AARDRIJKSKUNDE VOOR DE BASISSCHOOL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AARDRIJKSKUNDE VOOR DE BASISSCHOOL"

Transcriptie

1 AARDRIJKSKUNDE VOOR DE BASISSCHOOL SAMENVATTINGEN groep 7 ISBN

2 Blok 1 Veranderend Europa Les 1 Van Afrika naar Europa Ethiopië ligt in Afrika. De hoofdstad is Addis Abeba. Er wonen meer dan twee miljoen mensen. Het land is dertig keer zo groot als Nederland. De meeste mensen wonen en werken op het platteland. Maar steeds meer mensen trekken naar de steden. Daar hopen ze werk te vinden. Anderen willen naar Europa om werk te zoeken. Soms laten ze zich naar Europa smokkelen. Verstopt in een boot wagen ze de overtocht. Maar in Europa is het vaak minder leuk dan ze denken. Ook kunnen velen moeilijk wennen aan de andere manier van leven. Bovendien is er moeilijk werk te vinden. Mensen die naar een ander land verhuizen, noemen we migranten. Les 2 Welkom in Europa? Mensen uit een land van de Europese Unie (EU), mogen in alle andere landen van de EU wonen en werken. Mensen van buiten de EU worden alleen toegelaten als ze in hun eigen land niet veilig zijn. Dat gold bijvoorbeeld voor mensen uit Joegoslavië toen daar in 1990 een oorlog begon. Sommige migranten komen illegaal Europa binnen. Ze melden zich niet bij de douane. Niemand weet dus officieel dat ze er zijn. Ze proberen werk te zoeken om op die manier toch wat geld te verdienen. Les 3 Europa is de hele wereld Tussen 1960 en 1980 kwamen veel migranten naar Europa. Er waren niet genoeg mensen om hier al het werk te doen. Daarom werden mensen uit andere landen gevraagd. Ze werden gastarbeiders genoemd. Ze kwamen vooral uit landen rond de Middellandse Zee, zoals Turkije, Marokko en andere landen van Noord-Afrika. De meeste van hen wilden in Europa blijven. Hier was het leven beter dan in hun eigen land. Er zijn ook migranten die uit de vroegere kolonies komen zoals Suriname. In de kolonies waren Europese landen de baas. De mensen uit die landen mogen wel verhuizen naar het Europese land dat er vroeger de baas was. Door de migratie wonen in Europa mensen uit alle delen van de wereld. Veel migranten hebben een ander geloof en andere gewoonten uit hun geboorteland meegebracht. In Nederland wonen veel Turken, Marokkanen en Surinamers. In Duitsland wonen veel Turken. In Frankrijk wonen veel mensen uit Algerije en Vietnam. In Groot- Brittannië wonen veel mensen uit India. Les 4 Veranderend Europa, veranderend Utrecht Met name door de migranten groeit het aantal inwoners van Europa. In Nederland wonen migranten vooral in de grote steden. Daardoor veranderen de steden. Een voorbeeld daarvan is de wijk Lombok in Utrecht waar vroeger alleen Nederlandse winkeliers woonden. Nu komt de helft van de winkeliers uit een ander land. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 1 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 33

3 Blok 1 Veranderend Europa 1 Waar ligt Ethiopië? 2 Wat is de hoofdstad van Ethiopië? 3 Waarom trekken veel mensen naar de stad? 4 Waarom willen veel mensen naar Europa? 5 Hoe noem je mensen die naar een ander land verhuizen? 6 Wie mogen vrij in elk land van de EU wonen en werken? 7 Voor welke mensen buiten de EU wordt soms een uitzondering gemaakt? 8 Waarom kwamen veel gastarbeiders tussen 1960 en 1980 naar Europa? 9 Waar kwamen de gastarbeiders vandaan? 10 Waarom wilden ze hier blijven? 11 Wat is een kolonie? 12 Welk land is vroeger een kolonie van Nederland geweest? 13 Wat is het gevolg van de migratie naar Europa? 14 Waarin verschillen veel migranten met Europeanen? 15 Noem een voorbeeld van een Nederlandse stad waaraan je kunt zien dat steden veranderen door de komst van migranten. 1 In Afrika. 2 Addis Abeba. 3 Ze hopen in de stad werk te vinden. 4 Omdat ze hopen daar werk te vinden en geld te verdienen. 5 Migranten. 6 Mensen die afkomstig zijn uit een land van de EU. 7 Voor vluchtelingen die in hun land niet veilig zijn. 8 Omdat in Europa te weinig mensen waren om al het werk te kunnen doen. 9 Ze kwamen vooral uit landen rond de Middellandse Zee. 10 Omdat ze het hier beter hadden dan in hun geboorteland. 11 Een land waar een ander land de baas is. 12 Suriname. 13 Er wonen mensen uit alle delen van de wereld. 14 Ze hebben een ander geloof en andere gewoonten. 15 In de Utrechtse wijk Lombok waren vroeger alleen Nederlandse winkeliers. Nu bestaat de helft uit winkeliers die uit het buitenland komen. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 1 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 34

4 Blok 2 De aarde beweegt Les 1 Natuurrampen met grote gevolgen In 1883 explodeerde de vulkaan Krakatau in Indonesië. De schokken waren over de hele wereld te voelen. Aswolken hielden het zonlicht tegen, waardoor de temperatuur met een halve graad daalde. Er ontstonden zeer hoge vloedgolven die overstromingen veroorzaakten en vele mensenlevens kostten. In grote delen van de wereld steeg het zeewaterpeil. Een andere grote ramp vond plaats in De plaats Izmit in Turkije werd getroffen door een zware aardbeving. Duizenden mensen vonden de dood, raakten gewond of werden dakloos. Uit de hele wereld werden voedsel en medicijnen gestuurd. Les 2 Aardbeving en vulkaan: broer en zus Aardbevingen komen overal voor. Bijna elke dag beeft de aarde wel ergens. De meeste zijn niet ernstig. Bij een vulkaanuitbarsting worden gas, as en soms ook lava uit de vulkaan omhoog gespoten. Lava bestaat uit gesteente dat door de hitte binnen in de aarde vloeibaar is geworden. Soms wordt ook water zo heet dat het als stoom naar buiten spuit. De plaats waar dat gebeurt, heet een geiser. Je vindt ze vooral in IJsland. Omdat de grond op een vulkaan erg vruchtbaar is, wonen veel mensen op een vulkaan. In 79 na Christus werd de stad Pompeji bedolven onder de as van de vulkaan Vesuvius bij Napels. Het ging zo snel dat zowel de stad als de inwoners onder de as bedolven raakten. Pas in 1748 werd het stadje weer ontdekt. In sommige landen zoals Hawaii wordt geld verdiend aan vulkaanuitbarstingen. Toeristen betalen om s nachts naar het vuurwerk te kunnen kijken. Les 3 De aarde als legpuzzel Miljoenen jaren geleden bestond de aardkorst uit water en één grote landmassa. Langzaam begon de landmassa uit elkaar te vallen. Zo ontstonden losse platen die de werelddelen zouden vormen. Tussen de platen ontstonden nieuwe zeebodems die zich naar twee kanten uitbreidden. Dat werden de oceanen. De platen waaruit de aardkorst bestaat, heten (aard)schollen. Die kunnen een beetje verschuiven, waardoor aardbevingen ontstaan. Op de plek waar aardbevingen plaatsvinden zit een spleet in de aardkorst. Door die spleet kunnen gloeiende stenen uit het binnenste van de aarde naar boven komen. Zo ontstaan vulkanen. Vulkanen en plaatsen waar aardbevingen voorkomen liggen dus dicht bij elkaar. Les 4 Aardbevingen in Nederland Tussen de aardschollen lopen breuken. Maar ook op de schollen zelf kunnen kleine breuken zitten. Langs die breuken kan de aarde soms ook iets verschuiven. Zo n aardbeving is veel zwakker dan een aardbeving langs de randen van de schollen. In Nederland komen zwakkere aardbevingen ook voor, vooral in Noord-Brabant en Limburg. In het westen en noorden van Nederland zijn ook wel aardbevingen geweest. Die ontstonden niet door breuken, maar doordat er gas uit de grond was gehaald en de bodem een beetje inzakte. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 2 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 35

5 Blok 2 De aarde beweegt 1 Wat waren de gevolgen van de vulkaanuitbarsting van de Krakatau in 1883? 2 Wat waren de gevolgen van de aardbeving in Izmit in 1999? 3 Wat valt op als je op de wereldkaart kijkt waar vulkanen liggen en waar veel aardbevingen voorkomen? 4 Wat is lava? 5 Wat is een geiser? 6 Waar vind je veel geisers? 7 Waarom wonen er mensen op een vulkaan? 8 Welke Italiaanse stad werd in 79 na een vulkaanuitbarsting helemaal onder de as bedolven? 9 Wat hebben vulkanen en toerisme met elkaar te maken? 10 Heeft de aarde altijd uit de werelddelen bestaan die we nu kennen? 11 Hoe worden de platen van de aardkorst genoemd? 12 Op welke plaatsen vinden vooral aardbevingen en vulkaanuitbarstingen plaats? 13 Komen in Nederland ook aardbevingen voor? 14 Waardoor komt dat? 15 Zijn de aardbevingen in Nederland even erg als bijvoorbeeld in Turkije? 1 De schokken waren over de hele wereld te voelen. Aswolken hielden het zonlicht tegen, waardoor de temperatuur met een halve graad daalde. Er ontstonden enorm hoge vloedgolven die overstromingen veroorzaakten en vele mensenlevens kostten. 2 Duizenden mensen vonden de dood, raakten gewond of werden dakloos. 3 Ze liggen dicht bij elkaar. 4 Gloeiend gesteente uit het binnenste van de aarde. 5 Een plek waar heet water uit de aardkorst naar boven spuit. 6 In IJsland. 7 Omdat de lavabodem vruchtbaar is. 8 Pompeji. 9 Toeristen betalen om naar het vuurwerk tijdens een vulkaanuitbarsting te kijken. 10 Nee, ze zaten heel lang geleden allemaal aan elkaar vast. 11 Schollen of aardschollen. 12 Op de randen van de schollen. 13 Ja. 14 Doordat in het zuiden kleine breuklijnen liggen en in het westen en noorden gas uit de grond is gehaald. 15 Nee. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 2 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 36

6 Blok 3 Bodemschatten Les 1 Gaten in het landschap Veen, bruinkool en steenkool zijn overblijfselen van plantenresten die jarenlang in de natte grond van een moeras hebben gezeten. Omdat er geen lucht bij kon, is een dikke vaste massa ontstaan. Alle drie worden ze gebruikt als brandstof, bijvoorbeeld om elektriciteit op te wekken. In Nederland bestaat de bodem op veel plaatsen uit veen. Een groot deel daarvan is afgegraven en gedroogd tot turf. Tot 1974 is in Limburg steenkool uit de grond gehaald. Die steenkool zat zo diep onder de grond dat er mijngangen gegraven moesten worden. In Duitsland zit veel bruinkool in de grond. Dat zit niet zo diep. Het wordt met enorme graafmachines uit de grond gehaald. Turf, bruinkool, steenkool, aardolie en aardgas zijn fossiele brandstoffen. Ze zijn ontstaan door de vervorming van plantenresten. Bij verbranding komen veel schadelijke stoffen vrij. Ook kunnen fossiele brandstoffen opraken. Daarom wordt gezocht naar brandstoffen die schoon zijn en nooit opraken, zoals wind-, zonne- en kernenergie. Les 2 Delfstoffen in Nederland Stoffen die uit de grond worden gehaald, heten delfstoffen. In Nederland worden allerlei delfstoffen uit de grond gehaald: aardolie, aardgas, klei, grind, zout en kalksteen. Vroeger hoorden daar ook turf en steenkool bij. Aardolie en aardgas worden uit de grond gehaald met een lange boor. In Groningen zit veel aardgas in de bodem. Sinds 1975 worden ook aardolie en aardgas uit de bodem van de Noordzee gehaald. Via pijpleidingen wordt het naar het vasteland vervoerd. Klei en grind vind je vooral langs de rivieren. Ze worden aangevoerd door het water. Klei wordt gebruikt om stenen van te bakken. Van grind wordt beton gemaakt. Langs de Maas in Limburg wordt veel grind afgegraven. Kalksteen wordt uit de Sint-Pietersberg bij Maastricht gehaald. Het is een overblijfsel van schelpdieren uit de tijd dat dit gebied nog zee was. Kalk wordt gebruikt om cement te maken. Zout wordt in Twente en het zuiden van Groningen uit de grond gehaald. Het is daar terechtgekomen, omdat er vroeger een zee was. Toen het water verdampte, bleef het zout in de bodem achter. Les 3 Delfstoffen in de wereld Bijna overal op de wereld zitten delfstoffen in de grond. Behalve aardolie en aardgas worden ook ertsen uit de grond gehaald. Ertsen zijn stenen waar metaal in zit. De belangrijkste ertsen zijn ijzererts, kopererts en bauxiet dat gebruikt wordt om aluminium van te maken. Grondstoffen zijn stoffen die nodig zijn om een product te maken, bijvoorbeeld een fiets. Dat kunnen delfstoffen zijn zoals ijzer of aluminium voor het frame, maar ook stoffen die niet uit de grond komen zoals rubber voor de banden. Aardolie wordt voor veel dingen gebruikt. In een olieraffinaderij wordt er benzine en diesel van gemaakt. Van de afvalstoffen worden in de chemische industrie allerlei soorten plastic gemaakt. Les 4 Industrie, welvaart en delfstoffen Japan is een land met veel industrie. Omdat het land zelf geen delfstoffen heeft, moet het die uit andere landen halen. In Japan worden veel auto s gemaakt. Net als Japan horen de Verenigde Staten en West-Europa tot de rijke landen. Er is veel welvaart. Maar welvaart kost veel delfstoffen. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 3 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 37

7 Blok 3 Bodemschatten 1 Waaruit zijn veen, bruinkool en steenkool ontstaan? 2 Waarvoor worden ze gebruikt? 3 Hoe wordt veen uit de grond gehaald? 4 Hoe wordt bruinkool uit de grond gehaald? 5 Hoe wordt steenkool uit de grond gehaald? 6 Wat is turf? 7 Wat zijn fossiele brandstoffen? 8 Noem twee nadelen van fossiele brandstoffen. 9 Welke drie schone vormen van energie ken je? 10 Wat zijn delfstoffen? 11 Welke delfstoffen worden in Nederland uit de grond gehaald? 12 Hoe worden aardolie en aardgas uit de grond gehaald? 13 Waar in Nederland zit veel aardgas in de grond? 14 Waar zitten klei en grind in de grond? 15 Waar wordt veel grind afgegraven? 16 Waar wordt klei voor gebruikt? 17 Waar wordt grind voor gebruikt? 18 Waar zit kalksteen in de grond? 19 Hoe is het daar terechtgekomen? 20 Waar wordt kalksteen voor gebruikt? 21 Waar zit zout in de grond? 22 Hoe is het daar terechtgekomen? 23 Wat is erts? 24 Noem drie ertsen. 25 Wat zijn grondstoffen? 26 Wat wordt van aardolie gemaakt? 27 Waar haalt Japan zijn delfstoffen vandaan? 28 Wat wordt in Japan veel gemaakt? 29 Waarom kost welvaart veel delfstoffen? 1 Uit overblijfselen van plantenresten. 2 Als brandstof, bijvoorbeeld voor het opwekken van elektriciteit. 3 Veen wordt afgegraven. 4 Door enorme graafmachines. 5 Door het graven van mijngangen. 6 Gedroogd veen. 7 Delfstoffen die ontstaan zijn door vervorming van plantenresten. 8 Bij verbranding komen schadelijke stoffen vrij. Ze kunnen opraken. 9 Wind-, zonne- en kernenergie. 10 Stoffen die uit de grond worden gehaald. 11 Aardolie, aardgas, klei, grind, kalksteen en zout. 12 Met een lange boor. 13 In Groningen en de Noordzee. 14 Langs de rivieren. 15 Langs de Maas in Limburg. 16 Om stenen te bakken. 17 Voor beton. 18 In de Sint-Pietersberg bij Maastricht. 19 Als overblijfsel van schelpdieren toen het gebied nog zee was. 20 Om cement van te maken. 21 In Twente en het zuiden van Groningen. 22 Uit de tijd dat het gebied nog zee was en het water verdampte. 23 Steen met metaal erin. 24 IJzererts, kopererts, bauxiet. 25 Stoffen die je nodig hebt om een product te maken. 26 Benzine, diesel, plastic. 27 Uit andere landen. 28 Auto s. 29 Omdat er veel brandstof nodig is en veel metalen apparaten, meubels en sieraden gebruikt worden. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 3 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 38

8 Blok 4 Klimaten op aarde Les 1 Van Suriname naar Nederland Suriname ligt in Zuid-Amerika. Het grootste deel van het land bestaat uit bergen en is onbewoonbaar. In Suriname vind je tropisch regenwoud: een dicht oerwoud waar het altijd warm en vochtig is. Het vervoer vindt vooral plaats over de rivier. In Suriname zijn geen seizoenen zoals in Nederland. Het is er altijd warm, maar het regent vaak en veel. Er heerst een tropisch klimaat. Vroeger was Suriname een kolonie van Nederland. Aan de namen van sommige plaatsen kun je dat nog zien: Groningen, Nieuw-Amsterdam, Wageningen. De Nederlanders haalden slaven vanuit Afrika naar Suriname en dwongen hen te werken op plantages. In Suriname wonen mensen van verschillende culturen: indianen die er altijd al woonden; nakomelingen van de negerslaven; nakomelingen van arbeiders uit India en Indonesië die na de afschaffing van de slavernij in Suriname kwamen werken. Les 2 Door de Verenigde Staten De Verenigde Staten (VS) bestaan uit 50 staten plus het eiland Hawaii in de Grote Oceaan. Van de oostkust naar de westkust is een afstand van ongeveer 4000 kilometer. Aan de westkust ligt Los Angeles. In die stad wonen bijna evenveel mensen als in heel Nederland. In de omgeving vind je sinaasappelboomgaarden en wijngaarden. Er heerst een Middelandse-Zeeklimaat. Verder het binnenland in is een woestijn. Daar ligt Las Vegas, een stad die speciaal gebouwd is om uit te gaan. Er komen veel rijke mensen. Verder het binnenland in wonen indianen. Het zijn de oorspronkelijke bewoners van de VS. Door de Europeanen zijn veel van hen vermoord of verdreven. Nu mogen ze weer in enkele gebieden samenwonen. De Rocky Mountains zijn het grootste gebergte van de VS. Sommige bergtoppen zijn meer dan 4000 meter hoog. Achter de bergen liggen uitgestrekte graanvelden. Vroeger waren dat grasvlakten of prairies waar de indianen op bizons jaagden. Les 3 Naar Alaska Canada is ruim 200 keer zo groot als Nederland. Er zijn veel bossen: in het zuiden loofbossen en in het noorden naaldbossen. Veel landen kopen hout uit Canada. Ten noordwesten van Canada ligt Alaska, de grootste staat van de VS. Bossen zijn er bijna niet. Er groeien alleen mossen en lage struiken. Er leven rendieren en elanden. Alaska is zo dunbevolkt dat het eigenlijk één groot natuurgebied is. In het noorden wordt aardolie uit de grond gehaald. Die wordt via een pijpleiding naar een haven in het zuiden vervoerd. In Alaska wonen de inuït, in Nederland bekend als eskimo s. Vroeger woonden ze in ijshutten of iglo s, nu in huizen met elektriciteit en telefoon. Les 4 Het Aralmeer Het Aralmeer ligt in Azië. Vroeger stroomden er twee grote rivieren naar het meer en werd er veel gevist. Toen men in de omgeving van het meer katoen ging verbouwen, werd het water van de rivieren gebruikt voor irrigatie. Irrigatie is het bevloeien van land. Daardoor daalde het waterpeil in het Aralmeer. Nu is het meer drie keer zo klein. Daardoor is ook het klimaat veranderd. Het water zorgde vroeger voor warme lucht in de winter en koele lucht in de zomer. Nu is het in de winter ijzig koud en in de zomer ontzettend heet. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 4 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 39

9 Blok 4 Klimaten op aarde 1 In welk werelddeel ligt Suriname? 2 Welk klimaat heerst er? 3 Waaraan herken je dat klimaat? 4 Waar haalden de Nederlanders de slaven vandaan? 5 Wie zijn de oorspronkelijke bewoners van Suriname? 6 Uit welke landen kwamen er arbeiders werken na de afschaffing van de slavernij? 7 Uit hoeveel staten bestaat de VS? 8 Hoeveel kilometer is het van de oostkust naar de westkust van de VS? 9 Waar in de VS ligt Los Angeles? 10 Welk klimaat heerst daar? 11 In wat voor gebied ligt Las Vegas? 12 Wat is het voor een stad? 13 Wie zijn de oorspronkelijke bewoners van de VS? 14 Wat is het grootste gebergte van de VS? 15 Waarom wordt veel hout geëxporteerd vanuit Canada? 16 Waar ligt Alaska? 17 Bij welk land hoort Alaska? 18 Welke mensen wonen er? 19 Waarom ligt er een pijpleiding van het noorden naar het zuiden in Alaska? 20 In welk werelddeel ligt het Aralmeer? 21 Waardoor is het Aralmeer kleiner geworden? 22 Wat is irrigatie? 1 In Zuid-Amerika. 2 Een tropisch klimaat. 3 Het is het hele jaar warm en vochtig en het regent veel. 4 Uit Afrika. 5 De indianen. 6 Uit India en Indonesië. 7 Uit 50 staten plus het eiland Hawaii. 8 Ongeveer 4000 kilometer. 9 Aan de westkust van de VS. 10 Een Middellandse-Zeeklimaat. 11 In een woestijn. 12 Een stad om uit te gaan. 13 De indianen. 14 De Rocky Mountains. 15 Omdat er heel veel bossen zijn. 16 Ten noordwesten van Canada. 17 De VS. 18 De inuït. 19 De olie die in het noorden uit de grond wordt gehaald gaat via een pijpleiding naar een haven in het zuiden. 20 In Azië. 21 Doordat het water van de rivieren gebruikt werd voor de katoenteelt, vloeide er minder water in het Aralmeer. 22 Kunstmatige bevloeiing van het land. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 4 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 40

10 Blok 5 Steden in Europa Les 1 Parijs en Londen Parijs is de hoofdstad van Frankrijk. De stad is het hart van het land. Veel snelwegen leiden naar Parijs. Grote industrieën en bedrijven hebben er hun hoofdkantoor. Er zijn veel musea, universiteiten en theaters. Ook de regering zit in Parijs. Toeristen bezoeken de stad vanwege de Eiffeltoren, de musea, de theaters en het gezellige stadscentrum. Veel mensen uit het buitenland trekken naar Parijs als student, kunstenaar of toerist. Er zijn ook veel immigranten. Londen is de hoofdstad van Engeland en het hart van het land. De meeste wegen leiden naar de hoofdstad. Er vestigen zich veel grote bedrijven en er zijn veel musea en theaters. Ook de regering zit in Londen. Ook Londen wordt bezocht door veel toeristen. Een bekend gebouw is de Big Ben. En net als in Parijs wonen er veel immigranten. Tussen Parijs en Londen is een snelle verbinding onder de zee aangelegd: de Kanaaltunnel. Les 2 Berlijn en Moskou Tot 1945 was Berlijn de hoofdstad van Duitsland. Na de Tweede Wereldoorlog werd het land gesplitst in Oost- en West-Duitsland. Ook Berlijn, dat in Oost-Duitsland lag, werd in tweeën gesplitst. Vanuit West-Duitsland kon je er alleen komen met het vliegtuig. Tussen Oost- en West- Berlijn werd een muur gebouwd om te voorkomen dat mensen uit Oost-Duitsland naar West- Duitsland vluchtten. In 1989 werd de Berlijnse Muur afgebroken. Oost- en West-Duitsland werden weer één en Berlijn werd weer de hoofdstad. Sindsdien trokken veel grote bedrijven naar Berlijn. Theaters trokken volle zalen en toeristen bezochten de stad. Ook de regering verhuisde naar Berlijn. Toch wonen veel Oost- Berlijners in slechte huizen en velen hebben geen werk. Ze hopen in West-Berlijn werk te vinden. Moskou is de hoofdstad van Rusland. Het oudste deel van de stad is het Kremlin. Bekend is het Rode Plein. Tussen 1945 en 1990 werden vooral kleine en goedkope flats gebouwd. Na 1990 zijn er grotere huizen gebouwd. Door de komst van grote bedrijven hopen veel mensen werk te vinden. Les 3 Uitbreiding van steden De meeste grote steden in Europa zijn ontstaan langs een rivier. Daar werd handel gedreven. Er kwamen bedrijven, huizen en winkels. Daardoor groeide het handelscentrum uit tot een grote stad. Vroeger stonden de bedrijven midden in de stad. Tegenwoordig vind je ze op bedrijventerreinen aan de rand, vaak langs een snelweg. Dat is handig voor het snelle vervoer. De meeste grote steden hebben een metro. Veel grote steden zijn verbonden door snelwegen. Soms groeien grote steden zo dicht naar elkaar toe dat ze bijna één stad lijken. Bijvoorbeeld Leeds, Bradford en Wakefield in Engeland en Duisburg, Essen en Dortmund in Duitsland. Rond veel grote steden liggen dorpen die aan het centrum zijn vastgegroeid. Het zijn voorsteden geworden. Les 4 Boedapest aan de Donau Boedapest is de hoofdstad van Hongarije en ligt aan de Donau. De stad bestaat uit drie delen: Oboeda, Boeda en Pest. Het is het centrum van het land. Na 1990 is er veel veranderd. Er hebben zich grote bedrijven gevestigd, er zijn nieuwe huizen, kantoren en winkels gebouwd en veel toeristen bezoeken de hoofdstad. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 5 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 41

11 Blok 5 Steden in Europa 1 Waarom zijn Parijs en Londen de centra van het land? 2 Noem van elke stad een bekend gebouw. 3 Hoe kun je het snelst van Londen naar Parijs reizen? 4 Van welk land is Berlijn de hoofdstad? 5 Is Berlijn altijd de hoofdstad geweest? 6 Wat gebeurde er met de stad na 1945? 7 Wat gebeurde er in 1989? 8 Waarom hebben veel Oost-Berlijners het slecht? 9 Van welk land is Moskou de hoofdstad? 10 Wat is het oudste deel van Moskou? 11 Wat is een bekend plein in Moskou? 12 Wat is er na 1990 veranderd? 13 Waar zijn de meeste grote steden in Europa ontstaan? 14 Waardoor zijn de steden gegroeid? 15 Hoe zijn de meeste grote steden opgebouwd? 16 Waardoor zijn de steden met elkaar verbonden? 17 Wat gebeurt er als steden steeds verder uitbreiden? 18 Van welk land is Boedapest de hoofdstad? 19 Aan welke rivier ligt de stad? 20 Uit welke drie delen bestaat de stad? 21 Wat is er na 1990 in Boedapest veranderd? 1 De meeste wegen leiden naar de hoofdstad; de meeste bedrijven hebben er hun hoofdkantoor; de regering zetelt in de hoofdstad; er zijn veel theaters en musea; er komen veel toeristen; er zijn veel immigranten. 2 De Eiffeltoren in Parijs en de Big Ben in Londen. 3 Door de Kanaaltunnel. 4 Duitsland. 5 Nee, niet van 1945 tot De stad werd in tweeën gesplitst door een muur. West-Berlijn hoorde bij West-Duitsland en Oost-Berlijn bij Oost-Duitsland. 7 De Berlijnse Muur viel. Oost- en West-Duitsland werden weer één land. Berlijn werd weer de hoofdstad. 8 Ze wonen in slechte huizen en hebben vaak geen werk. 9 Rusland. 10 Het Kremlin. 11 Het Rode Plein. 12 Er zijn veel nieuwe huizen, winkels en kantoren gebouwd. 13 Langs een rivier. 14 Door de handel. 15 Ze bestaan uit een stadskern met daaromheen voorsteden. 16 Door een netwerk van wegen. 17 Dan kunnen ze aan elkaar vastgroeien. 18 Hongarije. 19 De Donau. 20 Oboeda, Boeda en Pest. 21 Er zijn veel nieuwe huizen, kantoren en winkels gebouwd. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 5 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 42

12 Blok 6 Steeds dichterbij Les 1 Water en wegen in België België bestaat uit twee delen: het Nederlandstalige Vlaanderen en het Franstalige Wallonië. In de hoofdstad Brussel wordt zowel Nederlands als Frans gesproken. In België zijn tussen de steden maar ook tussen rivieren veel kanalen gegraven. Het Albertkanaal bijvoorbeeld verbindt de havenstad Antwerpen met de industriestad Luik. Later is er een snelweg aangelegd tussen deze twee steden, net als tussen de andere grote steden. Het landschap in het westen van België is vlak. Vanaf Brussel wordt het naar het oosten toe bergachtig. In het zuidoosten liggen de Ardennen, een gebergte dat doorloopt tot in Luxemburg. Daar wordt vooral Duits gesproken. In Luxemburg komen drukke wegen en spoorlijnen uit België, Duitsland en Frankrijk samen. Les 2 In vogelvlucht door Duitsland Het landschap in Duitsland bestaat uit de Noord- Duitse laagvlakte, het Alpengebied in het zuiden en daartussenin het middelgebergte. De grote steden in Duitsland zijn onderling ook bereikbaar met het vliegtuig. In de havenstad Hamburg worden veel kranten uitgegeven. Frankfurt aan de Main is het handelscentrum van Duitsland. Keulen aan de Rijn is beroemd om de Dom, een oude kerk met twee torens. Op de hellingen langs de Rijn liggen wijngaarden. München is een oude stad met veel theaters en musea. In het zuiden van Duitsland beginnen de Alpen, die doorlopen tot in Oostenrijk en Zwitserland. Het leven in Zuid-Duitsland lijkt dan ook veel op dat in Oostenrijk en Zwitserland. Les 3 De stilte van Scandinavië Scandinavië bestaat uit Noorwegen, Zweden en Finland. Noorwegen bestaat vooral uit bergen, Zweden uit bossen en Finland uit meren. In Noorwegen zijn veel fjorden. Dat zijn diepe, lange inhammen in de kust. Ze zijn vaak meer dan 100 km lang. Scandinavië is erg dunbevolkt, vooral in het noorden. Daar is het koud, bergachtig en er groeit weinig. Het is het gebied waar de Sami wonen. Vroeger leefden deze mensen van de rendierjacht en trokken ze rond met hondensleeën. Nu zijn het veehouders die met sneeuwscooters en helikopters de rendieren volgen. De zon gaat in het noorden van Scandinavië van 27 mei tot 18 juli niet onder. Dat heet de middernachtzon. Les 4 De Kanaaltunnel De Kanaaltunnel verbindt Frankrijk met Engeland. Er rijden treinen doorheen die personen, auto s en goederen vervoeren. De Kanaaltunnel bestaat eigenlijk uit drie tunnels. Twee zijn er voor het treinvervoer. De derde is voor het vervoer van onderhoudspersoneel en onderhoudsmaterialen, het vervoer van hulpdiensten zoals brandweer en zieken, en als vluchtroute voor de reizigers. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 6 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 43

13 Blok 6 Steeds dichterbij 1 Uit welke twee delen bestaat België? 2 Welke talen worden er gesproken? 3 Wat spreken de mensen in Brussel? 4 Hoe zijn de grote steden met elkaar verbonden? 5 Tussen welke twee steden ligt het Albertkanaal? 6 Hoe ziet het landschap in België eruit? 7 Waar liggen de Ardennen? 8 Welke taal spreken de mensen in Luxemburg? 9 Waarom is Luxemburg een belangrijk knooppunt? 10 Waaruit bestaat het landschap in Duitsland? 11 Hoe zijn de grote steden onderling bereikbaar? 12 Waardoor is Hamburg bekend? 13 Waardoor is Keulen bekend? 14 Waardoor is Frankfurt bekend? 15 Waardoor is München bekend? 16 Welke landen horen bij Scandinavië? 17 Hoe ziet het landschap in die landen eruit? 18 Welke mensen wonen in het noorden? 19 Hoe leefden deze mensen vroeger? 20 Hoe leven ze nu? 21 Wat zijn fjorden? 22 Waarom is de Kanaaltunnel aangelegd? 23 Wat wordt door deze tunnel vervoerd? 24 Waarom zijn er drie tunnels gemaakt? 1 Vlaanderen en Wallonië. 2 Nederlands in Vlaanderen en Frans in Wallonië. 3 Frans en Nederlands. 4 Door kanalen en snelwegen. 5 Antwerpen en Luik. 6 In het westen vlak, in het oosten bergachtig. 7 In het zuidoosten van België en in Luxemburg. 8 Duits. 9 Wegen en spoorlijnen uit België, Duitsland en Frankrijk komen er samen. 10 Laagvlakte in het noorden, bergen in het zuiden en daartussen een middelgebergte. 11 Door snelwegen en via het vliegtuig. 12 Door de haven en de vele kranten. 13 Door de Dom en de Rijn. 14 Het is de handelsstad van Duitsland. 15 Door het oude centrum met theaters en musea. 16 Noorwegen, Zweden en Finland. 17 Bergen in Noorwegen, bossen in Zweden en meren in Finland. 18 De Sami. 19 Op hondensleeën trokken ze rond op rendierjacht. 20 Als veehouders die met sneeuwscooters en helikopters de rendierkuddes volgen. 21 Diepe, lange inhammen in de kust. 22 Om een snelle verbinding tussen Engeland en Frankrijk te maken. 23 Auto s, personen en goederen. 24 Twee voor de treinen en één voor onderhoud, hulpdiensten en als vluchtroute. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 6 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 44

14 Blok 7 Samenwerken Les 1 De Europese Unie Europa is kleiner geworden, omdat reizen gemakkelijker en sneller gaat dan vroeger. Er zijn overal snelwegen, spoorlijnen, bruggen, tunnels en vliegvelden. Steeds meer mensen gaan op vakantie naar het buitenland. Vanaf 1950 werken veel Europese landen samen. Ze zijn lid van de Europese Unie (EU). Op dit moment zijn alle landen van West-Europa lid van de EU, behalve Zwitserland, IJsland en Noorwegen. Ook enkele Oost-Europese landen zijn ondertussen lid geworden. De landen van de EU maken afspraken, bijvoorbeeld over landbouw, visserij, verkeer, veiligheid en het milieu. Die worden vastgelegd in wetten die voor alle landen gelden. Ook Nederland is lid van de EU. Les 2 Over de grens Binnen de EU zijn verschillende afspraken gemaakt: In de meeste landen kun je met de euro betalen. Daardoor hoef je niet meer zoals vroeger geld te wisselen. Aan de binnengrenzen hoef je geen paspoort meer te laten zien. Binnengrenzen zijn grenzen tussen de EU-landen. De prijzen van land- en tuinbouwproducten zijn overal hetzelfde. Voor de invoer van producten uit een ander EU-land hoeven geen invoerrechten betaald te worden. Dat heet vrij verkeer van producten. Er mag niet zoveel gevist worden dat een vissoort uitsterft. Ook over de vervuiling van rivieren door lozing van afvalwater zijn afspraken gemaakt. Daardoor is de kwaliteit van het rivierwater verbeterd. De landen van de EU leggen geld bij elkaar om alle afspraken goed uit te kunnen voeren. Les 3 Nog meer landen Een land kan niet zomaar lid van de EU worden. Het moet alle wetten van de EU overnemen. Het land moet bijvoorbeeld een democratie zijn. In een democratie kiezen de mensen hun leiders. Ook mag iedereen een eigen mening en geloof hebben. Er zijn verschillende landen in Oost-Europa die graag lid van de EU willen worden, zoals Polen, Estland en Roemenië. Polen is bijna acht keer zo groot als Nederland. Het land is lange tijd bezet geweest door omringende landen, waardoor de inwoners weinig vrijheid hadden. Vanaf 1990 is Polen een zelfstandig land met vrije verkiezingen. Estland ligt in Noordoost-Europa aan de Oostzee. Het land is iets groter dan Nederland, maar er wonen slechts anderhalf miljoen mensen. De hoofdstad is Tallinn, een oude stad met kleine straatjes en een stadsmuur. Sinds 1990 is Estland zelfstandig, maar heeft het te kampen met veel milieuvervuiling. Roemenië ligt in Oost-Europa en is ongeveer zes keer zo groot als Nederland. De hoofdstad is Boekarest. Lange tijd werd Roemenië geregeerd door een dictator die zich weinig aantrok van de bevolking. In 1989 werd hij afgezet en werd Roemenië een democratie. Er heerst nog veel armoede. Les 4 Europa in het klein Een euregio is een gebied in Europa dat in verschillende landen ligt en waarvan de regio s samenwerken op het gebied van gezondheid (ziekenhuizen), veiligheid (brandweer en politie), onderwijs, natuur en milieu. Een voorbeeld is de Euregio Maas-Rijn. Daarin werken regio s in België, Nederland en Duitsland samen. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 7 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 45

15 Blok 7 Samenwerken 1 Waardoor gaat het reizen in Europa sneller dan vroeger? 2 Wat betekent de afkorting EU? 3 Waarover maken de landen van de EU afspraken? 4 Geef drie voorbeelden van deze afspraken. 5 Wat zijn binnengrenzen? 6 Is Nederland lid van de EU? 7 Waarom wil de EU graag uitbreiden? 8 Waar moet een land aan voldoen om lid van de EU te worden? 9 Wat betekent democratie? 10 Waar liggen Polen, Estland en Roemenië? 11 Wat zijn de hoofdsteden van deze drie landen? 12 Rond 1990 is de politiek in deze drie landen veranderd. Wat is er veranderd? 13 Wat weet je over de grootte van Polen, Estland en Roemenië ten opzichte van Nederland? 14 Wat is een euregio? 15 Geef twee voorbeelden hoe binnen een euregio wordt samengewerkt. 1 Er zijn overal snelwegen, spoorlijnen, tunnels, bruggen en vliegvelden. 2 Europese Unie. 3 Over landbouw, visserij, verkeer, veiligheid, milieu. 4 Voorbeelden van afspraken zijn: In de meeste landen kun je met de euro betalen. Aan de binnengrenzen hoef je geen paspoort te laten zien. De prijzen van land- en tuinbouwproducten zijn overal hetzelfde. Voor de invoer van producten uit een ander EU-land hoeven geen invoerrechten betaald te worden. Er mag niet zoveel gevist worden dat een vissoort uitsterft. Over de vervuiling van rivieren door fabrieken zijn afspraken gemaakt. 5 Binnengrenzen zijn grenzen tussen de EUlanden. 6 Ja. 7 Om een grotere eenheid binnen Europa te krijgen. 8 Het land moet alle wetten van de EU overnemen. 9 In een democratie kiest de bevolking zijn leiders. 10 In Oost-Europa. 11 Warschau (Polen), Tallinn (Estland) en Boekarest (Roemenië). 12 De mensen mochten hun regering kiezen. 13 Estland is ongeveer even groot als Nederland. Roemenië is zes keer groter en Polen acht keer groter. 14 Een streek in Europa die in verschillende landen ligt. 15 Voorbeelden zijn: een gezamenlijk ziekenhuis; de brandweer die samenwerkt; de politie die samenwerkt; een gezamenlijke natuur- en milieu-aanpak; contact tussen scholen. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 7 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 46

16 Blok 8 Warm of koud? Les 1 Het Iberisch Schiereiland Spanje en Portugal vormen samen het Iberisch Schiereiland. Een schiereiland is een stuk land dat aan één kant vastzit aan het vasteland en verder is omgeven door water. Spanje, met de hoofdstad Madrid, is twaalf keer zo groot als Nederland. Spanje is een van de grootste visserijlanden ter wereld. Portugal, met de hoofdstad Lissabon, is twee keer zo groot als Nederland. Het land wordt door de rivier de Taag verdeeld in twee stukken. Ten zuiden van de Taag vind je laagland waar het erg warm is en weinig groeit. Ten noorden van de rivier zijn bergen waar het veel groener en minder warm is. Veel mensen gaan op vakantie naar Spanje en Portugal. De meeste toeristen gaan naar de kust. In de Algarve in Portugal liggen de kleine strandjes meestal tussen de rotsen. Maar ook grote steden zoals Madrid en Barcelona trekken veel toeristen, met name door de cultuur. Mensen die van rust houden, gaan naar het binnenland. Spanje en Portugal zijn blij met de toeristen, hoewel die soms voor overlast en vervuiling zorgen. Vroeger werkten de meeste Spanjaarden en Portugezen op het platteland. Tegenwoordig werken ze vooral in de dienstensector: ze werken voor andere mensen of kiezen een beroep als dokter, winkelier of hotelier. Les 2 Bergen en dalen Het landschap in Frankrijk is erg afwisselend: heuvels in Bretagne, hoge bergen op de grens met Spanje, Zwitserland en Italië, stranden aan de Middellandse Zee. Daarnaast vind je verspreid over het land akkers en bossen. Frankrijk is ook rijk aan musea, oude gebouwen en kastelen. Door de veelheid aan natuur en cultuur is Frankrijk een geliefd land voor toeristen. Italië is een schiereiland dat de vorm van een laars heeft. Toeristische trekpleisters zijn de steden Rome en Venetië, het gebied ten noorden van Rome en de stranden. Venetië bestaat uit meer dan 100 kleine eilandjes die met bruggen aan elkaar zijn gebouwd. Ook Italië kent verschillende landschappen: hoge bergen, grote meren en een grote laagvlakte langs de rivier de Po. In Italië staan vulkanen die soms nog actief zijn. Toch wonen veel mensen op de hellingen van de vulkaan, omdat de lavagrond erg vruchtbaar is. Les 3 Zomer en winter In het zuiden van Europa is het warmer dan in het noorden. De zon schijnt er bijna het hele jaar door, vooral rond de Middellandse Zee. Daarom houden er veel vakantiegangers hun zomervakantie. In de winter gaan ze vooral naar wintersportlanden zoals Tsjechië en Oostenrijk. Behalve voor de wintersport komen veel mensen ook naar die landen vanwege de hoofdsteden Praag en Wenen. Beide steden liggen aan een grote rivier en hebben veel oude gebouwen. Er zijn paleizen, musea en parken. De vakantielanden ontvangen de toeristen graag. Maar soms zorgen ze ook voor overlast en vervuiling. Les 4 Op reis door Griekenland Griekenland is een land met heel veel grote en kleine eilanden. Daar gaan elk jaar veel toeristen naartoe, vooral omdat daar bijna het hele jaar de zon schijnt. Vanuit Athene, de hoofdstad van Griekenland, vertrekken elke dag grote boten voor een tocht langs de eilanden. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 8 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 47

17 Blok 8 Warm of koud? 1 Welke landen horen bij het Iberisch Schiereiland? 2 Wat is een schiereiland? 3 Waarom is de visserij belangrijk voor Spanje? 4 Welke rivier verdeelt Portugal in twee delen? 5 Wat is het verschil tussen die twee delen? 6 Waarom is het toerisme belangrijk voor Spanje en Portugal? 7 Waarom zijn Spanje en Portugal niet altijd blij met de toeristen? 8 Geef drie voorbeelden van diensten in het toerisme. 9 Wat is het grootste land van West-Europa? 10 Geef voorbeelden van landschappen in Frankrijk. 11 Is Italië een eiland of een schiereiland? 12 Waarom wordt Italië de laars van Europa genoemd? 13 Welke plekken bezoeken de meeste toeristen in Frankrijk? 14 Welke plekken bezoeken de meeste toeristen in Italië? 15 Hoe ziet Venetië eruit? 16 Waarom willen sommige mensen op de helling van een vulkaan wonen? 17 Waarom gaan veel mensen op vakantie naar het zuiden van Europa? 18 Noem twee wintersportlanden in Europa met hun hoofdsteden. 19 Waarom gaan er veel toeristen naar Griekenland? 1 Spanje en Portugal. 2 Een eiland dat aan één kant vastzit aan het vasteland en verder omringd is door water. 3 Het is een van de grootste visserijlanden ter wereld. 4 De Taag. 5 In het zuiden vind je laagland; het is er erg warm en er groeit weinig. In het noorden zijn bergen; het is er veel groener en minder warm. 6 Heel veel mensen brengen er hun vakantie door. Ze geven veel geld uit. 7 Omdat ze soms voor overlast en vervuiling zorgen. 8 Reisgids, hoteleigenaar, ober. 9 Frankrijk. 10 Heuvels in Bretagne, hoge bergen op de grens met Spanje, Zwitserland en Italië, stranden aan de Middellandse Zee. 11 Een schiereiland. 12 Omdat het land de vorm van een laars heeft. 13 Ze bezoeken oude gebouwen, musea, steden, kastelen of gaan naar het strand. 14 Het noorden, de stranden en de steden, zoals de hoofdstad Rome. 15 Het is een stad die uit kleine eilandjes bestaat. 16 Omdat de lava op de hellingen erg vruchtbaar is. 17 Omdat het daar bijna het hele jaar door warm is. 18 Tsjechië met de hoofdstad Praag en Oostenrijk met de hoofdstad Wenen. 19 Omdat daar bijna het hele jaar de zon schijnt. Je kunt er heerlijk uitrusten en genieten van zon, zee en strand. EEN WERELD VAN VERSCHIL-Groep 7 Kopieerblad blok 8 samenvatting Malmberg s-hertogenbosch 48

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart?

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart? N O P Thuistopo. Noem de letter en zeg welk land, welke zee of welke plaats het is. A = IJsland, B = Noorwegen, = Zweden, = inland, E = Rusland, = enemarken, G = Oslo, H = Stockholm, I = Helsinki, J =

Nadere informatie

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten.

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten. 0 1 Werkblad: Geografie van Europa. Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. -a-geef de landen van Europa allemaal een eigen kleurtje. (je mag dezelfde kleur vaker gebruiken) -b-zet

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie Naam: _ FRANKRIJK en recreatie Iedereen kent wel de Eiffeltoren. Van een kaart van je vriendje die in Frankrijk op vakantie was. Of, misschien ben je er zelf geweest. Je hebt vast en zeker ook gehoord

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12 antwoord 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. Aardrijkskunde. Vraag 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. Aardrijkskunde. Vraag 1 van 12 Vraag 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's en

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Naam: VERENIGDE STATEN Indianen en slavernij

Naam: VERENIGDE STATEN Indianen en slavernij Naam: VERENIGDE STATEN Indianen en slavernij De Verenigde Staten van Amerika worden meestal gewoon VS of Amerika genoemd. Amerika is een enorm groot land. Je doet er zeker vijf dagen over om van oost naar

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Inleiding Waarom dit onderwerp?

Inleiding Waarom dit onderwerp? Inleiding Ik zou graag willen weten hoe vulkanen ontstaan. En wat de oorzaak kan zijn dat vulkanen uitbarsten. Waarom dit onderwerp? Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik laatst heel vaak de Etna op tv

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 5. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 5. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7.

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7. kopieerblad Woordenschat 7.2 1 Voelt de zon overal even warm aan? 1 helder als er buiten veel licht is en er geen wolken zijn de vlakte een grondgebied dat groot en plat is weerkaatsen licht of geluid

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

kan een gebied krimpen?

kan een gebied krimpen? 1Hoe kan een gebied krimpen? Hoofdstuk4 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je dat je in Europa steeds sneller van de ene naar de andere plek kunt komen. Je leert ook dat er in een gebied met goede

Nadere informatie

Daarbij stierven 200 duizend mensen.

Daarbij stierven 200 duizend mensen. Filmpje op www.youtube.com/watch?v=vua_y9c4zu4&feature=related Google trefwoorden: filmpje, plaattektoniek, teleac, youtube Aardbevingen Beweging in de aarde In 2004 was de tsunami in Azië na aardbeving

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Meie Kiel, Jacques van der Pijl, Maril Rijks THEMA 4 thema 4 les 1 Volop

Nadere informatie

De hereniging van Duitsland

De hereniging van Duitsland De hereniging van Duitsland 9 november is voor onze oosterburen een bijzondere dag. Op die dag in 1989 viel namelijk de Berlijnse muur en die ingrijpende gebeurtenis wordt nog steeds elk jaar in het hele

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE CSE BB

AARDRIJKSKUNDE CSE BB Examen VMBO-BB 2005 tijdvak 2 maandag 20 juni 14.00 15.30 uur AARDRIJKSKUNDE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit

Nadere informatie

verkrijgbaar via www.nmbs.be

verkrijgbaar via www.nmbs.be verkrijgbaar via www.nmbs.be Waar hang jij dit jaar uit? Wachten op de zon in Belgenland, op uitstap naar zee of de Ardennen? Of zoek je toch liever het avontuur op? Komt mooi uit, want met je eigen InterRail

Nadere informatie

Naam: Vakantie. Vraag 1. Ben je weleens op vakantie geweest? Waarheen? Werkblad vakantie - Aardrijkskunde groep 5 - Niveau blauw.

Naam: Vakantie. Vraag 1. Ben je weleens op vakantie geweest? Waarheen? Werkblad vakantie - Aardrijkskunde groep 5 - Niveau blauw. Naam: Vakantie _ Een groot aantal Nederlanders gaat ieder jaar één keer op vakantie. Vaak gaat de reis naar het buitenland, bijvoorbeeld naar Duitsland, Frankrijk, Spanje, of nog verder. Maar Nederlanders

Nadere informatie

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting.

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Natuurrampen Natuurrampen Natuurrampen Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Gevolgen: bijvoorbeeld bedolven mensen, doden,

Nadere informatie

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika In het vroegere Amerika woonden Indianenstammen. Columbus ontdekte dit land van de Indianen in 1492. Het waren de Azteken, de Inca s

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Er worden heel veel kinderen geboren. Werkblad 22 Ω Na 1945 Ω Les 1: Dertig jaar verschil Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Er worden heel veel kinderen geboren. Werkblad 22 Ω Na 1945 Ω Les 1: Dertig jaar verschil Naam: Werkblad Ω Na 945 Ω Les : Dertig jaar verschil In de Tweede Wereldoorlog is er veel vernield in Nederland. Na de oorlog is er Na de Tweede Wereldoorlog geen geld meer om het land op te bouwen. De Verenigde

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?)

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie kijken naar grensoverschrijdende problemen. Dit doen jullie

Nadere informatie

13 37 38 39 43 100 EXMENVRGEN IJ HET FOTOOEK EN DE FILM NR NEDERLND Nummer Vraagtekst Correcte antwoord vb01 U ziet de Nederlandse vlag. Wat zijn de kleuren van de Nederlandse vlag? vb02 U ziet een foto.

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over "Tunnels en Bruggen". Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten.

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over Tunnels en Bruggen. Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten. Edwin van Tienen TUNNELS EN BRUGGEN Inhoud. 1. Wat weet ik er al van. 2. Tunnels. 2.1 Boren. 2.2 Tunnels in de bergen. 3. De kanaaltunnel. 3.1 Tunnel onder de zee. 3.2 De TGV. 4. Bruggen. 4.1 Onderzoeken

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa

Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa 5. Stedelijke landschappen 1 2e jaar aardrijkskunde Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa Hoe onderzoek ik de bevolkingsspreiding? (gebaseerd op Geogenie2) Positieve factoren Verklaart de hoge bevolkingsdichtheid

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Thema 1 Onderweg. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7

Thema 1 Onderweg. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7 Thema 1 Onderweg Vakantie en vervoer Reizen kun je met verschillende vervoermiddelen: de fiets, de auto, de bus, de trein, de boot of het vliegtuig. Als je op vakantie gaat, hangt de keuze van het vervoermiddel

Nadere informatie

4 Leven in een koud gebied

4 Leven in een koud gebied 4 Leven in een koud gebied 1 a Canada b/c W16 d 73 2 a Te koud: s zomers < 10º C b gebruik van sneeuwscooter en sleden kleding c te koud om voedsel te verbouwen 3a/4 W17 Toendra: wat, waar en waarom daar?

Nadere informatie

1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot.

1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot. Herhaling Ω groep 5 Ω Aardrijkskunde (blad 1) Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot.

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Les 1 Ontstaan aardgas

Les 1 Ontstaan aardgas Les 1 Ontstaan aardgas In 1959 werd onder het land van boer Boon in de buurt van Slochteren gas ontdekt. Het bleek één van de grootste gasvelden van de wereld te zijn! Hoe is dat gas in de boden van Nederland

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Vulkaanuitbarsting in het nieuws!

Vulkaanuitbarsting in het nieuws! Kopieerblad 1 Vulkaanuitbarsting in het nieuws! Vulkaanuitbarsting in het nieuws! Wat weet je over de vulkaanuitbarsting die heeft plaatsgevonden? Waar heeft de vulkaanuitbarsting plaatsgevonden? Duid

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Voelt de zon overal even warm aan?

Samenvatting. 1 Voelt de zon overal even warm aan? 1 Voelt de zon overal even warm aan? Weet je nu of de zon overal even warm aanvoelt? Om die vraag te beantwoorden moet je weten hoe de stand van de zon is. Ook heeft het antwoord te maken met de temperatuur

Nadere informatie

Verdeling van de trafiek aan de in- en uitgangspunten van het net 2008

Verdeling van de trafiek aan de in- en uitgangspunten van het net 2008 T R A F I E K 2 0 0 8 Verdeling van de trafiek aan de in- en uitgangspunten van het net 2008 nv De Scheepvaart Havenstraat 44 3500 Hasselt Tel: 011/ 28.84.00 Fax: 011/ 22.12.77 e-mail: statistiek@descheepvaart.be

Nadere informatie

LAND WERELDDEEL VIDEOREPORTAGES VLAANDEREN VAKANTIELAND

LAND WERELDDEEL VIDEOREPORTAGES VLAANDEREN VAKANTIELAND LAND WERELDDEEL VIDEOREPORTAGES VLAANDEREN VAKANTIELAND Algerije http://www.een.be/programmas/vlaanderen-vakantieland/nic-de-oases-van-de-sahara http://www.een.be/programmas/vlaanderen-vakantieland/nic-tussen-de-kamelen-algerije

Nadere informatie

LES 3 - Aardrijkskunde

LES 3 - Aardrijkskunde LES 3 - Aardrijkskunde Dit werkblad is van: Groep: OPDRACHT 1 Weet jij waar deze steden liggen? Teken de volgende steden in op de kaart: - Londen - Barcelona - Rome - Parijs - Amsterdam OPDRACHT 2 De Olympische

Nadere informatie

Het water maakt de berg kleiner

Het water maakt de berg kleiner .64 Hoofdstuk 5 Kfjkles lest Wat ga je leren? Het water maakt de berg kleiner In deze les leer je hoe water een berg kleiner maakt. Je leert dat wind en water stenen kunnen laten scheuren. Verder leer

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Antwoorden. 3 goed fout. 1 isoleren. 4 eigen antwoord. 5 eigen antwoord. 2 het landschap. kopieerblad Woordenschat 8.2

Antwoorden. 3 goed fout. 1 isoleren. 4 eigen antwoord. 5 eigen antwoord. 2 het landschap. kopieerblad Woordenschat 8.2 kopieerblad Woordenschat 8.2 1 Welke kleren neem je mee op reis? 1 isoleren de warmte van je lichaam vasthouden kleurrijk met veel kleuren de prairie een groot stuk land waar gras op groeit de tropen het

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

.78. Zware industrie. Wat ga je leren? Begrippen

.78. Zware industrie. Wat ga je leren? Begrippen Kijkles Hoofdstuk 6 les 1 Wat ga je leren? Zware industrie In deze les leer je hoe een fabriek eruitziet. Je leert wat het verschil is tussen zware en lichte industrie. Je leert ook wat mensen van industrie

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

Samenvatting Ω Aardrijkskunde. Land in zicht

Samenvatting Ω Aardrijkskunde. Land in zicht Samenvatting Ω Aardrijkskunde 1 2 3 4 Aardrijkskunde De wereld kun in stukken verdelen. De grootste stukken noem je de werelddelen. Europa is er daar één van. Elk werelddeel bestaat uit een aantal landen.

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

EUROPA. meer samen bouwen!

EUROPA. meer samen bouwen! EUROPA meer samen bouwen! INHOUDSOPGAVE GESCHIEDENIS VAN DE EUROPESE CONSTRUCTIE herinneren waar we vandaan komen... 04 EUROPESE VERDRAGEN meer overeenkomsten afsluiten... 11 EUROPESE SYMBOLEN onze diversiteit

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Ik ben een Europees burger. Ik kan het laten zien.

Ik ben een Europees burger. Ik kan het laten zien. Ik ben een Europees burger. Ik kan het laten zien. Ik heet Ik ben jaar. Ik woon.. Mijn school. @ELICIT AEDE-NL 03 Ik ken Europa. Ik ken Europa @ELICIT AEDE-NL 03 Ik ken Europa. De landen met hun hoofdsteden.

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2010 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2010 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen 1 maximumscore 2 Met de touringcar kan er minder hard gereden worden.

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp kwamen veel mensen

Nadere informatie

1. Gaat u deze zomer op vakantie?

1. Gaat u deze zomer op vakantie? Vakantie De zomervakantie komt er aan. 7 61% 6 5 1. Gaat u deze zomer op vakantie? 4 1 8% Ja Nee Weet niet Toelichting 1 Al geweest 2 Wij gaan altijd in het najaar. 2 Pasgeleden ouders geworden, geen geld

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding blz. 3. Wat is een fossiel? blz. 4. Hoe fossielen ontstaan blz. 5. Fossielen van zacht weefsel blz. 6. Zeedieren blz.

Inhoud. Inleiding blz. 3. Wat is een fossiel? blz. 4. Hoe fossielen ontstaan blz. 5. Fossielen van zacht weefsel blz. 6. Zeedieren blz. Door: Oscar Zuethoff Groep 6b - Meneer Jos & Ingrid Februari 2008 Inhoud Inleiding blz. 3 Wat is een fossiel? blz. 4 Hoe fossielen ontstaan blz. 5 Fossielen van zacht weefsel blz. 6 Zeedieren blz. 7 De

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11

GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11 GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11 Algemene inhoud Introductie Kaarten foto s en Satelliet

Nadere informatie

DE WERKVORM IN HET KORT

DE WERKVORM IN HET KORT EUROPESE UNIE MEI 2014 - POLITIEK IN PRAKTIJK #3 WAT HEB JE NODIG? Werkbladen met landomschrijvingen Kaart van Europa DE WERKVORM IN HET KORT Er zijn 28 landen lid van de Europese Unie. In deze opdracht

Nadere informatie

Samenvatting Ω Europa Ω blad 1. Land in zicht

Samenvatting Ω Europa Ω blad 1. Land in zicht Samenvatting Ω Europa Ω blad 1 les 1 les 2 les 3 Europa Europa is een werelddeel. Europa is een van de rijkste werelddelen, hoewel er ook landen en plaatsen zijn waar armoede heerst. Veel landen zijn verenigd

Nadere informatie

Wie is de Vlaamse toerist? Zeeuwse ondernemers in Gent, 21 april 2015

Wie is de Vlaamse toerist? Zeeuwse ondernemers in Gent, 21 april 2015 Wie is de Vlaamse toerist? Zeeuwse ondernemers in Gent, 21 april 2015 Belang van de Belgische markt Reisverkeer vanuit België naar Nederland Vakanties (4n+) (2012): 328.000 Korte vakanties (1-3n) (2012):

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel

Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel ------------------------------------------------------------------------------------------ Let op: - Je bent zelf verantwoordelijk voor het

Nadere informatie

Nederland 0,10 0,10. Internationaal 0,10 0,10. Alarmnummer 112 Gratis Gratis

Nederland 0,10 0,10. Internationaal 0,10 0,10. Alarmnummer 112 Gratis Gratis Tarievenkaart Starttarieven Doel Incl. btw Mobiel Nederland 0,10 0,10 Internationaal 0,10 0,10 Tarieven bellen binnen Nederland tarieven in euro/ minuut (doorberekend per hele minuut) Bestemming Incl.

Nadere informatie

Woordenlijst. Categorieën: mens & maatschappij en algemeen

Woordenlijst. Categorieën: mens & maatschappij en algemeen Woordenlijst Categorieën: mens & maatschappij en algemeen Aanvankelijk Aardbeving, de Aardbol, de Alsof Armoede, de As, de Bekend Beredeneren Bereikbaar Beroep, het Bestaan uit Bevolking, de Eerst. Je

Nadere informatie

koop nu je s InterRail Pasbs.be www.nmbs.be Bestemming beter van 01.01.2010 t/m 31.12.2010 Realisatie : Euro RSCG Brussels Griekenland Italië Portugal

koop nu je s InterRail Pasbs.be www.nmbs.be Bestemming beter van 01.01.2010 t/m 31.12.2010 Realisatie : Euro RSCG Brussels Griekenland Italië Portugal V.U. : Michel Jadot NMBS Europe Hallepoortlaan 40 1060 Brussel Realisatie : Euro RSCG Brussels Griekenland Italië Portugal Ierland Grootbrittannië Spanje belgië frankrijk turkije van 01.01.2010 t/m 31.12.2010

Nadere informatie

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012 Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 212 NA KRIMP IN FEBRUARI STOKT EXPORT BLOEMEN EN PLANTEN OP KRAPPE PLUS VAN 1% TOT 915 MILJOEN In februari is de exportwaarde van bloemen en planten vanuit

Nadere informatie

Canada. Inleiding. Het Land

Canada. Inleiding. Het Land Canada Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over Canada ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik er meer van wilde weten en dat ik het leuk vond om over Canada te doen Het Land 1 / 8 Canada is het één na grootste

Nadere informatie

Waar vind je dit? Postkaart op het internet 71 N 28 E. Atlas: register: zoek de stad. Atlas p40 Europa bevolking. Atlas p40 Europa bevolking

Waar vind je dit? Postkaart op het internet 71 N 28 E. Atlas: register: zoek de stad. Atlas p40 Europa bevolking. Atlas p40 Europa bevolking Nr. Naam: Leerkracht: de heer Jacobus Klas: 2a VERBETERING CONTROLE. /. / 20.. B.Z.L.-Taak Aardrijkskunde: sdichtheid en synthese. 1. Onderzoek van Vadsø, in Finnmark internet 71 N 28 E Naam land: Noorwegen

Nadere informatie