grote diversiteit aan leefpatronen en samenlevingsverbanden zien en wordt sneller en dynamischer. Werk, zorg, vrije tijd: overal moet tijd voor zijn en alles is belangrijk. Zo luidt de openingszin van de samenvatting die in de Leidraad voor multifunctionele accommodaties is opgenomen. Deze leidraad is begin 2002 verschenen en maakt onderdeel uit van het Advies van de Commissie Dagarrangementen. Primaire doelgroep van de leidraad is de gemeente. De gemeente speelt immers een sleutelrol in het proces van realisatie en instandhouding van maatschappelijke voorzieningen. Een Brede school of multifunctionele accommodatie is een maatschappelijke voorziening. De belangrijkste doelstellingen van een Brede school ( het vergroten van de ontwikkelingskansen van kinderen, een doorgaande pedagogische lijn realiseren en een sluitend netwerk rond kinderen creëren ) impliceert samenwerking tussen partijen. Die samenwerking levert een directe bijdrage aan de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Het gaat hierbij om basisonderwijs, peuterspeelzaal, kinderopvang en voor-, tussen- en naschoolse opvang. Deze voorzieningen vormen het hart van de Brede school, waarbij uiteraard ook het welzijnswerk een rol speelt. Ook het voortgezet onderwijs kent een Brede school ontwikkeling. Daar ligt het accent in de eerste plaats op het ontwikkelen van sociale competentie, het versterken van de binding met de school en het bevorderen van de sociale participatie. Samenwerking tussen partijen krijgt een stimulans als er wordt samengewoond. Deze samenwerking leidt in veel gevallen ook tot de ontwikkeling van een dagarrangement (een sluitende keten van diensten met voorzieningen voor onderwijs, opvang en vrije tijd voor kinderen van nul tot twaalf jaar). Als partijen ervoor kiezen samen onder één dak te gaan, wordt gesproken over een multifunctionele accommodatie. Een multifunctionele accommodatie is een voorziening met verschillende deelnemers onder één dak, waarbij de inrichting en het ontwerp zo zijn vormgegeven dat bepaalde ruimten geschikt zijn voor meervoudig gebruik. Deze definitie wordt nog steeds gehanteerd. Deloitte ICS Adviseurs koppelt hieraan tevens de inhoudelijke meerwaarde dat partijen elkaar iets moeten bieden, anders is samenwonen zinloos. Een Brede school kan een multifunctionele accommodatie 1 zijn, maar kan ook een netwerk van voorzieningen vormen. De realisatie van een multifunctionele accommodatie is een uitdagend proces waarin de vertaling wordt gezocht van samenwerkingsmogelijkheden naar een ruimtelijke structuur die voor een ieder haalbaar en betaalbaar is. In de Leidraad staat het realisatieproces in tien overzichtelijke bouwstenen beschreven. De vraag wanneer en hoe een multifunctionele accommodatie haalbaar en betaalbaar is of kan zijn, is hierin niet beantwoord. Het antwoord op deze vraag staat centraal in dit rapport. Deloitte ICS Adviseurs kiest hierbij voor een pragmatische aanpak in de vorm van een format voor een businessplan. 2.2 Aanleiding businessplan Bij het realiseren van een multifunctionele accommodatie is het belangrijk vooraf te bepalen onder welke voorwaarden de accommodatie voor de deelnemers haalbaar en betaalbaar is. Dit blijkt in de praktijk bijzonder lastig. Deelnemers hebben verschillende belangen, stellen verschillende eisen en randvoorwaarden, hanteren verschillende richtlijnen en hebben verschillende wensen. Zie hier de reden waarom het moeilijk is volledige duidelijkheid te verschaffen over de toekomst van een te realiseren multifunctionele accommodatie. Toch is deze exercitie noodzakelijk. Immers, een multifunctionele accommodatie wordt voor enkele decennia gerealiseerd. Deelnemers moeten alleen al daarom willen weten wat de consequenties van de realisatie en instandhouding van een accommodatie voor de eigen organisatie zijn. Bovendien leidt het inzichtelijk maken van de consequenties tot discussies over de samenwerking binnen het primaire en secundaire proces. De keuzes die vervolgens worden gemaakt, zijn dan ook weloverwogen te noemen en dit komt de continuïteit van de multifunctionele accommodatie weer ten goede. Kortom: voordat de realisatie van een multifunctionele accommodatie wordt gestart, moeten de risico s en consequenties voor alle betrokken partijen in kaart worden gebracht. Dit kan door het opstellen van een businessplan. Een gebouw moet worden gezien als een instrument en niet als een doel op zich. De multifunctionele accommodatie (of het netwerk van deelnemers) vormt de infrastructuur die het (mede) mogelijk maakt de doelstellingen van de Brede school te realiseren. 1 In dit rapport wordt onder Brede school en multifunctionele accommodatie hetzelfde verstaan. Het gaat om een Brede school in één gebouw met een inhoudelijke meerwaarde. 9

10 TOP 10 BESTAAT IN ONZE GEMEENTE BEHOEFTE AAN EEN MULTIFUNCTIONELE ACCOMMODATIE? WELKE PARTIJEN GAAN SAMENWONEN EN SAMENWERKEN? HOE WAARBORGEN WIJ ONZE REGIEROL? WAT IS ONZE MENING OVER HET EIGENDOM VAN EEN MULTIFUNCTIONELE ACCOMMODATIE? WAT KUNNEN EN WILLEN WIJ ZELF DOEN? WELKE TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN BESTEDEN WIJ UIT? WELKE RANDVOORWAARDEN STELLEN WIJ AAN EIGENDOM, BEHEER EN EXPLOITATIE? WELKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN HEBBEN WIJ? WANNEER VINDEN WIJ HET PROJECT HAALBAAR? OP WELKE WIJZE MONITOREN WIJ HET PROJECT? Figuur 1 Top 10 vragenlijst Gemeente 10

11 2.3 Doelstellingen businessplan Het businessplan heeft de volgende doelstellingen. - Het businessplan maakt de ambitie van de gemeente duidelijk, hoe deze te realiseren en hoe de toekomst van de multifunctionele accommodatie er uit ziet. Het businessplan biedt medewerkers, eventuele externe financiers en samenwerkingspartners houvast. - Het businessplan geeft inzicht in alle noodzakelijke aspecten die de multifunctionele accommodatie als maatschappelijke onderneming haalbaar en betaalbaar maken. - Het opstellen van een businessplan laat u systematisch nadenken over het product en de onderneming. Eventuele witte vlekken kunnen op tijd worden ingevuld. Het realiseren van een succesvolle multifunctionele accommodatie met aandacht voor de inhoudelijke en zakelijke samenwerking is een uitdaging voor alle betrokken partijen. In dit rapport staat vooral de zakelijke samenwerking centraal. Het gaat daarbij om drie hoofdelementen: eigendom (financiering), beheer en exploitatie. Deze elementen vormen het hart van de discussie en besluitvorming over het al dan niet realiseren van een multifunctionele accommodatie. Die discussie wordt gevoerd naar aanleiding van een groot aantal vragen. De tien belangrijkste vragen die de gemeente zich moet stellen staan in figuur 1 vermeld. 2.4 Rol gemeente De gemeente speelt als lokale overheid en eindverantwoordelijke voor onderwijshuisvesting een centrale rol in het totale proces bij de totstandkoming van een multifunctionele accommodatie. Eén van de elementen die vooraf moet worden geregeld, is de invulling van de eigen rol. Dit kan per multifunctionele accommodatie verschillen. Immers, soms is de gemeente ook partij (toekomstig gebruiker van het pand) en lopen verantwoordelijkheden door elkaar. De aangewezen projectleider moet weten welke belangen hij 2 moet dienen. Daarnaast is het van evident belang de projectstructuur (zie: Leidraad ) van tevoren goed in te richten. Als er sprake is van een gemeentelijke projectgroep waarin de gemeentelijke belangen worden besproken, is het noodzakelijk dat zowel de harde als de zachte sector hierin zijn vertegenwoordigd. Het betreft de afdelingen financiën en ruimtelijke ordening 3 en de beleidsinhoudelijke afdelingen. Verder moet rekening worden gehouden met het duale bestel en de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de verantwoordelijke portefeuillehouder. Hoe breed is het mandaat gegeven door de Raad? Welke financiële ruimte is gegeven en gecreëerd? En op welke momenten vindt terugkoppeling plaats? 2.5 Tijdplanning De routeplanner in hoofdstuk 3 geeft aan dat de doorlooptijd van besluitvorming rond eigendom, beheer en exploitatie ongeveer een half jaar beslaat. Dit is realistisch, mits u het proces strak regisseert. Deze planning is overigens vergelijkbaar met het voorbereidende traject voor de realisatie van een solitaire voorziening. Het proces vereist veel communicatie over en weer tussen partijen, belangenafwegingen, berekeningen, risicoanalyses en onderhandelingen. Dit rapport met de bijlagen biedt u een handvat voor de belangrijkste stappen in dat gecompliceerde proces. 2.6 Sterkten en beperkingen De kracht van het businessplan is gelegen in de directe relatie met de praktijk. De informatie is verzameld aan de hand van uitgebreide interviews met de pioniers in ons land op het terrein van multifunctionele accommodaties. De leden van de externe begeleidingsgroep zijn ons klankbord geweest. Wij hebben hun ervaringen met multifunctionele accommodaties gekoppeld aan de resultaten van het onderzoek. De conclusies van alle recente onderzoeken zijn ook gespiegeld aan onze bevindingen. Tot slot heeft Deloitte ICS Adviseurs haar eigen expertise met multifunctionele accommodaties en het onderwijs, opgebouwd in de afgelopen 50 jaar, verwerkt in het businessplan. Dit is het eerste businessplan dat op landelijk niveau voor alle gemeenten beschikbaar komt. De structuur van het businessplan ligt vast, maar in de dagelijkse praktijk doen wij een beroep op uw flexibiliteit voor wat betreft de invulling. Immers, de vorm en inhoud van een multifunctionele accommodatie is per keer verschillend. De realisatie van een multifunctionele accommodatie blijft maatwerk. 2 Waar in dit rapport hij wordt genoemd, kan even zo goed zij worden gelezen. 3 In veel gemeenten heet dit nu anders, bijvoorbeeld stadsontwikkeling of bouwen & wonen. 11

12

13 HOOFDSTUK 4 HOOFDSTUK 5 SWOT- ANALYSE DOELSTELLING FORMULEREN VOORBEREIDINGS-FASE ALGEMEEN INTERNE ANALYSE EXTERNE ANALYSE MULTIFUNCTIONEEL BOUWEN GERICHT OP INHOUDELIJK INTEGRAAL GEMEENTELIJK BELEID GERICHT OP MARKT, TRENDS EN ONTWIKKELINGEN OPTIMALISATIE FLEXIBILITEIT SAMENWERKINGS- VORMEN WAT WIL / WENST DE GEMEENTE? SWOT OP 4 GEBIEDEN - ORGANISATIE - VASTGOED EN FINANCIËN - BEHEER EN EXPLOITATIE - INHOUDELIJKE SAMENWERKING WAT WIL / WENST DE MARKT? GO / NO GO OP BASIS VAN DE HAALBAARHEIDSANALYSE SWOT-ANALYSE CIRCA 6-8 WEKEN TIJDPAD TOTAAL Figuur 2 Routeplanner Businessplan 12

14 HOOFDSTUK 6 HOOFDSTUK 7 KIEZEN VOOR EEN VARIANT UITWERKING BEHEERORGANISATIE VERZELFSTANDIGD GEMEENTELIJKE BEDRIJF INPUT PROCES/ACTIVITEIT OUTPUT EIGEN BEHEER GEMEENTE INTENTIEVERKLARING HAALBAARHEID INRICHTING PROJECTORGANISATIE WERKGROEP BEHEER GOTIK- DOCUMENT UITBESTEDING PPS-CONCESSIE DISCUSSIE EIGENDOM (UITWERKING WERK- GROEP EIGENDOM) NEE EIGENDOM BEKEND? JA INVENTARISATIE BEHEERASPECTEN DIENSTEN EN MIDDELEN INVULLING BEHEERORGANSATIE DETAILINVULLING BEHEERORGANISATIE WONINGCORPORATIE INVESTE- RINGSRAMING GEREED SAMEN- WERKING BELEGGER RAMING STICHTINGKOSTEN EN HUURPRIJZEN NEE JA SCHOOLBESTUUR INZICHTELIJK LASTEN/BATEN DOORBELASTING- SYSTEMATIEK RISICO- INVENTARISATIE DEKKING ZOEKEN HAALBAARHEID INVESTERING GO/ NO GO JA INTENTIEVERKLARING EN BEHEEROVEREENKOMST KEUZE UITVOERINGSVARIANT CIRCA 8-12 WEKEN BEHEER- EN EXPLOITATIETRAJACT MINIMAAL 16 WEKEN CIRCA 28 WEKEN

15 3 LEESWIJZER EN ROUTEPLANNER Het ontwikkelen van een businessplan vergt een systematische en gestructureerde aanpak. Het schema in dit hoofdstuk geeft aan volgens welke route een businessplan voor een multifunctionele accommodatie wordt opgesteld. Deze routeplanner dient twee doelen: - geeft de structuur van dit rapport weer, waardoor tijdens het doornemen herkenbaar is in welke fase van het proces u zich bevindt; - biedt houvast tijdens de uitwerking van een businessplan omdat zichtbaar is welke stappen u (nog) moet nemen en waar de keuzemomenten liggen. Hoofdstuk zeven schildert een pragmatische beschrijving van het proces om te komen tot een beheerconstructie van een multifunctionele accommodatie. Stapsgewijs is aangegeven op welke manier de discussie rond beheer en exploitatie wordt gevoerd en welke onderdelen per stap aan de orde moeten komen om uiteindelijk een beheerovereenkomst te kunnen sluiten. Uiteraard is de volgorde van de hoofdstukken zes en zeven bewust gekozen: voordat de discussie over beheer en exploitatie wordt afgerond, moet de eigendomspositie duidelijk zijn. Hoofdstuk acht is afrondend. De gehele route wordt in vogelvlucht in dit hoofdstuk doorgenomen. Hoofdstuk vier geeft een algemene beschrijving van de voor- en nadelen van multifunctioneel bouwen. De inhoud is informerend van karakter en levert input voor de discussie over de bouwwijze en de investeringskosten. Het pretendeert niet compleet te zijn, maar biedt wel enig inzicht in een aantal elementen rond multifunctioneel bouwen. Hoofdstuk negen is samengesteld uit bijlagen en overzichten die ondersteunend, aanvullend, verdiepend of praktisch zijn bedoeld. Hoofdstuk vijf beschrijft de eerste stap in het proces dat uiteindelijk moet leiden tot een businessplan. Het is vooral een analyse van de positie van de initiatiefnemer(s), in veel gevallen een gemeente. Aan de hand van deze analyse wordt duidelijk welke onderdelen in het proces verduidelijking behoeven, moeten of kunnen worden uitbesteed, politieke besluitvorming nodig hebben en invloed hebben op het vervolg. Kortom, het is een noodzakelijke stap die veel narigheid in het vervolgtraject voorkomt. Hoofdstuk zes schetst drie verschillende modellen van eigendom. In de beschrijving wordt de theorie aan de praktijk gekoppeld, zodat gemeenten een weloverwogen keuze voor de eigendompositie kunnen maken. De informatie levert gemeenten input voor zowel interne als externe discussies over verschillende constructies waardoor een gedegen besluitvorming plaatsvindt. In de naamgeving van de modellen wordt een duidelijk onderscheid gemaakt. Dit zegt echter niets over de kwaliteit. Alle drie modellen komen in de praktijk voor en kunnen succesvol zijn. De uiteindelijke keuze wordt bepaald door veel factoren. De uitgebreide beschrijving geeft gemeenten houvast bij het bespreken van die factoren. 13

16 prijs per m omvang van het gebouw in m 2 Figuur 3 Bouwvolume en prijs per vierkante meter Voor een voorzieningencluster zijn de financiële uitgangspunten betreffende de exploitatie helder in beeld gebracht. Een exploitatiemodel is opgezet met enerzijds de kosten gebaseerd op de investering en de gekapitaliseerde kosten van de facilitaire dienst en anderzijds de opbrengsten. Men hanteert hierbij vier huurprijscategorieën: - een lage categorie voor de verhuur van groepsruimten bij leegstand of in het weekend en de avonduren; - een goedkope categorie voor de multifunctionele ruimten; - een licht commerciële categorie voor licht commerciële functies; - een commerciële categorie; Voor deze categorieën is een bezettingsgraad beredeneerd. Op basis van de vierkante meterprijs is de opbrengst berekend. Daarop is de gekapitaliseerde huuropbrengst bepaald. Tip: voorkom dat multifunctionele ruimten monofunctioneel worden hetgeen resulteert in niet optimaal gebruik van de multifunctionele ruimten. 14

17 4 MULTIFUNCTIONEEL BOUWEN 4.1 Inleiding Een multifunctionele accommodatie is een gebouw met meerdere gebruikers onder één dak, waarin naast samenwonen ook wordt samengewerkt. Het gebouw op zich moet het samenwonen en samenwerken mogelijk maken. Veelal wordt gestreefd naar een hoge bezettingsgraad of gebruiksfrequentie. Meervoudig gebruik vraagt flexibiliteit en duurzaamheid. Tijdens de voorbereidingen van een multifunctionele accommodatie moet daarmee rekening worden gehouden. In dit hoofdstuk wordt beschreven wat onder multifunctioneel bouwen wordt verstaan en welke elementen hierbij onderscheidend zijn. 4.2 Wat is multifunctioneel bouwen? Een gebouw is een hulpmiddel om de inhoudelijke samenwerking van de deelnemers in de multifunctionele accommodatie te ondersteunen. Deze constatering komt uit verschillende onderzoeken naar Brede scholen. Een gebouw is geen doel op zich maar wel een bepalende randvoorwaarde, die wordt aangegrepen zoveel mogelijk multifunctionaliteit te herbergen. Multifunctioneel bouwen biedt meerdere gebruiksmogelijkheden, nu en in de toekomst. De mate van multifunctionaliteit hangt af van de mate van flexibiliteit die de toekomstige gebruikers nodig hebben. Omdat voorzieningen steeds meer moeten inspelen op de vraag van de gebruiker, en die vraag aan maatschappelijke ontwikkelingen onderhevig is, is een multifunctioneel gebouw een oplossing om aan die wisselende omstandigheden het hoofd te bieden. De transformatie van aanbod naar vraag en van monofunctioneel naar multifunctioneel loopt parallel aan de verschuiving in de wijze waarop voorzieningen en functies worden aangeboden. Dit leidt tot nieuwe gebouwen die geen optelsom van functies vormen, maar die vanuit de gezamenlijkheid meerwaarde aan de individuele gebruiker bieden. Die nieuwe ideeën dwingen ons anders na te denken over en om te gaan met vierkante meters en ruimten. Het antwoord op dat anders nadenken wordt gegeven door multifunctioneel bouwen. Multifunctionele gebouwen herbergen ruimten met diverse gebruiksmogelijkheden en verschillende vormen. De ruimten worden onderverdeeld in verschillende gebruikszones. Elke zone is geoptimaliseerd voor een bepaald soort gebruik, zoals concentratie, ontspanning, ontmoeting, individueel of collectief. Ook is de volgende indeling mogelijk: - individueel gebruik, een ruimte wordt exclusief door één deelnemer gebruikt; - semi-multifunctioneel, het primaat van het gebruik ligt bij één deelnemer, maar deze deelnemer stelt de ruimte ook aan derden beschikbaar; - multifunctioneel, de ruimte is voor iedereen beschikbaar. De verschillende indelingsmogelijkheden zorgen voor een hogere gebruiksintensiteit. Daarnaast is multifunctioneel bouwen gericht op de lange termijn. Naast de flexibiliteit voor de huidige of eerste gebruikers kan het gebouw relatief eenvoudig voor alternatief gebruik worden aangepast. 4.3 Mogelijkheden multifunctioneel bouwen Multifunctioneel bouwen versus kosten Bij de ontwikkeling van multifunctionele accommodaties ligt de nadruk op het optimaal benutten van de beschikbare ruimten om de exploitatielasten zo laag mogelijk te houden. In de initiatief- en definitiefase vindt de vertaling plaats van activiteiten naar een samenhangend ruimteprogramma. Beslissingen over de mate van wisselend gebruik en het bijbehorende aanbod van (verschillende) activiteiten bepalen de kwaliteit van het inrichting- en afwerkingniveau, die op hun beurt consequenties hebben voor zowel het investeringsbedrag als de exploitatie van het toekomstige gebouw. Lopende het proces wordt de maatschappelijke meerwaarde van het gezamenlijke gebruik steeds zichtbaarder waardoor ook andere deelnemers zich alsnog (willen) aansluiten. Dit heeft consequenties voor de totale kosten. De hieruit voortvloeiende maatschappelijke meerwaarde is echter niet te kwantificeren, maar wel aan toonbaar in de kwaliteit van de multifunctionele accommodatie. De gemeente maakt de afweging voor wiens rekening deze extra kwaliteit komt. Naast de aan de kwaliteit gerelateerde kosten bestaan er ook elementen die de kosten van multifunctioneel bouwen gunstig beïnvloeden. U moet hierbij denken aan elementen als schaalvoordelen, benutting en bezetting van de ruimten. Het samenbrengen van meerdere voorzieningen onder één dak creëert een groter bouwvolume, waardoor de prijs per vierkante meter lager wordt. Hoe groter, hoe goedkoper. Figuur 3 geeft de relatie aan tussen de omvang van het gebouw en de prijs per vierkante meter. Ook een efficiënte benutting en bezetting van de ruimten leiden tot kostenverlaging. De bezettingsgraad levert belangrijke input voor de hoogte van de huurprijs. De meeste multifunctionele accommodaties hanteren verschillende huurprijzen voor de ruimten in het gebouw. De huurprijzen worden vastgesteld op basis van een aantal variabelen: - soort gebruiker; - bezettingsgraad; - kwaliteit van inrichting; - servicekosten; - investeringskosten. 15

18 Een accommodatie met technische flexibiliteit biedt diverse soorten ruimten voor de deelnemers. Bovendien is het aanpassingsvermogen optimaal. Toegepaste maatregelen cq voorwaarden ter bevordering van een optimale flexibiliteit van het gebouw zijn: In het ontwerp: - maatvoering, principes van modulaire coördinatie toepassen; - standaardisatie van maten en materialen; - zonering van ruimten die aan dezelfde voorwaarden moeten voldoen cq waarvoor dezelfde condities gelden; - compacte plattegrond. In de detaillering: - bouwkundig en installatietechnische standaardisatie; - systematische plaatsing van bouwkundige elementen en installatieaansluitingen; - universeel en uitwisselbare materiaalkeuze Multifunctioneel bouwen versus herontwikkeling op lange termijn Voor het succes van een multifunctionele accommodatie is de ligging belangrijk. Een centrale ligging in de wijk is aantrekkelijk voor verschillende gebruikers en een randvoorwaarde om uit te kunnen groeien tot een ontmoetingshart (veelal een belangrijke onderliggende doelstelling van de Brede school) van de wijk. Het reserveren van een geschikte locatie verloopt alleen succesvol wanneer gemeenten maatschappelijke en sociale voorzieningen meerjarig en integraal regisseren en afspraken worden gemaakt tussen de beleidsmakers en de afdeling ruimtelijke ordening. Multifunctioneel bouwen biedt kansen voor herontwikkeling dankzij de ingebouwde flexibiliteit. Door flexibele oplossingen in de constructie is het gebruik in de toekomst snel en met weinig additionele middelen aan te sluiten bij de veranderende vraag. 4.4 Optimalisatie flexibiliteit Flexibiliteit is een begrip dat ruimtelijke, technische en organisatorische dimensies kent. Twee aspecten van flexibiliteit in de context van dit businessplan zijn veerkracht en aanpassingsvermogen van het gebouw. Daarnaast biedt flexibiliteit stabiliteit en continuïteit aan het gebouw. Stabiliteit wordt bereikt door het kunnen aanpassen aan onverwachte omstandigheden, veranderende inzichten en maatschappelijke ontwikkelingen. (Bij architectenselecties zijn dit onderscheidende vermogens in presentaties en ontwerpen.) Figuur 4 Organisatorische flexibiliteit PROGRAMMARAAD PROGRAMMAGROEP SPORT & BEWEGEN PROGRAMMAGROEP KUNST & CULTUUR PROGRAMMAGROEP TECHNIEK & ICT PROGRAMMAGROEP... Een multifunctionele accommodatie toont flexibiliteit door bijvoorbeeld verandering van gebruik. Diverse delen van het gebouw moeten zo flexibel mogelijk worden opgezet, zodat een andere invulling mogelijk is. De flexibiliteit van ruimten is verbonden aan het risico van leegstaand. Hoe groter de flexibiliteit, hoe lager het leegstandrisico. Anderzijds schuilt een gevaar bij ruimten met een langdurige bezetting door één type gebruiker. Deze gebruiker is vaak minder flexibel. Zie hier de afweging in flexibiliteit die gemaakt moet worden. Multifunctionele accommodaties kunnen ook flexibiliteit in de projectplanning uitstralen. Hiermee bedoelen wij de bekwaamheid een optimale balans te vinden tussen de initiële investering en de uitgaven later in de levenscyclus van de accommodatie. Dit resulteert in een beter management en een meer economische aanpak van beheer en exploitatie Ruimtelijke flexibiliteit Ruimtelijke flexibiliteit richt zich op de flexibiliteit in gebruik. Het biedt mogelijkheden voor het veranderen van de indeling. Dat kan heel handig zijn in het geval van veranderende ruimtelijke behoeften van de deelnemers. Bouwen in compartimenten is vaak de oplossing als groei of krimp wordt geprognosticeerd. In de praktijk bieden bijvoor- 16

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen Maatschappelijke Voorzieningen Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Hilversum 1 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1 Inleiding 8 2 Huisvestingsstrategie en eigendomsstrategie 10 3 Cultuur 15 4 Sociale voorzieningen

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Handout Hoe worden wij een integraal kindcentrum?

Handout Hoe worden wij een integraal kindcentrum? Handout Hoe worden wij een integraal kindcentrum? Frank Studulski Kenniscentrum Kindcentra Deze handout gaat in op een veel gestelde vraag: hoe worden wij een integraal kindcentrum (IKC)? De handout geeft

Nadere informatie

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek Kinderopvang in eigen beheer Resultaten marktonderzoek Opgesteld door K. Soldaat Kenmerk Resultaten marktonderzoek Datum 26 juli 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten algemeen 4 3 Het makelaarsmodel

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie

Transformatiescan Schoolgebouwen

Transformatiescan Schoolgebouwen Transformatiescan Schoolgebouwen Is uw school aan opwaardering toe? Schoolbesturen worden geconfronteerd met veranderingen en trends in de samenleving én met wijzigingen in de wet- en regelgeving. Demografische

Nadere informatie

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer Raadsvoorstel Raadsnummer: 2013-057 Registratiekenmerk: Onderwerp: Haalbaarheidsonderzoek Voorzieningen Nijkerkerveen - fase 2 Korte inhoud: De gemeente heeft een haalbaarheidsonderzoek laten uitvoeren

Nadere informatie

Zwembaden met meerwaarde. Synarchis adviesgroep Zwembaden met meerwaarde

Zwembaden met meerwaarde. Synarchis adviesgroep Zwembaden met meerwaarde Zwembaden met meerwaarde Inleiding Onze visie op maatschappelijk vastgoed: een integrale benadering van investeren en exploiteren Synarchis benadert maatschappelijke voorzieningen integraal als het gaat

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Accommodatiebeleid Maatschappelijk Vastgoed In stand houden en ontwikkelen van maatschappelijk vastgoed die de sociale infrastructuur versterkt, gekoppeld aan een optimale spreiding

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.:

Agendanummer: Begrotingswijz.: Agendanummer: Begrotingswijz.: CS1 Notitie samenwerking en spreiding kinderopvang, peuterspeelzaalwerk en primair Onderwerp : onderwijs 'Een stap in het bundelen van krachten' Kenmerk: 10/0025968 Aan de

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Missie visie en doelstellingen

Missie visie en doelstellingen Missie visie en doelstellingen Inhoud 1 Inleiding 2 Missie en visie ASKA 2.1 Ons motto 2.2 Onze missie 2.3 Onze ambitie 2.4 Onze identiteit 2.5 Onze visie op de ontwikkeling van kinderen 2.6 Onze visie

Nadere informatie

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Opdrachtgever: Hans Tanis, Wethouder Onderwijs Auteurs: Hans Erkens en Diana Vonk Datum: 9 oktober 2013 Inleiding 1.1. Aanleiding

Nadere informatie

de toegevoegde waarde

de toegevoegde waarde de toegevoegde waarde MEER DAN EEN DAK BOVEN JE HOOFD ONZE ERVARING LEERT DAT... Driehoek Vastgoed biedt u expertise op het gebied van huis vesting en vastgoedbeheer. Voor iedere organisatie is huisvesting

Nadere informatie

Nota van B&W. Onderwerp Onderzoek verzelfstandiging OSK

Nota van B&W. Onderwerp Onderzoek verzelfstandiging OSK Onderwerp Onderzoek verzelfstandiging OSK Nota van B&W Portefeuille M. Divendal Auteur Dhr. P. Platt Telefoon 5115629 E-mail: plattp@haarlem.nl MO/OWG Reg.nr. OWG/2006/935 Bijlagen kopiëren: A B & W-vergadering

Nadere informatie

MFA Scan Brede Scholen

MFA Scan Brede Scholen MFA Scan Brede Scholen Ing. Loek Coerver, ir. Fred Lentz Helder en communicatief Brede Scholen en andere Multifunctionele Accommodaties worden steeds belangrijker in Nederland. De vraag ernaar is groot.

Nadere informatie

contractvorming in de onderwijshuisvesting Louk Heijnders Congres PIANOo 26 mei 2011

contractvorming in de onderwijshuisvesting Louk Heijnders Congres PIANOo 26 mei 2011 Innovatieve contractvorming in de onderwijshuisvesting Louk Heijnders Congres PIANOo 26 mei 2011 Servicecentrum Scholenbouw Opdrachtgevers OCW VNG VO raad PO raad Ketenpartners Steunpunt Seu brede scholen

Nadere informatie

Voorbeeldrapportage Evaluatiemodel Brede School

Voorbeeldrapportage Evaluatiemodel Brede School Voorbeeldrapportage Evaluatiemodel Brede School Utrecht, 2004 Oberon Inhoud voorbeeldrapportage Het evaluatiemodel is breed in opzet. Dit betekent dat er bij het presenteren van de uitkomsten keuzes gemaakt

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht.

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Maastricht LAB aanvraag financiële ondersteuning experiment Door Jules & You / Veer Maastricht CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Het concept omvat

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Exploitatie van huisvesting

Exploitatie van huisvesting Syllabus Exploitatie van huisvesting Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief artikelen over investeringen versus exploitatiekosten, vastgoedmanagement

Nadere informatie

Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen. informatiebijeenkomst. 4 juli 2014

Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen. informatiebijeenkomst. 4 juli 2014 Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen informatiebijeenkomst 4 juli 2014 Huisvesting Grote differentiatie, complex Gebouwen 10 jaar: BTW-consequenties Geen overtuigende argumenten 40 kazernes

Nadere informatie

U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor

U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor HERBESTEMMINGSSCAN Herbestemmingsscan U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor U heeft te maken met een leegkomend of leegstaand pand Uw kosten voor

Nadere informatie

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: Opdrachtgever: Auteur: 27 mei 2014 Gemeente Maasdriel Wendie Hardeman en Edwin van de Voort Inleiding In de periode februari mei 2014 is door en

Nadere informatie

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed?

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? 1. Context In het Coalitieakkoord Utrecht maken we samen hecht de gemeente Utrecht veel waarde

Nadere informatie

Doordecentralisatie onderwijshuisvesting (on)mogelijkheden en consequenties bedrijfsvoering

Doordecentralisatie onderwijshuisvesting (on)mogelijkheden en consequenties bedrijfsvoering Doordecentralisatie onderwijshuisvesting (on)mogelijkheden en consequenties bedrijfsvoering Jos de Kleijne (AK+) 06-53962650 Mireille Uhlenbusch (HEVO) 06-10019338 Agenda 14.45-16.30 uur Even voorstellen

Nadere informatie

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1 Format Projectplan Onbeperkt Sportief biedt u een format voor het maken van een projectplan. Met zeven hoofdvragen krijgt u helder op papier wat uw project inhoudt. Het projectplan heeft als doel het stimuleren

Nadere informatie

Algemeen Per voorziening onderwijshuisvesting zijn de criteria voor het vaststellen van de noodzaak van de aangevraagde voorziening beschreven.

Algemeen Per voorziening onderwijshuisvesting zijn de criteria voor het vaststellen van de noodzaak van de aangevraagde voorziening beschreven. 1 TOELICHTING BIJLAGE 1 In bijlage I zijn opgenomen de criteria die van belang zijn voor het vaststellen van de noodzaak van de aangevraagde voorziening. De bijlage is onderverdeeld in deel A Lesgebouwen

Nadere informatie

Inleiding. Formuleren van visie. Oriënteren: SWOT-analyse. Formuleren doelstellingen. Actieplannen

Inleiding. Formuleren van visie. Oriënteren: SWOT-analyse. Formuleren doelstellingen. Actieplannen Stap 1 Inleiding Introduceer uw praktijk. Beschrijf kort de ontstaansgeschiedenis en geef een situatiebeschrijving van de huidige praktijk: waar is de praktijk gesitueerd; het aantal patiënten, de werkzame

Nadere informatie

Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang

Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang 20 juni 2013 Programma kennismaking rekenen aan samenwerking met Marc van Leent pauze tekenen aan samenwerking met Rob Janssen Bouwmeester Concepten Netwerk

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Nr.: 09-65 Onderwerp: Tijdelijke huisvesting Brede School Plantage de Sniep. Diemen, 21 juli 2009

RAADSVOORSTEL. Nr.: 09-65 Onderwerp: Tijdelijke huisvesting Brede School Plantage de Sniep. Diemen, 21 juli 2009 RAADSVOORSTEL Nr.: 09-65 Onderwerp: Tijdelijke huisvesting Brede School Plantage de Sniep Diemen, 21 juli 2009 Aan de gemeenteraad 1. Gevraagd raadsbesluit 1. Kennis te nemen van de uitkomsten van de enquête

Nadere informatie

HAALBAARHEIDSSTUDIE Nieuwbouw basisschool St. Jan te Leenderstrijp. Opdrachtgever Gemeente Heeze-Leende Jan Deckersstraat 2 5590 GA HEEZE

HAALBAARHEIDSSTUDIE Nieuwbouw basisschool St. Jan te Leenderstrijp. Opdrachtgever Gemeente Heeze-Leende Jan Deckersstraat 2 5590 GA HEEZE HAALBAARHEIDSSTUDIE Nieuwbouw basisschool St. Jan te Leenderstrijp Opdrachtgever Gemeente Heeze-Leende Jan Deckersstraat 2 5590 GA HEEZE Huisvestingsconsultancy Laride, Hart voor huisvesting Bastion 58

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

Van kostennaar waardesturing

Van kostennaar waardesturing Hoofdstuk Investeren in maatschappelijk vastgoed Van kostennaar waardesturing Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 7 Van kosten- naar waardesturing 9 Reacties uit het veld 21 Waardesturing in de praktijk 29 Samenwerken

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Bijlage 5 Tarievenmodel plus varianten

Bijlage 5 Tarievenmodel plus varianten Bijlage 5 Tarievenmodel plus varianten Om dit model te kunnen implementeren is het noodzakelijk om een integrale kostprijs per uur te berekenen van de gemeentelijke sportaccommodaties. Zo wordt inzicht

Nadere informatie

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting Visie op onderwijs en huisvesting Stichting Primair Onderwijs Zundert November 2015 0 Visie op onderwijs en huisvesting Aanleiding: Het onderwerp onderwijshuisvesting staat al geruime tijd op de Zundertse

Nadere informatie

Samenwerking Bibliotheek en Voortgezet Onderwijs

Samenwerking Bibliotheek en Voortgezet Onderwijs Samenwerking Bibliotheek en Voortgezet Onderwijs Naar een landelijke aanpak SAMENVATTING Marleen Wijnen in opdracht van Kunst van Lezen september 2012 Samenvatting De bibliotheek op school voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Voorstel voor uitwerking van de verbetering van de gemeentelijke huisvesting.

Voorstel voor uitwerking van de verbetering van de gemeentelijke huisvesting. Datum: 28-5-13 Onderwerp Voorstel voor uitwerking van de verbetering van de gemeentelijke huisvesting. Status Besluitvormend Voorstel 1. In te stemmen met de uitvoering van de voorgestelde bouwkundige

Nadere informatie

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 ALLE GEMEENTEN RESPONS I GEMEENTEN Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 Gemeenten in beweging Annette Tjeerdsma en Jan Veuger 1 Dit artikel bevat de resultaten van het onderzoek Barometer

Nadere informatie

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse 1 1. Wat is een Actorenanalyse 1 2. Doel van een Actorenanalyse 1 3. Het opstellen van een Actorenanalyse 2 4. Eisen aan een goede Actorenanalyse

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

Een marketingplan in twaalf stappen

Een marketingplan in twaalf stappen Reekx is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties en detacheren van specialisten op het gebied van het efficiënt managen van informatiestromen. Kijk op onze website www.reekx.nl voor actuele informatie

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Regionaal Kennis en Expertise Centrum Weert. Raadscommissie 20-03-2013 WE MAKEN ONS ZORGEN

Regionaal Kennis en Expertise Centrum Weert. Raadscommissie 20-03-2013 WE MAKEN ONS ZORGEN Regionaal Kennis en Expertise Centrum Weert Raadscommissie 20-03-2013 WE MAKEN ONS ZORGEN - Voortdurende groei (V)SO - Voortdurende groei wajong - Onvoldoende opvang voor jongeren in Weert: thuiszitters

Nadere informatie

EXPLOITATIEBEGROTING DE BLINKERD 2.0

EXPLOITATIEBEGROTING DE BLINKERD 2.0 Concept Door Pirovano Planeconomie en Grondbeleid In opdracht van de Gemeente Bergen 12 januari 2013 Hoofdstuk: Doel en uitgangspunten INHOUD 1 Doel en uitgangspunten... 3 1.1 Doel van dit rapport... 3

Nadere informatie

Nieuwe arrangementen in (zorg)vastgoed. Workshop 3 van 4

Nieuwe arrangementen in (zorg)vastgoed. Workshop 3 van 4 Nieuwe arrangementen in (zorg)vastgoed Workshop 3 van 4 7 november 2013 Programma Presentatie: Draaiknoppen t.b.v. een gezonde zorgexploitatie - Inclusief inkomen cliënten en gevolgen voor zorg-/diensten

Nadere informatie

Een zorgeloze overgang van het buitenonderhoud. voor scholen in het Primair Onderwijs

Een zorgeloze overgang van het buitenonderhoud. voor scholen in het Primair Onderwijs Een zorgeloze overgang van het buitenonderhoud voor scholen in het Primair Onderwijs worden de beslissingslijnen korter. Deze situatie kan voordelen opleveren, mits er voldoende strategische onderhoudskennis

Nadere informatie

Inkoop en contractmanagement

Inkoop en contractmanagement Syllabus Inkoop en contractmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer Universiteit Twente, ING, provincie

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

In 8 stappen naar bedrijfskundig FM. Van FM-specialist tot strategisch businesspartner

In 8 stappen naar bedrijfskundig FM. Van FM-specialist tot strategisch businesspartner In 8 stappen naar bedrijfskundig FM Van FM-specialist tot strategisch businesspartner Inhoud STAP 1. Maak een businessplan voor FM STAP 2. Zorg voor een optimale werkomgeving STAP 3. Zorg voor een flexibele

Nadere informatie

Aan de slag met krimp Hoe doe je dat? Roosje van Leer 26 april 2012

Aan de slag met krimp Hoe doe je dat? Roosje van Leer 26 april 2012 Aan de slag met krimp Hoe doe je dat? Roosje van Leer 26 april 2012 Programma Aan de slag met krimp 1. Waarom aan de slag? 2. Wie moet er aan de slag? 3. Waarmee moet je aan de slag? 4. Hoe doe je dat?

Nadere informatie

Movares Duurzaamheidsscan

Movares Duurzaamheidsscan Movares Duurzaamheidsscan Innovatief procesinstrument Grip op duurzaamheid in elke projectfase Grip op duurzaamheid van A tot Z. Dat is de ambitie van Movares. Voor veel mensen en partijen is duurzaamheid

Nadere informatie

Tussen de opvang en ontwikkeling van kinderen staan wetten in de weg en praktische bezwaren

Tussen de opvang en ontwikkeling van kinderen staan wetten in de weg en praktische bezwaren Tussen de opvang en ontwikkeling van kinderen staan wetten in de weg en praktische bezwaren Presentatie voor de bijeenkomst Van nul tot twaalf in 2024; De toekomst van de kinderopvang en de relatie met

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING: LOCATIEMANAGER. Algemeen. Datum voorlopige vaststelling: 29-04-2015. Organisatie: Stichting Magentazorg

FUNCTIEBESCHRIJVING: LOCATIEMANAGER. Algemeen. Datum voorlopige vaststelling: 29-04-2015. Organisatie: Stichting Magentazorg FUNCTIEBESCHRIJVING: LOCATIEMANAGER Algemeen Organisatie: Stichting Magentazorg Organisatorische eenheid: raad van bestuur Opsteller functiebeschrijving: adviseur P&O Datum voorlopige vaststelling: 29-04-2015

Nadere informatie

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC Inleiding Om een solide financiële basis onder het Multifunctioneel Centrum (hierna: MFC) te realiseren is gezocht naar aanvullende partners. Inmiddels zijn de deelnemende

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

PROCESPLAN ONTWIKKELING EN UITWERKING VISIE OP ONDERWIJS EN ONDERWIJSHUISVESTING OP TEXEL: ONTWIKKELING ONDERWIJS TEXEL

PROCESPLAN ONTWIKKELING EN UITWERKING VISIE OP ONDERWIJS EN ONDERWIJSHUISVESTING OP TEXEL: ONTWIKKELING ONDERWIJS TEXEL PROCESPLAN ONTWIKKELING EN UITWERKING VISIE OP ONDERWIJS EN ONDERWIJSHUISVESTING OP TEXEL: ONTWIKKELING ONDERWIJS TEXEL 1. AANLEIDING De gemeente Texel heeft een proces in gang gezet om samen met de schoolbesturen

Nadere informatie

KRACHT VANUIT DE BASIS

KRACHT VANUIT DE BASIS ikc het leeuwarder model_ikc het leeuwarder model 24-11-13 14:26 Pagina 1 IKC's in Leeuwarden: KRACHT VANUIT DE BASIS ikc het leeuwarder model_ikc het leeuwarder model 24-11-13 14:26 Pagina 3 ikc het leeuwarder

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

SOCIAL INFORMATION SYSTEM

SOCIAL INFORMATION SYSTEM De SIS is een tool die oplossingen biedt voor uitdagingen en vragen in de wijk. Het product is vooral sterk in het verbinden van belangen. Zo stelt het organisaties in staat makkelijk en efficiënt met

Nadere informatie

Waardecreatie is niet langer gebonden aan tijd, plaats en middelen:

Waardecreatie is niet langer gebonden aan tijd, plaats en middelen: Waardecreatie is niet langer gebonden aan tijd, plaats en middelen: Software voor het ontwikkelen en activeren van een sterk merk. Online Branding Software Wazokuu! Online Branding is software die de belangrijkste

Nadere informatie

Zienn gaat verder. Jaarplan 2014

Zienn gaat verder. Jaarplan 2014 Zienn gaat verder Jaarplan 2014 Een verhaal heeft altijd meer kanten. Zeker de verhalen van de mensen voor wie Zienn er is. Wij kijken naar ál die kanten. Kijken verder. Vragen verder. Gaan verder. Zo

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Handleiding communicatie rondom voorzieningen

Handleiding communicatie rondom voorzieningen Handleiding communicatie rondom voorzieningen Inleiding Betrokkenheid speelt een belangrijke rol bij het opzetten en/of in stand houden van gemeenschapsvoorzieningen. Communicatie is daarbij een kritische

Nadere informatie

Haalbaarheidsonderzoek

Haalbaarheidsonderzoek Haalbaarheidsonderzoek Inleiding Het verwerven van een topsportevenement begint met een idee of een wens. Vanuit de oriëntatiefase, waar het idee concreter is uitgewerkt kan die wens een duidelijke ambitie

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Gemeentelijke regie Het Rijk heeft kaders opgesteld

Nadere informatie

Kleine scholen en leefbaarheid

Kleine scholen en leefbaarheid Kleine scholen en leefbaarheid Een samenvatting van de resultaten van een praktijkonderzoek onder scholen en gemeenten in Overijssel over de toekomst van kleine scholen in relatie tot leefbaarheid Inleiding

Nadere informatie

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed Door de centralisering van het gemeentelijk vastgoed neemt de behoefte aan transparantie en professionalisering sterk toe. Een van de concrete initiatieven om de transparantie

Nadere informatie

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 1. Aanleiding De BMWE-gemeenten willen zoveel mogelijk gezamenlijk het Centrum Jeugd en Gezin realiseren. Dit plan van aanpak is hierop

Nadere informatie

Op 11 september 2014 heeft de raad het voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld.

Op 11 september 2014 heeft de raad het voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. Aan: Van: Betreft: De gemeenteraad College van burgemeester en wethouders Stand van zaken Scholencluster Kruiswiel en Jeugdspeelpark. Datum: 18-9-2014 1. Historie in grote lijnen In 2012 is een haalbaarheidsonderzoek

Nadere informatie

Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken

Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken Dat men zich bewust is van een probleem en een mogelijke oplossing (een verbetertraject) leidt niet automatisch

Nadere informatie

Businesscase en exploitatiemodel grote toetszaal SEMINAR GROOTSCHALIGE DIGITALE TOETSZALEN

Businesscase en exploitatiemodel grote toetszaal SEMINAR GROOTSCHALIGE DIGITALE TOETSZALEN Businesscase en exploitatiemodel grote toetszaal SEMINAR GROOTSCHALIGE DIGITALE TOETSZALEN Michiel van Geloven & Marij Veugelers, mei 2014 In deze presentatie : Introductie: voorstellen sprekers en inventariseren

Nadere informatie

Wie wordt de bouwheer?

Wie wordt de bouwheer? november 2013 het fundament Nieuwbouw en renovatie Wie wordt de bouwheer? 26 het fundament november 2013 Bij nieuwbouw en renovatie van schoolgebouwen is het nodig dat iemand de regie heeft. Dit zogenoemde

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Indicatieve begroting Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant

Indicatieve begroting Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant Indicatieve begroting Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant Status Deze indicatieve begroting is bestemd voor de colleges van de deelnemers aan de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant. Het doel is

Nadere informatie

Vastgoed & Financiering. Bouwen zonder geld, kansen voor gemeenten en schoolbesturen

Vastgoed & Financiering. Bouwen zonder geld, kansen voor gemeenten en schoolbesturen Vastgoed & Financiering Bouwen zonder geld, kansen voor gemeenten en schoolbesturen Bouwen zonder geld Veel maatschappelijke organisaties hebben te maken met verouderde huisvesting en te hoge exploitatiekosten.

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Stafeenheid Bestuurs- en directieondersteuning. Openbare Besluitenlijst d.d. 24-02-2015. Nr. afd. agendapunt/beslissing

Stafeenheid Bestuurs- en directieondersteuning. Openbare Besluitenlijst d.d. 24-02-2015. Nr. afd. agendapunt/beslissing 1. ONT Aanpassing verordening voorzieningen huisvesting onderwijs De Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra zijn onlangs gewijzigd in verband met de overheveling van de taak en het

Nadere informatie

Vastgoed en zorg. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen.

Vastgoed en zorg. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Syllabus Vastgoed en zorg Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief artikelen over strategisch vastgoedbeleid in de zorg, investeren in zorgvastgoed

Nadere informatie

nemen van een e-depot

nemen van een e-depot Stappenplan bij het in gebruik nemen van een e-depot CONCEPT VOOR FEEDBACK Bijlage bij Handreiking voor het in gebruik nemen van een e-depot door decentrale overheden 23 juli 2015 Inleiding Dit stappenplan

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Rapport sluiting verzorgingshuizen

Rapport sluiting verzorgingshuizen Rapport sluiting verzorgingshuizen ActiZ is een ondernemende branchevereniging die haar leden faciliteert om een gezonde onderneming te kunnen exploiteren die hoogwaardige zorg en ondersteuning biedt.

Nadere informatie

Succesvol overstappen naar een nieuwe tso

Succesvol overstappen naar een nieuwe tso Whitepaper tussenschoolse opvang Succesvol overstappen naar een nieuwe tso Stichting Lunchen op School (LoS) April 2014 Inleiding Deze whitepaper is bedoeld voor schoolleiders, directies en besturen in

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING

STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING Inhoudsopgave Inleiding Stap 1: Identificeren van doelgroepen en hun behoeften Stap 2: Samenstellen multidisciplinaire projectgroep

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

STRATEGIEONTWIKKELING

STRATEGIEONTWIKKELING STRATEGIEONTWIKKELING drs. P.W. Stolze 1 SITUATIE Strategie geeft in het algemeen richting aan een organisatie of organisatie-eenheid in haar omgeving (wat gaan we doen) en vormt een richtsnoer voor de

Nadere informatie

Geen KRIMP geven. Oei, ik GROEI

Geen KRIMP geven. Oei, ik GROEI Geen KRIMP geven Oei, ik GROEI Groeidenken Bevolkingsopbouw Nederland Bevolkingsontwikkeling 0-20 jaar Daling in 326 gemeenten (van de 430) Actualiteit. Percentage onder wettelijke opheffingsnorm Friesland

Nadere informatie