300 CLUBS IN bruisend Berlijn. COLUMN FRANCISCO van JOLE ONTDEK EN ERVAAR MUSEA INTERVIEW MAX BRUINSMA. Editie BERLIJN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "300 CLUBS IN bruisend Berlijn. COLUMN FRANCISCO van JOLE ONTDEK EN ERVAAR MUSEA INTERVIEW MAX BRUINSMA. Editie BERLIJN"

Transcriptie

1 L OFFICIEL NL 300 CLUBS IN bruisend Berlijn INTERVIEW MAX BRUINSMA COLUMN FRANCISCO van JOLE ONTDEK EN ERVAAR MUSEA BERLIJN Editie

2 Berlin Hauptbahnhof B erlin Hauptbahnhof is het centraal station van Deutsche ahn in Berlijn. Het is het grootste kruisingsstation in Europa en is op 26 mei 2006 geopend. Berlin Hauptbahnhof ligt in de Berlijnse regeringswijk. De twee identieke hoofdportalen leiden naar het noorden tot de Europaplatz en de Invalidenstraße en naar het zuiden tot de Washingtonplatz aan de Spree. Het station ligt dus tussen twee pleinen. Het is het eerste gebouw dat na de val van de Berlijnse Muur in het Lehrter Stadtquartier werd gebouwd. Geleidelijk bouwde men er ook andere gebouwen,voornamelijk hotels. Geschiedenis Lehrter Bahnhof Het station is gebouwd op de plaats van het voormalige kopstation Lehrter Bahnhof, dat vanaf 1871 het eindpunt van de verbinding met Hannover was. In 1882 werd de van oost naar west lopende Stadtbahn geopend, waaraan nabij het Lehrter Bahnhof de haltelehrter Stadtbahnhof verrees. In 1884 nam het Lehrter Bahnhof ook de diensten naar Hamburg over, die voorheen vanuit het Hamburger Bahnhof vertrokken. In de Tweede Wereldoorlog werd het Lehrter Bahnhof zwaar beschadigd. Het werd in 1951 gesloten en in 1957 afgebroken. Het Lehrter Stadtbahnhof bleef in dienst, maar werd in 2002 afgebroken om plaats te maken voor de bouw van het nieuwe Centraal Station van Berlijn. De S-Bahnsporen zijn sindsdien ondergebracht in het 2 Hauptbahnhof. Tijdens de bouw droeg het station nog een tijd de dubbele naam Berlin Hauptbahnhof - Lehrter Bahnhof, maar vanaf de opening in mei 2006 is de naam alleen nog maar Berlin Hauptbahnhof. Het station is verdeeld in Hauptbahnhof (tief) gelegen aan de Noord-Zuidspoorlijn en Hauptbahnhof gelegen aan de Oost-Westspoorlijn en Stadtbahn. Een nieuw Centraal Station Na de Wende van 1989 werden plannen gemaakt voor een nieuw Hauptbahnhof voor de weer verenigde stad. Het zou een kruisingsstation worden waarbij het verkeer over het viaduct van de bestaande oostwest lopende Stadtbahn het verkeer in noordzuid in een nieuwe tunnel (Tiergartentunnel) zou kruisen. In 1992 besloot de Bondsregering tot bouw van dit station op de plaats van het oude Lehrter Stadtbahnhof. dakconstructie. De 321 meter lange en 210 meter brede grote perronhal bestaat uit een gekromde glasdakconstructie. Met de ingebruikname van het nieuwe Berlin Hauptbahnhof op 26 mei 2006 verloor het station Berlin Zoologischer Garten, dat sinds de Berlijnse deling het belangrijkste station van West-Berlijn was, een belangrijk deel van zijn functie en dient slechts nog regionaal treinverkeer. Naast treinen van en naar steden elders in Duitsland en het buitenland, het lokale treinverkeer, alsmede de S-Bahn, zal er in de toekomst ook een aansluiting komen op de Berlijnse metro, door het verlengen van de metrolijn U5 orkaan Kyrill twee steunbalken van de structuur los; één belandde op de vloer, en de ander beschadigde een derde balk. Het station kreeg te kampen met enige wateroverlast en werd geëvacueerd. Niemand raakte gewond. Metro Al direct bij de bouw van het station, werd ondergronds een nieuw station voor de metro meegebouwd. Dit station was bedoeld voor een verlenging van metrolijn U5 vanaf Alexanderplatz. Geldgebrek zorgde er echter voor dat de bouw van het deel van de nieuwe metrolijn dwars door het centrum stil kwam te liggen en enkel het deel tussen Hauptbahnhof en Brandenburger Tor (vrijwel) gereed kwam. Uiteindelijk besloot men om enkel het deel tot aan station Brandenburger Tor, met als tussenstation Bundestag, als pendellijn met het nummer U55 in gebruik te nemen. Door problemen met de voltooiing van het station Brandenbuger Tor, liep dit project nog eens vele jaren vertraging op en kon de lijn pas op 8 augustus 2009 worden geopend. De lijn wordt enkelsporig bereden, totdat de verlenging naar Alexanderplatz (U5) gereed is. Samen met de S-Bahn (een net van metro-achtige voorstadstreinen) vormt de metro de basis van het snelle openbaar vervoer in de stad, dat aangevuld wordt door tramen stadsbuslijnen. Het huidige net bestaat uit tien lijnen. Het station kreeg te kampen met enige wateroverlast en werd geëvacueerd In de Tweede Wereldoorlog werd het Lehrter Bahnhof zwaar beschadigd (eerst als pendel U55 tot debrandenburger Tor) en zal de tram vanuit Oost-Berlijn via de Invalidenstraße naar het station gaan rijden. Dit in verband met het Pilzkonzept die de gecompliceerde spoorwegsituatie die door de deling van de Duitse hoofdstad ontstaan was, zou oplossen. In 1995 startte de tunnelbouw die in 2005 werd voltooid. Tussen 2001en 2005 werden de nieuwe viaducten gebouwd, met daaroverheen een grote De feestelijkheden van de opening werden ontsierd door een gewelddadig incident: een jongen stak een twintigtal mensen met een mes. Omdat één van de slachtoffers drager was van het hiv-virus, werd gevreesd voor besmetting van de andere slachtoffers met het virus. Op 18 januari 2007 kwamen tijdens Incidenten 3

3 Jüdisches Museum Berlin Het Joods Museum is een erg compleet museum over Joodse bevolking, geschiedenis en cultuur in Berlijn en trekt jaarlijks zo n bezoekers. Het museum is chronologisch opgebouwd en laat in totaal ongeveer jaar aan Joodse geschiedenis zien. De tentoonstelling begint met het ontstaan van de Joodse cultuur en natuurlijk neemt ook de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog een centrale rol in in het museum. D e tentoonstelling begint met het ontstaan van de Joodse cultuur en natuurlijk neemt ook de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog een centrale rol in in het museum. In grote lijnen is de informatie die je hier tegen zult komen allemaal wel bekend, maar de hoeveelheid foto s, video s en details die je hier onder ogen krijgt bezorgen je de rillingen over de rug. Naast de tentoonstelling is wat mij betreft vooral het museumcomplex de moeite waard om te bekijken, met zijn prachtige architectuur en ingebouwde monumenten is dit museum niet zomaar een standaard tentoonstelling. Houd er wel rekening mee dat de informatie die je hier onder ogen krijgt je waarschijnlijk niet in de koude kleren gaat zitten. Tentoonstelling De permanente tentoonstelling bestaat uit 14 delen die het verhaal vertellen van de Joodse cultuur vanaf de Middeleeuwen totaan nu. Ook onderwerpen als Joodse traditie, het moderne jodendom en de jodenvervolgingen in de Tweede Wereldoorlog komen aan bod. Naast de permanente tentoonstelling vinden er regelmatig wisselende tentoonstellingen plaats, een overzicht daarvan vind je op de officiële website van het Joods museum. Het gebouw Het museumgebouw geldt als een van de belangrijkste moderne bouwwerken van Berlijn en werd ontworpen door de wereldberoemde Amerikaanse architect Daniel Libeskind. Libeskind, die zelf oorspronkelijk van Pools-Joodse afkomst is, ken je misschien wel van de Freedom Tower het nieuwe World Trade Center in New York. Libeskind heeft een bijzondere verbintenis met de geschiedenis van de Holocaust omdat zijn ouders deze zelf hebben overleefd. Het moderne zigzaggebouw, wat eigenlijk helemaal niet lijkt op een klassiek museum, werd speciaal voor het Joods Museum ontworpen. De zigzagvormen die je in de ramen, wanden en plafonds tegenkomt verwijzen naar een gebroken Davidsster. Van bovenaf gezien lijkt het museum op een bliksemschicht, maar je zou ook tranen in de langwerpige ramen kunnen zien. Het gebouw laat duidelijk ruimte voor eigen interpretatie. Ook het interieur is bijzonder. De lange smalle gangen in het museum die scherpe wendingen nemen en in een schuine helling lopen roepen een gevoel van desoriëntatie op als je erdoorheen loopt. Libeskind wil daarmee mensen aanzetten tot nadenken. Omdat antisemitisme en jodenvervolging dingen zijn die we hopelijk nooit meer meemaken. In het museum heeft Libeskind verschillende open ruimtes ingevoegd (zogenaamde voids ) die symbool staan voor de leegte die de deportatie van Joden achterliet in de maatschappij. Daarnaast bevinden zich in het museum een drietal monumenten die je absoluut niet mag overslaan als je hier bent: Holocausttoren, Garden of Exil, Memory Void. Holocausttoren Het meest indrukwekkend in het gebouw is de holocausttoren, deze kleine ruimte bevindt zich aan het eind van een doodlopende gang. Nadat je de ruimte binnen bent gestapt valt een zware deur met een harde klap achter je dicht. De knal waarmee de deur sluit, zet de toon. Je bent alleen, afgesloten van de wereld. Je hebt het gevoel alsof niemand nog iets voor je kan doen. De kale ruimte is 24 meter hoog, het is er koud en bijna helemaal pikdonker. Als je omhoog kijkt zie je een kleine gleuf die licht doorlaat, een symbool van het verlangen naar vrijheid. In de verte klinken heel zwak de geluiden van de stad. De geluiden klinken als van een andere wereld 4 Garden of Exile Exterieur en interieur De tuin van verbanning en emigratie bestaat uit 49 schuine zuilen die met bomen zijn begroeid. Ze staan voor de stichting van de staat Israel in voor Berlijn. Ze symboliseert de holocaust en de verbanning van de Joden. Het ontwerp van Libeskind is erg bijzonder. Het gebouw heeft de vorm van een grote sculptuur in de vorm van bliksemschicht. Deze vorm wordt versterkt door de glinsterende zilverkleurige zinken bedekking van de gevels. De zigzagbeweging heeft tien scherpe hoeken die het gebouw dynamisch en agressief doen ogen. De openingen van de ramen vormen tranen en verschillende lijnen snijden zich door het metalen exterieur. De muren aan de voorkant staan diagonaal. Het gebouw kan ook worden gezien als een gebroken en uitgerekte Davidsster. Memory Void De Memory Void is de enige lege ruimte die je als bezoeker kunt betreden. Over de bodem liggen gezichten in verschillende soorten en maten uit plaatstaal verspreid. Ze staan niet alleen symbool voor de Joden die tijdens de Holocaust zijn vermoord maar ook voor diegenen die op een andere manier slachtoffer zijn geworden van oorlog en geweld. Het gebouw bestaat uit vijf verdiepingen en is tienduizend vierkante meter groot. Het exterieur en het interieur hebben niet de aanblik van een museum. De ruimtes hebben veel hoeken en geven steeds weer andere gezichtspunten. Er zijn zowel grote als kleine hallen en gangen, waardoor het geheel een labyrint lijkt te vormen. De inrichting van het gebouw moet de bezoeker dan ook bewust maken van de grote verliezen die de geschiedenis van de Joden kenmerkt. Het maakt een ontzettend lawaai Het bijzondere van het monument is dat je over de staalplaten heen mag lopen. Al bij de eerste stap over de Memory Void liepen de rillingen over mijn rug. Het maakt een ontzettend lawaai en de gezichten onder me kijken me boos, angstig en wanhopig aan. Ik voel me bijna persoonlijk schuldig voor de Holocaust en hoop dat ik de confrontatie met zulke mensenhaat nooit hoef aan te gaan. Het aanzetten tot nadenken heeft Libeskind hier in ieder geval ook weer sterk weten om te zetten. Door het geluid van de stalen gezichten hebben de Joden hun stem teruggekregen, de gedachte achter het monument. Drie assen Drie grote assen (looppaden) in het gebouw staan voor de geschiedenis van het Jodendom in Berlijn. Één pad leidt naar de Holocaust Tower, een dood einde. Deze toren heeft een ijzeren deur die toegang geeft tot een koude, donkere ruimte van 24 meter hoog die het gevoel geeft van een kerker. 5

4 COLUMN Neues Museum Column van Francisco van Jole VOORPRET Neues Museum Francisco van Jole Het Neues Museum is een museum gelegen op het Museumsinsel in Berlijn. Het gebouw werd tussen 1843 en 1855 gebouwd naar een ontwerp van Friedrich August Stüler, een leerling van Karl Friedrich Schinkel. In de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw zwaar beschadigd. Het begon met zoiets onschuldigs als de routeplanner op Google Maps. Hoe zou de autoreis door de binnenlanden van Spanje verlopen? Dat is geen overbodige vraag want het lijkt zo n gebied dat zeker in de zomer weinig mededogen kent met slecht geïnformeerde reizigers. Egyptische kunst Collectie Tegenwoordig is een groot deel van de oorspronkelijke collectie weer te zien in het Neues Museum, inclusief de Egyptische en Papyrus verzamelingen en de Prehistorische en vroeg-historische verzamelingen. In tegenstelling tot in de oorspronkelijke opzet vloeien de verschillende verzamelingen nu in elkaar over, waardoor de bezoeker een overzicht krijgt van de oude wereld vanaf de oorsprong van de mensheid tot aan de middeleeuwen. 6 Het museum bezat vooral een verzameling prehistorische kunst, Egyptische kunst en een verzameling van gipsen afgietsel, die in die tijd erg populair waren aangezien de bezoekers hierdoor monumenten uit andere landen konden aanschouwen in een tijd waarin weinig mensen de middelen hadden om te reizen.. E r worden niet voor niets veel westerns opgenomen. De zomermaanden zijn erg, erg heet, waarschuwt een ervaringsdeskundige op VirtualTourist. Met maar tweeënhalve week te gaan wilde ik voorkomen dat ik onnodige tijd zou verliezen. Dus begon het lijntjes trekken met de muis. Tudela, Toledo, Salamanca en dan naar het zuiden. De Extremadura. De naam doet vermoeden dat het gaat om de extreme wildernis maar betekent slechts voorbij de (rivier) Duero, lees ik op het weblog Notes from Spain. Terwijl ik klikte zag ik mezelf in gedachten al rijden. Voorpret noemen ze dat. Ik moet bekennen dat ik mijn hele leven gruwelde bij dat woord. Voorpret. Dat klinkt toch teveel als vakantie met een lachmachine. Je zult het verdomme leuk hebben. Vakantie zag ik altijd als een tijd van avontuur, van onverwachte gebeurtenissen, van je roekeloos overleveren aan het lot. Reizen was zoiets als parttime ontdekkingsreiziger zijn, nooit wetend of je in Heart of Darkness of The Sheltering Sky terecht zou komen. Nu is het anders, hoe meer ik plan, hoe meer ik kan zien. Ik heb geen zin om kostbare tijd te verspillen aan het zoeken naar hotels ter plaatse en uiteindelijk te belanden in een kot met een bed waar bij elke draai de springveren door Ik bedoel: je rijdt geen 6ooo kilometer om er straks bij thuiskomst achter te komen dat je iets op een steenworp afstand net gemist hebt de lakens heen komen zetten. Ik ga naar TripAdvisor en check van elke plaats de hotels met de beste reviews. De foto s tonen hoe de kamers eruit zien, de reviews laten weten hoe de bedden slapen. Ik download wat podcasts met gratis lessen Spaans en installeer op m n iphone de app van El Pais. Om alvast in de stemming te komen. Met de Wijngids app zoek ik in de supermarkt de beste Spaanse wijnen uit. Zodat ik kan nagaan of ze straks lekkerder smaken. Als de pleisterplaatsen bekend zijn volgt de volgende stap: eten. Ik ben vegetariër en dan is het in Spanje geen overbodige luxe om van tevoren uit te zoeken waar je terecht kunt. Nee dat is geen vlees, dat is ham zei een Spaanse ober ooit tegen me toen ik beteuterd staarde naar het bord dat hij na een moeizame bestelling voor me op tafel zette. Dus check ik op sites als HappyCow waar vleesloos te eten valt, kijk naar de menu s of ze niet te macrobiotisch zijn en neem ze op in de route. Die route is natuurlijk niet een lijntje op de bonnefooi. Ik bedoel: je rijdt geen 6ooo kilometer om er straks bij thuiskomst achter te komen dat je iets op een steenworp afstand net gemist hebt. Dus check ik eerst alle must-see s in Spanje, maak een selectie en ga vervolgens zoeken naar wat daar allemaal nog meer in de buurt is. Op Google Maps zet ik de foto optie aan zodat ik kan zien welke omgevingen het mooist zijn en als ik twijfel ga ik naar YouTube om er wat filmpjes over te vinden. Dat levert weer een heel nieuwe ervaring op. De eerste keer dat ik naar de huiveringwekkende video over de Camino del Rey keek, waarin te zien is hoe je via een in onbruik geraakt bergpaadje en een zeer gammele brug een canyon kunt oversteken, draaide mijn maag zich om. Maar na zeven keer kijken ben ik wel aan het beeld gewend. Ik durfde overtocht zelfs wel aan, denk ik. Reizen was ooit de enige manier om onbekende werelden te leren kennen. Dat is niet meer zo. Een reis als deze kan ik tot in de puntjes voorbereiden. Ik weet hoe ik rij, waar ik stop, eet en slaap. Wat ik ga zien en ook wat ik oversla. Vakantie is een omgekeerde soort augmented reality geworden. Je hebt het beeld al helemaal in je hoofd, de ervaring al bijna. Je moet er alleen nog even heen om het daar ter plekke te projecteren. Dat lijkt overbodig maar met zoveel intensieve voorbereiding ben je echt wel aan vakantie toe. 7

5 PETER FOX Guten Morgen Berlin Guten Morgen Berlin Peter Fox (alias Enuff, alias Pete Fox, burgerlijke naam Pierre Krajewski) (West-Berlijn, 3 september 1971) is een Duitse reggae/hiphop-zanger en één van de drie frontmannen van de Duitse reggaedancehallgroep Seeed. Seeed Behalve bij Seeed werkt Peter Fox sinds 2007 ook aan een solocarrière. Zijn eerste album kwam op 26 september 2008 uit en draagt de titel Stadtaffe. Op dit geheel Duitstalige album kreeg hij de hulp van twee drummers (die verantwoordelijk waren voor de beats) en het Duitse filmorkest Babelsberg, dat melodieën, riffs en harmonische klanken aan het album meegaf. Al op 1 november 2007 was het nummer Fieber, dat Peter Fox samen met K.I.Z. zong, als voorproef van zijn MySpace-site uitgegeven. De eerste single, Alles neu, verscheen op 15 augustus De tweede single van het album, Haus am See, werd op 17 oktober van datzelfde jaar uitgebracht. In Duitsland werd het album uitgeroepen tot Album van het Jaar editie Begeleidende band Bruisend Berlijn In Berlijn is er altijd wel iets te beleven, er zijn veel clubs, bars en straatfeesten. Het aanbod van nachtclubs in Berlijn bestaat uit ongeveer 300 verschillende legale clubs. De meeste clubs zitten in het oosten van Berlijn. Wijken waar je moet wezen zijn Mitte, Friedrichshain-Kreuzberg en Prenzlauer Berg. Cold Steel Drums uit de Verenigde Staten van Amerika begeleidt Peter Fox in onder andere Alles neu en Haus am See. In de winter van 2008 gingen ze mee op tournee met Peter Fox, hetgeen in 2009 een vervolg kreeg met de Stadtaffe-tournee in de lente en zomer van Deze Drumline, die sinds 1985 bestaat, is onderdeel van de North Carolina A&T University Marching Machine. 8 9

6 INTERVIEW Interview met Max Bruinsma N u was mijn kijken al een vorm van lezen; dat krijg je als kunsthistoricus. Ik kijk al heel lang naar beeld alsof het ook tekst is. Ik lees het. De afgelopen kwart eeuw is tekst voor mij steeds meer ook beeld geworden. Maar het is niet alleen een grotere kennis van typografie, die mijn blik op letters, op tekst, heeft veranderd. Ook de manier waarop letters worden gebruikt is veranderd. Met een beetje overdrijving kun je zeggen dat de titel broodtekst is geworden. Gedecoreerde, overdadig vormgegeven, zeer aanwezige letters waren vroeger, al voor de uitvinding van de boekdrukkunst, alleen bestemd voor titels en initialen, de letter waarmee een tekst opende. De rest van de tekst werd geschreven of gezet in een letter die zo onzichtbaar mogelijk wilde zijn. Ze zijn er nog, letters die zich bescheiden dienstbaar maken aan een zo ongestoord mogelijk lezen, maar ze zijn de afgelopen jaren steeds meer omringd, en vaak zelfs verdrongen, door letters die willen gezien worden, die laten zien dat ze er zijn en anders zijn. De vormgeving van letters, en daarmee van woorden en zinnen, is steeds meer een vorm van expressie geworden, die vroeger het exclusieve terrein van de tekst was. Toen waren de letters een medium dat de gedachten van de schrijver - de tekst - zo ruisvrij mogelijk moest transporteren naar het INTERVIEW MAX BRUINSMA EN ZIJN MAGISCHE LETTERS Het kan zijn dat ik de afgelopen, pak m beet, 25 jaar anders naar letters ben gaan kijken omdat ik meer over typografie te weten gekomen ben. De eminente letterontwerpers die ik heb ontmoet, hebben me een groter bewustzijn bijgebracht van de visuele details van letters, het belang van een precies contrast tussen letter en niet-letter, van de lijn en de curve... Mijn lezen is meer kijken geworden. Tekst: Max Bruinsma. Fotografie: Max Bruinsma. 10 hoofd van de lezer. Want tekst is eigenlijk een immaterieel begrip net als taal. Het heeft geen vaste vorm, geen tastbare grondstof. Dat is veranderd. Met enige overdrijving kun je zeggen dat taal materie is geworden, zoals hout of staal: een grondstof die je fysiek kunt bewerken tot kunstige constructies, tot vormen waar je omheen kunt lopen, die je kunt aanraken. We raken tekst aan en hij verandert in een andere tekst, of in een beeld. We aaien over een beeld en er verschijnt tekst. We kijken naar een woord, en het verandert voor onze ogen in een ander woord. Soms lijkt de cirkel rond: voor onze voorouders was tekst magisch. Woorden en dingen stonden in een direct verband - wie macht over de woorden had, had macht over de dingen. De toverspreuk is daarvan het meest aansprekende voorbeeld: woorden die de dingen hun wil opleggen. Is niet ons huidige gebruik van taal in de digitale wereld een variant op dat Sesam open u? De toverspreuken van de 21 ste eeuw zijn computercodes, die de woorden en de dingen in beweging zetten. De betekenis van letters, woorden, tekst is daarmee veranderd, en in zekere zin terug bij de oorsprong van de taal: als gereed- schap waarmee we, letterlijk, grip krijgen op de wereld. En daarmee is het vormgeven van letters, en van tekst, meer dan ooit het vormgeven van de wereld geworden. 11

7 L OFFICIELNL N#1 FEBRUARI/MAART 2015 Art direction: Mitchell van Eijk Online: Mitchell van Eijk Publishing: Mitchell van Eijk Contributors by photography: Tom de Bruijn Toan Ta Tong MITCHELL VAN EIJK L OFFICIEL

ARCHITECTUUR MAGAZINE

ARCHITECTUUR MAGAZINE BERLIJN TRY ME SLECHTS 3,95 ARCHITECTUUR MAGAZINE Een leerzame reis om nooit te vergeten. Tom Met o.a de Dom, Fernsehturm, Bahnhof en nog veel meer. WINTER 2015 3,95 WWW.TOMDEBRUIJN.NL 1 A L E X A N D

Nadere informatie

Berlijn. Ilse. Slowakije. Zo maak je een lettertype Opweg naar Spanje. Door een ander oog. Op avontuur in: Bouwmeester: Reizen, dat is wat ik wil!

Berlijn. Ilse. Slowakije. Zo maak je een lettertype Opweg naar Spanje. Door een ander oog. Op avontuur in: Bouwmeester: Reizen, dat is wat ik wil! Nummer 03/04 maart - april 2014 kampioen.nl Op avontuur in: Slowakije Berlijn Door een ander oog Ilse Bouwmeester: Reizen, dat is wat ik wil! Zo maak je een lettertype Opweg naar Spanje inhoudkampioen

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014 4E KLAS Compaen VMBO (VOORLOPIG) 1 PROGRAMMA Maandag 6 oktober 2014 Ochtend: Avond: - vertrek vanaf school - aankomst jeugdherberg, inchecken - avondeten in jeugdherberg -

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r ATELIER MALKOVICH r o n d l e i d i n g 6 - j a a r WELKOM Atelier Malkovich is een hele bijzondere architectuur tentoonstelling. Wat er zo bijzonder is, ga je met behulp van dit boekje ontdekken. naam

Nadere informatie

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat.

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat. BERLIJN Toen ik student was ben ik in 1963 voor het eerst in Berlijn geweest. Er was nog geen muur maar om naar Oost-Berlijn te gaan moest je langs de Vopo s die het geweer op de mensen hielden. Geen prettig

Nadere informatie

Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke

Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke Tekst: J. Wolff Foto's: Archief FO/MGB, C. Keizer, D. van Nimwegen, K. Scholtes & M. Schuring Copyright VFB Sectie Nederland 2009-2010

Nadere informatie

Jaargang 5 - nummer 4 week 51. In dit nummer. Van de directeur

Jaargang 5 - nummer 4 week 51. In dit nummer. Van de directeur Jaargang 5 - nummer 4 week 51 In dit nummer Van de directeur 1 Amnesty International 2 Naam nieuwe gymzaal 2 Berlijnreis klas G4A 3 Gala schoolfeest 4 Data eindexamens 2016 5 Hoverboard 5 Wat staat er

Nadere informatie

Project Vrij Context onderzoek

Project Vrij Context onderzoek Project Vrij Context onderzoek Naam: Sandor Daemen Klas: G&I 1B Datum: 19-05-2016 Docent(en): Harald Warmelink Vak: Research Inhoud Project Vrij... 1 Inleiding... 3 Methode... 4 Analyse... 5 Conclusie...

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1]

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Door wjvanderzanden [2] op za, 10/20/2012-22:50 Tags:

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

WAT IS DE LIBERATION ROUTE EUROPA

WAT IS DE LIBERATION ROUTE EUROPA EUROPA INHOUDSOPGAVE Inhoud Liberation Route Europa 3 Stichting 4 Route 4 Arrangementen 5 Evenementen 5 Luisterplekken 6 App 7 Financiele ondersteuning 7 Pagina 2. Liberation Route Europa Liberation Route

Nadere informatie

Het kasteel van Dracula

Het kasteel van Dracula Uit het dagboek van Jonathan Harker: Het kasteel van Dracula 4 mei Eindelijk kom ik bij het kasteel van Dracula aan. Het kasteel ligt in de bergen. Er zijn geen andere huizen in de buurt. Ik ben moe. Het

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Lucy van der Windt (Stanislascollege, Delft), Jeroen Bosch (PiusX-college, Almelo) en Gerwin Hoekstra (Willem Lodewijk Gymnasium, Groningen), de winnaars van

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL I N T E R I E U R W Wonen op de Windrichtingen IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL Tekst: ANNEMIE WILLEMSE Foto s: JAN VERLINDE 22 TIJDLOOS TIJDLOOS 23 Na een zoektocht naar de ideale bouwgrond, gingen

Nadere informatie

De punt op de i van de restauratie

De punt op de i van de restauratie Gerlof van der Veen De punt op de i van de restauratie Op zoek naar historische eenheid in hedendaagse verscheidenheid Aan de markten in Zutphen vormen de afzonderlijke gevels met elkaar een beschermd

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Wat is er veranderd in Prezi?

Wat is er veranderd in Prezi? Wat is er veranderd in Prezi? Update voor Prezi voor kids januari 2014 Door: Hedwyg van Groenendaal Prezi zit niet stil en is constant bezig om de tool te verbeteren. Omdat het boek op sommige punten niet

Nadere informatie

Wat is er veranderd in Prezi?

Wat is er veranderd in Prezi? Wat is er veranderd in Prezi? Update voor Prezi voor kids januari 2014 Door: Hedwyg van Groenendaal Prezi staat niet stil en is steeds bezig om de tool Prezi te verbeteren. De belangrijkste veranderingen

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Berlijn 2016 informatie voor thuisblijvers Zwolle, 27 mei 2016 Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Geachte ouder(s)/verzorger(s), Vandaag heb ik uw zoon/dochter

Nadere informatie

Research context: van venster naar poort Onderdeel: context

Research context: van venster naar poort Onderdeel: context Research context: van venster naar poort Onderdeel: context Naam: Zoë Tabak Klas: GAR1D Vak: Research Leraar: Harald Warmelink Datum: 15-3-2015 Inleiding Naar aanleiding van de eerste discussies binnen

Nadere informatie

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand van heb. De vorige keer zei ik dat de nieuwe broek

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

AANKNOPINGSPUNTEN VOOR DE LEERKRACHT BIJ EEN BEZOEK AAN HET BEELDENBOS

AANKNOPINGSPUNTEN VOOR DE LEERKRACHT BIJ EEN BEZOEK AAN HET BEELDENBOS Welkom in Odapark Even de korte geschiedenis van het park. Het gebied waarin Odapark ligt, heette voorheen Reyndersbos en werd in de volksmond Notarisberg genoemd. Eind 19e eeuw werd het aangekocht door

Nadere informatie

Bezoekerscentrum Landgoed Schovenhorst. na-ma architecture

Bezoekerscentrum Landgoed Schovenhorst. na-ma architecture Bezoekerscentrum Landgoed Schovenhorst Theeschenkerij / Landgoed Schovenhorst Bezoekerscentrum en tuinontwerp, Putten, realisatie 2008 b 3 1 opdrachtgever: Stichting Landgoed Schovenhorst gebouw: 400 m2

Nadere informatie

Paulo op bezoek in de klas

Paulo op bezoek in de klas Kunst voor peuters en kleuters Dit materiaal is bestemd voor leerkrachten van groep 0, 1 en 2. Met de informatie en lessuggesties kunt in de klas aan de slag met beeldende kunst. Het kijken naar en praten

Nadere informatie

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent:

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht 1950-heden Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht: 20ste eeuw (1950-heden) Ga naar http://www.sitepalace.com/develsteinhavo4/muziek.html. Hier vind je links naar muziek(clips) die je nodig hebt

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven.

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. U hebt voor deze toets maximaal een uur. Wacht tot u mag beginnen

Nadere informatie

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn?

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn? Loopdrang De gangen in dit gebouw beginnen alweer nog voordat ze zijn geëindigd. Het zijn cirkels. Dit gebouw was vroeger een opvanghuis voor demente bejaarden. En de gangen hier lopen rond, omdat sommige

Nadere informatie

Het pedagogisch concept van de ISHS, Yad Vashem

Het pedagogisch concept van de ISHS, Yad Vashem Het pedagogisch concept van de ISHS, Yad Vashem Uitgangspunten: De Holocaust - breuk met de beschaving voor omstanders De slachtoffers waren mensen, hun moordenaars waren mensen. Methodologische consequenties:

Nadere informatie

In het spoor van de Shoah

In het spoor van de Shoah In het spoor van de Shoah Verslag van een beklijvende herinneringsreis - Majdanek - Studiereis Stichting Auschwitz - Auschwitz in Gedachtenis vzw - editie 2015 Verslag door Simon Schepers (Bijzonder Comité

Nadere informatie

1. Flitslicht bij Maste 4

1. Flitslicht bij Maste 4 1. Flitslicht bij Maste 4 Alles is verlaten bij het tussenstation van de kabelbaan. Tussen de dikke, betonnen pilaren waar de ijzeren constructie van het gebouw op rust, staan enkele sneeuwkanonnen en

Nadere informatie

MASTERPLAN RIJKSMUSEUM AMSTERDAM

MASTERPLAN RIJKSMUSEUM AMSTERDAM MASTERPLAN RIJKSMUSEUM AMSTERDAM Architect prof. ir. Hans Ruijssenaars Opdrachtgever Rijksgebouwendienst Opdracht 1995 Werknummer 9500 6 mei 1995 Het Rijksmuseum is een belangwekkend instituut. Aan de

Nadere informatie

exclusief wonen Volmaakt en stoer

exclusief wonen Volmaakt en stoer Volmaakt en stoer De statige, witte woning trekt direct de aandacht. De houten voordeur en zwarte kozijnen staan in schril contrast met de smetteloos witte muren. De woning heeft een stoer karakter door

Nadere informatie

Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8

Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8 Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl Het Kunstwerk

Nadere informatie

REDENEN OM EEN WERELDERFGOED STAD TE BEZOEKEN

REDENEN OM EEN WERELDERFGOED STAD TE BEZOEKEN REDENEN OM EEN WERELDERFGOED STAD TE BEZOEKEN FEITEN EN CIJFERS Hoofdstad van het district Porto, stad die door UNESCO sinds 1996 als werelderfgoed erkend is Ligging:: zuidwesten van Europa, aan de Atlantische

Nadere informatie

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970 pagina 1 van 5 Halte Bergentheim Gewijzigd: e:10-07-2010 Inhoud: Gegevens halte Exploitatie Gebouwen Emplacement Spoorweghaven Personeel Gegevens plaats Links: Fabrieksaansluitingen: Turfstrooiselfabriek

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Gezellige eenheid met speelse variatie

Gezellige eenheid met speelse variatie 130 Gezellige eenheid met speelse variatie Spelen met ruimtes, hoogtes en materialen is een gedurfde keuze die de nodige dosis lef vereist, maar als de stap daadwerkelijk gezet is, kan dat uitmonden in

Nadere informatie

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 [1]

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 [1] Door wjvanderzanden[2]op zo, 10/21/2012-23:17 Tags:reizen

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. In bijna elke stad en elk dorp vind je wel een oud gebouw. Soms is dit het station, soms het stadhuis.

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. In bijna elke stad en elk dorp vind je wel een oud gebouw. Soms is dit het station, soms het stadhuis. Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Ontwerpen Geschiedenis In bijna elke stad en elk dorp vind je wel een oud gebouw. Soms is dit het station, soms het stadhuis. 1.

Nadere informatie

Gaudi Parc Guel Barcelona

Gaudi Parc Guel Barcelona voorkant Gaudi Parc Guell Barcelona 12 Gaudi De architectuur die te vinden is Architectuur in het park zegt veel over het werk van Antonio Gaudi. De architectuur is herkenbaar en opvallend. De architectuur

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

HERDENKING JOODS MONUMENT

HERDENKING JOODS MONUMENT HERDENKING JOODS MONUMENT Op vrijdag 9 maart zullen de leerlingen aanwezig zijn bij de herdenking van het Joods monument op het terrein van voormalig Groot Bronswijk. Tijdens deze herdenking zullen de

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Er worden heel veel kinderen geboren. Werkblad 22 Ω Na 1945 Ω Les 1: Dertig jaar verschil Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Er worden heel veel kinderen geboren. Werkblad 22 Ω Na 1945 Ω Les 1: Dertig jaar verschil Naam: Werkblad Ω Na 945 Ω Les : Dertig jaar verschil In de Tweede Wereldoorlog is er veel vernield in Nederland. Na de oorlog is er Na de Tweede Wereldoorlog geen geld meer om het land op te bouwen. De Verenigde

Nadere informatie

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Deze schrijfles sluit aan bij het Nieuwsbegriponderwerp van deze week: Vuurwerk bij Oud en Nieuw. De schrijftaak

Nadere informatie

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot,

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot, 23g2.. passeerden vanmiddag veel bommenwerpers en jagers in oostelijke richting. Vanavond naar Simonse geweest. Toen ik terug naar huis ging en nog maar juist de poort uit was, hoorde ik opeens iets, alsof

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer aisha kindsoldaten Kindsoldaten, ik ruik haat. Dat gebeurt, als je kinderen niet spelen

Nadere informatie

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST INTRO Bijna zeven miljoen boeken, miljarden pagina s, honderden miljarden woorden, beelden en ideeën. Eeuwen van onderzoek en werk om ze te begrijpen,

Nadere informatie

WERKBLAD CARLA VEFFER

WERKBLAD CARLA VEFFER WERKBLAD CARLA VEFFER Bron 1. foto Carla met neefje en tante Carla Veffer is geboren op 23 april 1928. De foto is genomen in 1940. Hoe oud is Carla op deze foto? of.. In februari 1943 komt Carla samen

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Noorderland JUNI/JULI 2012. onen. als een prins(es)

Noorderland JUNI/JULI 2012. onen. als een prins(es) Noorderland JUNI/JULI 2012 onen als een prins(es) Woonland Aan een kilometer lange oprijlaan in Vledder staat een landhuis uit 1860. Erik en Ineke Hoetjes wonen in dit paleisje en laten graag anderen beleven

Nadere informatie

Jaume Plensa @ Skulpturenpark Waldfrieden

Jaume Plensa @ Skulpturenpark Waldfrieden Jaume Plensa @ Skulpturenpark Waldfrieden Beeldverslag zondag 13 april 2014 Wuppertal Op ongeveer een half uur rijden van Düsseldorf ligt Skulpturenpark Waldfrieden. Daar opende dit weekend een kleine,

Nadere informatie

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua Spreekbeurt Dag Oglaya Doua Ik werd wakker voordat m n wekker afging. Het was de dag van mijn spreekbeurt. Met m n ogen wijd open lag ik in bed, mezelf afvragend waarom ik in hemelsnaam bananen als onderwerp

Nadere informatie

Carla van Lent. De Droom

Carla van Lent. De Droom Carla van Lent De Droom Het stond altijd op zijn lijstje iedere keer ieder jaar; een hond een echte levende hond daar verlangde hij naar. Zijn ouders zagen de bui al hangen en zeiden telkens nee jij moet

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

Herbeleef WO2 Welke keuzes zou jij maken? Gemaakt door: Kevin van Werkhooven & Timo Nijhof

Herbeleef WO2 Welke keuzes zou jij maken? Gemaakt door: Kevin van Werkhooven & Timo Nijhof Herbeleef WO2 Welke keuzes zou jij maken? Gemaakt door: Kevin van Werkhooven & Timo Nijhof Doel: Het doel van deze interactieve video is voornamelijk educatie. Je zult door middel van het spelen, bewuster

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

bouwen - verbouwen - renoveren

bouwen - verbouwen - renoveren special bouwen bouwen - verbouwen - renoveren Renovatiespecial 30 pagina s praktische informatie en inspirerende renovatiewoningen herfsteditie 2008 Dossier verlichting: Sfeervol wonen met een juist lichtplan

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B2 nr. 3)

Luisteren: muziek (B2 nr. 3) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

Een mysterieuze uitnodiging

Een mysterieuze uitnodiging Een mysterieuze uitnodiging Het begon allemaal op een avond in september. Ik had net een nieuw artikel ingeleverd bij De Wakkere Muis, de krant van mijn broer, Geronimo Stilton. Het was een nogal eenvoudig

Nadere informatie

REISWEEK 2015 PARIJS PRAAG IK HOU VAN HOLLAND ARDENNEN BERLIJN IK HOU VAN HOLLAND ARDENNEN PRAAG PARIJS

REISWEEK 2015 PARIJS PRAAG IK HOU VAN HOLLAND ARDENNEN BERLIJN IK HOU VAN HOLLAND ARDENNEN PRAAG PARIJS REISWEEK 2015 PARIJS PRAAG IK HOU VAN HOLLAND ARDENNEN BERLIJN IK HOU VAN HOLLAND ARDENNEN PRAAG PARIJS Beste leerlingen, Voor jullie ligt het boekje voor de reisweek 2015. Deze week vindt plaats van maandag

Nadere informatie

VAN HANZEHUIS TOT L EVEL Z

VAN HANZEHUIS TOT L EVEL Z DOCENT Het thema architectuur was voor groep 5 en 6 vooral gericht op huizen van vroeger, die in en rondom het huidige stonden. De leerlingen keken naar verschillen en overeenkomsten tussen de huizen van

Nadere informatie

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden!

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden! KOPIEERBLADEN THEMA 5: Ik wil ridder worden! 97 97 Wat moet je doen om ridder te worden? Vind je dit goed? Moet er nog iets bij? Als je de opdrachten hier goed uitvoert, krijg je een ridderdiploma. Page

Nadere informatie

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1 2? 66 Introductie Dit hoofdstuk gaat over de vroege middeleeuwen. De middeleeuwen zijn namelijk op te delen in drie delen: de vroege, hoge en late middeleeuwen. De vroege middeleeuwen beginnen rond het

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST INTRO No furniture so charming as books, verkondigde de Engelse schrijver Sydney Smith twee eeuwen geleden. Boeken hebben we in de Koninklijke Bibliotheek

Nadere informatie

Mi casa es tu casa. happy home

Mi casa es tu casa. happy home Mi casa es tu casa Miranda Lobel en Hans Lucassen zochten drie jaar naar een plek op de wereld om een guesthouse te beginnen. Uiteindelijk belandden ze in Andalusië. Met Cortijo El Guarda was het liefde

Nadere informatie

Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant,

Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant, Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant, Dit jaar organiseren we terug een 4daagse reis. Ditmaal richten we onze schreden naar prachtige stad BERLIJN. We nodigen jullie zeer hartelijke uit om deel te

Nadere informatie

De Road Runners naar Luxemburg.

De Road Runners naar Luxemburg. De Road Runners naar Luxemburg. Donderdag 13 mei was het weer zo ver de Road Runners { zo noemen zich tegenwoordig } en aan hang { supporters } 11 personen, zijn we naar Luxemburg geweest, het is een combinatie

Nadere informatie

Rotterdam Inside Out: Wij Rotterdammers houden van onze stad en hebben er wat over te vertellen.

Rotterdam Inside Out: Wij Rotterdammers houden van onze stad en hebben er wat over te vertellen. Rotterdam Inside Out: Wij Rotterdammers houden van onze stad en hebben er wat over te vertellen. Met Rotterdam Inside Out nemen wij deel aan het Stadsinitiatief met een plan dat niet alleen innovatief

Nadere informatie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie AMSTERDAM Praag Parijs Sydney Ben Kom met ons mee! Binkie Juwelen van steden de mooiste steden van de wereld 3 e verdieping Schiet op, Binkie! Parijs Bewaar het

Nadere informatie