KUNSTHAFEN BERLIN het museum als work in progress

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KUNSTHAFEN BERLIN het museum als work in progress"

Transcriptie

1 KUNSTHAFEN BERLIN het museum als work in progress Masterproef Ingenieurwetenschappen architectuur Dennis Schouwers KUNSTHAFEN BERLIN het museum als work in progress

2 KUNSTHAFEN BERLIN 1

3 Promotoren: prof. ir.-arch. Guy Chatel, prof. Kersten Geers Begeleider: david van severen Masterproef ingediend tot het behalen van de academische graad van Master in de ingenieurswetenschappen: architectuur Vakgroep Architectuur en stedenbouw ad van Voorzitter: prof. dr. Bart Verschaffel Faculteit Ingenieurswetenschappen Academiejaar KUNSTHAFEN BERLIN het museum als work-in-progress 2 3

4 Voorwoord Deze masterproef werd ingediend tot het behalen van de academische graad van Master in de ingenieurswetenschappen: architectuur bij promotoren prof. ir-arch. Guy Châtel en prof. irarch. Kersten Geers, Vakgroep Architectuur en Stedenbouw, aan de Faculteit ingenieurswetenschappen van de Universiteit Gent, academiejaar De auteur geeft de toelating deze masterproef voor consultatie beschikbaar te stellen en delen van deze masterproef te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting de bron uitdrukkelijk te vermelden bij het aanhalen van resultaten uit deze masterproef. Gent, 1 september 2010 Dennis Schouwers 4 5

5 Dankwoord Mijn grote dank gaat uit naar Kersten Geers, Guy Châtel en Mark Lee voor het ondersteunen en tegelijkertijd kritisch begeleiden van deze masterproef. Ik wil ook gastbegeleider Sven Verbruggen bedanken voor zijn waardevolle feedback. Verder wens ik Anne-Marie Lembrechts, Arthur Van Cauwenberghe, Gauthier Jonville, Daan De Vree en Laurens Busschaert te bedanken voor hun hulp in drukke tijden. Ik bedank mijn medestudenten en vrienden voor het mee redeneren en bijschaven van mijn idëeen. Mijn ouders en mijn familie bedank ik voor de steun gedurende de voorbije studiejaren. Voor de vele momenten dat ze de tijd nam om naar me te luisteren, mee te denken en mij te ondersteunen in de voorbije periode, voor de opbeurende woorden en goede zorgen, bedank ik Evelien. 6 7

6 Inhoud Voorwoord 5 Dankwoord 7 Inhoud 8 Inleiding 11 1.Context Museum - De situatie vandaag De mobiele tentoonstelling Une machine a créer Het museum als recreatieruimte - 19 Berlijn - De muur Verboden DDR kunst - 22 Lohmühleninsel - Geschiedenis Actueel Concept Het museum als work-in-progress 43 3.Project Het nomadisch museum - De tentoonstellingskamer Het reizende museum - 49 De Kunsthaven - Inplanting Het vaste museum De publieke ruimte De kraan - 59 Work-in-Progress - Proces De curator Metamorfose Epiloog 63 5.Plannen en maquette 64 6.Data Bibliografie 92 Credits

7 Inleiding Het resultaat van deze masterproef is een museum voor hedendaagse en verboden DDR-kunst op het Lohmühleninsel te Berlijn. Niet zozeer het programma, dan wel de manier waarop het museum zich manifesteert is eerder ongewoon. Een fascinatie voor de Berlijnse muur gaf de aanzet voor dit project. Het eerste opzet bestond erin een ontwerpopgave te formuleren op een plaats waar de muur littekens had achtergelaten in het Berlijnse stadsweefsel. Het project vond zijn fundering in de ontwerpstudio gegeven door de gastprofessor aan de TU-Berlin, professor Mark Lee. De ontwerpopgave bestond uit het ontwerp van een museum voor hedendaagse kunst op verscheidene te kiezen locaties langsheen de oevers van de Spree. Eén van deze locaties was het Lohmühleninsel, een eiland dat letterlijk langsheen de grens tussen het voormalige Oost- en West-Berlijn ligt. De ontwerpopgave was geboren. Het tweede opzet was het eindproduct van de ontwerpstudio te gebruiken als narratief ontwerp. Omwille van onzuiverheden in het project werd geopteerd voor het herontwerpen van de opgave beginnende van hetzelfde concept wat leidde tot een sterker project en een sterkere visie over de rol van architectuur binnen het kunstlandschap. De thesis bestaat uit vier delen. Het eerste schetst de brede context waarbinnen het project is ontstaan. Het tweede legt het concept, gefundeerd op het eerste stuk, uit. Het project dat volgt uit het concept wordt voorgesteld in het derde deel. Het Epiloog besluit met een interessante vergelijking

8 1.Context Museum - De situatie vandaag - De kunstwereld bevindt zich in een constante evolutie. De snelheid waarmee de hedendaagse kunst ingrijpt op de laatste gebeurtenissen en tendensen in dit internet-tijdperk was voorheen ongezien. In scherp contrast hiermee staat de traagheid van het traditionele museummodel en haar medium, de architectuur. 1 Dit model verliest aan belang bij het grote publiek en de commerciële kunstmarkt, terwijl dat van de kunsthal meer interesse is gaan verwerven. Doordat ze zich enkel met tentoonstellen bezighoudt, slaagt ze er met haar wisseltentoonstellingen en grote namen zonder probleem in voldoende bezoekers aan te trekken. De biënnale is populairder dan ooit. Zij kan het snelst inspelen op het actuele kunstlandschap doordat zij zich in iedere editie volledig kan heruitvinden. Ondanks deze zichtbare verschuiving in de kunstwereld manifesteert zich over de hele planeet een museale bouwwoede. Het felbegeerde Bilbao-effect is hier de oorzaak van. Hiermee gepaard gaand, vindt ook een andere verschuiving plaats. De primaire functies van het museum, de inhoud en de collectie, verliezen aan belang ten opzichte van de secundaire functies, het uitzicht en de randactiviteiten. Een groot probleem is dat vele instellingen zowel museum als kunsthal pogen te zijn en hierdoor half werk gaan verrichten. Dit komt omdat het conserveren/verzamelen en het constante wisselen van tentoonstelling erg moeilijk te combineren valt. - De mobiele tentoonstelling - De wisseltentoonstelling, in het engels beter bekend als de travelling exhibition,is een vertrouwd fenomeen geworden. Het is een tentoonstelling die op nationaal of internationaal niveau een soort tournee maakt. Het S.M.A.K is een museum dat menig van dit soort tentoonstellingen binnenhaalt. Bij dit format moeten alle kunstwerken ontmanteld en verpakt worden om ze vervolgens te transporteren naar de nieuwe bestemming. Hier aangekomen worden ze weer uitgepakt en gedurende enkele maanden in totaal nieuwe tentoonstellingskamers geplaatst. Iedere ruimte vormt een specifiek kader waarbinnen een kunstwerk kan bekeken worden en waarvan het zich onderscheidt. Teatro del mondo wordt naar Venetië gesleept voor de architectuurbiënnale van 1980 Daniel Buren meent dat, hoe het kader van het kunstwerk er ook uitziet, leeg of vol, kaal of aangekleed, het kunstwerk er nooit thuis is omdat het zich elders ophoudt. Hij zegt dat het exacte kader, de specifieke ruimte, waar het kunstwerk tentoongesteld wordt er niet toe doet, omdat het er toch alleen maar toe bijdraagt dat dit elders telkens op een andere manier gearticuleerd wordt. 2 Desondanks is het mogelijk dat een werk puur door ruimtelijke beperkingen niet volledig tot zijn recht kan komen. Hiermee wordt niet bedoeld dat er voor ieder kunstwerk een perfect kader bestaat, maar eerder dat een kunstwerk in een specifieke setting compositorisch of gevoelsmatig beter tot zijn recht kan komen. Of misschien is het opzet van de kunstenaar net het omgekeerde

9 Er zijn een aantal voorbeelden van reizende tentoonstellingen te vinden die inspelen op deze beperking. Door de tentoonstellingsarchitectuur te laten meereizen kan het werk alvast niet op ruimtelijk niveau aan belevingsintensiteit verliezen. Een noemenswaardig voorbeeld van zo n kunstruimte uit de recente architectuurgeschiedenis is het Teatro del Mondo. Het is een drijvend theater dat door de Milanese architect Aldo Rossi ontworpen werd voor de architectuurbiënnale van Venetië in Het theater verwees naar de 18de eeuwse Venetiaanse traditie van drijvende theaters. Getrokken door een sleepboot, trad het de stad binnen en meerde aan bij de Punta della Dogana. Drijvend op het water, volgde het de bewegingen van het Venetiaanse leven. Het ging de confrontatie aan met het bestaande stadsweefsel door zijn schaal en tijdloze vorm. Het werd zelf een stuk stadsweefsel. Het theater kon door zijn bewegingsvrijheid meespelen in het theater van de wereld, de scene waarop het zich bevond. De tentoonstellingsarchitectuur creëert hier niet enkel een plek voor het theater, ze maakt zelf deel deel uit van een performance. Het nomadische museum opgesteld in Mexico city Een recenter werk dat inspeelt op de thematiek van de reizende tentoonstelling, is het, door fotograaf Gregory Colbert bedachte Nomadic Museum. Het betreft een museum dat eender waar ter wereld uit locale en duurzame materialen kan opgebouwd worden om de tentoonstelling Ashes en Snow van de fotograaf te huisvesten. De tentoonstelling werd voor het eerst gehouden in de Arsenale in Venetië. Deze setting bleek ideaal voor het werk. Er wordt duidelijk naar de vormentaal van het Arsenale verwezen in het ontwerp van de tijdelijke structuur. De eerste architect waarmee Colbert samenwerkte was de Japanse architect Shigeru Ban. Als structuur voor de wanden werd door de architect gebruik gemaakt van universele bouwstenen, de iso-container. Het dak werd centraal ondersteund door verrassend smalle papieren kolommen, een tour de force die de architect reeds in vorig werk liet zien. Naarmate het museum verder de wereld rondreist, past het zich telkens aan zijn locatie aan. De structuur moet steeds opnieuw opgebouwd worden, met andere materialen, maar beschikt wel over een vast ruimtelijk kader. Bij dit voorbeeld is de architectuur sterk verweven met de tentoongestelde objecten. Ze creëert een bijna sacrale atmosfeer die nog versterkt wordt voor de bezoeker door het gebruik van lokale materialen. Een drijvend paviljoen ontworpen door Willem-jan Neutelings voor de Wereldexpo 2010 te Shanghai Een laatste voorbeeld is het recente ontwerp van Willem-Jan-Neutelings voor het Nederlandse paviljoen op de Wereldexpo in Shangaï van Het ontwerp werd niet gerealiseerd, maar bezat baanbrekende kwaliteiten. Het ontwerp was een drijvend dok dat in Nederland gebouwd zou worden. Vervolgens zou het de belangrijkste wereldhavens bezoeken op zijn weg naar Shanghai. Aangekomen op zijn bestemming zou het op de rivier drijven en enkel bereikbaar zijn met watertaxis. Het dok is opgesteld als een theaterpodium dat plaats kan maken voor wisselende events die de Nederlandse cultuur vertolken. Na de Expo zou het weer naar Nederland gesleept worden om er nieuwe functies te gaan vervullen. 1 Zie: het hoofdstuk Museum, crisis en succes, in: Verstraeten, Karel en Haerens, Jan, Een Museum voor hedendaagse kunst op RAC-site in Brussel, Zie: het hoofdstuk vier, daniel buren en de werkelijke ruimte, in: Davidts, Wouter, Bouwen voor de kunst?,a & S/books, Gent,

10 Renzo en Rogers realiseren dit als volgt: het volledige binnenwerk wordt tot façade verheven. Dit moet een flexibel interieur mogelijk maken. Het interieur bestaat uit een vertikale stapeling van identieke, uitgestrekte plateau s die een antwoord moeten bieden aan de eis van ruimtelijk continuum. Het zijn echte werkvloeren die beloven dat de kunst niet alleen zal gecontempleerd worden, maar ook op die plaats zelf zal geproduceerd worden. Snede van het Fun Palace die toont hoe de recreatiemachine werkt - Une machine a créer - In 1970 wordt in Frankrijk een wedstrijdopgave uitgeschreven waarin «een Centre moet worden gecreeërd dat fungeert als een open en democratisch macro-organisme, waar de bezoeker de producten van alle culturele praktijken van het moment vrij kan consulteren» 3.Om hieraan te voldoen is een geïntegreerde culturele infrastructuur nodig die architectonisch beantwoordt aan twee sleutelbegrippen: wendbaarheid(flexibilité) en doordringbaarheid (perméabilité).enerzijds moeten de ruimtes ( niet de zalen),aanpasbaar zijn aan nieuwe noden, anderzijds moet het gebouw zelf een transparante relatie vertonen, zowel met de omgeving als naar binnen toe. Het moet het heden capteren en tegelijk de artistieke creatie bevorderen. Dit vraagt een architectuur die alles altijd en overal mogelijk maakt. De realisatie van het ontwerp van Renzo Piano & Richard Rogers, dat wordt gekozen en in 1977 het Centre Pompidou wordt, heeft de museumarchitectuur grondig veranderd. Als voordien musea veelal werden aanzien als traditionele tentoonstellingsruimtes, die vooral in een mooi gebouw moesten huizen en de kunst goed en veilig moesten bewaren, werd die gedachtengang hier radicaal overboord gegooid en koos men voor openheid en flexibiliteit. Volgens de jury beantwoordt het ontwerp perfect aan het voorgestelde programma: functioneel, polyvalent, flexibel en aanpasbaar aan veranderende en niet te voorziene noden, middelen en wensen 4. M.a.w. een dynamische, immer bewegende, interactieve architectuur die tegelijk tentoonstellen, creeëren en beïnvloed worden door de omgeving en de interactie met het publiek toelaat. Fabriek, machine en supermarkt, deze metaforen van architecturale flexibiliteit worden constant gebruikt in de beschrijving van het Centre Pompidou. Wanneer het Centre Pompidou een tijd open is, klinken er andere commentaren: terwijl het opzichtige vakwerk, de veelkleurige leidingen en de roltrappen aan de buitenkant suggereren dat het Centre een machine is, wacht echter binnen de leegte van een isotrope fabriekshal. 5 Het Centre krijgt al vlug de bijnaam de raffinaderij van Pompidou. Het museum wordt gezien als een cultuurfabriek, waar ruimte en machinerie samenvallen. In werkelijkheid gaat het om een lege fabriekshal,die gecompenseerd wordt door het uitwendig beeld van de fabrieksmachine. De structurele leegte die maximale flexibiliteit moest mogelijk maken, levert uiteindelijk een statisch gebouw op, dat door de curatoren telkens moet worden ingevuld met een secundaire architectuur van panelen en losse tentoonstellingswanden. Het instituut moet de gedroomde dynamiek telkens terug programmeren vooraleer het een fabriek kan worden. Het interieur wordt beter getypeerd door de metafoor van het warenhuis, die men ook terug vond in de grote tentoonstellingsruimtes uit de 19de eeuw, vervaardigd uit staal en glas, waarin, zoals op de wereldtentoonstellingen, enorme hoeveelheden koopwaar aan de bezoeker werden voorgeschoteld. (Crystal Palace -Londen van John Paxton ( ). De beloofde dynamiek de machinemetafoor -, vindt men wel terug in het onuitgevoerde ontwerp van Cedric Price : Fun Palace (jaren 60), een oneindig flexibel, multifunctioneel en permanent draaiend ontspanningscentrum voor een buitenwijk van Londen.. Hier is geen sprake meer van een gebouw, het is een machine, een technologisch continuum, dat door middel van een infrastructuur van kranen, spanten,mobiele platforms, en circulatiesystemen, een dynamische interface tot stand brengt, afgestemd op een vrije en emancipatorische culturele consumptie.het is een oneindig manipuleerbare infrastructuur 6. Hier spreekt men niet van interieur of exterieur, zelfs niet van gebouw. Een perpetuum mobile.een work-inprogress model dat nooit wordt afgesloten. Voorgevel van het Centre Pompidou waar de machine-esthetiek duidelijk zichtbaar is 16 17

11 3,4,5,6 Zie: het hoofdstuk zeven, het museum als cultuurfabriek, in: Davidts, Wouter, Bouwen voor de kunst?,a & S/books, Gent, Het museum als recreatieruimte - Kunst als recreatie impliceert het kunnen genieten van kunstobjecten in het dagelijkse leven. Vroeger was deze vorm van kunst beleven enkel weggelegd voor vermogende personen, kunstverzamelaars, die hun woningen er mee opsmukten. Of kunst werd opgehangen en gezien in kerken en publieke gebouwen. Vanaf de 18de eeuw verschijnen publieke musea, waar kunstwerken worden verzameld en tentoongesteld. Deze musea hebben een didactische functie. Kunst werd zo geïsoleerd, want slechts een deel van de mensen bezochten musea. Met de komst van het Centre Pompidou in Parijs werd er als het ware een opening gemaakt in de op burchten lijkende musea: men voelde de nood aan een verbinding tussen het museum en zijn stedelijke context. Kunst moest dichter bij de mensen komen, ze moesten er zelf deel van uit gaan maken en kunst moest terug deel van het dagelijkse leven worden. Hiertoe was andere museumarchitectuur nodig. Alhoewel reeds in de late 70-er jaren de aanpak van het Centre Pompidou werd bekritiseerd als: het versupermarkten van de cultuur... heeft deze trend zich toch voortgezet. Dat kunst recreatie is geworden, kan duidelijk worden aangetoond in het MoMa in NewYork. Architecturale ingrepen tijdens de renovaties, hebben het zo populair gemaakt, dat het er meestal erg druk is. Rem Koolhaas zei hierover: het succes van sommige musea, kan hen doden ; er is geen ruimte meer voor het persoonlijk genieten van kunst. Kunst zelf wordt erdoor bedreigd 7. Toch worden een aantal ingrepen in het MoMa, vooral bij de renovatie van 2004, die werd getekend door Yoshio Taniguchi, als zeer waardevol aanzien in het proces van kunst dichter bij het publiek te brengen. Vooreerst is er het principe van de circulatie. Bezoekers worden aangemoedigd om een eigen wandeltraject in het museum af te leggen. De vroegere verhaal- of historische lijn voor het tentoonstellen van de werken, wordt niet meer aangehouden. Dit brengt een circulatie mee in alle richtingen, een totaal anders kijken naar kunst. Verder wordt de aandacht van het publiek voordurend getrokken, door meerdere openingen/toegangen tot de kleine galerijen in het immense museum. In die openingen staan dikwijls oogverblindende werken opgesteld, die dan als het ware vechten voor de aandacht van het publiek. Het doel van dit alles is eerder bewegen dan statische contemplatie van de kunstwerken. Volgens sommigen zorgt dit voor onrust - entertainment is het alleszins. Verder zijn er als het ware musea binnen het museum.galerijen binnen het museum zijn aangepast aan de kunst die ze tentoonstellen; er is een afwisseling van kleine, witte galerijen met lage plafonds, die fotografie en designkunst tentoonstellen. Op andere verdiepingen vind je monumentale ruimtes in hoogte en breedte die grote kunstwerken herbergen. Deze diversiteit aan ruimtes alleen al, maakt van het museum MoMA een recreatieruimte bij uitstek. We hebben dan zelfs nog niet gesproken van de restaurants, de bookshop en de andere secundaire ruimtes die dit Cultuur-en Kunsthuis nog meer attractief maken dan een kwaliteitsvol pretpark. Een extra vermelding verdient het feit dat de architect de mooie beeldentuin volledig zichtbaar maakte voor bezoekers die langs een bepaalde ingang binnenkomen en dat men via verschillende terrassen de kunst vanuit andere perspectieven kan bewonderen. 7 Zie: het hoofdstuk The museum as entertainment, in: Newhouse, Victoria, Towards a new museum, The Monacelli Press, New York, 1998, Atrium van het MoMa in New York

12 Berlijn - De muur - Op 13 augustus 1961 verdeelde de DDR Berlijn in twee stadshelften. Dit gebeurde met een ongeveer 155 kilometerlange versperring. Reden hiervoor was dat Oost-Duitsland de steeds groter wordende stroom vluchtelingen van Oost- naar West-Duitsland wilde stopzetten.de Berlijnse Muur die van dan af gebouwd werd zou 28 jaar stand houden ( )en pas op 9 november 1989 terug geopend worden. De Muur was een afschuwelijk bouwwerk dat herinnert aan een dramatische periode uit de Berlijnse geschiedenis. Plan van de muuropbouw rond het midden van de jaren zeventig De opdeling van Duitsland was er gekomen na de 2de wereldoorlog. Het communisme vierde hoogtij in Oost-Duitsland en alle landen van het Oost-Blok. West-Duitsland werd gerund zoals de landen in West-Europa, met een vrije markt economie en een democratisch politiek stelsel. Berlijn zelf was naar aanleiding van de opdeling verdeeld in vier sectoren : 3 West-sectoren,nl. de Amerikanen, Engelsen en Fransen die de grens bewaakten en één Oost-sector. Tot 26 mei 1952 was er een geopende groene grens, waar verkeer in beide richtingen mogelijk was. Na het Duitsland-verdrag waarmee de Bondsrepubliek van de geallieerden meer soevereiniteit kreeg, werd de demarcatielijn door prikkeldraad en versperringen afgegrendeld. Dit was ook het geval in Berlijn. Van de 178 straten die tot dan van West- naar Oost-Berlijn en de DDR liepen, werden er in die dagen reeds 63 geblokkeerd door de DDR- autoriteiten. De komende jaren zouden heel wat mensen vluchten uit Oost-Duitsland. Reeds in 1959 verlieten bewoners de DDR en Oost-Berlijn. Ongeveer deden dat via West-Berlijn. En deze stroom groeide steeds verder aan. Plan van de aanpassen op het bovenstaande plan De eerste versperring in 1961 was een prikkeldraadbarrière. In de maanden en jaren nadien werd de Muur uitgebouwd tot een monumentaal gedrocht, met een rond de vier meter hoge betonnen stapelmuur. Deze werd de Muur van de vierde generatie genoemd. Hij bestond uit verlichtingsinstallaties, een 40 meter brede controlestrook, dodestrook genoemd, een tweede achterlandmuur op Oost-Berlijn, observatietorens, contactinstallaties, hondepatrouilles en scherpschuttersinstallaties. Plan van de grenswachters van de veranderingen aan de muur gemaakt vanaf 1835 Voor de Muur er zo uitzag, is hij over de jaren in verschillende etappes uitgebreid en versterkt. Allereerst werden mensen uit de huurhuizen, grenzend aan de versperringen, weggestuurd. De ramen en deuren werden dichtgemetseld. Mensen die in Oost-Duitsland werkten, maar in het Westen woonden en vice-versa, waren plots hun werk kwijt. Families en vrienden werden uiteen getrokken. Deze ingreep was werkelijk een menselijk drama. Maar zeven grensovergangen bleven in Berlijn zelf over, waar pas in 63 de eerste pasjes voor bezoek aan Oost-Berlijn werden uitgereikt. De West-Berlijnse S-bahn en twee ondergrondse lijnen liepen over Oost-Duits terrein. De stations daar werden gesloten en leken op ghoststations. Terwijl het Westen voortdurend onderhandelde om de situatie menselijker te maken, besliste de DDR om de Muur verder te verstevigen. In 74 werd een nieuwe muur gebouwd van 3,6 meter hoogte (soms lager), met betonnen panelen van 15 cm dikte. Ze werden aan de basis meer dan 2 meter in de grond gefundeerd en bovenop kwam er afwerking van asbest en beton. Dit zou het onmogelijk maken om zelfs met een zwaarder voertuig omver te rijden, erover te klimmen of eronder te graven; want, mensen bleven vluchten..een witte kalklijn moest de idee van orde en netheid die er moest heersen, benadrukken

13 In 76 werd begonnen met de bouw van Grens Muur 75 ; Tot 89 werden in totaal betonnen panelen gebruikt om West-Berlijn af te scheiden. Ondanks de prikkeldraadbarrières en de Muur die steeds uitbreidde, lukte het tussen 61 en mensen te vluchten naar het Westen. In dat zelfde tijdvak stierven aan de Berlijnse Muur meer dan 125 mensen. Eén van de laatste slachtoffers was de 20-jarige Chris Gueffroy die in de nacht van 6 februari 1989 bij een vluchtpoging door de grensposten van de DDR werd neergeschoten 8. 8 Zie: Viergutz, Volker, De Berlijnse Muur , Berlin Story Buchhandlung& Verlag, Verboden DDR kunst - De dichtgemetselde gevels van de huizen langs de Bernauerstrasse die op de grens tussen Oost- en West-Berlijn lagen In Oost-Duitsland werd tijdens de jaren van onderdrukking alles gecontroleerd en gecensureerd. Er was in zo n samenleving geen ruimte voor maatschappij-kritische kunst. De staat bepaalde wat kunst was. Het ontstaan van een artistieke subcultuur was het gevolg. Kunstenaars uit verschillende kunstdisciplines boden een tegenreactie op de onderdrukking van hun recht tot vrije meningsuiting. Wanneer ze het dan toch waagden hun werk publiek te maken, werden hun kunstwerken in beslag genomen en werden ze onder bewaking geplaatst van de Stasi of Staatveiligheid. Wanneer zij meermaals voor overlast zorgden kregen zijn een uitburgeringsbevel van de Staat. Dit fenomeen deed zich in verschillende steden in de DDR voor, onder andere Dresden en Leipzig. Het brandpunt van deze verboden kunst bleef echter de schizofrene stad, Berlijn. Het protest kwam ook van de andere zijde van de muur. Vanuit West-Berlijn konden kunstenaars immers ongehinderd hun kritiek uiten op de DDR. Indien de Oost-Duitse kunstenaars de westerse media konden bereiken was dit een doorn in het oog van de Staat. Het meest bekende voorbeeld is ongetwijfeld dat van Wolf Biermann. De mondige zanger en dichter uit Oost-duitsland. Hij was bekender in West-duitsland dan in de DDR. Hij nam de liederen op met een simpele bandrecorder in zijn woonkamer. Zijn dichtbundels werden er door een drukverbod verspreid via illegale fotokopieën of werden handmatig overgeschreven. Wanneer hij, dankzij een protestactie van studenten van het uit Ruhr-gebied, de toestemming kreeg om zijn vaak erg maatschappij-kritische liederen te gaan zingen in het Westen, betekende dit zijn ballingschap uit het Oosten. Enkele dagen na een concert in Keulen verkondigde het nieuwsagentschap van de DDR, het ADR, zijn uitburgering. Er ontstond een erg groot kunstenaarsprotest vanuit de DDR tegen zijn uitburgering. A.R.Penck,Struktur,1974, een werk voor documenta 6 te Kassel dat net voor de tentoonstelling van de muur wordt gehaald. Verder zijn er voorbeelden te vinden van samenwerkingsverbanden tussen kunstenaars aan beide zijden. Ralf Winkler, DDR-burger, beter bekend onder zijn pseudoniemen A.R Penck en Mike Hammer, werd korte tijd na het winnen van de Will-Grohmann-Prijs van de Academie der Künsten in West-Berlijn onder verhoogd toezicht geplaatst door de Stasi. Hij zou wat later een samenwerkingverband oprichten met zijn West-Duitse collega Jörg Immendorff. In hun werk maakten beiden zich sterk voor de afschaffing van de Inner-Duitse grens. Zijn werk werd echter bij een Grenscontrole post onderschept en in beslag genomen. Later, na een inbraak in zijn atelier, waarbij enkele werken en notities vernield werden, werd hij door de DDR uitgewezen. Vele Kunstenaars volgden hetzelfde lot. Vandaag de dag bestaat er geen vaste Verboden DDR kunstcollectie. De kunstwerken werden verspreid over verscheidene kunsthallen en musea in Duitsland en de wereld

14 24 25

15 Lohmühleninsel Lohmühleninsel, het eiland waar het project ingeplant is, ligt ten Oosten van het centrum van de stad, letterlijk op de grens tussen de stadsdelen Kreuzberg en Treptow. Het eiland ligt aan de rivier de Spree, net voorbij Schlesisches Tor, één van de voormalige stadspoorten van Berlijn. De plek heeft door zijn ligging een erg rijke geschiedenis en bevat nog enkele merkwaardige beschermde gebouwen. - Geschiedenis - Het eiland, dat ongeveer 600 meter lang en 100 meter breed is, ontstond toen het Landwehrkanal tussen 1845 en 1850 gegraven werd. Net voor het Kanaal uitmondt in de Spree, splitst het op in twee waterlopen die het eiland vormen. Op de westelijke waterweg bevindt zich een sluis. Het dankt zijn naam aan de Lohmühlen uit 1750 die op het eiland stonden. Dit waren molens die eikenen sparrenschors fijn maalden tot eek. Dit is een grondstof die, in combinatie met water, essentieel was bij het traditionele leerlooien. In de 18de eeuw werd de voormalige stadomwalling afgebroken en vervangen door tolhuizen om taksen te innen op goederen die de stad binnenkwamen. Het laatste voormalige tolhuis van Berlijn is nog op het eiland te vinden. Het huist nu een café. Kaart van Berlin met aanduiding van het Spreewald en de grens tussen Oost en West-Berlijn en het Lohmühleninsel Rond 1850 ontstond langs de Spree een echte bad-cultuur. Overal langs de oevers kon je voorlopers van de hedendaagse spa s vinden. Aan het noord-oostelijke uiteinde van het eiland, dat uitgaf op de Spree werd in 1849 het Sachsesche Wellenbad gebouwd. Het was een vierkante houten constructie die een bad omsloot. Men kon het bad bereiken via een steiger. Aan de binnenzijde van de wanden bevonden zich kleedkamers die uitgaven op een passerelle rond het bassin. De Noordelijke oever van de Spree werd hier in 1913, met de komst van de Industriële revolutie, omgevormd tot de Osthafen, één van de twee belangrijkste industriële havens van Berlijn. Iets later werd op het eiland ook het eerste tankstation met wegrestaurant van Berlijn in gebruik genomen. Kaart van Berlin met aanduiding van het voormalige stadsomwalling en het Lohmühleninsel nabij Schlesisches Thor Tijdens de tweede wereldoorlog werd deze haven voornamelijk gebruikt voor de opslag en transport van goederen voor het Duitse leger. Na de val van Berlijn in 1945 gebruikte het rode leger de haven eveneens als transportroute voor haar goederen. Tijdens de oorlog werd 80 % van de gebouwen in de stad beschadigd of vernield. De haven speelde ook een cruciale rol voor het transport van levensmiddelen en goederen tijdens de wederopbouw van Berlijn. De grens tussen de Amerikaanse en Russische sector viel samen met de oostelijke zijde van het eiland. Op 13 augustus 1961 werd de Berlijnse muur er opgetrokken. Men kon nog ongehinderd op het eiland komen, dat in West-Berlijn lag, maar aan de oostelijke waterloop begon de deadzone en werd er een wachttoren gebouwd. De muur liep langs de volledige lengte van het eiland tot in het midden van de Spree en liep zo verder westwaarts tot voorbij de Oberbaumbrücke. Rond 1971 werd de haven vooral gebruikt voor het aanleveren van bouwmaterialen en dit omwille van een extensieve expansie van de woningbouw

16 Foto van het Sachsesche Wellenbad aan het Lohmühleninsel vanop de Spree tussen 1850 en 1900 Luchtfoto van het Lohmühleninsel met het Badenanstalt Schets van het Lichttauchen in het Schasesche Wellenbad Kaart van 1902 van Slesiches tor en omgeving 28 29

17 30 31

18 pg. 32 bovenaan: Opening van de muur aan het Lohmühleninsel in 1989 Na de val van de Muur in 1989 werd in de wachttoren van de aangrenzende deadzone door een vereniging kunstenaars het Museum der verbotenen Kunst opgericht.van 1990 tot 2000 liepen er in de toren exposities over de Muur en over kunstwerken die door het DDR regime verboden waren. Sinds 2004 is de kunstvereniging Kunstfabrik am Flutgraben verantwoordelijk voor de toren. Jaarlijks worden er buitenlandse kunstenaars uitgenodigd om een plaatsgebonden kunstwerk te produceren dat verband houdt met de wachttoren, zijn geschiedenis en zijn functie. De dode zone rond de toren werd er in 1995 omgevormd tot een park. Kaart met aanduiding van de wachttoren en het fotoperspectief pg. 30 bovenaan: Plan van de Osthafen uit 1913 met het de top van het Lohmühleninsel onderaan pg. 30 onderaan: Foto van de Osthafen tijdens de winter pg. 31 bovenaan: zicht op een ponton dat deel uitmaakte van de muur vanop het Lohmühleninsel pg. 31 onderaan: kaart met aanduiding van het muurtraject pg. 32: Foto van de Wachttoren in Schlesisches Buch 32 33

19 - Actueel - De laatste 10 jaar heeft de voormalige Osthafen zich ontpopt tot één van de mediacentra van Europa. Het luistert dan ook naar de naam MediaSpree. Alle open percelen aan de oever van de Spree worden door de bedrijven ingepalmd. Dit heeft als gevolg dat door schaarsste, de grondprijzen er enorm gestegen zijn en de gewone burgers geen plaats meer hebben om te kunnen genieten van de rivier in het centrum van de stad, laat staan er te gaan wonen. Vanuit de bevolking is er een actiegroep ontstaan die hiertegen ingaat. Door een langdurig aanhoudend protest hebben zij van de regering kunnen bekomen dat bepaalde gebieden langsheen de Spree-oevers voorbehouden zullen worden voor de ontwikkeling van publieke ruimte. Hieronder valt ook het Noordelijke deel van het Lohmühleninsel. Kaart van de veranderingen bekomen door het actie-commitee Spreeufer für alle Het Arena Berlin complex was de opdrachtgever van de bouw van een drijvend zwembad op de Spree: het Badenschiff. Het is er sinds 2004 en huisvest een open pool, bar, twee sauna s, een ligweide en strand, concertruimte, prachtig panoramisch zicht op de rivier en een deel van Berlijn. s Winters wordt het zwembad overdekt. Het hele complex, werd ontworpen door AMP architectos -Tenerife- in samen werking met Gil Wilk en kunstenares Suzanne Lorenz. Gelegen ten oosten het Lohmühleninsel, is het een ander voorbeeld van de creatieve reconversie van deze buurt, die voordien bestond uit pakhuizen en oude industriële gebouwen. Het is ondertussen een hot spot aan het worden voor toeristen en Berlijners. Foto van Protestactie op de Spree Schema van het Arena complex Birdseye van het Lohmühleninsel 34 35

20 Foto van het Badeschiff in de zomer met het Lohmühleninsel op de achtergrond Foto van het laatste voormalige tolhuis van Berlijn op het Lohmühleninsel Foto van het hoofd van het Lohmühleninsel gezien vanaf de overzijde van de Spree Foto van het eerste tankstation met wegrestauran op het Lohmühleninsel 36 37

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

DE APPEL ARTS CENTRE. Amsterdam, 2009-2012 Kunstcentrum voor hedendaagse kunst

DE APPEL ARTS CENTRE. Amsterdam, 2009-2012 Kunstcentrum voor hedendaagse kunst Amsterdam, 2009-2012 Kunstcentrum voor hedendaagse kunst In 2008 benaderde De Appel denieuwegeneratie, om mee te denken over mogelijk nieuwe locaties voor het kunstcentrum. Uiteindelijk is de keuze gevallen

Nadere informatie

RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR

RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR p2 atelier tom vanhee Verboeckhavenstraat 99, 1030 Brussel t/f 02 245 16 18 m 0496 12 74 38 tom@ateliertomvanhee.be

Nadere informatie

Villa s Kleine Rieteiland. van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG

Villa s Kleine Rieteiland. van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG Villa s Kleine Rieteiland van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG Inleiding Zo rond de kerst van 1999 las ik in de NRC dat er een nieuw eiland in de maak was. Het heette het Kleine

Nadere informatie

renovatie woning Gent

renovatie woning Gent renovatie woning Gent atelier tom vanhee Verboeckhavenstraat 99, 1030 Brussel t/f 02 245 16 18 m 0496 12 74 38 www@ateliertomvanhee.be RENOVATIE WONING GENT WOONVOLUME MET RAMEN ALS SCHILDERIJEN PROJECT

Nadere informatie

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht.

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. VOORWOORD Geachte Fotoliefhebber, Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. Gebouwen kunnen bij daglicht heel mooi zijn, maar in

Nadere informatie

Museum De fundatie zwolle

Museum De fundatie zwolle 2013 Museum De fundatie zwolle Hal 13a Den Eikenhorst, Esch postbus 2126 nl-5260 cc Vught t +31 [0]411 601618 info@biermanhenket.nl www.biermanhenket.nl BiermanHenketarchitecten Ontwerp 2010 Oplevering

Nadere informatie

De hereniging van Duitsland

De hereniging van Duitsland De hereniging van Duitsland 9 november is voor onze oosterburen een bijzondere dag. Op die dag in 1989 viel namelijk de Berlijnse muur en die ingrijpende gebeurtenis wordt nog steeds elk jaar in het hele

Nadere informatie

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Portfolio Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Kavelwoning.nl de website met moderne zelfbouw woningen voor particulieren Kavelwoning.nl is opgezet door met als doel om het woningaanbod voor particulieren

Nadere informatie

MUSEUMKWARTIER S HERTOGENBOSCH. BiermanHenketarchitecten

MUSEUMKWARTIER S HERTOGENBOSCH. BiermanHenketarchitecten 2013 MUSEUMKWARTIER S HERTOGENBOSCH BiermanHenketarchitecten Ontwerp 2005-2008 Oplevering 2012 Opening 24 mei 2013 Architect Bierman Henket architecten Opdrachtgever Provincie Noord-Brabant (Het Noordbrabants

Nadere informatie

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Deze creatie van Mario Garzaniti is een ode aan beton en getuigt van geduld en liefde voor vakmanschap. De architect was ook goed omringd: de aannemer

Nadere informatie

www.degrootefabrieke.be

www.degrootefabrieke.be www.degrootefabrieke.be Deze oude spinnerij die sinds 1907 het dorpsgezicht van Avelgem meebepaalt en een halve eeuw geleden nog de belangrijkste werkgever was in de gemeente, is in een zeldzaam goede

Nadere informatie

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur:

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur: NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK Type opdracht: Offertevraag Locatie: Willebroek, België Oppervlakte: 5.000 m² bruto Bouwkost: 7.000.000 excl BTW Periode: 2009-2012 Opdrachtgever: Architect: Projectondersteuning:

Nadere informatie

Een typologisch onderzoek naar de relatie tussen theorieklassen en praktijklokalen

Een typologisch onderzoek naar de relatie tussen theorieklassen en praktijklokalen Middenschool en Koninklijk Atheneum D Hek Landen ASO TSO BSO UGent 1 ste MASTER SUMMERCLASS Docenten Jelle Laverge, Maarten Van Den Driessche, Bart Verschaffel en Wouter Willems Concept: Bert Goetvinck

Nadere informatie

Kanaal. Hotspot Wonen: Kanaal. Kanaal, Wijnegem 28/06/2016. projectbeschrijving

Kanaal. Hotspot Wonen: Kanaal. Kanaal, Wijnegem 28/06/2016. projectbeschrijving Kanaal projectbeschrijving Hotspot Wonen: Kanaal De robuuste industriële gebouwen van de Kanaalsite vormen een scherp contrast met de omliggende natuur. Over het rustgevende water van het Albertkanaal

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : BOUWAFVAL

Opleiding Duurzaam Gebouw : BOUWAFVAL Opleiding Duurzaam Gebouw : BOUWAFVAL Leefmilieu Brussel Voorkomen van afval - De Muntpuntwerf Sven Grooten, B-Architecten LENTE 2013 www.b-architecten.be INHOUDSTAFEL Inleiding Geschiedenis van het project

Nadere informatie

Werfafval tot het minimum beperken en optimaal benutten

Werfafval tot het minimum beperken en optimaal benutten Werfafval tot het minimum beperken en optimaal benutten Leefmilieu Brussel Voorkomen van afval De Muntpuntwerf Sven GROOTEN B-Architecten INHOUDSTAFEL Inleiding Geschiedenis van het project Beschrijving

Nadere informatie

INTERIEUR CASCO APPARTEMENT KARTUIZERSSTRAAT I BRUSSEL. Opdrachtgever I Particulier. Datum I 2004 - opgeleverd. Credits I PTA

INTERIEUR CASCO APPARTEMENT KARTUIZERSSTRAAT I BRUSSEL. Opdrachtgever I Particulier. Datum I 2004 - opgeleverd. Credits I PTA SMALL INTERIEUR CASCO APPARTEMENT KARTUIZERSSTRAAT I BRUSSEL Datum I 2004 - opgeleverd KANGOEROEWONING ASSE Datum I 2007 - opgeleverd De hoeve bestaande uit 2 gebouwen rond een binnenplaats wordt uitgebreid

Nadere informatie

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Bijzonder wonen. Zwevende panorama woning. Zeer lichte woning door veel glas. Fantastisch uitzicht

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Bijzonder wonen. Zwevende panorama woning. Zeer lichte woning door veel glas. Fantastisch uitzicht Huizen van Hoekstra & van Eck Bert Haanstrahof 26 + PP, 1087 DL Amsterdam Zwevende panorama woning Fantastisch uitzicht Zeer lichte woning door veel glas Bijzonder wonen H16 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

De Verlichte Kamer 02-07

De Verlichte Kamer 02-07 De Verlichte Kamer 02-07 De Verlichte Kamer Definitief ontwerp voor het Stadspark Limos 2007 Giny Vos in samenwerk met Bart-Jan Hooft De Verlichte Kamer Het Limos-terrein was ooit een door hekken afgesloten

Nadere informatie

VERLOST UIT HET DONKER

VERLOST UIT HET DONKER Anders in de rij Veldstraat 59 VERLOST UIT HET DONKER Het huis in de Veldstraat is dit jaar precies 100 jaar oud. In de stadsarchieven staat het ingeschreven als een realisatie van ene A. Vandenberghe.

Nadere informatie

Brandweerkazerne Dordrecht

Brandweerkazerne Dordrecht opdrachtgever locatie ontwerp uitvoering functie Gemeente Dordrecht Leerpark, Dordrecht 2006 2010-2011 Brandweerkazerne Technische Dienst GHOR Leer- en werkplek Da Vinci College Brandweerkazerne Dordrecht

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014 4E KLAS Compaen VMBO (VOORLOPIG) 1 PROGRAMMA Maandag 6 oktober 2014 Ochtend: Avond: - vertrek vanaf school - aankomst jeugdherberg, inchecken - avondeten in jeugdherberg -

Nadere informatie

Programma van eisen voor uw eigen woning

Programma van eisen voor uw eigen woning Programma van eisen voor uw eigen woning De eisen die in een zogenaamd programma van eisen worden opgenomen bestaan grofweg uit drie soorten: 1. Functionele & ruimtelijke eisen 2. Materiaaleisen, vorm

Nadere informatie

Fridericianum 2007, Foto: Werner Maschmann, documenta GmbH

Fridericianum 2007, Foto: Werner Maschmann, documenta GmbH Fridericianum 2007, Foto: Werner Maschmann, documenta GmbH RETOURTJE CULTUUR EDITIE 2007 DOCUMENTA 12 Van 16 juni t/m 23 september 2007 vindt in Kassel (Hessen, BRD) de DOCUMENTA 12 plaats, een van de

Nadere informatie

MATERIALEN. Metalen sculpturen

MATERIALEN. Metalen sculpturen MATERIALEN Metalen sculpturen Vroeger was metaal vooral voorbestemd voor buitentrappen of voor realisaties met een industrieel karakter. Tegenwoordig liggen de kaarten helemaal anders: in de wereld van

Nadere informatie

G R O U N D E D A R C H I T E C T U R E. Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten. Zwarte Parel Rotterdam Zuid

G R O U N D E D A R C H I T E C T U R E. Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten. Zwarte Parel Rotterdam Zuid zwarte parel rotterdam ZUID titel ontwerp voorgevel ontwerp interieur programma periode Zwarte Parel Rotterdam Zuid Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten Studio Rolf.fr woning en atelier 2008-2010 Maatschappelijke

Nadere informatie

MUSEUM DE FUNDATIE ZWOLLE. BiermanHenketarchitecten

MUSEUM DE FUNDATIE ZWOLLE. BiermanHenketarchitecten 2013 MUSEUM DE FUNDATIE ZWOLLE BiermanHenketarchitecten Ontwerp 2010 Oplevering 2013 Opening 31 mei 2013 Opdrachtgever Museum De Fundatie / Gemeente Zwolle Architect Adviseurs Aannemer Fotograaf Bierman

Nadere informatie

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat.

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat. BERLIJN Toen ik student was ben ik in 1963 voor het eerst in Berlijn geweest. Er was nog geen muur maar om naar Oost-Berlijn te gaan moest je langs de Vopo s die het geweer op de mensen hielden. Geen prettig

Nadere informatie

Het dak in alle staten

Het dak in alle staten ARCHITECTUUR Volledig beglaasd of lichtdoorlatend of volledig gesloten of een combinatie hiervan: verandadaken zijn vandaag de dag verkrijgbaar in heel wat variaties. Op die manier kunnen ze beantwoorden

Nadere informatie

VESTIGINGSVISIES. Dak Huis Thuis Open Huis Icoon. open huis JOUW VOORKOMEN MAAKT DE PLEK, MAAR DE PLEK MAAKT OOK JE VOORKOMEN

VESTIGINGSVISIES. Dak Huis Thuis Open Huis Icoon. open huis JOUW VOORKOMEN MAAKT DE PLEK, MAAR DE PLEK MAAKT OOK JE VOORKOMEN VESTIGINGSVISIES Dak VESTIGINGSVISIES Dak Dak VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES Factoren Ik kan zorg huisvesten dankzij de regels / Je probeert zorg te

Nadere informatie

167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLA NOVA architecten, Rotterdam

167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLA NOVA architecten, Rotterdam 167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m 2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLANOVA architecten, Rotterdam de woningbouw en het pakhuis vanaf de Oostelijke Handelskade

Nadere informatie

Bezoekerscentrum Landgoed Schovenhorst. na-ma architecture

Bezoekerscentrum Landgoed Schovenhorst. na-ma architecture Bezoekerscentrum Landgoed Schovenhorst Theeschenkerij / Landgoed Schovenhorst Bezoekerscentrum en tuinontwerp, Putten, realisatie 2008 b 3 1 opdrachtgever: Stichting Landgoed Schovenhorst gebouw: 400 m2

Nadere informatie

Michiel Hendryckx's kijk op architectuur

Michiel Hendryckx's kijk op architectuur Michiel Hendryckx's kijk op architectuur Hoe wordt men "architectuurcriticus"? Het gaat niet om een persoon die erop uit is om louter kritiek te formuleren, wel om iemand die een gefundeerd oordeel weet

Nadere informatie

Reddingmuseum Dorus Rijkers

Reddingmuseum Dorus Rijkers Reddingmuseum Dorus Rijkers adres: Willemsoord 60G, Den Helder oplevering: september 2015 ontwerper: temp. contactpersoon: Maarten van Tuijl adres: Baarsjesweg 224, Amsterdam m: 06-45182968, info@temparchitecture.com

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

Column. De heropening in 2014 Bij de start van de bouw is genoemd dat het museum medio 2014 zou worden heropend. Eind december is de openingsdatum

Column. De heropening in 2014 Bij de start van de bouw is genoemd dat het museum medio 2014 zou worden heropend. Eind december is de openingsdatum Berichten Column Victor Moussault Het Mauritshuis bouwt aan de toekomst De heropening in 2014 Bij de start van de bouw is genoemd dat het museum medio 2014 zou worden heropend. Eind december is de openingsdatum

Nadere informatie

Statig landhuis, tijdloos ingericht

Statig landhuis, tijdloos ingericht B i n n e n k i j k e n Tekst: Emmy van Dantzig Fotografie: Jan Verlinde voor Vlassak-Verhulst Statig landhuis, tijdloos ingericht Praktisch, maar wel stijlvol, elegant en tijdloos. Dat streefden Didi

Nadere informatie

Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje

Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje 1 Vakantiehuisje Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje 6 2. Ontwerpen 7 2.1. Wat zijn de verlangens van

Nadere informatie

De Markthal Rotterdam samengesteld in samenwerking met VersBeton.nl en rotterdam woont.nl 15 juni 2014

De Markthal Rotterdam samengesteld in samenwerking met VersBeton.nl en rotterdam woont.nl 15 juni 2014 DeMarkthalRotterdam samengesteldinsamenwerkingmetversbeton.nlenrotterdam woont.nl 15juni2014 tekst:lucasvanzuijlen,beeld:mvrdv/provast/stadsachiefrotterdam vertalingeninengels(franshooykaas)enspaans(juanalonso,wwwsuju.nl)onlineopwww.rotterdam

Nadere informatie

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN Verkaveling 010/070 (3b) Provincie ANTWERPEN Gemeente BERLAAR Ligging Smidstraat - Hemelshoek Kad. Afd. 1 Sectie D nrs. 548/b&c 544/n 545/c 546/d Verkaveling 010/070 (3b) Dossier

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Verbouwing Nederlands Architectuurinstituut Jo Coenen

Verbouwing Nederlands Architectuurinstituut Jo Coenen Verbouwing Nederlands Architectuurinstituut Jo Coenen Verbouwing Nederlands Architectuurinstituut Het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) is een archief, museum, bibliotheek en cultureel podium ineen.

Nadere informatie

bouwen - verbouwen - renoveren

bouwen - verbouwen - renoveren special bouwen bouwen - verbouwen - renoveren Renovatiespecial 30 pagina s praktische informatie en inspirerende renovatiewoningen herfsteditie 2008 Dossier verlichting: Sfeervol wonen met een juist lichtplan

Nadere informatie

Huizen. Vrij parkeren. Betaalbaar wonen. Park. Centrale ligging. Winkelvoorzieningen. Azielaan 598, 3526 ST Utrecht H61

Huizen. Vrij parkeren. Betaalbaar wonen. Park. Centrale ligging. Winkelvoorzieningen. Azielaan 598, 3526 ST Utrecht H61 Huizen vanhendriks Azielaan 598, 3526 ST Utrecht Betaalbaar wonen Centrale ligging Park Vrij parkeren Winkelvoorzieningen H61 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte Inhoud Bouwjaar Tuin Garage Verwarming

Nadere informatie

Het Red Star Line Museum: beton in zicht in de Antwerpse skyline

Het Red Star Line Museum: beton in zicht in de Antwerpse skyline Blik op beton Het Red Star Line Museum: beton in zicht in de Antwerpse skyline Antwerpen heeft een nieuw museum dat focust op de geschiedenis van de Europese emigratie van het einde van de 19 e eeuw. Het

Nadere informatie

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r ATELIER MALKOVICH r o n d l e i d i n g 6 - j a a r WELKOM Atelier Malkovich is een hele bijzondere architectuur tentoonstelling. Wat er zo bijzonder is, ga je met behulp van dit boekje ontdekken. naam

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

Verslag infomoment verbouwing KMSKA 19-04-2011 om 19 u Auditorium Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

Verslag infomoment verbouwing KMSKA 19-04-2011 om 19 u Auditorium Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Verslag infomoment verbouwing KMSKA 19-04-2011 om 19 u Auditorium Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Uitgenodigd: buren (5.261) & leden districtsraad Antwerpen (34) Informatie over het infomoment

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Onderzoek aanpasbaar bouwen

Onderzoek aanpasbaar bouwen Onderzoek aanpasbaar bouwen Studie aanpasbaar bouwen september 2011 Over nieuwe woonprogamma s kan vroeg in een proces niet veel meer gemeld worden dan de globale hoeveelheid te realiseren bewoonbare vierkante

Nadere informatie

droooo droooo oooom speurtocht je stad je toekomst 12 april - 3 juli oba is Paleis voor Volksvlijt

droooo droooo oooom speurtocht je stad je toekomst 12 april - 3 juli oba is Paleis voor Volksvlijt droooo oooom je stad speurtocht droooo oooom je toekomst 12 april - 3 juli oba is Paleis voor Volksvlijt Een speurtocht door de tentoonstelling Volksvlijt2056 voor jong (en oud) Ooit, heel lang geleden,

Nadere informatie

augustus 2009 KUNSTWERKEN VOOR PARK WEST

augustus 2009 KUNSTWERKEN VOOR PARK WEST augustus 2009 KUNSTWERKEN VOOR PARK WEST EEN BEELDENTUIN IN NIJMEGEN Inleiding De gemeente beschikt over een verzameling bestaande beelden die - om welke reden dan ook - van hun oorspronkelijke plek werden

Nadere informatie

PGEM complex, Doetinchem. Meike Savelkouls

PGEM complex, Doetinchem. Meike Savelkouls PGEM complex, Doetinchem Meike Savelkouls Waarom is het PGEM complex een Rijksmonument? Waarom is het PGEM complex een Rijksmonument? Mede vanwege zijn industriële verleden als nutsbedrijf. Waarom is het

Nadere informatie

GEO-INSTITUUT, HEVERLEE STUDIE 2002 REALISATIE 2004-2006 OPDRACHTGEVER. BRUTO OPPERVLAKTE (M 2 ) 10.551 m 2 KOSTPRIJS

GEO-INSTITUUT, HEVERLEE STUDIE 2002 REALISATIE 2004-2006 OPDRACHTGEVER. BRUTO OPPERVLAKTE (M 2 ) 10.551 m 2 KOSTPRIJS zuidgevel GEO-INSTITUUT, HEVERLEE nieuwbouw laboratoriagebouw voor het Geo-instituut programma: laboratoria, didactische lokalen, leslokalen, werkruimtes, vergaderzalen, kantoren, sociale en logistieke

Nadere informatie

Project Vrij Context onderzoek

Project Vrij Context onderzoek Project Vrij Context onderzoek Naam: Sandor Daemen Klas: G&I 1B Datum: 19-05-2016 Docent(en): Harald Warmelink Vak: Research Inhoud Project Vrij... 1 Inleiding... 3 Methode... 4 Analyse... 5 Conclusie...

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

contactadres: Joost Glissenaar email: jpcglissenaar@zonnet.nl telefoon: 0626490219

contactadres: Joost Glissenaar email: jpcglissenaar@zonnet.nl telefoon: 0626490219 Cultureel Centrum CREA, Nieuwe Achtergracht 170, Amsterdam (www.crea.uva.nl) opdrachtgever; Universiteit van Amsterdam / CREA ontwerp: Joost Glissenaar, Amsterdam / architecten van Mourik, Den Haag projectarchitect:

Nadere informatie

GP5: Bezoek Londen Stedenbouwkundig ontwerp

GP5: Bezoek Londen Stedenbouwkundig ontwerp Boonen Jan Student Toegepaste Architectuur GP5: Bezoek Londen Stedenbouwkundig ontwerp Duurzame materialen Groen Verlichting 2010-2011 Noem een aantal positieve en negatieve aspecten van het project in

Nadere informatie

56_61 de nieuwe veranda nl corr 22/02/11 12:10 Page 56 TREND. De New Look

56_61 de nieuwe veranda nl corr 22/02/11 12:10 Page 56 TREND. De New Look 56_61 de nieuwe veranda nl corr 22/02/11 12:10 Page 56 TREND De New Look Deze veranda s nieuwe stijl tonen een heel andere benadering van de veranda dan het klassieke concept dat we die allang kennen.

Nadere informatie

Tijdloze klasse. Standingvolle villa-appartementen in een parktuin met vijver. Hoogboomsteenweg 224-2950 Kapellen Hoogboom. Domein de Beukelaar

Tijdloze klasse. Standingvolle villa-appartementen in een parktuin met vijver. Hoogboomsteenweg 224-2950 Kapellen Hoogboom. Domein de Beukelaar Domein de Beukelaar Tijdloze klasse Standingvolle villa-appartementen in een parktuin met vijver. Hoogboomsteenweg 224-2950 Kapellen Hoogboom Domein de Beukelaar GPS 51.314057,4.456557 zorgeloos wonen

Nadere informatie

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Kijk en vergelijk Het is een trend: hedendaagse werken

Nadere informatie

112 woningen plan St. Cyr Geldrop

112 woningen plan St. Cyr Geldrop B02/2683 29-09-2005 Inleiding Op de locatie van een drietal gesloopte galerijflats is een plan ontwikkeld met een divers aanbod van woningtypes waaronder patiowoningen. De nieuwbouw zal een nieuwe impuls

Nadere informatie

Exclusief Vrachelsedijk in Oosterhout

Exclusief Vrachelsedijk in Oosterhout Exclusief Vrachelsedijk in Oosterhout 1 Realiseer uw eigen droomhuis Op één van de mooiste locaties in Oosterhout, op het kleine wooneiland Vrachelen, zijn drie zeer exclusieve en riante bouwkavels te

Nadere informatie

De geïntegreerde veranda

De geïntegreerde veranda ARCHITECTUUR De grote meerderheid van de traditionele veranda s is gewoon tegen de woning aangebouwd. Dit wil zeggen: met één zijde tegen de gevel van de woning. Een andere optie is dat men de veranda

Nadere informatie

Hoe een zwembad integreren in de tuin?

Hoe een zwembad integreren in de tuin? NIEUWSBRIEF 66 maart 2013 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

GARAGE ROTTERDAM. Remy Meijers Bemuurde Weerd oz 17 3514 AN Utrecht 030 2763732 BGG Paul Geerts: 06 51297490

GARAGE ROTTERDAM. Remy Meijers Bemuurde Weerd oz 17 3514 AN Utrecht 030 2763732 BGG Paul Geerts: 06 51297490 GARAGE ROTTERDAM Interieurarchitect Remy Meijers verbouwde een voormalige Volkswagen garage in Rotterdam tot tentoonstellingsruimte. Zowel de oorspronkelijke functie als de bouwstijl dienden als inspiratie

Nadere informatie

Direct naast de keuken is de eerste berging van het appartement, die veel bergruimte biedt door zijn houten planken rondom op 3 niveaus.

Direct naast de keuken is de eerste berging van het appartement, die veel bergruimte biedt door zijn houten planken rondom op 3 niveaus. Mullerkade Rotterdam Huurprijs 1.545,00 (excl.) Dit appartement bevindt zich op de beste locatie om het perfecte uitzicht over de stad Rotterdam en de Maas te hebben. Gelijk aan de voet van het gebouw

Nadere informatie

Dit onderzoek gebeurde in twee fasen.

Dit onderzoek gebeurde in twee fasen. De uitbereiding van het Groenendalcollege te Merksem is het afstudeerproject van Johan Berteloot in het Academisch jaar 2007-2008. Vanuit de Vlaamse Bouwmeester werd er een haalbaarheidsonderzoek gestart

Nadere informatie

37 BELGISCHE TOPARCHITECTEN

37 BELGISCHE TOPARCHITECTEN 03 37 BELGISCHE TOPARCHITECTEN PLAN is een speciale uitgave van Home Sweet Home april - mei - juni 2016 Afgiftekantoor 2200 Herentals I - P608241 Uitgeverij Balfin - Belgiëlaan 4b - 2200 Herentals PB-PP

Nadere informatie

161 Weesperzijde renovatie en verbetering van 67 woningen aan de Amstel studieplan voor het optoppen van dit blok met 15 koopwoningen

161 Weesperzijde renovatie en verbetering van 67 woningen aan de Amstel studieplan voor het optoppen van dit blok met 15 koopwoningen 161 Weesperzijde renovatie en verbetering van 67 woningen aan de Amstel studieplan voor het optoppen van dit blok met 15 koopwoningen Oost/Watergraafsmeer, Amsterdam VILLANOVA architecten, Rotterdam, 1999

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

KEIZERSGRACHT 8 1015 CN AMSTERDAM THE NETHERLANDS +31(0)20 8456190 OFFICE@MIRCK.EU

KEIZERSGRACHT 8 1015 CN AMSTERDAM THE NETHERLANDS +31(0)20 8456190 OFFICE@MIRCK.EU MIRCK ARCHITECTURE KEIZERSGRACHT 8 1015 CN AMSTERDAM THE NETHERLANDS +31(0)20 8456190 OFFICE@MIRCK.EU Titel: Opdrachtgever: Programma: Oppervlakte: Locatie: Architect: Team: Uitbreiding faculteit, Leiden

Nadere informatie

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013 Uitgave 2 2013 INZICHT Energieneutraal Flevogebouw Nieuwe site Metaglas Glazen winkelunits Utrecht Centraal Energieneutraal kantoor in monumentaal Flevogebouw Mede door de isolerende achterzetramen is

Nadere informatie

Huizen. Eikenvloer Frans massief. Vrijstaande boerderij. Vrij uitzicht. 1735 m2 eigen grond. 5 slaapkamers. Wylerbaan 21, 6561 KN Groesbeek H53 H53

Huizen. Eikenvloer Frans massief. Vrijstaande boerderij. Vrij uitzicht. 1735 m2 eigen grond. 5 slaapkamers. Wylerbaan 21, 6561 KN Groesbeek H53 H53 Huizen vanhendriks Wylerbaan 21, 6561 KN Groesbeek Vrijstaande boerderij 1735 m2 eigen grond Vrij uitzicht Eikenvloer Frans massief 5 slaapkamers H53 H53 Kenmerken Soort Type Kamers Woonoppervlakte Perceeloppervlakte

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Stadsdeel Nieuw-West, Amsterdam. Licht en lucht in het Tuinstadhuis

Stadsdeel Nieuw-West, Amsterdam. Licht en lucht in het Tuinstadhuis Stadsdeel Nieuw-West, Amsterdam Licht en lucht in het Tuinstadhuis Het Tuinstadhuis In het Tuinstadhuis, een naoorlogs kantoorgebouw aan het Plein 40-45, brengt Fokkema & Partners voor het Amsterdamse

Nadere informatie

S4-project AT. Eindverslag Klimhal. Bram Valk 0747962

S4-project AT. Eindverslag Klimhal. Bram Valk 0747962 S4-project AT Eindverslag Klimhal Bram Valk 0747962 Inhoud Inleiding... 3 Functie... 4 Concept... 5 Situatie... 6 Klimhal... 7 Plattegronden... 7 Doorsnede... 9 Aanzichten... 13 Bouwfysische uitwerking...

Nadere informatie

inzending ARC15 Interieur Award Waal Vlaardingen

inzending ARC15 Interieur Award Waal Vlaardingen Waal Vlaardingen Opdrachtgever Waal, Vlaardingen Adres Schiedamsedijk 22, Vlaardingen Opgave herontwikkeling kantoorgebouw: interieur Ontwerp Van Ouwerkerk Architecten, Rotterdam Projectarchitect Arnold

Nadere informatie

Renovatieproject DE BATELLERIE

Renovatieproject DE BATELLERIE Renovatieproject DE BATELLERIE 2000 Antwerpen, Falconplein 14 1. de Stad Antwerpen Antwerpen wordt wel eens de beste kleine grootstad van Noord-Europa genoemd en is met de combinatie van één van Europa

Nadere informatie

EXCLUSIEF WONEN IN GENK

EXCLUSIEF WONEN IN GENK EXCLUSIEF WONEN IN GENK Residentie Pierre-Henri biedt plaats aan zeven exclusieve appartementen aan de rand van het centrum van Genk. Daar heeft u de stad aan uw voeten. U geniet tegelijk in alle rust

Nadere informatie

Benoît Maire The Object of Criticism

Benoît Maire The Object of Criticism PERSMAP Benoît Maire The Object of Criticism 16.01 06.03.2011 1 Index Over de tentoonstelling 3 Beeldmateriaal 4 Andere tentoonstellingen 5 Verwacht 5 Algemene informatie 5-6 2 Over de tentoonstelling

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

ADC-terrein. micro-masterplan in amsterdam noord

ADC-terrein. micro-masterplan in amsterdam noord ADC-terrein micro-masterplan in amsterdam noord ADC-terrein Een nieuwe opmerkelijke plek in Amsterdam Noord. Het ligt middenin een transformatiegebied met zwaar verouderde gebouwen; een echt pioniersgebied.

Nadere informatie

interieur 3e verdieping gebouw H

interieur 3e verdieping gebouw H Erasmus Universiteit Rotterdam interieur 3e verdieping gebouw H jefvandenputte architectuur 1 2 opgave De opgave heeft betrekking op de 3e verdieping van gebouw H van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Nadere informatie

216 Frisolaan renovatie 276 galerij woningen & studie woontoren Frisolaan, Leidschendam in uitvoering VILLANOVA architecten, Rotterdam

216 Frisolaan renovatie 276 galerij woningen & studie woontoren Frisolaan, Leidschendam in uitvoering VILLANOVA architecten, Rotterdam 216 Frisolaan renovatie 276 galerij woningen & studie woontoren Frisolaan, Leidschendam in uitvoering VILLANOVA architecten, Rotterdam 216 Frisolaan Renovatie van 276 galerij woningen Frisolaan 21 t/m

Nadere informatie

Museum M in Leuven In het labyrint van de kunst

Museum M in Leuven In het labyrint van de kunst Persbericht Dornbirn, April 2010 Museum M in Leuven In het labyrint van de kunst B1 Uitzicht op de stad: de nieuwbouw maakt door zijn groot panoramavenster uitzicht en inkijk mogelijk. Oude en nieuwe kunst,

Nadere informatie

Station Waterlooplein

Station Waterlooplein Definitief Versie 1 12 september 2014 Projectnr 30619 Documentnr 188629 Constructies Stad Station Waterlooplein Stationsrenovaties Oostlijn VO+ Beschouwing constructieve aanpassingen Auteur(s) D. in t

Nadere informatie

Luchtfoto van het volledige BELAIR-project.

Luchtfoto van het volledige BELAIR-project. PRO-REAL ESTATE I Stedenbouw, architectuur en mobiliteit I Luchtfoto van het volledige BELAIR-project. 16 Profacility MAGAZINE mei 2010 BELAIR: een levensproject voor een hele wijk in het centrum van Brussel

Nadere informatie

Terrasvilla. Riant wonen aan het water. BBVH Architecten

Terrasvilla. Riant wonen aan het water. BBVH Architecten Terrasvilla Riant wonen aan het water BBVH Architecten Foto gerealiseerde Terrasvilla Terrasvilla Woningtype: Vrijstaand Bebouwd oppervlak: 107 m² (ex. garage) Bruto woonoppervlak: 245 m² Woning inhoud:

Nadere informatie

nationale staalprijs 2012 BAG-A-BOX

nationale staalprijs 2012 BAG-A-BOX nationale staalprijs 2012 BAG-A-BOX ADRESGEGEVENS: Geert Hein van der Neut Polluxstraat 42 1363 VB Almere COURAGE architecten bna t +31 (0)55 360 55 63 u www.courage.nl Veenhuizerweg 207 f +31 (0)55 360

Nadere informatie

LICHT EN UITZICHT IN DE STAD

LICHT EN UITZICHT IN DE STAD LICHT EN UITZICHT IN DE STAD Een gezellig pleintje voor de deur, met wat bomen en nog wat groen, en vrij strakke huizen er rond die trots, statig en stedelijk staan te wezen. Haal de auto's er weg en je

Nadere informatie

Veilige Veste Leeuwarden eerste Passivhausrenovatie kantoorgebouw. KAW architecten en adviseurs juni 2012. KAW architecten en adviseurs

Veilige Veste Leeuwarden eerste Passivhausrenovatie kantoorgebouw. KAW architecten en adviseurs juni 2012. KAW architecten en adviseurs Veilige Veste Leeuwarden eerste Passivhausrenovatie kantoorgebouw juni 2012 1 2 Veilige Veste Leeuwarden eerste Passivhausrenovatie kantoorgebouw 4 Opvanghuis Veilige Veste Leeuwarden Het voormalige politiebureau

Nadere informatie

Gaudi Parc Guel Barcelona

Gaudi Parc Guel Barcelona voorkant Gaudi Parc Guell Barcelona 12 Gaudi De architectuur die te vinden is Architectuur in het park zegt veel over het werk van Antonio Gaudi. De architectuur is herkenbaar en opvallend. De architectuur

Nadere informatie

wijzigingsplan Dr Bouwdijkstraat

wijzigingsplan Dr Bouwdijkstraat Regels wijzigingsplan Dr Bouwdijkstraat Planstatus: vastgesteld Datum: 2010-11-23 Plan identificatie: NL.IMRO.0638.BPDorpskernWY001-VAS1 Auteur: Zoeterwoude 1 Inleidende regels...4 Artikel 1 Begrippen...4

Nadere informatie

FARALDA KRAAN HOTEL NDSM Amsterdam

FARALDA KRAAN HOTEL NDSM Amsterdam FARALDA KRAAN HOTEL NDSM Amsterdam Visie Document 17.01.2013 IAA Architecten Architectonisch concept Faralda kraan De Faraldakraan maakt na de verbouwing een belangrijk deel uit van het nieuwe levendige

Nadere informatie