Ingekomen stuk D30. Aantal bijlagen 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ingekomen stuk D30. Aantal bijlagen 2"

Transcriptie

1 Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Ingekomen stuk D30 Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat PP Nijmegen Telefoon (024) Telefax (024) Postadres Postbus HG Nijmegen Datum Datum uw brief Ons kenmerk L120/ Contactpersoon Tineke van Maaren Onderwerp Minimarapportages Aantal bijlagen 2 Doorkiesnummer Geachte leden van de Raad, Tijdens de behandeling van het Beleidsplan minimabeleid en inkomen in de Wwb heeft uw Raad vragen gesteld over de beleving van een laag inkomen en de effecten van het gemeentelijk minimabeleid. Wij hebben het NIBUD en onze afdeling Onderzoek en Statistiek opdracht gegeven om een onderzoek hiernaar uit te voeren. Door het NIBUD is in de zomer van 2005 een zgn. MER (Minima effect rapportage) uitgevoerd om de effecten van het gemeentelijk minimabeleid te onderzoeken, en de afdeling O&S heeft in dezelfde periode een belevingsonderzoek uitgevoerd aan de hand van interviews. Dat belevingsonderzoek werd vooraf gegaan door een literatuuronderzoek. De resultaten van beide onderzoeken zijn in oktober j.l. ontvangen en vervolgens vergeleken. Door middel van deze brief delen wij u de resultaten van beide onderzoeken mee, en geven wij aan hoe wij omgaan met de conclusies en aanbevelingen uit beide onderzoeken. Ten aanzien van de opzet van beide onderzoeken geldt dat de onderzochte, c.q. ondervraagde gezinssamenstellingen bij O&S en NIBUD grotendeels overeen komen: bij de interviews is ook een echtpaar zonder kinderen ondervraagd, en in het NIBUD-onderzoek kennen de leeftijden van de kinderen iets andere grenzen dan de grenzen bij de interviews. Dit maakt voor de beleving echter weinig tot geen verschil. Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

2 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 1 Leeswijzer 1.1 het NIBUD-onderzoek 1.2 actualisatie 1.3 veranderingen in conclusies uit het NIBUD-onderzoek 1.5 aanbevelingen door NIBUD 1.6 het belevingsonderzoek van O&S 1.7 onze conclusies 1.1. het NIBUD-onderzoek De opzet van het NIBUD-onderzoek bestaat uit vergelijking van de maandbegroting van diverse huishoudtypen met een drietal inkomens (100%, 110% en 120% van het netto minimumloon) in een huurwoning. Bij de inkomsten zijn landelijke regelingen zoals huurtoeslag en heffingskortingen meegenomen. Inkomsten en uitgaven zijn omgerekend naar maandgemiddelden. De uitgaven zijn gevuld volgens de methode van basispakket en restpakket. Het basispakket bevat alle uitgaven die als noodzakelijk kunnen worden beschouwd. Daarin zijn de kosten opgenomen die een huishouden moet maken voor wonen, kleden, voeden, gezondheid, zekerheid (verzekeringen) en informatie (radio, telefoon en TV). Naast de noodzakelijke uitgaven van het basispakket zijn er in individuele gevallen moeilijk-of niet-vermijdbare uitgaven. Dit zijn uitgaven die voor een bepaald persoon of -huishouden onontkoombaar zijn. Voorbeelden hiervan zijn: afbetaling van een lening 1, hogere energiekosten door slechte isolatie of dieetkosten. Het bedrag dat overblijft nadat alle uitgaven uit het basispakket zijn gedaan is bestemd voor vrije bestedingen. Alle vrije bestedingen samen vormen het restpakket. Huishoudens kunnen zelf het restpakket invullen, bijvoorbeeld aan extra uitgaven aan posten die ook in het basispakket voorkomen (bv. voeding of kleding) of aan zaken die niet in het basispakket voorkomen (bv. een huisdier, roken of recreatie). Voor elk huishoudtype zijn 3 inkomensniveaus doorgerekend en 2 in Nijmegen veel voorkomende huren. NIBUD heeft de gemeente Nijmegen vergeleken met gemiddeld in Nederland. Dan blijkt dat bij vergelijking van het basispakket de onderzochte huishoudens er in Nijmegen in de systematiek van het onderzoek iets beter van af komen. Dat heeft volgens het rapport te maken met de ruime kwijtscheldings-mogelijkheden voor gemeentelijke- en waterschapsheffingen (100% tegen 95% gemiddeld in Nederland), en met de 1 het begrip lening is beperkter dan het begrip schuld. Een lening levert ook een schuld op, maar schulden kunnen ook uit andere hoofde ontstaan, bv. uit roodstand, betalingsachterstanden, etc. Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

3 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 2 ruime collectieve aanvullende ziektekostenverzekering (CAZ). Dit geldt voor de situatie in De extra bestedingsruimte die de minima in Nijmegen hebben ten opzichte van het landelijk gemiddelde ten gevolge van ons minimabeleid ziet er als volgt uit: Nijmegen Nijmegen landelijk 300 euro huur 370 euro huur 377 euro huur Alleenstaand <65 19 euro per mnd 9 euro 0 Alleenstaand >65 17 euro 8 euro 0 Eenouder kleine kk 22 euro 13 euro 0 Eenouder grote kk 22 euro 12 euro 0 Echtpaar kleine kk 26 euro 17 euro 0 Echtpaar grote kk 26 euro 17 euro 0 Dat wil niet zeggen dat deze huishoudens ook daadwerkelijk dit bedrag maandelijks overhouden, maar de cijfers gelden uitsluitend ten opzichte van gemiddelde landelijke cijfers. In de berekening is de individuele bijzondere bijstand niet meegenomen, omdat de verstrekking daarvan per huishouden sterk kan verschillen, en bovendien gekoppeld is aan specifieke uitgaven, en niet aan maandelijkse reguliere uitgaven die iedereen moet doen. 1.2 Actuele gegevens In Nijmegen is met ingang van 1 oktober 2005 bijzondere bijstand in de vorm van een lening voor duurzame gebruiksgoederen afgeschaft voor huishoudens die 3 jaar of langer een inkomen op minimumniveau hebben. Deze huishoudens krijgen voortaan voor deze artikelen bijzondere bijstand om niet. Deze regeling is niet meegenomen bij het NIBUDonderzoek, omdat die ten tijde van het onderzoek nog niet bestond. De regeling heeft een effect op de mogelijkheid en de noodzaak om reserveringen te doen voor duurzame gebruiksgoederen voor de huishoudens die langer dan 3 jaar een inkomen op minimumniveau hebben. Alleen levert dat juist voor deze categorie huishoudens nauwelijks enig effect op voor hun reserveringscapaciteit en -mogelijkheden, omdat uit onderzoek is gebleken dat er na 3 jaar rondkomen van een minimuminkomen al geen mogelijkheid tot reserveren meer is: dat is dan ook precies de reden dat voor deze maatregel is gekozen. Deze regeling biedt wel enig soelaas voor de reserveringsmogelijkheden voor andere kosten, bijvoorbeeld voor vervanging van inventarisbestanddelen die niet tot de duurzame gebruiksgoederen behoren. Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

4 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 3 Sinds 2002 maakt een computer met de kosten van een internetverbinding deel uit van basispakket dat NIBUD berekent voor huishoudens met kinderen van 6 jaar of ouder. Op 1 november 2005 is (met terugwerkende kracht voor het schooljaar ) in Nijmegen de regeling ingegaan die voorziet in verstrekking van een computer aan een gezin met een kind dat naar het voortgezet onderwijs gaat. Inmiddels zijn in het kader van deze regeling tot en met december 2005 ca. 100 computers verstrekt. Als de effecten daarvan doorberekend zouden worden in bovenstaande tabel, dan betekent dat voor de huishoudens met grotere kinderen dat zij bij een levensduur van 5 jaar van een computer à 500,- gedurende 5 jaar 8,33 per maand meer te besteden hebben. De tabel op vervolgvel 2 gaat er dan als volgt uitzien: Nijmegen Nijmegen landelijk 300 euro huur 370 euro huur 377 euro huur Alleenstaand <65 19 euro per mnd 9 euro 0 Alleenstaand >65 17 euro 8 euro 0 Eenouder kleine kk 22 euro 13 euro 0 Eenouder grote kk 30 euro 20 euro 0 Echtpaar kleine kk 26 euro 17 euro 0 Echtpaar grote kk 34 euro 25 euro 0 Uit de armoedemonitor 2005 van Sociaal Cultureel Planbureau en Centraal Bureau voor de Statistiek die in november 2005 is verschenen, blijkt dat Nijmegen behoort tot één van de gemeenten met het hoogste aandeel lage inkomens onder huishoudens 2. Volgens die gegevens behoort 13,7% van de huishoudens in Nijmegen tot deze groep de veranderingen in 2006 In 2006 verandert een aantal zaken die van invloed kunnen zijn op de koopkracht. Zo wordt de OZB voor gebruikers van woningen (huurders) afgeschaft, en voert de gemeente Nijmegen de afvalstoffenheffing in. Inwoners met een inkomen op minimumniveau kunnen echter ook in 2006 kwijtschelding krijgen van de gemeentelijke heffingen, waaronder ook de afvalstoffenheffing valt. De invoering van de afvalstoffenheffing heeft daarom geen invloed op de koopkracht van de minima in Nijmegen, mogelijk wel op de armoedeval 3 op het moment dat mensen aan het werk gaan. Daarnaast wordt de Zorgverzekeringswet ingevoerd. Dit is een landelijke 2 dit betreft gegevens van 2002, waarbij alleen gemeenten met meer dan 5000 inwoners in de beschouwing zijn opgenomen. 3 zie voor de definitie van armoedeval vervolgvel 4, punt 1.4, 3 e alinea. Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

5 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 4 verandering in het stelsel van ziektekostenverzekering, die niet alleen invloed heeft op de Nijmeegse minima. Wat betreft de CAZ veranderen wij niets: wij houden ons uitgebreide pakket en de premie voor de deelnemers van de CAZ blijft gelijk. De CAZ blijft beschikbaar voor onze inwoners met een inkomen tot 120% van het minimumloon. Vergelijking met het landelijk gemiddelde hangt af van wat andere gemeenten doen ten aanzien van collectieve aanvullende ziektekostenverzekeringen. Daar is nu nog niets over te zeggen. Wat het inkomenseffect is van de (hoge) premie van de basisverzekering op de koopkracht van de minima is nog niet aan te geven, omdat pas in de loop van januari 2006 zichtbaar wordt wat de inkomenseffecten van de diverse premiewijzigingen (WW, Aow, etc.) per 1 januari 2006 zullen zijn. Volgens de koopkrachtcijfers van het ministerie van SZW zouden de minima er niet of nauwelijks op achteruitgaan, de koopkrachtontwikkeling van deze huishoudens zou echter wel achterblijven ten opzichte van die van huishoudens met een hoger inkomen conclusies uit het NIBUD-onderzoek Volgens het NIBUD-onderzoek is van de gezinnen het éénoudergezin met jonge kinderen financieel het beste af. Dit huishouden heeft lagere kosten dan de overige gezinnen uit het onderzoek, terwijl er als ze inkomen uit werk hebben, recht bestaat op combinatie korting en aanvullende combinatiekorting. Het echtpaar met oudere kinderen heeft de minste bestedingsmogelijkheden, omdat oudere kinderen andere, en hogere kosten met zich meebrengen. Bij alleenstaanden heeft de alleenstaande van 65 jaar of ouder betere bestedingsmogelijkheden dan de alleenstaande die jonger is dan 65 jaar. Dat heeft te maken met een hogere uitkering (Aow), hogere belastingaftrek voor buitengewone uitgaven en de TBU (Tegemoetkoming Buitengewone Uitgaven: kosten die vanwege een laag inkomen niet als aftrekpost kunnen worden opgevoerd kunnen door de TBU toch worden uitbetaald), en de afwezigheid van kosten in verband met arbeid. NIBUD onderzocht ook het optreden van een armoedeval. Armoedeval wordt gedefinieerd als het effect dat huishoudens met een inkomen net boven het minimumniveau minder overhouden dan huishoudens met een inkomen op minimumniveau, omdat de eerste groep net buiten allerlei regelingen voor financiële ondersteuning valt. Dat zal bijvoorbeeld het geval zijn bij bijstandsgerechtigden die uitstromen naar werk. Op dat moment nemen de kosten door werk toe en vervallen de inkomensondersteunende regelingen geheel of gedeeltelijk. Uit het onderzoek blijkt dat er in Nijmegen bij geen van de onderzochte huishoudens sprake is van een dergelijke armoedeval ten gevolge van gemeentelijke regelingen. Die armoedeval wordt vooral voorkomen door de Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

6 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 5 lage gemeentelijke heffingen voor inwoners met een huurwoning: deze inwoners hoeven geen rioolrecht te betalen en de afvalstoffenheffing is laag: alleen de huisvuilzakken moesten betaald worden. Daarvoor krijgen de minima wel jaarlijks een compensatie. Door de lage gemeentelijke heffingen voor bewoners van een huurwoning krijgen inwoners die vanuit de bijstand gaan werken niet te maken met een grote stijging aan gemeentelijke heffingen. Als de afvalstoffenheffing in 2006 wordt ingevoerd kan dat mogelijk leiden tot een armoedeval voor degenen die met werk meer gaan verdienen dan 120% van het minimumloon. De armoedeval kan nog wel optreden als gevolg van de afbouw van landelijke regelingen zoals de huurtoeslag. Ten gevolge van de langdurigheidstoeslag ontstaat wèl een soort armoedeval. Daardoor hebben huishoudens die voor de langdurigheidstoeslag in aanmerking komen meer te besteden dan huishoudens met een inkomen op 110% van het minimum aanbevelingen van NIBUD Het NIBUD doet de volgende aanbevelingen: * verhogen van de protocollaire verstrekkingen ( Geld terugregeling ). Deze regeling dekt nu een gedeelte van de kosten voor sociaalculturele activiteiten. Om de huishoudens wat meer bestedingsruimte te geven voor dit soort activiteiten, adviseert NIBUD om deze verstrekkingen te verhogen waardoor een groter deel van de kosten van deze activiteiten wordt vergoed. Door extra geld hiervoor beschikbaar te stellen wordt sociale uitsluiting tegen gegaan. De verhoging moet echter niet leiden tot een armoedeval. * ondersteuning van specifieke groep; omdat gezinnen met oudere kinderen in Nijmegen de minste bestedingsruimte hebben, adviseert NIBUD om deze huishoudens te ondersteunen, bijvoorbeeld in schoolkosten. Daardoor ontstaat meer ruimte voor de noodzakelijke basisuitgaven. NIBUD adviseeert om ter voorkoming van een armoedeval draagkracht toe te passen. * gemeente en waterschap werken niet samen bij de berekening van draagkrachtpercentages, terwijl beide organisaties een percentage van 100% hanteren. NIBUD adviseert om hierbij samen te werken, waardoor huishoudens met een inkomen net boven het minimum sneller voor kwijtschelding in aanmerking komen het belevingsonderzoek door O&S De opzet van de rapportage van het belevingsonderzoek van O&S bestaat uit een beschrijving van de resultaten van het literatuuronderzoek, direct gevolgd door de ervaringen die in de interviews naar voren kwamen. Uit het literatuuronderzoek zijn aspecten gebleken die grotendeels onderschreven worden door de interviews, en die reden geven Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

7 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 6 tot zorg. Het onderzoek differentieert nader waarop men moet bezuinigen, of wat geheel niet meer tot de mogelijkheden behoort. De geïnterviewden geven aan dat het steeds moeilijker wordt om de eindjes aan elkaar te knopen. Nieuwe kleren voor de ouders zitten er nauwelijks meer in, de kinderen gaan daarbij voor. Noodzakelijke vervangingen in huis kunnen niet meer plaatsvinden en een vakantie behoort al helemaal niet meer tot de mogelijkheden. Nog zorgelijker is het, dat de verwarming niet hoog genoeg kan worden gezet en dat er niet elke dag warm gegeten kan worden. Men maakt gebruik van roodstaan bij de bank, en elke maand opnieuw is het afwachten of men kan rondkomen. Vrijwel niemand in deze situatie kan nog sparen. Men ontwikkelt weliswaar bestaansstrategieën, maar de uitzichtloosheid die vooral ouderen ervaren maakt dat mensen het er wel moeilijk mee hebben en last hebben van sombere buien of depressiviteit. Er is te weinig geld voor de noodzakelijke bestaanskosten. Er is te weinig financiële ruimte om leuke dingen te kunnen doen, zoals een dagje uit of een etentje. Daarvoor zijn geen reserves meer. Wel geven de meeste huishoudens met kinderen aan dat men het belangrijk vindt dat de kinderen erbij horen, en daarvoor probeert men ook wel geld vrij te maken. De meeste mensen zijn nergens lid van, soms zijn de kinderen wel lid van een sportvereniging, waarbij niet altijd alle kinderen van het gezin lid kunnen worden en er een keuze gemaakt moet worden. Wat betreft uitgaan worden wel activiteiten in een wijkcentrum bezocht, maar theater en bioscoop nauwelijks. Sociale uitsluiting wordt niet ervaren, wel ligt gevaar voor isolement op de loer omdat men niet kan meedoen. Ook het ontbreken van een PC, nu steeds meer informatie via internet wordt verstrekt, wordt als een gemis gevoeld, zeker in huishoudens met kinderen (dit onderzoek vond plaats voordat de computerregeling was ingevoerd) Onze conclusies Zonder ook maar enigszins afbreuk te willen doen aan de specifieke deskundigheid van het NIBUD ten aanzien van huishoudbegrotingen willen wij toch wel opmerken dat de bedragen die het NIBUD in de begrotingen in het onderzoek hanteert uiterst krap berekend zijn. Alle bedragen in de begrotingen zijn gemiddelden, die gelden voor groepen van huishoudens, waarbij wordt aangetekend dat de financiële situatie van een individueel huishouden er in werkelijkheid anders zal uitzien. Bovendien is geen Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

8 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 7 rekening gehouden met de afbetaling van schulden 4, terwijl schulden bij 2/3 van de mensen met lage inkomens voorkomen. Op basis van de uitkomsten van de onderzoeken concluderen wij dat de Nijmeegse minima weliswaar niet slecht af lijken te zijn in relatie tot landelijke gemiddelden, maar dat de situatie voor deze groep desondanks zorgelijk is als we kijken naar wat men te besteden heeft en vooral wat niet kan. Het is voor de betreffende huishoudens een voortdurend gevecht om het hoofd boven water te houden. Er is net-wel of net-niet voldoende geld om rond te komen als je je geld op alle posten heel minimaal uitgeeft en er niets misgaat, en er is nog steeds geen ruimte voor extra-tjes die het leven wat aangenamer kunnen maken. Een financiële uitglijder kan men zich niet permitteren, want daarmee wordt het risico op (meer) schulden groot. Bij veel van de huishoudtypen is geen ruimte voor een restpakket. Dat houdt in dat er geen geld is om te roken, een huisdier te houden, eens extra met bus of trein te reizen, en dergelijke. Als er schulden zijn die afbetaald moeten worden, en dat is in een groot aantal huishoudens met een laag inkomen het geval, dan wordt dat beeld nog schrijnender. Wat uit beide onderzoeken naar voren komt is de aanbeveling om meer financiële ruimte te scheppen voor sociaal-culturele activiteiten, en ondersteuning te geven aan huishoudens met, vooral oudere, kinderen. De mogelijkheden van de gemeente zijn hierin echter beperkt: de gemeente mag geen inkomensondersteuning bieden in de vorm van categoriale bijstand, anders dan voor de CAZ, of voor ouderen en gehandicapten. De gemeente kan wel op individuele basis bijzondere bijstand verstrekken, en regelingen in het leven roepen die van toepassing zijn voor bepaalde huishoudens. Uit de aanbevelingen van de beide onderzoeken willen wij de volgende aanbevelingen overnemen en onderzoeken, en aanvullen op basis van onze eigen ervaringen in de praktijk (dat betreft met name punt 3): 1. wij willen gezinnen met kinderen in het voortgezet onderwijs ondersteunen, bijvoorbeeld in de vorm van een schoolfonds. 2. wij willen maatschappelijke participatie bevorderen door te zorgen voor een betere toegankelijkheid in ruime zin tot vrijetijdsactiviteiten, o.a. op het gebied van sport en cultuur. We hebben nu de geld-terugregeling die vanaf mei 2005 de Nijmegenpas heeft opgevolgd. NIBUD adviseert de bijdrage te verhogen. 4 zie in dit verband ook voetnoot 1 Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

9 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel 8 Wat deze 2 aanbevelingen betreft: als gevolg van de motie Bijzondere bijstand slimmer gebruiken van de SP van november j.l. hebben wij van uw Raad de opdracht gekregen om te onderzoeken of het mogelijk is om bijzondere bijstandsbudget in te zetten voor de instelling van een schoolfonds, een sportfonds en een cultuureducatiefonds te behoeve van alle gezinnen die een inkomen hebben op minimumniveau. In de evaluatie van de geld terugregeling in het voorjaar van 2006 zal deze opdracht worden meegenomen. 3. Wij willen de minima (nog) actiever gaan benaderen voor schuldhulpverlening. Daarnaast moet preventieve schuldhulpverlening structureler ingezet gaan worden om te voorkomen dat schulden ontstaan, vooral omdat in een situatie van een huishouden met een minimuminkomen eigenlijk iedere schuld problematisch is. We gaan op korte termijn onderzoeken op welke wijze wij deze aanbevelingen kunnen gaan opvolgen. Binnen enkele maanden zullen wij met een voorstel komen voor een samenhangende regeling voor huishoudens met oudere kinderen. Wij geven daarin aan hoe een dergelijke regeling er volgens ons uit moet zien en hoe de praktische uitvoering vorm zal krijgen. In dat voorstel zullen wij ook een raming geven van de kosten van de regeling die wij voorstellen, zowel wat betreft programmakosten als ook de uitvoeringskosten. Hierbij past ook het onderzoek dat wordt ingesteld in aansluiting op onze brief aan uw Raad van 20 decemeber j.l.. In deze brief beantwoorden wij de vragen over een Formulierenbrigade. Dit onderzoek zal de mogelijkheden nagaan van een experiment, waarbij huisbezoeken worden afgelegd door medewerkers van diverse maatschappelijke instellingen om burgers te wijzen op de mogelijkheden van het minimabeleid, wonen en zorg. Deze medewerkers kunnen tevens hulp bieden bij het aanvragen van inkomensondersteunende voorzieningen, en bij het invullen van formulieren. Dit sluit aan bij de aanbevelingen uit het belevingsonderzoek om voorlichting over bestaande voorzieningen en subsidies mee te nemen bij onze voorlichtingsacties. Wij zullen extra inspanningen verrichten om niet-gebruik inkomensondersteunende regelingen terug te dringen. Naast voorlichting over inkomensondersteunende regelingen zullen wij hierin dan ook voorlichting over schuldhulpverlening betrekken. Het NIBUD adviseert verder nog om samenwerking met het Waterschap te zoeken om de draagkrachtberekeningen voor de kwijtscheldingen op elkaar af te stemmen. Ten aanzien hiervan kunnen we melden dat de gesprekken hierover inmiddels hebben plaatsgevonden. Met met ingang van 1 januari Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

10 Gemeente Nijmegen Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Vervolgvel is een samenwerkingsovereenkomst aangegaan met het Waterschap Rivierenland voor de behandeling van kwijtscheldingsverzoeken. De aanbeveling om het sociale netwerk en het eigen zelfbeeld van mensen te versterken: dit onderwerp zullen wij aankaarten bij de diverse instellingen. In de prestatiecontracten met de instellingen (zoals bv. Unitas) zullen hiervoor afspraken worden opgenomen. Tot slot de aanbeveling om meer nuancering in het beleid t.a.v. bijverdienen aan te brengen: dat is in strijd met de bepalingen in de Wwb, en daar mogen we als gemeente dus geen eigen beleid op ontwikkelen. Wij hopen u met het vorenstaande voldoende te hebben geïnformeerd over de resultaten van de onderzoeken van NIBUD en O&S naar de effecten van ons minimabeleid. Na afronding van het voorgenomen onderzoek zullen wij u op de hoogte brengen van de gewenste maatregelen en de daaraan verbonden kosten. Hoogachtend, college van Burgemeester en Wethouders van Nijmegen, De Burgemeester, De Secretaris, mevr. dr. G. ter Horst ir. H.K.W. Bekkers Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op brief aan de raad bij minima-effectrapportages

11 Beleving laag inkomen Hoe ervaren minima hun financiële situatie? Literatuuronderzoek en interviews Directie Wijk en Stad Afdeling Onderzoek en Statistiek september 2004 / augustus 2005

12 Beleving laag inkomen Hoe ervaren minima hun financiële situatie? Literatuuronderzoek en interviews Klaas Pruijsen (literatuuronderzoek) en Tonny Faessen (interviews) september 2004 / augustus

13 Inhoudsopgave 1 Inleiding Onderzoeksvraag Methode van onderzoek Opzet raportage 4 2 Over armoede gesproken Inleiding Wat zegt de literatuur over minima, lage inkomens en arme huishoudens Definities Aantal arme huishoudens Samenstelling arme huishoudens Effecten van (langdurig) laag huishoudensinkomen Inleiding Moeilijk rond kunnen komen (beperkte bestedingsruimte) (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Financiële problemen, problematische schulden en ontoereikende aflossingscapaciteit (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Materiële en sociale deprivatie (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Sociale uitsluiting (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Problemen met woning en woonomgeving (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden 14 3 Beleven van (langdurig) laag huishoudensinkomen Inleiding Psychische belasting en toekomstperspectieven Inleiding Vermijden psychische effecten (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Toekomstperspectieven (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Bestaansstrategieën Inleiding (literatuur) Ondersteuning van de overheid krijgen (literatuur) Ervaringen van de geinterviewden Zuinigheid, sparen en schulden maken (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Extra inkomen verwerven (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Sociale ondersteuning zoeken (literatuur) Ervaringen van de geïnterviewden Strategische samenstelling van het huishouden (literatuur) 27

14 Inhoudsopgave (vervolg) Ervaringen van de geïnterviewden 27 4 Samenvatting Inleiding Wat verstaan we onder de minima Effecten van een (langdurig) laag huishoudensinkomen Volgens de literatuur Volgens de geinterviewden Omgaan met een langdurig laag huishoudensinkomen en de beleving daarvan Volgens de literatuur Volgens de geinterviewden Aanbevelingen 34 5 Bronvermelding 37 2

15 Beleving laag inkomen Inleiding 1 Inleiding 1.1 Onderzoeksvraag Tijdens de behandeling van het Nijmeegse minimabeleid in de gemeenteraad zijn vragen gesteld over 1. de beleving van lage inkomens door de betreffende huishoudens en 2. wat het effect is van het gemeentelijk (en landelijk) minimabeleid. Dit onderzoek betreft de eerste vraag. Wat merken mensen er van in hun levensomstandigheden? Hoe gaan zij met hun situatie om? Hieruit volgt de centrale vraagstelling van dit onderzoek: Hoe beleven de minima hun financiële situatie? Deze centrale vraagstelling kunnen we opdelen in een drietal onderzoeksvragen: 1. Wat verstaan we onder 'de minima'? 2. Welke effecten in de levensomstandigheden zijn verbonden aan een (langdurige) laag huishoudeninkomen? 3. Hoe gaan de betreffende huishoudens hier mee om? Het onderzoek is uitgevoerd op verzoek van de Raad Ambtelijk opdrachtgever is de afdeling Beleidsrealisatie en verantwoording van de Directie Inwoners. Het onderzoek is uitgevoerd door de afdeling Onderzoek en Statistiek. Het Nibud heeft de tweede vraag naar de effecten van het minimabeleid in een ander onderzoek beantwoord. 1.2 Methode van onderzoek Om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden is literatuuronderzoek verricht, en zijn er interviews gehouden. Het gaat hierbij om aanvullend kwalitatief onderzoek bestaande uit een twintigtal gesprekken met inwoners van Nijmegen met een minimuminkomen. Hierbij is onderscheid gemaakt in gezinssituatie (met en zonder kinderen) en leeftijd (bijvoorbeeld 65+). De namen en adressen van de te interviewen personen zijn verstrekt door de consulenten van de Sociale Dienst. Er zouden aanvankelijk 20 personen geïnterviewd worden. Bereidheid en bereikbaarheid bleken een complicerende factor voor de response. Aan de interviews namen uiteindelijk 15 personen, woonachtig in Nijmegen, deel. De groep bestond uit ouderen, alleenstaande en echtparen, met en zonder kinderen, autochtonen en allochtonen. De 15 geïnterviewde personen kunnen in de volgende categorieën ingedeeld worden: 1. Alleenstaande jonger dan 65 jaar 1 2. Eenoudergezin met jonge kinderen tot 4 jaar 1 3. Eenoudergezin met kinderen van 4 tot 12 jaar 2 4. Eenoudergezin met kinderen van 12 tot 17 jaar 3 5. Echtpaar met kinderen van 12 tot 17 jaar 2 6. Echtpaar zonder kinderen en alleenstaand 5 Van de 3 (echt)paren werd in 2 gevallen het gesprek gevoerd met de vrouw, de mannen waren afwezig. In alle overige gevallen waren de deelnemers aan het onderzoek vrouw. 3

16 Beleving laag inkomen Hoe ervaren minima hun financiële situatie? 1.3 Opzet raportage In de rapportage is gekozen voor een beschrijving van wat het literatuuronderzoek opleverde, gevolgd door de ervaringen zoals die in de gesprekken met de deelnemers naar voren kwamen. De ervaringen van de geïnterviewden zijn cursief weergegeven. In hoofdstuk 2 wordt wat de literatuur zegt over minima, lage inkomens en arme huishoudens beschreven (2.2), gevolgd door de effecten van een (langdurig) laag huishoudensinkomen (2.3). In hoofdstuk 3 worden de belevingsaspecten beschreven. Ook hier wordt eerst weergegeven wat de literatuur zegt over de beleving van het hebben van (langdurig) een laag inkomen, gevolgd door hoe de geïnterviewden dit beleven. De psychische belasting en de toekomstperspectieven (3.2) en de verschillende bestaanstrategieën (3.3) die men daarbij hanteert komen in dit hoofdstuk aan de orde. Hoofdstuk 4 bevat een samenvatting van het onderzoek, constateringen en aanbevelingen en hoofdstuk 5 bevat de bronvermelding van het literatuuronderzoek. 4

17 Beleving laag inkomen Over armoede gesproken 2 Over armoede gesproken 2.1 Inleiding Centraal in dit hoofdstuk staat de beantwoording van de volgende twee onderzoeksvragen: 1. Wat verstaan we onder 'de minima' (paragraaf 2.2)? 2. Welke effecten in de levensomstandigheden zijn verbonden aan een (langdurige) laag huishoudeninkomen (paragraaf 2.3)? Zoals in de inleiding vermeld, is voor deze rapportage gebruikt gemaakt van wat de recente literatuur over armoede zegt en wat de geïnterviewden zelf vinden. 2.2 Wat zegt de literatuur over minima, lage inkomens en arme huishoudens Definities Met de minima wordt de groep huishoudens bedoeld met een inkomen rond het sociaal minimum, ofwel rond bijstandsniveau of AOW. Andere termen die men in dit verband veel tegenkomt zijn sociale minima, lage inkomensgroepen of arme huishoudens. In deze onderzoeksrapportage wordt vooral de term arme huishoudens gebruikt, in navolging van het CBS, RPB en RISBO waarvan verschillende publicaties zijn gehanteerd als bron. Tijdens het laatste decennium van de vorige eeuw is armoede in de Nederlandse samenleving als maatschappelijk probleem erkend. Armoede heeft in de eerste plaats te maken met gebrek aan geld. Toch is iemand met een laag inkomen niet per definitie arm. Zo kan men geld of bezittingen achter de hand hebben voor slechtere tijden. Ook kunnen de vaste lasten laag zijn. Op dit moment is er geen officiële, in brede kring geaccepteerde definitie van armoede of de daar van afgeleide term arme huishoudens. Meestal wordt het inkomen gekozen als criterium: de relatieve inkomenspositie waarbij twee inkomensgrenzen worden aangehouden: de lage inkomensgrens en de beleidsmatige grens (sociaal minimum). De lage inkomensgrens is vastgesteld op basis van het bijstandsniveau in 1977 en de navolgende jaren. De hoogte ervan is gelijk aan het bijstandsniveau van éénpersoons huishouden in Voor andere typen huishoudens is eenzelfde koopkracht bepaald met behulp van equivalentfactoren. De grenzen voor de verschillende typen huishouden zijn in de loop der tijd aangepast aan de prijsontwikkeling. De beleidsmatige grens, of het sociaal minimum, is het wettelijk bestaansminimum zoals dat in de politieke besluitvorming voor elk jaar wordt vastgesteld. De inkomensgrens voor arme huishoudens is geformuleerd als 105% van het sociaal minimum. 5

18 Beleving laag inkomen Hoe ervaren minima hun financiële situatie? Figuur 1: landelijke lage inkomensgrens en beleidsmatige grens voor verschillende typen huishoudens, alleenstaan de x 1000 euro zonder kinderen (echt)paar een kind twee kinderen eenoudergezin een kind twee kinderen 65-plusser alleenstaande (echt)paar Armoedegrens a) lage inkomensgrens Beleidsmatige grens b) 10,2 14,0 17,0 19,3 13,3 15,2 10,2 14,0 9,8 13,8 15,3 16,3 14,1 15,1 10,4 14,5 Bron SZW: CBS bewerking a) Besteedbaar jaarinkomen, kinderbijslag voor kind van 6 tot 11 jaar b) 105% van het sociale minimum Het toekennen van het predikaat arm aan een bepaalde persoon of huishouden mag niet alleen afhankelijk zijn van de precieze hoogte van het inkomen. Andere factoren spelen hierbij ook een rol, bijvoorbeeld hoelang men van een gering inkomen moet rondkomen en de specifieke omstandigheden van het huishouden die wellicht hogere kosten voor levensonderhoud met zich meebrengen. 2 Daarom wordt een aantal aanvullende indicatoren voor armoede gebruikt, zoals de verblijfsduur onder inkomensgrenzen (4 jaar), de bezittingen en schulden, de vaste lasten en het oordeel over de eigen financiële situatie. 3-4 Uit onderzoek is gebleken dat huishoudens die vier jaar of langer een laag inkomen hebben, veel vaker moeite hebben om de eindjes elkaar te knopen dan huishoudens die één of twee jaar in die situatie zitten. In 2000 lag het aandeel huishoudens in Nederland met langdurige armoede op ruim 5% Aantal arme huishoudens In de tweede helft van de jaren negentig en in het begin van dit decennium nam het aantal arme huishoudens in Nederland gestaag af, onder meer door de belastingherziening in Dit veranderde echter in 2003 en 2004: door een aantal fiscale maatregelen en de stijging van de nominale ziektekosten premies gaan in deze jaren zowel werkenden als uitkeringsontvangers en gepensioneerden er in koopkracht op achteruit. Zowel in 2003 als in 2004 zal, afgemeten aan de lage inkomensgrens, het aandeel arme huishoudens toenemen tot 11%. 6 In Nijmegen bedroeg in 2000 het aantal huishoudens dat een inkomen heeft onder of rond het sociaal minimum Dat is 12,7% van het totaal aantal huishoudens. Landelijke was dat percentage 9,1%. Arnhem had een percentage van 12,5% in het jaar Het aantal huishoudens met een langdurig laag inkomen in Nijmegen (lage 1 Armoedemonitor SCP/CBS - november Armoede in Amsterdam-Noord Risbo januari Armoedemonitor 1997 SCP/CBS september Armoedemonitor 2003 SCP/CCB december Idem 6 idem 6

19 Beleving laag inkomen Over armoede gesproken inkomensgrens) bedroeg in het jaar 2000, dat was 8,2% van het totaal aantal huishoudens Samenstelling arme huishoudens Onderscheiden naar samenstelling van het huishouden komt een laag inkomen het meest voor onder éénoudergezinnen met uitsluitend minderjarige kinderen. Op ruime afstand volgen alleenstaanden. De positie van vrouwen in deze groep is ongunstiger dan van mannen. Armoede is zich steeds sterker gaan concentreren bij alleenstaande vrouwen en alleenstaande moeders. In dit verband wordt wel van de feminisering van de armoede gesproken. 8 Bij paren met of zonder kinderen is het percentage lage inkomens veel lager dan gemiddeld. 9 Daarnaast dienen zich nieuwe risicogroepen aan zoals kinderen en jongeren. Ten slotte is er een sterke oververtegenwoordiging van allochtone groepen onder de sociale minima. 10 In Nijmegen was in het jaar 2000 het aantal eenpersoonshuishoudens met een laag inkomen aanzienlijk groter dan de groep meerpersoonshuishoudens met en zonder kinderen. Ook bleek dat Nijmegen vergeleken met Nederland als geheel relatief veel meerpersoonshuishoudens met kinderen met een laag inkomen heeft Effecten van (langdurig) laag huishoudensinkomen Inleiding Welke effecten zijn er nu verbonden aan een (langdurig) laag huishoudensinkomen? In de bestudeerde literatuur worden onder meer de volgende problematische effecten in de levensomstandigheden beschreven die typerend zijn: 1. moeilijk rond kunnen komen (beperkte bestedingsruimte); 2. financiële problemen, problematische schulden en ontoereikende aflossingscapaciteit; 3. materiële en sociale deprivatie; 4. sociale uitsluiting; 5. problemen met de woning en de woonomgeving. 7 Nijmeegse minima en lage inkomens, kwantitatieve gegevens Gemeente Nijmegen afdeling O&S januari Armoede en bestaansstrategieën: formele en informele sociale zekerheid in Amsterdam-Zuidoost Risbo januari Armoedemonitor 2003 SCP/CBS december Armoede en bestaansstrategieën: formele en informele sociale zekerheid in Amsterdam-Zuidoost Ri9sbo januari Nijmeegse minima en lage inkomens, kwantitatieve gegevens gemeente Nijmegen afdeling O&S januari Armoedemonitor 1997 SCP/CBS september idem december Sociale uitsluiting. Een conceptuele en empirische verkenning. Werkdocument 99 SCP december Armoede in Amsterdam-Noord Risbo januari

20 Beleving laag inkomen Hoe ervaren minima hun financiële situatie? Bij sommige huishoudens cumuleren deze problemen; bij hen lijkt sprake van een "armoedefuik". Dit betekent dat zij langdurig met armoede te maken hebben en in een uitzichtloze situatie lijken te verkeren Moeilijk rond kunnen komen (beperkte bestedingsruimte) (literatuur) Het ligt voor de hand dat een groot deel van de arme huishoudens negatief oordeelt over de eigen financiële positie en aangeeft moeilijk te kunnen rondkomen van het huishoudeninkomen. Dit geldt niet voor allemaal: een niet te verwaarlozen groep geeft aan redelijk tot gemakkelijk rond te komen. Tot en met 2001 gaven steeds minder huishoudens met een laag inkomen aan moeite te hebben om rondkomen. Medio jaren negentig lag dit percentage nog rond de 40%, daarna nam het af tot 27% in Het oordeel over eigen financiële situatie is negatiever bij huishoudens die langdurig te maken hebben met een laag inkomen. In 2001 had 30% van de huishoudens met een laag inkomen een inkomen dat lager is dan het inkomen dat men zelf minimaal noodzakelijk acht. In 2001 rapporteerde 5% van de Nederlandse huishoudens met een laag inkomen betalingsachterstanden, vooral ten aanzien van de huur of hypotheek, gas, water en elektriciteit. Ook zijn er financiële beperkingen, het meest genoemd zijn: het vervangen van versleten meubels door nieuwe, het jaarlijks een week op vakantie gaan, het regelmatig kopen van nieuwe kleren, en het een keer per maand te eten vragen van familie of kennissen. In 2003 gingen alle groepen er door een aantal fiscale maatregelen en door de stijging van de nominale ziektekostenpremies per saldo in koopkracht op achteruit Ervaringen van de geïnterviewden Rondkomen in het algemeen De meeste mensen hebben er moeite mee elke maand weer de eindjes aan elkaar te moeten knopen. De laatste 2 jaar merkt men dat het allemaal steeds minder wordt en alles wel omhoog gaat. Aan alle deelnemers is de vraag voorgelegd of zij regelmatig nieuwe kleren kunnen kopen, op vakantie gaan, mensen kunnen uitnodigen om te komen eten, de wasmachine en de koelkast kunnen vervangen als deze kapot gaat e.d. Alles gaat naar de kinderen. Op een enkele uitzondering na, koopt niemand nieuwe kleren, behalve voor de kinderen. Als er geld aan kleding wordt uitgegeven dan vinden mensen met kinderen het belangrijk dat het aan de kinderen besteed wordt. De meeste mensen krijgen kleding van anderen of kopen 2 e hands kleding op de rommelmarkt. Sommige mensen konden vroeger, voordat zij in de huidige situatie terechtkwamen, wel nieuwe kleren kopen. Anderen geven aan dat nog nooit gekund te hebben. Sommige mensen krijgen een kleding toelage van de Sociale Dienst, een enkeling (met kinderen) kreeg een toelage via een particulier fonds. 8

Beleving laag inkomen

Beleving laag inkomen Hoe ervaren minima hun financiële situatie? Literatuuronderzoek en interviews Directie Wijk en Stad Afdeling Onderzoek en Statistiek september 2004 / augustus 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Onderzoeksvraag

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting In hoofdstuk 9 is aan de hand van een aantal trendvragen kort ingegaan op de financiële situatie van de inwoners van Leiden. In dit hoofdstuk is uitgebreider

Nadere informatie

Minima-effectrapportage Gemeente Maastricht. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage Gemeente Maastricht. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage Gemeente Maastricht De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage Gemeente Maastricht De invloed van gemeentelijke

Nadere informatie

Interne Memo nr. commissie MO G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in

Interne Memo nr. commissie MO G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in Interne Memo nr. Aan: commissie MO Van: G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in Inleiding Per 1 januari 2015 wijzigen een aantal zaken binnen

Nadere informatie

Hoofdstuk 25 Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 25 Financiële dienstverlening Hoofdstuk 25 Financiële dienstverlening Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren

Nadere informatie

Minima-effectrapportage Gemeente Waalwijk. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage Gemeente Waalwijk. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage Gemeente Waalwijk De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage Gemeente Waalwijk De invloed van gemeentelijke

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Utrecht 2010. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage gemeente Utrecht 2010. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Utrecht 2010 De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Utrecht 2010 De invloed van

Nadere informatie

BIJLAGE 5 INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE NOORDWIJK 2015

BIJLAGE 5 INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE NOORDWIJK 2015 BIJLAGE 5 INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE NOORDWIJK 2015 Inkomens Effect Rapportage gemeente Noordwijk 2015 Een onderzoek naar de effecten van het armoedebeleid op de inkomenspositie van minimahuishoudens

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Venlo. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage gemeente Venlo. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Venlo De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Venlo 2009 De invloed van gemeentelijke

Nadere informatie

INKOMENSEFFECTEN LANDELIJKE EN GEMEENTELIJKE MINIMAREGELINGEN

INKOMENSEFFECTEN LANDELIJKE EN GEMEENTELIJKE MINIMAREGELINGEN INKOMENSEFFECTEN LANDELIJKE EN GEMEENTELIJKE MINIMAREGELINGEN Versie 1.2 15 maart 2015 Inkomenseffecten landelijke en gemeentelijke minimaregelingen Onderzoek naar de effecten van de landelijke en gemeentelijke

Nadere informatie

INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE WAALWIJK 2014

INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE WAALWIJK 2014 INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE WAALWIJK 2014 Inkomens Effect Rapportage gemeente Waalwijk 2014 Een onderzoek naar de effecten van het armoedebeleid op de inkomenspositie van minimahuishoudens in de

Nadere informatie

Directie Concern Ingekomen stuk D2 (PA 14 juli 2010) Begroten en Verantwoorden. Datum uw brief

Directie Concern Ingekomen stuk D2 (PA 14 juli 2010) Begroten en Verantwoorden. Datum uw brief Directie Concern Ingekomen stuk D2 (PA 14 juli 2010) Begroten en Verantwoorden Aan de Gemeenteraad Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl

Nadere informatie

Rondkomen van huishoudinkomen naar doelgroep

Rondkomen van huishoudinkomen naar doelgroep Hoofdstuk 16. Financiële situatie Samenvatting 16. FINANCIËLE SITUATIE In hoofdstuk 5 is aan de hand van een aantal trendvragen kort ingegaan op de financiële situatie van de inwoners van Leiden. In dit

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Minimum-voorbeeld begrotingen en kostendelersnorm. Nibud, 2013

Minimum-voorbeeld begrotingen en kostendelersnorm. Nibud, 2013 Minimum-voorbeeld begrotingen en kostendelersnorm Nibud, 2013 Inhoud 1 INLEIDING... 3 2 INKOMSTEN... 4 3 MINIMALE UITGAVEN... 8 3.1 Minimum-voorbeeldbegrotingen... 8 3.2 Persoonlijk onvermijdbare uitgaven...

Nadere informatie

Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening Samenvatting In dit hoofdstuk wordt allereerst gekeken naar de bekendheid en het gebruik van vijf inkomensondersteunende regelingen, te weten: Kwijtschelding gemeentelijke

Nadere informatie

Iedereen kan meedoen financieel steuntje in de rug voor inwoners met een minimaal inkomen

Iedereen kan meedoen financieel steuntje in de rug voor inwoners met een minimaal inkomen Iedereen kan meedoen financieel steuntje in de rug voor inwoners met een minimaal inkomen Voor mensen met een laag inkomen en weinig vermogen is het niet altijd gemakkelijk om rond te komen. Een keer een

Nadere informatie

Stofzuiger 190,- 143,- 35,- Wasmachine 370,- 277,- 219,- Garderobekast 2 deurs 150,- 113,- 70,-

Stofzuiger 190,- 143,- 35,- Wasmachine 370,- 277,- 219,- Garderobekast 2 deurs 150,- 113,- 70,- Aan: de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Datum 26 april 2016 Ons kenmerk MO10/

Nadere informatie

Lokale lastendruk in Kampen

Lokale lastendruk in Kampen Lokale lastendruk in Kampen Notitie opgesteld in opdracht van de gemeente Kampen (herziene versie) Dr. ir. C. Hoeben COELO 19 februari 2004 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Iedereen kan meedoen. Financieel steuntje in de rug voor inwoners met een minimaal inkomen

Iedereen kan meedoen. Financieel steuntje in de rug voor inwoners met een minimaal inkomen Iedereen kan meedoen Financieel steuntje in de rug voor inwoners met een minimaal inkomen Voor mensen met een laag inkomen en weinig vermogen is het niet altijd gemakkelijk om rond te komen. Een keer een

Nadere informatie

Behandelend ambtenaar F. Tinselboer, 0595-750304 gemeente@winsum.nl (t.a.v. F. Tinselboer)

Behandelend ambtenaar F. Tinselboer, 0595-750304 gemeente@winsum.nl (t.a.v. F. Tinselboer) Vergadering : 16 mei 2006 Agendanummer: 7 Status: hamerstuk Behandelend ambtenaar F. Tinselboer, 0595-750304 E-mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. F. Tinselboer) Aan de gemeenteraad, Onderwerp: Aanvullend

Nadere informatie

Begrotingen TOTAAL UITGAVEN 890 904 904

Begrotingen TOTAAL UITGAVEN 890 904 904 Tabel 1a HUUR in 366 HUISHOUDTYPE Alleenstaande jonger dan 65 jaar WWB-uitkering 112% 120% Inkomsten Netto inkomen 808 905 969 Heffingskortingen via VT 0 0 0 Kinderbijslag 0 0 0 Tegemoetkoming schoolkosten

Nadere informatie

Hoofdstuk H 11. Financiële situatie

Hoofdstuk H 11. Financiële situatie Hoofdstuk H 11. Financiële situatie Samenvatting verslechterd. Dit wordt bevestigd door het aandeel Leidenaren dat aangeeft rond te kunnen komen met hun inkomen. Dit jaar geeft bijna tweederde van de Leidenaren

Nadere informatie

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede Doel Armoede is geen eenduidig begrip. Armoede wordt vaak gemeten via een inkomensgrens: iedereen met een inkomen beneden die grens is arm, iedereen er boven is

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Enschede 2015. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage gemeente Enschede 2015. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Enschede 2015 De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Enschede 2015 Effecten

Nadere informatie

- Intrekking van publicatie GB2010-058 op 7 april 2011. Gemeenteblad Nijmegen. Jaartal / nummer 2011 / 042

- Intrekking van publicatie GB2010-058 op 7 april 2011. Gemeenteblad Nijmegen. Jaartal / nummer 2011 / 042 Gemeenteblad Nijmegen Jaartal / nummer 2011 / 042 Naam Beleidsregels bijzondere bijstandsverlening Wet werk en bijstand (2011) Publicatiedatum 6 april 2011 Opmerkingen - Vaststelling van de beleidsregels

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie Stadsenquête Leiden 008 Hoofdstuk 19. Financiële situatie Samenvatting Ruim tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, bijna een kwart komt net rond en een

Nadere informatie

Deelplan Minimabeleid Beleidsplan sociaal domein 2015-2018

Deelplan Minimabeleid Beleidsplan sociaal domein 2015-2018 Deelplan Minimabeleid Beleidsplan sociaal domein 2015-2018 Gemeente Noordoostpolder 19 augustus 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 2. Doelen en doelgroep... 4 2.1. Doelen... 4 2.1.1.

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Hilversum 2012. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage gemeente Hilversum 2012. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Hilversum 2012 De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Hilversum 2012 De invloed

Nadere informatie

Evaluatie. Minimabeleid. gemeente De Marne

Evaluatie. Minimabeleid. gemeente De Marne Evaluatie Minimabeleid 2006 gemeente De Marne Inleiding De gemeente De Marne heeft haar minimabeleid in april 2006 geëvalueerd en besloten aanvullend op het reeds bestaande beleid een aantal regelingen

Nadere informatie

Raadsvoorstel agendapunt

Raadsvoorstel agendapunt Raadsvoorstel agendapunt Aan de raad van de gemeente IJsselstein Datum Zaaknummer : 98220 Programma : Economie, werk en inkomen Cluster : Samenleving Portefeuillehouder: dhr. V.G.M. van den Berg Informatie

Nadere informatie

Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007

Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007 Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007 1. Inleiding..... 2 2. Aanleiding..... 2 3. De juridische basis...

Nadere informatie

Hoofdstuk 20. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 20. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 20. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het gebruik van zeven Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen

Nadere informatie

Overzicht huidige minimaregelingen

Overzicht huidige minimaregelingen Datum 10 juni 2014 1 (7) Overzicht huidige minimaregelingen Auteur Eveline Bal, Beleidsadviseur Werk & Inkomen Het huidige minimabeleid van de gemeente Nieuwegein kent verschillende instrumenten ter bestrijding

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 8. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 8. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het van zeven Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen van

Nadere informatie

Vragen ex artikel 39 van D66 over kinderen in huishoudens met een laag inkomen

Vragen ex artikel 39 van D66 over kinderen in huishoudens met een laag inkomen Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Vragen ex artikel 39 van D66 over kinderen in huishoudens met een laag inkomen Programma Inkomen & Armoedebestrijding Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting De fractie

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële positie van de Leidenaar. De resultaten

Nadere informatie

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de NVOG Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de

Nadere informatie

Benchmark Minimaeffectrapportages. Een vergelijking van de financiële positie van inwoners met lage inkomens in diverse gemeenten

Benchmark Minimaeffectrapportages. Een vergelijking van de financiële positie van inwoners met lage inkomens in diverse gemeenten Benchmark Minimaeffectrapportages 2012 Een vergelijking van de financiële positie van inwoners met lage inkomens in diverse gemeenten Benchmark Minimaeffectrapportages 2012 Een vergelijking van de financiële

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Leidschendam- Voorburg 2013

Minima-effectrapportage gemeente Leidschendam- Voorburg 2013 Minima-effectrapportage gemeente Leidschendam- Voorburg 2013 De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Leidschendam-

Nadere informatie

Bijlage bij raadsvoorstel

Bijlage bij raadsvoorstel Bijlage bij raadsvoorstel Inleiding De PvdA De Marne heeft via een initiatiefvoorstel in de raadsvergadering van 22 november 2005 het college gevraagd aanvullend minimabeleid te formuleren. Dit voorstel

Nadere informatie

Directie Inwoners Ingekomen stuk D28 (PA 30 maart 2011) Maatschappelijke Ontwikkeling Beleidsontwikkeling. Datum uw brief

Directie Inwoners Ingekomen stuk D28 (PA 30 maart 2011) Maatschappelijke Ontwikkeling Beleidsontwikkeling. Datum uw brief Ingekomen stuk D28 (PA 30 maart 2011) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105 6500

Nadere informatie

Reactiebrief advies KGO ondersteuning chronisch zieken

Reactiebrief advies KGO ondersteuning chronisch zieken Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Reactiebrief advies KGO ondersteuning chronisch zieken Programma / Programmanummer Werk & Inkomen / 1061 Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Op 4 februari 2014

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR PERSBERICHT ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR Inlichtingen bij Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 of Dr. S.J.M. Hoff

Nadere informatie

Nieuwsbrief Minimabeleid 2010 Gemeente Schagen

Nieuwsbrief Minimabeleid 2010 Gemeente Schagen Nieuwsbrief Minimabeleid 2010 Gemeente Schagen JANUARI, 2010 In deze nieuwsbrief wordt u geïnformeerd over de volgende onderwerpen: de individuele bijzondere bijstand; de categoriale bijzondere bijstand;

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 7. Financiële situatie Samenvatting Bijna driekwart van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, twee op de tien komt net rond en bijna een

Nadere informatie

School-Muziek-Sport: Doen meer kinderen mee?

School-Muziek-Sport: Doen meer kinderen mee? School-Muziek-Sport: Doen meer kinderen mee? SMS-Kinderfonds Dordrecht 2006-2012 Inhoud: 1. Conclusies 2. Doelgroep, harde kern 3. Bekendheid en gebruik 4. Participatie Kinderen die opgroeien in arme gezinnen

Nadere informatie

INVENTARISATIE DOELGROEP ARMOEDEBELEID AMELAND

INVENTARISATIE DOELGROEP ARMOEDEBELEID AMELAND INVENTARISATIE DOELGROEP ARMOEDEBELEID AMELAND Inventarisatie doelgroep armoedebeleid gemeente Ameland Colofon Opdrachtgever Gemeente Ameland Datum december 2014 Auteurs Harry Piepers Tessa Schoot Uiterkamp

Nadere informatie

Heeft u een laag inkomen? Dan hebben wij een aantal regelingen waar u gebruik van kunt maken.

Heeft u een laag inkomen? Dan hebben wij een aantal regelingen waar u gebruik van kunt maken. FOLDER: Minimabeleid inwoners gemeente Ooststellingwerf 2009 Heeft u een laag inkomen? Dan hebben wij een aantal regelingen waar u gebruik van kunt maken. Extra inkomen U krijgt een bijdrage van de gemeente

Nadere informatie

Armoedemonitor Leidschendam-Voorburg 2012

Armoedemonitor Leidschendam-Voorburg 2012 Armoedemonitor Leidschendam-Voorburg 2012 Februari 2014 Opgesteld door te Groningen Databewerking: Wim Zijlema Redactie: Anne-Wil Hak en Tessa Schoot Uiterkamp In opdracht van de gemeente Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie

Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie Samenvatting Hfst 5. Trendvragen financiële situatie Na twee jaar van stijgende inkomens zien Leidenaren dit jaar hun inkomenspositie verslechteren. Het zijn

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente X. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage gemeente X. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente X De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente X De invloed van gemeentelijke maatregelen

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie Samenvatting Hfst 10. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële

Nadere informatie

Berekening voor een eenoudergezin

Berekening voor een eenoudergezin Berekeningen NIBUD Op verzoek van de NOS heeft het Nibud doorgerekend wat een eenouderhuishouden en oma hadden aan totale inkomsten en uitgaven toen zij allebei apart woonden, en wat zij overhouden als

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Voorschoten 2013. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage gemeente Voorschoten 2013. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Voorschoten 2013 De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Voorschoten 2013 De

Nadere informatie

Nibud minimum-voorbeeldbegrotingen 2015 / 1

Nibud minimum-voorbeeldbegrotingen 2015 / 1 Nibud minimumvoorbeeldbegrotingen 2015 Het Nibud stelt elk jaar begrotingen op voor huishoudens met een minimum inkomen. We gaan uit van een inkomen op het niveau van het sociaal minimum. Dit is de uitkering

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 2014 Uitgewerkte voorbeelden Prinsjesdag 2013

Koopkrachtberekeningen voor 2014 Uitgewerkte voorbeelden Prinsjesdag 2013 Koopkrachtberekeningen voor 2014 Uitgewerkte voorbeelden Prinsjesdag 2013 Op Prinsjesdag 2013 berekent het Nibud de koopkrachteffecten voor 100 verschillende huishoudens. Hier staan van 5 van deze huishoudens

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Wassenaar 2013. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Minima-effectrapportage gemeente Wassenaar 2013. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Wassenaar 2013 De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Wassenaar 2013 De invloed

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het gebruik van vijf Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen

Nadere informatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 43. Financiële situatie Samenvatting Circa tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, ruim een kwart komt net rond en kan moeilijk

Nadere informatie

Koopkrachtverandering van chronisch zieken en gehandicapten 2014-2015. Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014

Koopkrachtverandering van chronisch zieken en gehandicapten 2014-2015. Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 Koopkrachtverandering van chronisch zieken en gehandicapten 2014-2015 Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 Koopkrachtverandering van chronisch zieken en gehandicapten 2014-2015 Prinsjesdag 2014 Nibud,

Nadere informatie

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Auteurs Gea Schonewille Jasja Bos Inhoud SAMENVATTING... 6 1 INLEIDING... 8 2 AANTAL KEREN OP VAKANTIE...

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeente Ede 2014

Minima-effectrapportage gemeente Ede 2014 Minima-effectrapportage gemeente Ede 2014 De invloed van landelijke en gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeente Ede 2014 De invloed

Nadere informatie

Koopkracht van 65-plussers 2012-2013

Koopkracht van 65-plussers 2012-2013 Koopkracht van 65-plussers 2012-2013 Berekeningen Prinsjesdag 2012 In opdracht van de ouderenbonden Unie KBO, PCOB en NVOG Nibud, september 2012 Koopkracht van 65-plussers in 2013 / 1 Koopkracht van 65-plussers

Nadere informatie

BELEIDSREGELS MINIMABELEID GEMEENTE HOOGEVEEN

BELEIDSREGELS MINIMABELEID GEMEENTE HOOGEVEEN BELEIDSREGELS MINIMABELEID GEMEENTE HOOGEVEEN Het college van de gemeente Hoogeveen, gelet op artikel 35, Wet Werk en Bijstand, besluit vast te stellen de volgende beleidsregels: beleidsregels minimabeleid

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Uitgewerkte voorbeelden koopkracht 2012-2013. Prinsjesdag 2012

Uitgewerkte voorbeelden koopkracht 2012-2013. Prinsjesdag 2012 Uitgewerkte voorbeelden koopkracht 2012-2013 Prinsjesdag 2012 Koopkrachtontwikkelingen 2012-2013 Voorbeeldberekeningen Prinsjesdag 2012 2012-2013 koopkrachtontwikkeling (bedragen netto per maand) Alle

Nadere informatie

Bijlage III Het risico op financiële armoede

Bijlage III Het risico op financiële armoede Bijlage III Het risico op financiële armoede Zoals aangegeven in hoofdstuk 1 is armoede een veelzijdig begrip. Armoede heeft behalve met inkomen te maken met maatschappelijke participatie, onderwijs, gezondheid,

Nadere informatie

INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE WIJK BIJ DUURSTEDE 2015

INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE WIJK BIJ DUURSTEDE 2015 INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE WIJK BIJ DUURSTEDE 2015 Inkomens Effect Rapportage gemeente Wijk bij Duurstede 2015 Een onderzoek naar de effecten van het armoedebeleid op de inkomenspositie van minimahuishoudens

Nadere informatie

voor de inwoners van de gemeente Dongeradeel

voor de inwoners van de gemeente Dongeradeel voor de inwoners van de gemeente Dongeradeel De collectieve (aanvullende) zorgverzekering Tegemoetkoming kosten schoolgaande kinderen Extra kosten chronisch zieken, gehandicapten en ouderen Bijzondere

Nadere informatie

Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Ruim zeven op de tien Leidenaren

Nadere informatie

Bijzondere bijstand kunt u aanvragen binnen 12 maanden nadat u deze kosten hebt gemaakt. U moet wel alle rekeningen en nota s bewaren.

Bijzondere bijstand kunt u aanvragen binnen 12 maanden nadat u deze kosten hebt gemaakt. U moet wel alle rekeningen en nota s bewaren. Weet u hoe u een bijdrage kunt krijgen voor de kosten die u maakt? Verschillende vergoedingen van de gemeente zijn mogelijk als de kosten voor u te hoog oplopen. Dat is mooi, maar tegelijkertijd lastig.

Nadere informatie

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over Cijfers & Feiten over Armoede in Groningen Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen Wat is armoede? 1. Lage inkomensgrens: leven op of onder een vastgesteld laag inkomen (CBS) Koopkrachtbenadering.

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 2016 Uitgewerkte voorbeelden Prinsjesdag 2015

Koopkrachtberekeningen voor 2016 Uitgewerkte voorbeelden Prinsjesdag 2015 Koopkrachtberekeningen voor 2016 Uitgewerkte voorbeelden Prinsjesdag 2015 Op Prinsjesdag 2015 berekent het Nibud de koopkrachteffecten voor 100 verschillende huishoudens. Hier staan van 5 van deze huishoudens

Nadere informatie

Koopkracht in perspectief. In opdracht van de gezamenlijke ouderenbonden, ANBO, PCOB, Unie KBO Nibud, 2008

Koopkracht in perspectief. In opdracht van de gezamenlijke ouderenbonden, ANBO, PCOB, Unie KBO Nibud, 2008 Koopkracht in perspectief In opdracht van de gezamenlijke ouderenbonden, ANBO, PCOB, Unie KBO Nibud, 2008 Koopkrachtberekeningen 2007-2008/ 2 Koopkracht in perspectief In opdracht van de gezamenlijke ouderenbonden,

Nadere informatie

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 In opdracht

Nadere informatie

Armoedemonitor Voorschoten 2012

Armoedemonitor Voorschoten 2012 Armoedemonitor Voorschoten 2012 Februari 2014 Opgesteld door te Groningen Databewerking: Wim Zijlema Redactie: Anne-Wil Hak en Tessa Schoot Uiterkamp In opdracht van de gemeente Voorschoten structureert

Nadere informatie

WIJZIGINGEN BELEIDSREGELS BIJZONDERE BIJSTAND 2015 (VERSIE 10 JULI 2015)

WIJZIGINGEN BELEIDSREGELS BIJZONDERE BIJSTAND 2015 (VERSIE 10 JULI 2015) WIJZIGINGEN BELEIDSREGELS BIJZONDERE BIJSTAND 2015 (VERSIE 10 JULI 2015) Wijziging bijzondere bijstand aanvulling levensonderhoud jongeren Artikel 25, tweede lid, luidt momenteel als volgt: De aanvullende

Nadere informatie

Armoedemonitor Voorschoten 2012

Armoedemonitor Voorschoten 2012 Armoedemonitor Voorschoten 2012 Februari 2014 Opgesteld door te Groningen Databewerking: Wim Zijlema Redactie: Anne-Wil Hak en Tessa Schoot Uiterkamp In opdracht van de gemeente Voorschoten structureert

Nadere informatie

Minima-effectrapportage gemeenten Tilburg en Goirle 2011

Minima-effectrapportage gemeenten Tilburg en Goirle 2011 Minima-effectrapportage gemeenten Tilburg en Goirle 2011 De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Minima-effectrapportage gemeenten Tilburg en Goirle

Nadere informatie

Bijzondere bijstand en minimaregelingen

Bijzondere bijstand en minimaregelingen Bijzondere bijstand en minimaregelingen De gemeente Duiven kent vier vormen van inkomensondersteuning. In deze folder leest u informatie over. 1. Bijzondere bijstand 2. Minimabeleid 3. Individuele inkomenstoeslag

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 2016 Uitgewerkte voorbeelden januari 2016

Koopkrachtberekeningen voor 2016 Uitgewerkte voorbeelden januari 2016 Koopkrachtberekeningen voor 2016 Uitgewerkte voorbeelden januari 2016 Op Prinsjesdag 2015 heeft het Nibud de koopkrachteffecten voor 100 verschillende huishoudens berekend. In januari 2016 zijn ze opnieuw

Nadere informatie

In Beek doet iedereen mee. Regelingen voor mensen met een laag inkomen

In Beek doet iedereen mee. Regelingen voor mensen met een laag inkomen In Beek doet iedereen mee Regelingen voor mensen met een laag inkomen De gemeente Beek heeft een aantal regelingen om mensen met een laag inkomen te ondersteunen. Dit doen wij omdat wij het belangrijk

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 2015 Uitgewerkte voorbeelden januari 2015

Koopkrachtberekeningen voor 2015 Uitgewerkte voorbeelden januari 2015 Koopkrachtberekeningen voor 2015 Uitgewerkte voorbeelden januari 2015 In januari 2015 berekent het Nibud de koopkrachteffecten voor 100 verschillende huishoudens. Hier staan van 5 van deze huishoudens

Nadere informatie

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2013 Nibud, september 2014 In opdracht

Nadere informatie

De aanvullingen van de gemeente. Rondkomen met AOW?

De aanvullingen van de gemeente. Rondkomen met AOW? De aanvullingen van de gemeente 2 U kunt rondkomen van uw AOW, maar daar is dan ook alles mee gezegd. De ene maand lukt het beter dan de andere. Geld om eens iets leuks te doen, is er niet. Als uw koelkast

Nadere informatie

Bijlage: Vaststelling eigen bijdrage en besteedbaar inkomen voor een aantal categorieën.

Bijlage: Vaststelling eigen bijdrage en besteedbaar inkomen voor een aantal categorieën. Bijlage: Vaststelling eigen bijdrage en besteedbaar inkomen voor een aantal categorieën. Beschrijving van de eigen bijdrage systematiek Deze bijlage geeft een beschrijving van de wijze waarop de eigen

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014 Inlichtingen bij PERSBERICHT Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt

Nadere informatie

De aanvullingen van de gemeente. Rondkomen met AOW?

De aanvullingen van de gemeente. Rondkomen met AOW? De aanvullingen van de gemeente U kunt rondkomen van uw AOW, maar daar is dan ook alles mee gezegd. De ene maand lukt het beter dan de andere. Geld om eens iets leuks te doen, is er niet. Als uw koelkast

Nadere informatie

Informatie over inkomensondersteuning 2012. Gemeente Medemblik. Er is meer mogelijk dan u denkt!

Informatie over inkomensondersteuning 2012. Gemeente Medemblik. Er is meer mogelijk dan u denkt! Informatie over inkomensondersteuning 2012 Gemeente Medemblik Er is meer mogelijk dan u denkt! Heeft u een laag inkomen en weinig eigen vermogen? Dan is de kans groot dat het voor u soms moeilijk is om

Nadere informatie

Beleidsregels Draagkracht Minimaregelingen Gemeente Boxtel en Gemeente Haaren Participatiewet

Beleidsregels Draagkracht Minimaregelingen Gemeente Boxtel en Gemeente Haaren Participatiewet GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Haaren. Nr. 124649 23 december 2015 Beleidsregels Draagkracht Minimaregelingen Gemeente Boxtel en Gemeente Haaren Participatiewet 1 Begrippen In deze draagkrachtrichtlijnen

Nadere informatie

Met ingang 2015 zijn er op het gebied van de bijzondere bijstand een aantal zaken veranderd.

Met ingang 2015 zijn er op het gebied van de bijzondere bijstand een aantal zaken veranderd. Bijzondere bijstand U kunt onverwacht voor noodzakelijke uitgaven komen te staan als gevolg van bijzondere individuele omstandigheden. Als u daarbij een laag inkomen heeft en geen of weinig vermogen dan

Nadere informatie

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD Datum Raadsvergadering: Bestuurlijk hoofdthema: BBVnummer: 108667 Raadsvoorstel: 109814 Portefeuillehouder: Maret Rombout Paraaf controller: Datum Paraaf Onderwerp Vaststelling

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Voor mensen met wat minder doet de gemeente wat meer. Informatie over minimaregelingen

Voor mensen met wat minder doet de gemeente wat meer. Informatie over minimaregelingen Voor mensen met wat minder doet de gemeente wat meer Informatie over minimaregelingen 2011 INHOUDSOPGAVE WOONKOSTEN...4 Huurtoeslag...4 Eigen woning...4 Woonlastenfonds...5 Kwijtschelding...5 Wasmachine,

Nadere informatie