Meerjaren Speurwerkprogramma Voortgangsrapportage 2014 ETP Strategy & Change

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meerjaren Speurwerkprogramma 2011-2014 Voortgangsrapportage 2014 ETP Strategy & Change"

Transcriptie

1 Corporate Services Schoemakerstraat VK Delft Postbus JA Delft TNO-rapport T F Meerjaren Speurwerkprogramma Voortgangsrapportage 2014 ETP Datum 11 februari 2015 Auteur(s) Opgesteld door Frank Bekkers in overleg met Filipe Fraga Met bijdragen van Rob Weterings, Govert Gijsbers en Erik Frinking Aantal pagina's 18 Aantal bijlagen <number of appendices> Opdrachtgever <Customer> Projectnaam <Projectname > Projectnummer <Projectnumber> Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van TNO. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor opdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belanghebbenden is toegestaan TNO

2 TNO-rapport ETP / 18 Inhoudsopgave 1 Deze rapportage Programmaopzet Doelstelling Aanpak Governance Structuur Vervolg na het afronden van het programma Overzicht resultaten Rapporten en publicaties In de media De in 2014 uitgevoerde Projecten en hun resultaten Duurzame groei Strategische oriëntatie en foresight Managementoordeel Voor Voor Geleerde lessen benutten Ondertekening... 18

3 TNO-rapport ETP / 18 1 Deze rapportage Deze rapportage betreft het jaar Omdat 2014 het afsluitende jaar van het programma is, wordt in het managementoordeel ook aandacht geschonken aan het programma als geheel. Er verschijnt een apart boekje met inhoudelijke highlights van vier jaar. In deze rapportage wordt derhalve niet inhoudelijk teruggeblikt op het volledige programma. 2 Programmaopzet 2.1 Doelstelling De doelstelling is niet gewijzigd. Het doel van is opkomende (maatschappelijke) ontwikkelingen te herkennen en te agenderen en daarmee TNO, samen met zijn strategische partner het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS), actief te positioneren in de belangrijke publieke en politieke discussies. Voor TNO is dit van belang om vroegtijdig mee te denken en mee te beslissen over maatschappelijke vraagstukken, aan te sluiten op de belangrijke dossiers en zo relevant te blijven voor haar stakeholders bij de overheid en het bedrijfsleven. Het programma geeft een externe context aan de TNO onderzoeksagenda, en helpt zo om strategische keuzes te maken die weerklank vinden in zijn omgeving. 2.2 Aanpak Toegevoegde waarde De toegevoegde waarde van hangt samen met een systematische werkwijze: signaleren van trends en opkomende issues in de samenleving ( van buiten naar binnen ); agenderen van onderbouwde visies op de bedreigingen en kansen die uit deze trends voortvloeien; positioneren van TNO en HCSS als constructieve en actieve deelnemers aan de debatten over de wezenlijke maatschappelijke en economische vraagstukken; verbinden van stakeholders binnen en buiten TNO en HCSS om samen te werken aan innovatieve oplossingen. De aanpak was in beginsel niet anders dan andere jaren. wordt gekenmerkt door een gezamenlijke inzet van HCSS en TNO. Actief agenderende, opiniërende, positionerende en methodische betrokkenheid van HCSS en inhoudelijke en programmatische aansluiting bij TNO zijn randvoorwaarden om activiteiten in Strategy & Change onder te brengen. De omvang van het programma is tussen 2011 en 2014 in twee stappen verkleind. In combinatie met enkele issues in de governance (zie hieronder), heeft dit in de praktijk geleid tot meer coördinatie en minder inhoudelijke samenwerking tussen TNO en HCSS. Anders dan in voortgaande jaren, is er in 2014 maar beperkt sprake geweest van inhoudelijke aansturing en kruisbestuiving op programmaniveau. 2.3 Governance Ida Haisma, die vanaf juli 2013 de dagelijkse programmabegeleiding van Lorike Hagdorn had overgenomen, heeft deze verantwoordelijkheid vanaf maart 2014 overgedragen aan Filipe Fraga.

4 TNO-rapport ETP / 18 Vanwege het vertrek van opdrachtgever Jan Mengelers aan het begin van 2014 en het wegvallen van gedelegeerd opdrachtgever Lorike Hagdorn gedurende de loop van 2014, is de (gewenste) inhoudelijke verankering van het programma in de RvB en afdeling Strategie van TNO beperkt gebleven. Met Erik Drop, als waarnemer van Lorike Hagdorn, is op praktische gronden afgesproken deze situatie niet structureel aan te pakken, mede gezien het feit dat het programma in zijn afsluitende jaar zat. Erik Drop treedt wel op als formele managementvertegenwoordiger voor het programma. Vanwege drukke externe werkzaamheden (detachering bij de SER als secretaris van de borgingscommissie voor het Energieakkoord) bleek begin 2014 dat Rob Weterings in de praktijk niet meer in staat was zijn trekkende en bemiddelende rol voor het S&C-thema te vervullen. In zijn plaats heeft Ton Bastein het project Kansen in resource efficiency agenderen mede vormgegeven. 2.4 Structuur Het programma was in 2014 gestructureerd langs de drie thema s Duurzaamheid, Welvaart & Welzijn en. Daarnaast kende het programma een onderdeel Strategische Oriëntatie en, met een verbindende rol naar en over de andere thema s. Vanwege het gereduceerde budget is ten opzichte van vorige jaren het thema weggevallen. De reden voor deze keuze is dat de werkzaamheden in dit thema inmiddels voor het grootste deel in TNO zelf waren verankerd. Hiermee was de inhoudelijke rol van Strategy & Change, met de interactie TNO-HCSS als basis, minder relevant geworden. 3 Vervolg na het afronden van het programma Het programma wordt in 2015 niet opgevolgd door een soortgelijk programma. In het laatste jaar van was het derhalve zaak het gedachtengoed van het programma en de gerealiseerde change zo goed mogelijk te verankeren en te bestendigen in TNO, in HCSS, en in de strategische samenwerking tussen beide partijen. Hiertoe is onder meer overleg gevoerd met de leden van de RVB van TNO en met de directieraad van TNO (zie ook H6 Managementoordeel). Vastgesteld is dat op drie gebieden de goede samenwerking TNO-HCSS wordt gecontinueerd: 1. In het gezamenlijk optrekken van TNO en HCSS op het gebied van grondstoffen, concreet belichaamd in het Expertisecentrum Grondstoffen. 2. Op het gebied van. Dit gebeurt mede in de driehoek Defensie-TNO-HCSS en in HSD-verband, in de toekomst wellicht ook in de driehoek BZ-TNO-HCSS. 3. In de ondersteuning van HCSS bij de strategievorming TNO op het niveau van de RvB. Het gaat dan in algemene zin om het monitoren van veranderende omgevingsfactoren, naast thematische verdieping op onderwerpen die op de beleidsagenda staan of daar zouden thuishoren. Op andere gebieden is samenwerking tussen TNO en HCSS goed denkbaar. HCSS is dan echter geen structureel partner maar eerder preferred partner, en samenwerking wordt per keer vastgesteld.

5 TNO-rapport ETP / 18 4 Overzicht resultaten Rapporten en publicaties Het is goed om de resultaten van het laatste jaar van te plaatsen in de totale schriftelijke productie van het programma. Dat geeft een goed eerste beeld van de continuïteit en ontwikkeling in vier jaar. Zo is in 2014 het begrip van de resource nexus verdiept. Het opkomend belang van het concept was echter al in 2011 gesignaleerd in een issue brief. De return of geopolitics die in 2014 door onder meer door de Russische annexatie van de Krim zo evident zichtbaar werd voor het grote publiek, stond in al in 2010 op de agenda ( Putting the G back in Great Power politics ). Tegelijk is er een ontwikkeling in het denken over de nternationale ordening zichtbaar, van the age of multipolarity in 2010 naar the age of fragmentation in Deze en andere rode lijnen zijn waarneembaar in het overzicht van publicaties hieronder. De meeste van de publicaties zijn te downloaden op de eigen website van het programma, Gepubliceerde S&C-rapporten/papers 2010 Rapport De Uitdaging waar Nederland voor Staat. Visie bij de Start van het Programma Rapport STRONG in the 21st Century. Strategic Orientation and Navigation Guidance under Deep Uncertainty Rapport Pas op de plaats voor Defensie. Een pleidooi voor handhaving van het defensiebudget Rapport The Maritime Future of the Indian Ocean. Putting the G back in Great Power politics Rapport Rare earth elements and strategic mineral policy Paper A Narrative For The Age of Multipolarity Gepubliceerde S&C-rapporten/papers 2011 Rapport Contours of Conflict in the 21st Century. A Cross- Language Analysis of Arabic, Chinese, English and Russian Perspectives on the Future Nature of Conflict Rapport Contouren van een biobased economy Rapport Kernvisie vergrijzing en ontgroening Rapport Versterk het industriële hart. Clusters in Noord- Brabant Rapport Vision for the future Rapport Nederlands concurrentievermogen en mondiale krachten. Een eerste verkenning van de topsectoren Rapport Op weg naar een Grondstoffenstrategie. Quick Scan ten behoeve van de grondstoffennotitie Future issue Demographic shifts Future issue Cybersecurity Future issue Biosphere Future issue Livability and Sustainability in large urban regions Future issue Strategic use of innovation by China Future issue Big society, big data. The radicalisation of the network society Issue Brief Een nieuwe generatie van logistiek. Kansen voor Nederland Issue brief Dealing with Cyber Security: Accept vulnerability Thema / Thema / / / Welvaart & Welzijn / / / /

6 TNO-rapport ETP / 18 Issue brief The Resource Scarcity Nexus: Challenges for the 21st Century Issue brief The Beijing Consensus: An alternative approach to development Issue brief The Global Financial Crisis and the End of the Free Market Issue brief Liberal Democracy: Up to the challenges of the 21st century? Issue brief Environmental Migration: Security Implication of Climate Change Issue brief Urban Black Holes: The changing face of state failure Issue brief Violent Non-state Actors: Emerging threat to economic infrastructure Issue brief Drugs, Crime and Terror: A thriving business Quick topic report Nano-scale batteries Quick topic report Stem cell research Quick topic report Electronic cars Quick topic report Do it yourself biology Quick topic report Mobile access Quick topic report Medical scarcity Quick topic report Mobile access Quick topic report Self healing materials Quick topic report Computer vision Quick topic report Drug-resistant enzymes Quick topic report Stealth technologies Quick topic report Holographic displays Paper China and Europe: partners and rivals in innovation Paper Anticiperen op onzekere transities Paper Duurzaam Aruba Paper Food Security Paper Livability and Sustainability in Delhi, case study Paper Rapport Models for the Dutch security system Paper Visie security innovatiecentra Paper Nederland innovatieland: naar een nieuw innovatiemonitor Paper Topsectoren in Perspectief: Grondstoffen en topsectoren Paper Topsectoren in Perspectief: Reinventing industry Paper Topsectoren in Perspectief: Innoveren door Chinese ogen Paper Topsectoren in Perspectief: Vergrijzing als kans Paper Topsectoren in Perspectief: Concurrentievermogen en buitenlandbeleid Paper Brainport SER Brabant - BZW Gepubliceerde S&C-rapporten/papers 2012 Rapport Samen op weg naar een duurzaam mobiliteitssysteem Rapport Sustainability: Challenges and trends Rapport Geopolitics, Innovation and China. The Strategic nature of Innovation Rapport Livability and Sustainability in large urban Regions / / / / / Welvaart & Welzijn / Technologie & Innovatie / / / / / Thema / Technologie & Innovatie / Welvaart &

7 TNO-rapport ETP / 18 Rapport Food Security Rapport De Staat van Nederland Innovatieland 2012 Rapport Vergrijzing: onzekerheden en oplossingen. Exploratie van scenario s en oplossingen voor de betaalbaarheid van de vergrijzing Rapport Het succes van vergrijzing. Een visie op de toekomst van werk, zorg, wonen en voorzieningen Rapport Tussen gouden bergen en groene business. Systeemverkenning van een bio-based economie Rapport Defensie in het stemhokje Rapport From Farm to Fork and Further. Research Tackling the Grand Challenge of Food Safety in Europe Rapport Innovation in a warming world. Research tackling Europe's grand challenge of climate change Rapport New players, New Game? The Impact of Emerging Economies on Global Governance Rapport Benchmark Future Security R&D Policies: priority setting in defence and security R&D: context, process and outcomes. A benchmark study comparing defence and security R&D choices in Brazil, Germany, Singapore and the US. Rapport Benchmark Future Security R&D Policies: priority setting in defence and security R&D: Unmanned systems Rapport Benchmark Future Security R&D Policies: priority setting in defence and security R&D: Cyber Security Rapport Benchmark Future Security R&D Policies: priority setting in defence and security R&D: Urban security Rapport Benchmark Future Security R&D Policies: priority setting in defence and security R&D: Training & simulation Rapport Benchmark Future Security R&D Policies: priority setting in defence and security R&D: Advanced materials Paper / Georisq Monitor Frustrating a European Generation Paper / Georisq Monitor Humanitarian Catastrophes Paper / Georisq Monitor Maladies of prosperity Paper / Georisq Monitor Food safety performance monitor Paper Topsectoren in Perspectief: Kansen en Bedreigingen Paper The future of health care: an international perspective Paper Vergrijzing als Kans Paper Anywhere in the World Paper Societal Aging in the Netherlands: Exploratory System Dynamics Modeling and Analysis Paper Turkije: Een businesscase voor TNO? Paper Medical Scarcity S&C-rapporten en overige publicaties 2013 Rapport Taking Care of Our Health. Research Tackling Europe s Grand Challenge of Future Health Issues Rapport Shades of Graying. Research Tackling Europe s Grand Challenge of Aging Rapport Detecting Elusive Criminals. Research Tackling Europe s Grand Challenge of Transnational Organized Crime Rapport Innoveren voor Gezondheid. Technologische en Sociale Vernieuwing in Preventie en Zorg Rapport Resources for our Future. Key Issues And Best Practices In Resource Efficiency Welzijn / Welvaart & Welzijn / / Technologie & Innovatie / Welvaart & Welzijn Thema Strategische Oriëntatie / Strategische Oriëntatie / Strategische Oriëntatie /

8 TNO-rapport ETP / 18 Rapport Regions of Growth and Scarcity of Resources. Two Sides of the Same Coin Rapport The European Labor Market and Technology. Employment, Inequality, and Productivity Rapport The Geopolitics of Shale Gas. The Implications of the US Shale Gas Revolution on Intrastate Stability within Traditional Oil- and Natural Gas-Exporting Countries in the EU Neighborhood Rapport It s Business, Stupid! Creating Shared Value Rapport Sustainable (re)construction the potential of the renovation market Issue Brief Innovation for Prevention and Health Issue Brief Innovation for Personalization in Health Care Paper Nederland : een innovatievisie Paper Return to business. R&D expenditures in the Netherlands Paper Zorgkosten onhoudbaar? Over kosten, baten en kwaliteit van gezondheid en zorg Hoofdstuk in boek Samen toekomst maken met Techniek, SIC 2 oktober 2013: Nederland 2028 en onze keuzen in De stem van de maatschappij voor de industrie S&C-rapporten en overige publicaties 2014 Rapport The European Labor Market and Technology. Employment, Inequality, and Productivity Rapport De staat van Nederland Innovatieland. R&D: impuls voor economische groei Rapport The Geopolitics of Shale Gas. The Implications of the US Shale Gas Revolution on Intrastate Stability within Traditional Oil- and Natural Gas-Exporting Countries in the EU Neighborhood Rapport The global resource nexus. Impact on Dutch supply security of agri-food imports Rapport Innovating for prevention and health Rapport Naar een toekomstbestendig energiesysteem Rapport The Netherlands and Virtual Water Trading Rapport Beyond The Welfare State Rapport Technologie, gezondheid en participatie Annotated Briefing Big data for Foreign affairs Paper The Fission of Power: Flex in Flux. Agency and Power in an Age of Fragmentation Paper Market-based forward-looking raw material criticality analysis Paper Energy security. Brussels, stop dreaming about the market and confront Russia and China geopolitically / / Thema / / / / / / Welvaart & Welzijn / / / / Welvaart & Welzijn /

9 TNO-rapport ETP / In de media Een deel van succes van kan worden afgemeten aan de publiciteit die het programma genereert, als belangrijk onderdeel van de agenderende en debataanjagende rol van het programma. Ter illustratie hieronder enkele van de belangrijkste reacties op de (blijkbaar) meest spraakmakende publicaties van De veiligheid van ons voedsel Zie artikel met deze titel in The European Labor Market and technology https://twitter.com/ottoraspe/status/ Innoveren in innovatie loont echt https://twitter.com/brainport_regio/status/ s_ Het succes van Vergrijzing Govert Gijsbers heeft in het televisieprogramma Tegenlicht van de VPRO een toelichting gegeven. Energieveiligheid Shale Gas The Bureau of European Policy Advisors (BEPA) mentioned our report in their monthly brief. NATO Energy Security Centre of Excellence

10 TNO-rapport ETP / 18

11 TNO-rapport ETP / 18 5 De in 2014 uitgevoerde Projecten en hun resultaten De -projecten zijn ingedeeld naar de vier thema s Strategische Oriëntatie en, Duurzaamheid, en. Deze indeling wordt vooral vanuit managementoogpunt gehanteerd. Veel projecten hebben inhoudelijk raakvlakken met meerdere thema s. Dit weerspiegelt het verbindende karakter van het programma. 5.1 Duurzame groei Energie voor duurzame groei Doel van dit project was gedegen inzicht te krijgen in wezenlijke veranderingen die zich de komende decennia voltrekken in het energiesysteem in Nederland en Europa. Nu gespecialiseerd in grootschalige energieopwekking op basis van fossiele bronnen, verandert het in enkele decennia in een systeem dat fossiele en hernieuwbare bronnen integreert, centrale en decentrale opwekking combineert en voldoende flexibel is om sterke fluctuaties in vraag en aanbod van energie op te vangen. Versterking van flexibiliteit was een kernthema in dit project. Technisch gezien kan flexibiliteit op verschillende manieren worden versterkt. Bijvoorbeeld door energie op te slaan als er meer wordt opgewekt dan op een bepaald moment nodig is. Of door uitbreiding van de transportnetwerken waarmee landen hun (tijdelijke) overproductie van elektriciteit kunnen exporteren. De analyses die tot dusver zijn uitgevoerd laten echter zien dat het voor marktpartijen op dit moment niet rendabel is om in flexibiliteit te investeren. Zolang het aanbieden van flexibel vermogen geen economisch voordeel heeft voor energieproducenten en - gebruikers, komen investeringen in flexibiliteit volledig voor rekening van de netbeheerders en de belastingbetaler. Zo leidt de transitie naar een duurzaam energiesysteem tot een dilemma tussen betrouwbaarheid en betaalbaarheid. De vervolgfase richtte zich op diepteanalyse van een aantal cases om beter zicht te krijgen op de mogelijkheden en belemmeringen om flexibiliteit te kunnen leveren. De case studies richten zich op de situatie van een kleinverbruiker, een grootverbruiker, een netbeheerder en een aanbieder van energiediensten flexibiliteit. Op basis van deze casestudies ontstond een beter zicht op de voorwaarden die nodig zijn in termen van technologie, instituties, wetgeving en marktwerking. Het resultaat is aan stakeholders voorgelegd om in samenspraak met hen dilemma s, bedreigingen en kansen aan te scherpen tot speerpunten voor beleid en onderzoek. In is veel aandacht geschonken aan de noodzaak van een overgang naar een duurzame economie en maatschappij. Deze studie gaat in op een concreet aspect van de transitievraagstukken die hierbij spelen. De studie en het rapport wordt in 2015 afgerond buiten. Kansen in resource efficiency agenderen In het kader van dit project zijn twee belangrijke casussen om beter zicht te krijgen op een efficiënter gebruik en grotere voorzieningszekerheid van grondstoffen een centraal thema gedurende de looptijd van - als Quick Scan uitgewerkt. The Netherlands and Virtual Water Trading. Despite this apparent abundance of water on our planet, concerns about water scarcity are growing in many countries and competition for water resources seems to be increasing. Modern societies require tremendous amount of water to sustain them. Driven by population growth and raising affluence in many parts of the developing world, demand for fresh water continues to grow. This suggests that the water scarcity will become an even more serious issue in the future.

12 TNO-rapport ETP / 18 National policymakers are typically concerned only about direct use of water resources within the borders of their country. However, many countries, in particular the rich ones, with the Netherlands being one of the prime examples, are dependent on the imports of virtual water from other countries. By virtual water we mean water required to produce imported goods and services. Virtual water is closely connected to the concept of national water footprint, which shows the total amount of fresh water required to produce goods and services consumed by the residents of the nation. This Quick Scan explores the issue of water scarcity and how the national water footprint framework might help to raise awareness of this issue. It also describes the benefits as well as limitations of this framework for policymaking. Studies show that roughly 90% of the Dutch water footprint is external, i.e. due to the goods supplied by other countries. This raises several important issues. To what extent does the consumption of virtual water in the Netherlands have an impact on the water scarcity in other countries? Why does the Netherlands have large deficit in virtual water trade while, at the same time, having a large surplus in the trade of agro-food products? Does such a high level of water dependency make Dutch producers and consumers vulnerable? Should high virtual dependency affect Dutch trade, international aid and environmental policies? The report aims to explore these and related issues. We focus, in particular, on the agro-food sector because it is by far the largest user of freshwater resources, accounting globally for approximately 70% of total water withdrawals. Market-based forward-looking raw material criticality analysis. The issue of critical raw materials gained an increased importance in the last decade. On the one hand, manufacturing of modern products requires an increasing number of elements, more than ever before. The steady supply of minerals is becoming a critical issue for the competitiveness of western economies. On the other hand, concerns about the raw material supply interruptions have significantly increased, fueled in part by a raise in resource nationalism in mineral exporting countries (recent restrictions on the exports of rare earth elements from China and ores from Indonesia are just some examples of such policies). From a longer-term perspective, main worries are typically related to the depletion of easily accessible mineral resources and its consequences for the future availability of minerals. In this Quick Scan some of the major weaknesses of the existing approaches are considered and is discussed how these methodologies can be improved and made more timely and practical for policy makers. We are particularly interested in making analysis more forwardlooking and anticipatory. This could potentially provide early warning indicators of increasing risk of interruptions in the raw material supply chain. In other words, it can allow to move from a generic assessment of criticality to a more specific and anticipatory assessment of risk. 5.2 Gezondheid in de context van de participatiesamenleving Dit project was een vervolg op eerdere S&C-activiteiten over vergrijzing en van het project Innoveren voor gezondheid uit De nadruk in dit laatste jaar van S&C ligt op overdracht van activiteiten naar TNO. Het projectonderdeel Beyond the Welfare State brengt voor een aantal landen de belangrijkste karakteristieken van de verzorgingsstaat in kaart, hoe deze landen presteren op een aantal dimensies, met welke uitdagingen en bedreigingen de verzorgingsstaat geconfronteerd wordt, en hoe ze verder wordt ontwikkeld c.q. hervormd. Daarbij werd vooral gekeken welke beleidsinitiatieven er zijn die zich richten op de transitie van de traditionele verzorgingsstaat richting meer eigen initiatief en verantwoordelijkheid ( from safety nets to springboards ).

13 TNO-rapport ETP / 18 Naast deze macrobeschouwing, richtte een tweede deel van het project zich op het onderzoeken en presenteren van een aantal aansprekende best practice case studies uit verschillende landen. De studie richt zich op twee markten waar de transitie richting participatiesamenleving een belangrijke rol speelt: de zorgmarkt (inclusief de informele zorg) en de arbeidsmarkt. We analyseren initiatieven die zich richten op een meer integrale benadering en sluiten daarbij aan bij de ervaring van TNO en anderen met lokale proeftuinen die zich o.a. richten op zorg en werk in situaties waar multiproblematiek een grote rol speelt. We inventariseren implementatieproblemen in de transities. Vervolgens kijken we vanuit de gedachte dat innovatie en informatie een belangrijke rol spelen in de participatiesamenleving naar de rol die open data en datagedreven innovatie kan spelen bij de transitie. We richten ons daarbij ook op de vraag hoe de capaciteiten van mensen versterkt kunnen worden en sluiten daarvoor aan bij een TNO kiemproject over de Capability Approach dat parallel loopt. Om de verankering binnen TNO goed te borgen wordt intensief met andere lopende projecten samengewerkt. Ten eerste met het Flagship Vernieuwing in de Zorg. Ten tweede vormt het huidige project de basis voor het genoemde TNO kiemproject: Gezondheid en participatie in de Capability Approach. De eindrapportage van dit deel is gereed, maar wacht op behandeling van een verzoek om het rapport wat anders te positioneren zodat het ook kan dienen als achtergronddocument voor de nieuwe roadmap Work and Health. Deze studie verbindt tweede belangrijke thema s die in dit thema prominent aan de orde zijn geweest: gezondheid en participatie. De combinatie is in het politieke en publieke debat uiterst actueel, mede gegeven de decentralisatie van veel zorgtaken. Arbeidsmarkt en Innovatiekracht follow-on Dit project liep in 2013 en heeft begin 2014 geleid tot het rapport The European Labor Market and Technology: Employment, Inequality and Productivity. Het resultaat is naar buiten gebracht in de vorm van een persbericht. Dit onderwerp blijft in ieder geval bij de TNO-afdeling Strategy & Policy sterk in de belangstelling staan. Het is niet alleen onderdeel van een recente studie voor het Europees Parlement over Key Enabling Technologies (KETs) in Horizon 2020, het speelt ook een hoofdrol in het S&P werk met betrekking tot smart industry: kennis en skills vormen een van de vijf tafels in het smart industry initiatief met FME. Het rapport is besproken met minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De minister heeft het vraagstuk vervolgens tijdens het SZW congres over de robotisering van arbeid op 29 september 2014 indringend aan de orde gesteld (met letterlijke citaten uit het S&C-rapport), met veel media-aandacht tot gevolg. 5.3 SKIA Defensie en BZ Doel van dit project was de positionering van TNO Integrale richting het ministerie van Buitenlandse Zaken te versterken. Dit is om twee redenen van belang. BZ is medebepalend voor het beleid van het ministerie van Defensie, verreweg de grootste (strategische) klant van TNO. Verder is BZ interessant als zelfstandige markt, vaak juist op interessante dossiers waar TNO ook met andere stakeholders actief op is. De relatie van TNO met BZ is tot op heden vrij beperkt en nog vrij ad-hoc, maar groeiend. Bedoeling is deze relatie meer te bestendigen. Dit project draagt bij (a) door intern TNO de kennis over BZ te vergroten en de mogelijke benadering van het ministerie te bediscussiëren; en (b) samen met BZ de mogelijkheden te verkennen voor een meer structurele relatie. In het kader van het eerste heeft een eerste bijeenkomst plaatsgevonden, waarin onder meer de resultaten van een benchmark zijn gepresenteerd van de verschillende functionele rollen die ministeries van Buitenlandse Zaken in een aantal landen claimen; en de wijze waarop deze ministeries naar

14 TNO-rapport ETP / 18 kennis & innovatie kijken. Deze interne oriëntatie wordt vervolgd, waarbij wordt toegewerkt naar punt (b), interactie met het ministerie zelf. Dit project dient ook om de contacten die TNO en HCSS hebben met BZ, ook op het hoogste niveau (minister, SG en DGs) af te stemmen en van een kader te voorzien. Er is, vooralsnog in informele en vrij abstracte zin, sprake van een gezamenlijke propositie van TNO en HCSS aan BZ, met als kernboodschap: 1. TNO en HCSS bezitten specifieke, deels unieke, kennis en expertise die essentieel is voor een modern buitenland- en veiligheidsbeleid; 2. deze kennis en expertise wordt op dit moment onvoldoende ingebracht vanuit de eigen BZ-organisatie of de bestaande strategische kennispartners en kennisplatformen van BZ; en 3. om deze omissie aan te pakken moet de huidige ad-hoc en vrijblijvende relatie van BZ met TNO en HCSS zich ontwikkelen tot een structurele, programmatisch vormgegeven opdrachtenrelatie. In deze studie is het verbindende karakter van wederom benadrukt. Ook deze samenwerkende activiteit stopt niet met het afsluiten van. Integraliteit van HCSS is penvoerder in het opstellen van de Nationale Innovatieagenda (NIAV), in opdracht van The Hague Security Delta (HSD) en, achterliggend, van het ministerie van VenJ. Dit project was bedoeld om de inbreng van TNO in de NIAV te kanaliseren, teneinde tot een voor TNO herkenbare en werkbare NIAV te komen. Inmiddels is de NIAV gepubliceerd, zie https://thehaguesecuritydelta.com/images/niav_final.pdf 5.4 Strategische oriëntatie en foresight Toepassing resource nexus-benadering Op basis van deze conceptrapport uit 2013, zijn dit jaar diverse gesprekken gevoerd met stakeholders van o.a. EZ. Ook is er deelgenomen aan een interactieve bijeenkomst georganiseerd door BZ n.a.v. het PBL rapport Verduurzaming van internationale handelsketens. Ook zijn er gesprekken gevoerd met organisaties die eveneens de NEXUS benadering agenderen, zoals de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging (PV) van de OESO. Gebruik makend van de inzichten voortgekomen uit deze bijeenkomsten en gesprekken, is het rapport afgerond, waarbij uitwerking van de relevantie van de nexus-invalshoek voor beleidsontwikkeling centraal staat. Bij de aanbevelingen is rekening gehouden met het feit dat al veel in gang is gezet ten behoeve van duurzame leveringszekerheid en het functioneren van de triple helix (o.a. in ronde tafels) vanuit de dialoogpartners overheid, industrie, NGOs en kennisinstellingen. Daarom gaan de aanbevelingen in op het verder in kaart brengen van de risico s die de groeiende vraag naar de landbouwgewassen soja, cacao en palmolie met zich meebrengen. Er is een voorstel gedaan voor effectmeting voor de maatregelen die zowel technologisch van aard kunnen zijn als normstellend en regulerend kunnen zijn, en waar dan wel overheidsorganen dan wel marktpartijen in de lead zijn. Consequences of societal and global fragmentation Het essay dat hier is geproduceerd beschrijft het fenomeen van fragmentatie zowel in conceptuele zin, alsmede hoe het zich in de praktijk manifesteert op terreinen zoals politiek, economische ontwikkeling, energie en defensie &veiligheid. Een afsluitend deel beschrijft fragmentatie op het gebied van ICT, cyberinfrastructuren en governance, en de gevolgen die

15 TNO-rapport ETP / 18 deze ontwikkelingen hebben voor de toekomst van het internet. Het eerste deel was eind mei in concept gereed. De delen over defensie & veiligheid, alsmede over ICT, moeten nog worden afgerond Quick Scans t.b.v. agendering Er zijn hier diverse quick scans afgerond: Energy independence. Dit paper is een echte TNO-HCSS coproductie. Het richt zich op gevolgen van de geopolitieke ontwikkelingen (m.n. Oekraïne) op de diversificatie van de EUenergieportfolio en een mindere afhankelijkheid op externe leveranciers. In de huidige Europese papers ontbreekt een dergelijk geopolitieke invalshoek grotendeels. Delen van de analyse van dit paper zijn in september 2014 gepresenteerd bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. De Mens Centraal. Dit project analyseert de samenwerkingsrelatie tussen TNO en het ministerie van Defensie op het gebied van human factor-integratie. Het doel van dit onderzoek was om een door TNO en Defensie geaccepteerde werkwijze te definiëren met betrekking tot de door TNO geleverde wetenschappelijke ondersteuning aan het personeelsbeleid van Defensie. Het rapport beoogt bij te dragen aan een betere matching tussen de vraag van Defensie en het aanbod van TNO, zodat het statement van Defensie dat de mens centraal staat in de praktijk waargemaakt kan worden. Dit project kent cofinanciering vanuit het TNOthema Defensie & en wordt in die context begin 2015 afgerond. Big data. Dit project kijkt naar de ontwikkelingen van big data-methoden en de specifieke waarde en inzet hiervan op de verschillende onderwerpen waar TNO onderzoek op verricht. De generieke propositie van TNO op dit gebied is aangescherpt zodat het overtuigender aansluit bij de belevingswereld van enkele geselecteerde ministeries. Ook dit is een stap in een proces dat vervolg krijgt in Managementoordeel 6.1 Voor 2014 kende in 2014 op programmaniveau een moeilijk jaar. Door de forse teruggang in budget kreeg het thema in 2014 geen invulling en werden de bijeenkomsten van de thematrekkers geschrapt. Mede door de wisselingen binnen de RvB TNO viel de verankering van het programma op TNO corporate niveau praktisch gesproken weg. Hoewel diverse projecten binnen het programma individueel tot aansprekende resultaten hebben geleid, was het elan, de scherpte en de zichtbaarheid - en daarmee de impact - van het programma als geheel in 2014 minder dan in de voorafgaande drie jaar. Deze constatering onderbouwt de bredere ervaring dat voor strategische activiteiten zoals agenderen, inhoudelijk en in netwerken positioneren, verbinden van de onderzoeksportfolio aan belangrijke omgevingsontwikkelingen - (1) verankering in de top nodig is; (2) kruisbestuiving tussen en over de thema s niet alleen inhoudelijke synergie, maar ook enthousiasme en draagvlak creëert. Een van de belangrijkste thema s in het recente WRRrapport Naar een lerende economie is dat innovatie vooral een kwestie van het realiseren van cross-overs tussen domeinen is. Dit was ook de opzet en de kracht van, maar is in 2014 minder uit de verf gekomen. 6.2 Voor Sinds de start van in 2011 is door de activiteiten en resultaten van het programma de constructieve aanwezigheid van TNO in de belangrijke debatten en relevante

16 TNO-rapport ETP / 18 netwerken duidelijk versterkt. heeft de voor TNO belangrijker wordende, maar ook wat onwennige, actief agenderende, opiniërende en positionerende rol uitgewerkt. Dit rolmodel heeft inmiddels breder binnen TNO navolging gekregen. Er bestaat bij het TNOmanagement brede waardering voor wat inhoudelijk en procesmatig tot stand heeft gebracht. Tegelijk werd geconstateerd dat er geen brede behoefte (meer) bestond om Strategy & Change in zijn huidige opzet voort te zetten. Naast een financiële grond de teruggang van het ETP-budget over een langere periode - werden twee redenen aangedragen. De eerste is dat de programmatische opzet, weliswaar verbonden met de TNO-thema s maar tegelijk behoorlijk zelfstandig, niet in alle thema s tot voldoende verankering en eigenaarschap binnen TNO heeft geleid. De tweede reden is dat de belegging van de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het programma bij HCSS niet meer opportuun werd geacht, omdat TNO een deel van de typische -achtige activiteiten zelf kan en/of wil uitvoeren. Voor beide constateringen geldt een gemengd beeld per TNO- en -thema. Op die gebieden waar de combinatie TNO-HCSS duidelijk toegevoegde waarde heeft, zijn specifieke afspraken voor een voort te zetten nauwe samenwerking gemaakt (zie H3). 6.3 Geleerde lessen benutten heeft veel teweeggebracht. Het programma heeft belangrijke vraagstukken voor de toekomst gesignaleerd, onderwerpen op de publieke en politieke agenda gezet en partijen bij elkaar gebracht die elkaar niet zo snel vanzelf zouden treffen. Ook binnen TNO heeft wezenlijke veranderingen in werking gezet. Het is van belang een aantal geleerde lessen vast te houden voor de toekomst. Een eerste les betreft de keuze van de onderwerpen die in het programma centraal hebben gestaan. Deze keuze moet gebaseerd worden op verkenningen die tot doel hebben beter zicht te bieden op opkomende en maatschappelijk relevante vraagstukken. In het bijzonder moet een programma als mikken op vraagstukken die van grote invloed kunnen zijn op onze samenleving (en de organisatie TNO) en waar omheen bovendien nog veel onzekerheid bestaat. Het zijn juist deze opkomende vraagstukken die niet vanzelf op de politieke agenda komen en die vanwege hun interdisciplinaire karakter ook bij de programmering van onderzoek makkelijk tussen wal en schip kunnen vallen. De eerste les betreft de keuze van de onderwerpen die in het programma centraal hebben gestaan. Deze keuze moet gebaseerd worden op verkenningen die tot doel hebben beter zicht te bieden op opkomende en maatschappelijk relevante vraagstukken. In het bijzonder moet een programma als mikken op vraagstukken die van grote invloed kunnen zijn op onze samenleving en waar omheen bovendien nog veel onzekerheid bestaat. Het zijn juist deze opkomende vraagstukken die niet vanzelf op de politieke agenda komen en die vanwege hun interdisciplinaire karakter ook bij de programmering van onderzoek makkelijk tussen wal en schip kunnen vallen. De tweede les is dat een programma als een goede verankering in een kennisorganisatie als TNO vereist. Het programma dient immers een externe oriëntatie toe te voegen aan de strategische programmering en dat vereist een intensieve dialoog met de experts en leidinggevenden van de organisatie. Ook overstijgen of doorkruisen maatschappelijke, interdisciplinaire vraagstukken vaak de bestaande organisatiestructuur, zodat extra inspanningen nodig zijn om een samenhangende aanpak van deze vraagstukken te borgen. Tot slot vereist agenderen een goede timing, de juiste toon en gevoel voor dosering. Gebeurtenissen maken dat bepaalde onderwerpen opeens actueel worden en dan snel moeten worden opgepakt in wellicht een net andere vorm en combinatie dan vooraf gedacht. Bestaande structuren en processen moeten daarbij soms met gezag - van bovenaf - worden overruled.

17 TNO-rapport ETP / 18 De derde les heeft betrekking op de gewenste balans tussen dynamiek en diepgang die nodig om impact te bereiken. Voor een organisatie als TNO met een focus op technologie, vaak langlopende programma s en veel specialistische eenheden, is snel schakelen en sensitief optreden in een politieke omgeving vaak lastig. Dir is voor een goede agenderende functie echter wél noodzakelijk. Omgekeerd is voor HCSS, dat deze kenmerken juist als kerncompetenties koestert, de link naar TNO van belang omdat deze organisatie de inhoudelijke diepgang kan leveren die in staat stelt met autoriteit en visie ingewikkelde onderwerpen te agenderen. Het bereiken van de vereiste diepgang kost tijd, bij sommige vraagstukken zelfs een inspanning van meerdere jaren. Een programma als Strategy & Change bereikt juist zijn impact in de combinatie van continuïteit en diepgang in de analyse met een actueel zicht op de dynamiek in de omgeving. Omdat de context waarin kennisorganisaties opereren voortdurend verandert, blijven de functies signaleren van opkomende trends, agenderen van wezenlijke vraagstukken, positioneren in het publieke en politieke debat en verbinden met partners en stakeholders ook de komende jaren van belang voor TNO en HCSS. Het recente WRR-rapport Naar een lerende economie bevestigt dit beeld. 1 Dit rapport vraagt aandacht voor het verdienvermogen van Nederland, dat volgens het rapport een optelsom is van het vermogen om toekomstige kansen te benutten en toekomstige bedreigingen het hoofd te bieden en van het vermogen adequaat te kunnen inspelen op wisselende omstandigheden. Dit spoor geeft de meest robuuste kans op economische groei, het past bij een steeds complexere wereld, en het biedt bovendien de beste mogelijkheden voor het voeren van eigenstandig beleid. Het sleutelbegrip bij het organiseren van dit verdienvermogen is responsiviteit: de vaardigheid om snel en adequaat in te spelen op nieuwe omstandigheden. Met de ervaringen van kan geconstateerd worden dat voor deze responsiviteit de nauwe samenwerking tussen TNO en HCSS een prima instrument was, is en blijft. 1 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Naar een lerende economie. Investeren in het verdienvermogen van Nederland, november 2013.

18 TNO-rapportl ETP Ondertekening Frank Bekkers Erik Drop Programmaleider Directeur Strategy TNO a. I.

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 Programma e-cf Korte introductie e-cf Nut en noodzaak Stand van zaken in Europa In Nederland e-cf in de praktijk Ronde tafel discussie Het

Nadere informatie

Management van baten Evolutie in denken

Management van baten Evolutie in denken Management van baten Evolutie in denken IPMA interessegroep procesmanagement Versie 0.1 jd0912 Management van baten Setting the direction high Relative market share low low Growth potential high Strategic

Nadere informatie

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016 De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector 25 mei 2016 Agenda Serious gaming lijkt overal op te komen in de logistiek. Een bekend en veel gebruikt voorbeeld van serious gaming

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD Elie Ratinckx VRWI Studiedag Toekomstverkenningen 21 september 2012 HISTORIEK VRWI TOEKOMSTVERKENNINGEN Ontwikkeling Methodologie

Nadere informatie

Peter Tom Jones. Bijdrage Peter Tom Jones. Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven 13/05/2014

Peter Tom Jones. Bijdrage Peter Tom Jones. Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven 13/05/2014 Stuur uw vragen naar: +32 470 533 966 Peter Tom Jones Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven Bijdrage Peter Tom Jones Dr. Ir. Peter Tom Jones (IOF Onderzoeksmanager

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven RDM Centre of Expertise Innovatie motor voor Stad en Haven https://www.youtube.com/watch?v=ubghpqsittc RDM Centre of Expertise RDM Centre of Expertise is een broedplaats waar studenten, onderzoekers/lectoren

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden Symposium De Gassamenstelling van de toekomst, 28 mei 2015, Regardz De Eenhoorn, Amersfoort Aad Correljé TU Delft TBM Economics of Infrastructures

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

HET SUCCES VAN DE VERGRIJZING

HET SUCCES VAN DE VERGRIJZING HET SUCCES VAN DE VERGRIJZING E EN VIS IE O P DE TO E KOMS T VA N W ER K, Z OR G, WO NE N EN VO O RZ IEN I N GEN HET D EN H A AG C EN TRU M VO O R S T R AT E G I S CHE S T UDI E S EN TN O HET SUCCES VAN

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020 Danielle Raspoet Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid Vlaams Innovatienetwerk, Gent 1 Technologie & Innovatie in Vlaanderen: Prioriteiten

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie is de redding van de Nederlandse Economie 3D printing als voorbeeld van een nieuw industrieel paradigma Managing Director Industrial Innovation 2 Hier de RTL video over 3D-printen invoegen 3 De vraag Een

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Kansen & Ontwikkelingen met Lean

Kansen & Ontwikkelingen met Lean NETWERK VOOR EN DOOR DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE LEAN MANAGEMENT PROGRAMMA Kansen & Ontwikkelingen met Lean BE SMART: SAMEN KANSEN CREËREN MET SMART INDUSTRY 10-12-2015 I 1 AGENDA Kansen & Ontwikkelingen

Nadere informatie

E-Services Economy. prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl

E-Services Economy. prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl E-Services Economy prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl Hoogleraar Ontwerp en Implementatie van Informatiesystemen Management & Governance Universiteit Twente 1 Inhoud Algemene

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen.

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen. Groningen Research Institute of Purchasing Lecture 3: E-Contacts Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann NEVI-Chair Purchasing RUG Groningen, RuG Goal Potential EP New roles, opportunities & threats E-Contacts Electronic

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Den Bosch, 27 feb 2014 Stefan Panhuijsen (Social Enterprise.NL) en Bram Heijkers (Platform31) Civic

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN Dr Doede J Binnema Programm leader Food&Nutrition HANNN Why is a cluster needed? Healthy Ageing has become an important pillar of R&D (e.g. Lifelines & ERIBA) in the three provinces of the Northern Netherlands

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Verbeteren grip op leveranciers door (strategisch) leveranciersmanagement

Verbeteren grip op leveranciers door (strategisch) leveranciersmanagement Verbeteren grip op leveranciers door (strategisch) leveranciersmanagement PIANO, 13 oktober 2009 Bart Vloet drs. Jeroen W.A. Hulsman 1207055 Wie is wie Bart Vloet Jeroen Hulsman 2 Agenda Het concept strategisch

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Hans Stegeman. h a r m o n i e Vloeiend Vooruit. Schokkend Samen. r e v o l u t i e. e v o l u t i e. Trage Twist. Dynamisch Divers Vier vergezichten

Hans Stegeman. h a r m o n i e Vloeiend Vooruit. Schokkend Samen. r e v o l u t i e. e v o l u t i e. Trage Twist. Dynamisch Divers Vier vergezichten e v o l u t i e h a r m o n i e Vloeiend Vooruit Schokkend Samen r e v o l u t i e Trage Twist c o n f l i c t Dynamisch Divers Vier vergezichten Hans Stegeman Kennis & Economisch Onderzoek Inleiding Programma

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Philips en Sociale Innovatie. Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010

Philips en Sociale Innovatie. Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010 Philips en Sociale Innovatie Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010 1 Philips (in Nederland) 120.000 medewerkers wereldwijd, 15.000 in Nederland. Health & Well

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Peter Lelie Europese Commissie - DG EMPL 7-Oct-09 Directoraat-Generaal for Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Gelijke Kansen Eenheid Sociale

Nadere informatie

Verstevigen van je positie als MD adviseur

Verstevigen van je positie als MD adviseur Verstevigen van je positie als MD adviseur Workshop voor de NFMD 21 november 2013 Monique van der Meer en Jessica Godijn Agenda 9.00 9.15 Opening NFMD door Myrte Ferwerda 9.15 9.45 Veranderingen en gevolgen

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

Investeringsstrategie MRDH

Investeringsstrategie MRDH Investeringsstrategie MRDH Aanleiding De economische ontwikkeling van de MRDH blijft achter bij die van Amsterdam en Eindhoven en zeker bij die van andere Europese metropolitane regio s Agenda Economisch

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Omnichannel klantcommunicatie Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Inhoud Wat is omnichannel? Hoe kom je er? Wat betekent dit voor de documentprofessional? Omnichannel retail Winkel website

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Eindhoven ENERGIE Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Development, 2010 agenda Brainport innovatieve regio energietransitie de Brainport aanpak belang/kansen

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

Paul Besseling Programmaleider Mobiliteit en Infrastructuur Centraal Planbureau

Paul Besseling Programmaleider Mobiliteit en Infrastructuur Centraal Planbureau Paul Besseling Programmaleider Mobiliteit en Infrastructuur Centraal Planbureau Overzicht Bruinsma et. al. (2001) onderzochten de indirecte effecten van Schiphol. Het blijkt dat vooral in de VS bij ex

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen?

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? James.Leten@siwi.org Wereldwijds Opportuniteiten Regionaal - Stroomgebied Lokaal: checklist 2000 2015 millennium ontwikkelingsdoelstellingen 2000 2015

Nadere informatie

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie.

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie. 20 januari 2011 Arnout de Vries User Empowerment en Participatie Strategieën (UEPS) Digitaal Bestuur Congres Monoloog Reactief Gesloten Competitief Business Massa productie Dialoog Co-actief Open Collaboratief

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Initiatieven richting duurzame ontwikkeling ondergrond succesvoller met Grondslagen voor Governance

Initiatieven richting duurzame ontwikkeling ondergrond succesvoller met Grondslagen voor Governance Behavioural and Societal Sciences Van Mourik Broekmanweg 6 2628 XE Delft Postbus 49 2600 AA Delft TNO-rapport TNO 2013 R10274 Initiatieven richting duurzame ontwikkeling ondergrond succesvoller met Grondslagen

Nadere informatie