300 CLUBS IN bruisend Berlijn. COLUMN FRANCISCO van JOLE ONTDEK EN ERVAAR MUSEA INTERVIEW MAX BRUINSMA. Editie BERLIJN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "300 CLUBS IN bruisend Berlijn. COLUMN FRANCISCO van JOLE ONTDEK EN ERVAAR MUSEA INTERVIEW MAX BRUINSMA. Editie BERLIJN"

Transcriptie

1 L OFFICIEL NL 300 CLUBS IN bruisend Berlijn INTERVIEW MAX BRUINSMA COLUMN FRANCISCO van JOLE ONTDEK EN ERVAAR MUSEA BERLIJN Editie

2 Berlin Hauptbahnhof B erlin Hauptbahnhof is het centraal station van Deutsche ahn in Berlijn. Het is het grootste kruisingsstation in Europa en is op 26 mei 2006 geopend. Berlin Hauptbahnhof ligt in de Berlijnse regeringswijk. De twee identieke hoofdportalen leiden naar het noorden tot de Europaplatz en de Invalidenstraße en naar het zuiden tot de Washingtonplatz aan de Spree. Het station ligt dus tussen twee pleinen. Het is het eerste gebouw dat na de val van de Berlijnse Muur in het Lehrter Stadtquartier werd gebouwd. Geleidelijk bouwde men er ook andere gebouwen,voornamelijk hotels. Geschiedenis Lehrter Bahnhof Het station is gebouwd op de plaats van het voormalige kopstation Lehrter Bahnhof, dat vanaf 1871 het eindpunt van de verbinding met Hannover was. In 1882 werd de van oost naar west lopende Stadtbahn geopend, waaraan nabij het Lehrter Bahnhof de haltelehrter Stadtbahnhof verrees. In 1884 nam het Lehrter Bahnhof ook de diensten naar Hamburg over, die voorheen vanuit het Hamburger Bahnhof vertrokken. In de Tweede Wereldoorlog werd het Lehrter Bahnhof zwaar beschadigd. Het werd in 1951 gesloten en in 1957 afgebroken. Het Lehrter Stadtbahnhof bleef in dienst, maar werd in 2002 afgebroken om plaats te maken voor de bouw van het nieuwe Centraal Station van Berlijn. De S-Bahnsporen zijn sindsdien ondergebracht in het 2 Hauptbahnhof. Tijdens de bouw droeg het station nog een tijd de dubbele naam Berlin Hauptbahnhof - Lehrter Bahnhof, maar vanaf de opening in mei 2006 is de naam alleen nog maar Berlin Hauptbahnhof. Het station is verdeeld in Hauptbahnhof (tief) gelegen aan de Noord-Zuidspoorlijn en Hauptbahnhof gelegen aan de Oost-Westspoorlijn en Stadtbahn. Een nieuw Centraal Station Na de Wende van 1989 werden plannen gemaakt voor een nieuw Hauptbahnhof voor de weer verenigde stad. Het zou een kruisingsstation worden waarbij het verkeer over het viaduct van de bestaande oostwest lopende Stadtbahn het verkeer in noordzuid in een nieuwe tunnel (Tiergartentunnel) zou kruisen. In 1992 besloot de Bondsregering tot bouw van dit station op de plaats van het oude Lehrter Stadtbahnhof. dakconstructie. De 321 meter lange en 210 meter brede grote perronhal bestaat uit een gekromde glasdakconstructie. Met de ingebruikname van het nieuwe Berlin Hauptbahnhof op 26 mei 2006 verloor het station Berlin Zoologischer Garten, dat sinds de Berlijnse deling het belangrijkste station van West-Berlijn was, een belangrijk deel van zijn functie en dient slechts nog regionaal treinverkeer. Naast treinen van en naar steden elders in Duitsland en het buitenland, het lokale treinverkeer, alsmede de S-Bahn, zal er in de toekomst ook een aansluiting komen op de Berlijnse metro, door het verlengen van de metrolijn U5 orkaan Kyrill twee steunbalken van de structuur los; één belandde op de vloer, en de ander beschadigde een derde balk. Het station kreeg te kampen met enige wateroverlast en werd geëvacueerd. Niemand raakte gewond. Metro Al direct bij de bouw van het station, werd ondergronds een nieuw station voor de metro meegebouwd. Dit station was bedoeld voor een verlenging van metrolijn U5 vanaf Alexanderplatz. Geldgebrek zorgde er echter voor dat de bouw van het deel van de nieuwe metrolijn dwars door het centrum stil kwam te liggen en enkel het deel tussen Hauptbahnhof en Brandenburger Tor (vrijwel) gereed kwam. Uiteindelijk besloot men om enkel het deel tot aan station Brandenburger Tor, met als tussenstation Bundestag, als pendellijn met het nummer U55 in gebruik te nemen. Door problemen met de voltooiing van het station Brandenbuger Tor, liep dit project nog eens vele jaren vertraging op en kon de lijn pas op 8 augustus 2009 worden geopend. De lijn wordt enkelsporig bereden, totdat de verlenging naar Alexanderplatz (U5) gereed is. Samen met de S-Bahn (een net van metro-achtige voorstadstreinen) vormt de metro de basis van het snelle openbaar vervoer in de stad, dat aangevuld wordt door tramen stadsbuslijnen. Het huidige net bestaat uit tien lijnen. Het station kreeg te kampen met enige wateroverlast en werd geëvacueerd In de Tweede Wereldoorlog werd het Lehrter Bahnhof zwaar beschadigd (eerst als pendel U55 tot debrandenburger Tor) en zal de tram vanuit Oost-Berlijn via de Invalidenstraße naar het station gaan rijden. Dit in verband met het Pilzkonzept die de gecompliceerde spoorwegsituatie die door de deling van de Duitse hoofdstad ontstaan was, zou oplossen. In 1995 startte de tunnelbouw die in 2005 werd voltooid. Tussen 2001en 2005 werden de nieuwe viaducten gebouwd, met daaroverheen een grote De feestelijkheden van de opening werden ontsierd door een gewelddadig incident: een jongen stak een twintigtal mensen met een mes. Omdat één van de slachtoffers drager was van het hiv-virus, werd gevreesd voor besmetting van de andere slachtoffers met het virus. Op 18 januari 2007 kwamen tijdens Incidenten 3

3 Jüdisches Museum Berlin Het Joods Museum is een erg compleet museum over Joodse bevolking, geschiedenis en cultuur in Berlijn en trekt jaarlijks zo n bezoekers. Het museum is chronologisch opgebouwd en laat in totaal ongeveer jaar aan Joodse geschiedenis zien. De tentoonstelling begint met het ontstaan van de Joodse cultuur en natuurlijk neemt ook de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog een centrale rol in in het museum. D e tentoonstelling begint met het ontstaan van de Joodse cultuur en natuurlijk neemt ook de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog een centrale rol in in het museum. In grote lijnen is de informatie die je hier tegen zult komen allemaal wel bekend, maar de hoeveelheid foto s, video s en details die je hier onder ogen krijgt bezorgen je de rillingen over de rug. Naast de tentoonstelling is wat mij betreft vooral het museumcomplex de moeite waard om te bekijken, met zijn prachtige architectuur en ingebouwde monumenten is dit museum niet zomaar een standaard tentoonstelling. Houd er wel rekening mee dat de informatie die je hier onder ogen krijgt je waarschijnlijk niet in de koude kleren gaat zitten. Tentoonstelling De permanente tentoonstelling bestaat uit 14 delen die het verhaal vertellen van de Joodse cultuur vanaf de Middeleeuwen totaan nu. Ook onderwerpen als Joodse traditie, het moderne jodendom en de jodenvervolgingen in de Tweede Wereldoorlog komen aan bod. Naast de permanente tentoonstelling vinden er regelmatig wisselende tentoonstellingen plaats, een overzicht daarvan vind je op de officiële website van het Joods museum. Het gebouw Het museumgebouw geldt als een van de belangrijkste moderne bouwwerken van Berlijn en werd ontworpen door de wereldberoemde Amerikaanse architect Daniel Libeskind. Libeskind, die zelf oorspronkelijk van Pools-Joodse afkomst is, ken je misschien wel van de Freedom Tower het nieuwe World Trade Center in New York. Libeskind heeft een bijzondere verbintenis met de geschiedenis van de Holocaust omdat zijn ouders deze zelf hebben overleefd. Het moderne zigzaggebouw, wat eigenlijk helemaal niet lijkt op een klassiek museum, werd speciaal voor het Joods Museum ontworpen. De zigzagvormen die je in de ramen, wanden en plafonds tegenkomt verwijzen naar een gebroken Davidsster. Van bovenaf gezien lijkt het museum op een bliksemschicht, maar je zou ook tranen in de langwerpige ramen kunnen zien. Het gebouw laat duidelijk ruimte voor eigen interpretatie. Ook het interieur is bijzonder. De lange smalle gangen in het museum die scherpe wendingen nemen en in een schuine helling lopen roepen een gevoel van desoriëntatie op als je erdoorheen loopt. Libeskind wil daarmee mensen aanzetten tot nadenken. Omdat antisemitisme en jodenvervolging dingen zijn die we hopelijk nooit meer meemaken. In het museum heeft Libeskind verschillende open ruimtes ingevoegd (zogenaamde voids ) die symbool staan voor de leegte die de deportatie van Joden achterliet in de maatschappij. Daarnaast bevinden zich in het museum een drietal monumenten die je absoluut niet mag overslaan als je hier bent: Holocausttoren, Garden of Exil, Memory Void. Holocausttoren Het meest indrukwekkend in het gebouw is de holocausttoren, deze kleine ruimte bevindt zich aan het eind van een doodlopende gang. Nadat je de ruimte binnen bent gestapt valt een zware deur met een harde klap achter je dicht. De knal waarmee de deur sluit, zet de toon. Je bent alleen, afgesloten van de wereld. Je hebt het gevoel alsof niemand nog iets voor je kan doen. De kale ruimte is 24 meter hoog, het is er koud en bijna helemaal pikdonker. Als je omhoog kijkt zie je een kleine gleuf die licht doorlaat, een symbool van het verlangen naar vrijheid. In de verte klinken heel zwak de geluiden van de stad. De geluiden klinken als van een andere wereld 4 Garden of Exile Exterieur en interieur De tuin van verbanning en emigratie bestaat uit 49 schuine zuilen die met bomen zijn begroeid. Ze staan voor de stichting van de staat Israel in voor Berlijn. Ze symboliseert de holocaust en de verbanning van de Joden. Het ontwerp van Libeskind is erg bijzonder. Het gebouw heeft de vorm van een grote sculptuur in de vorm van bliksemschicht. Deze vorm wordt versterkt door de glinsterende zilverkleurige zinken bedekking van de gevels. De zigzagbeweging heeft tien scherpe hoeken die het gebouw dynamisch en agressief doen ogen. De openingen van de ramen vormen tranen en verschillende lijnen snijden zich door het metalen exterieur. De muren aan de voorkant staan diagonaal. Het gebouw kan ook worden gezien als een gebroken en uitgerekte Davidsster. Memory Void De Memory Void is de enige lege ruimte die je als bezoeker kunt betreden. Over de bodem liggen gezichten in verschillende soorten en maten uit plaatstaal verspreid. Ze staan niet alleen symbool voor de Joden die tijdens de Holocaust zijn vermoord maar ook voor diegenen die op een andere manier slachtoffer zijn geworden van oorlog en geweld. Het gebouw bestaat uit vijf verdiepingen en is tienduizend vierkante meter groot. Het exterieur en het interieur hebben niet de aanblik van een museum. De ruimtes hebben veel hoeken en geven steeds weer andere gezichtspunten. Er zijn zowel grote als kleine hallen en gangen, waardoor het geheel een labyrint lijkt te vormen. De inrichting van het gebouw moet de bezoeker dan ook bewust maken van de grote verliezen die de geschiedenis van de Joden kenmerkt. Het maakt een ontzettend lawaai Het bijzondere van het monument is dat je over de staalplaten heen mag lopen. Al bij de eerste stap over de Memory Void liepen de rillingen over mijn rug. Het maakt een ontzettend lawaai en de gezichten onder me kijken me boos, angstig en wanhopig aan. Ik voel me bijna persoonlijk schuldig voor de Holocaust en hoop dat ik de confrontatie met zulke mensenhaat nooit hoef aan te gaan. Het aanzetten tot nadenken heeft Libeskind hier in ieder geval ook weer sterk weten om te zetten. Door het geluid van de stalen gezichten hebben de Joden hun stem teruggekregen, de gedachte achter het monument. Drie assen Drie grote assen (looppaden) in het gebouw staan voor de geschiedenis van het Jodendom in Berlijn. Één pad leidt naar de Holocaust Tower, een dood einde. Deze toren heeft een ijzeren deur die toegang geeft tot een koude, donkere ruimte van 24 meter hoog die het gevoel geeft van een kerker. 5

4 COLUMN Neues Museum Column van Francisco van Jole VOORPRET Neues Museum Francisco van Jole Het Neues Museum is een museum gelegen op het Museumsinsel in Berlijn. Het gebouw werd tussen 1843 en 1855 gebouwd naar een ontwerp van Friedrich August Stüler, een leerling van Karl Friedrich Schinkel. In de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw zwaar beschadigd. Het begon met zoiets onschuldigs als de routeplanner op Google Maps. Hoe zou de autoreis door de binnenlanden van Spanje verlopen? Dat is geen overbodige vraag want het lijkt zo n gebied dat zeker in de zomer weinig mededogen kent met slecht geïnformeerde reizigers. Egyptische kunst Collectie Tegenwoordig is een groot deel van de oorspronkelijke collectie weer te zien in het Neues Museum, inclusief de Egyptische en Papyrus verzamelingen en de Prehistorische en vroeg-historische verzamelingen. In tegenstelling tot in de oorspronkelijke opzet vloeien de verschillende verzamelingen nu in elkaar over, waardoor de bezoeker een overzicht krijgt van de oude wereld vanaf de oorsprong van de mensheid tot aan de middeleeuwen. 6 Het museum bezat vooral een verzameling prehistorische kunst, Egyptische kunst en een verzameling van gipsen afgietsel, die in die tijd erg populair waren aangezien de bezoekers hierdoor monumenten uit andere landen konden aanschouwen in een tijd waarin weinig mensen de middelen hadden om te reizen.. E r worden niet voor niets veel westerns opgenomen. De zomermaanden zijn erg, erg heet, waarschuwt een ervaringsdeskundige op VirtualTourist. Met maar tweeënhalve week te gaan wilde ik voorkomen dat ik onnodige tijd zou verliezen. Dus begon het lijntjes trekken met de muis. Tudela, Toledo, Salamanca en dan naar het zuiden. De Extremadura. De naam doet vermoeden dat het gaat om de extreme wildernis maar betekent slechts voorbij de (rivier) Duero, lees ik op het weblog Notes from Spain. Terwijl ik klikte zag ik mezelf in gedachten al rijden. Voorpret noemen ze dat. Ik moet bekennen dat ik mijn hele leven gruwelde bij dat woord. Voorpret. Dat klinkt toch teveel als vakantie met een lachmachine. Je zult het verdomme leuk hebben. Vakantie zag ik altijd als een tijd van avontuur, van onverwachte gebeurtenissen, van je roekeloos overleveren aan het lot. Reizen was zoiets als parttime ontdekkingsreiziger zijn, nooit wetend of je in Heart of Darkness of The Sheltering Sky terecht zou komen. Nu is het anders, hoe meer ik plan, hoe meer ik kan zien. Ik heb geen zin om kostbare tijd te verspillen aan het zoeken naar hotels ter plaatse en uiteindelijk te belanden in een kot met een bed waar bij elke draai de springveren door Ik bedoel: je rijdt geen 6ooo kilometer om er straks bij thuiskomst achter te komen dat je iets op een steenworp afstand net gemist hebt de lakens heen komen zetten. Ik ga naar TripAdvisor en check van elke plaats de hotels met de beste reviews. De foto s tonen hoe de kamers eruit zien, de reviews laten weten hoe de bedden slapen. Ik download wat podcasts met gratis lessen Spaans en installeer op m n iphone de app van El Pais. Om alvast in de stemming te komen. Met de Wijngids app zoek ik in de supermarkt de beste Spaanse wijnen uit. Zodat ik kan nagaan of ze straks lekkerder smaken. Als de pleisterplaatsen bekend zijn volgt de volgende stap: eten. Ik ben vegetariër en dan is het in Spanje geen overbodige luxe om van tevoren uit te zoeken waar je terecht kunt. Nee dat is geen vlees, dat is ham zei een Spaanse ober ooit tegen me toen ik beteuterd staarde naar het bord dat hij na een moeizame bestelling voor me op tafel zette. Dus check ik op sites als HappyCow waar vleesloos te eten valt, kijk naar de menu s of ze niet te macrobiotisch zijn en neem ze op in de route. Die route is natuurlijk niet een lijntje op de bonnefooi. Ik bedoel: je rijdt geen 6ooo kilometer om er straks bij thuiskomst achter te komen dat je iets op een steenworp afstand net gemist hebt. Dus check ik eerst alle must-see s in Spanje, maak een selectie en ga vervolgens zoeken naar wat daar allemaal nog meer in de buurt is. Op Google Maps zet ik de foto optie aan zodat ik kan zien welke omgevingen het mooist zijn en als ik twijfel ga ik naar YouTube om er wat filmpjes over te vinden. Dat levert weer een heel nieuwe ervaring op. De eerste keer dat ik naar de huiveringwekkende video over de Camino del Rey keek, waarin te zien is hoe je via een in onbruik geraakt bergpaadje en een zeer gammele brug een canyon kunt oversteken, draaide mijn maag zich om. Maar na zeven keer kijken ben ik wel aan het beeld gewend. Ik durfde overtocht zelfs wel aan, denk ik. Reizen was ooit de enige manier om onbekende werelden te leren kennen. Dat is niet meer zo. Een reis als deze kan ik tot in de puntjes voorbereiden. Ik weet hoe ik rij, waar ik stop, eet en slaap. Wat ik ga zien en ook wat ik oversla. Vakantie is een omgekeerde soort augmented reality geworden. Je hebt het beeld al helemaal in je hoofd, de ervaring al bijna. Je moet er alleen nog even heen om het daar ter plekke te projecteren. Dat lijkt overbodig maar met zoveel intensieve voorbereiding ben je echt wel aan vakantie toe. 7

5 PETER FOX Guten Morgen Berlin Guten Morgen Berlin Peter Fox (alias Enuff, alias Pete Fox, burgerlijke naam Pierre Krajewski) (West-Berlijn, 3 september 1971) is een Duitse reggae/hiphop-zanger en één van de drie frontmannen van de Duitse reggaedancehallgroep Seeed. Seeed Behalve bij Seeed werkt Peter Fox sinds 2007 ook aan een solocarrière. Zijn eerste album kwam op 26 september 2008 uit en draagt de titel Stadtaffe. Op dit geheel Duitstalige album kreeg hij de hulp van twee drummers (die verantwoordelijk waren voor de beats) en het Duitse filmorkest Babelsberg, dat melodieën, riffs en harmonische klanken aan het album meegaf. Al op 1 november 2007 was het nummer Fieber, dat Peter Fox samen met K.I.Z. zong, als voorproef van zijn MySpace-site uitgegeven. De eerste single, Alles neu, verscheen op 15 augustus De tweede single van het album, Haus am See, werd op 17 oktober van datzelfde jaar uitgebracht. In Duitsland werd het album uitgeroepen tot Album van het Jaar editie Begeleidende band Bruisend Berlijn In Berlijn is er altijd wel iets te beleven, er zijn veel clubs, bars en straatfeesten. Het aanbod van nachtclubs in Berlijn bestaat uit ongeveer 300 verschillende legale clubs. De meeste clubs zitten in het oosten van Berlijn. Wijken waar je moet wezen zijn Mitte, Friedrichshain-Kreuzberg en Prenzlauer Berg. Cold Steel Drums uit de Verenigde Staten van Amerika begeleidt Peter Fox in onder andere Alles neu en Haus am See. In de winter van 2008 gingen ze mee op tournee met Peter Fox, hetgeen in 2009 een vervolg kreeg met de Stadtaffe-tournee in de lente en zomer van Deze Drumline, die sinds 1985 bestaat, is onderdeel van de North Carolina A&T University Marching Machine. 8 9

6 INTERVIEW Interview met Max Bruinsma N u was mijn kijken al een vorm van lezen; dat krijg je als kunsthistoricus. Ik kijk al heel lang naar beeld alsof het ook tekst is. Ik lees het. De afgelopen kwart eeuw is tekst voor mij steeds meer ook beeld geworden. Maar het is niet alleen een grotere kennis van typografie, die mijn blik op letters, op tekst, heeft veranderd. Ook de manier waarop letters worden gebruikt is veranderd. Met een beetje overdrijving kun je zeggen dat de titel broodtekst is geworden. Gedecoreerde, overdadig vormgegeven, zeer aanwezige letters waren vroeger, al voor de uitvinding van de boekdrukkunst, alleen bestemd voor titels en initialen, de letter waarmee een tekst opende. De rest van de tekst werd geschreven of gezet in een letter die zo onzichtbaar mogelijk wilde zijn. Ze zijn er nog, letters die zich bescheiden dienstbaar maken aan een zo ongestoord mogelijk lezen, maar ze zijn de afgelopen jaren steeds meer omringd, en vaak zelfs verdrongen, door letters die willen gezien worden, die laten zien dat ze er zijn en anders zijn. De vormgeving van letters, en daarmee van woorden en zinnen, is steeds meer een vorm van expressie geworden, die vroeger het exclusieve terrein van de tekst was. Toen waren de letters een medium dat de gedachten van de schrijver - de tekst - zo ruisvrij mogelijk moest transporteren naar het INTERVIEW MAX BRUINSMA EN ZIJN MAGISCHE LETTERS Het kan zijn dat ik de afgelopen, pak m beet, 25 jaar anders naar letters ben gaan kijken omdat ik meer over typografie te weten gekomen ben. De eminente letterontwerpers die ik heb ontmoet, hebben me een groter bewustzijn bijgebracht van de visuele details van letters, het belang van een precies contrast tussen letter en niet-letter, van de lijn en de curve... Mijn lezen is meer kijken geworden. Tekst: Max Bruinsma. Fotografie: Max Bruinsma. 10 hoofd van de lezer. Want tekst is eigenlijk een immaterieel begrip net als taal. Het heeft geen vaste vorm, geen tastbare grondstof. Dat is veranderd. Met enige overdrijving kun je zeggen dat taal materie is geworden, zoals hout of staal: een grondstof die je fysiek kunt bewerken tot kunstige constructies, tot vormen waar je omheen kunt lopen, die je kunt aanraken. We raken tekst aan en hij verandert in een andere tekst, of in een beeld. We aaien over een beeld en er verschijnt tekst. We kijken naar een woord, en het verandert voor onze ogen in een ander woord. Soms lijkt de cirkel rond: voor onze voorouders was tekst magisch. Woorden en dingen stonden in een direct verband - wie macht over de woorden had, had macht over de dingen. De toverspreuk is daarvan het meest aansprekende voorbeeld: woorden die de dingen hun wil opleggen. Is niet ons huidige gebruik van taal in de digitale wereld een variant op dat Sesam open u? De toverspreuken van de 21 ste eeuw zijn computercodes, die de woorden en de dingen in beweging zetten. De betekenis van letters, woorden, tekst is daarmee veranderd, en in zekere zin terug bij de oorsprong van de taal: als gereed- schap waarmee we, letterlijk, grip krijgen op de wereld. En daarmee is het vormgeven van letters, en van tekst, meer dan ooit het vormgeven van de wereld geworden. 11

7 L OFFICIELNL N#1 FEBRUARI/MAART 2015 Art direction: Mitchell van Eijk Online: Mitchell van Eijk Publishing: Mitchell van Eijk Contributors by photography: Tom de Bruijn Toan Ta Tong MITCHELL VAN EIJK L OFFICIEL

ARCHITECTUUR MAGAZINE

ARCHITECTUUR MAGAZINE BERLIJN TRY ME SLECHTS 3,95 ARCHITECTUUR MAGAZINE Een leerzame reis om nooit te vergeten. Tom Met o.a de Dom, Fernsehturm, Bahnhof en nog veel meer. WINTER 2015 3,95 WWW.TOMDEBRUIJN.NL 1 A L E X A N D

Nadere informatie

Berlijn. Ilse. Slowakije. Zo maak je een lettertype Opweg naar Spanje. Door een ander oog. Op avontuur in: Bouwmeester: Reizen, dat is wat ik wil!

Berlijn. Ilse. Slowakije. Zo maak je een lettertype Opweg naar Spanje. Door een ander oog. Op avontuur in: Bouwmeester: Reizen, dat is wat ik wil! Nummer 03/04 maart - april 2014 kampioen.nl Op avontuur in: Slowakije Berlijn Door een ander oog Ilse Bouwmeester: Reizen, dat is wat ik wil! Zo maak je een lettertype Opweg naar Spanje inhoudkampioen

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

CONTENTONDERZOEK. Leraar - Harald Warmelink NIELSVANUNEN GAME DESIGN. Door: Niels van Unen G&I1D

CONTENTONDERZOEK. Leraar - Harald Warmelink NIELSVANUNEN GAME DESIGN. Door: Niels van Unen G&I1D CONTENTONDERZOEK Door: Niels van Unen - 3013736 - G&I1D Leraar - Harald Warmelink INLEIDING Voor het schoolproject genaamd project vrij zijn we met alle 1stejaars in Berlijn geweest. Tijdens ons bezoek

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

Het kasteel van Dracula

Het kasteel van Dracula Uit het dagboek van Jonathan Harker: Het kasteel van Dracula 4 mei Eindelijk kom ik bij het kasteel van Dracula aan. Het kasteel ligt in de bergen. Er zijn geen andere huizen in de buurt. Ik ben moe. Het

Nadere informatie

De Geschiedenis Op 28 Oktober in 1237 werd een nederzetting gesticht met de naam Berlijn in het toen genaamde Pruisen. Op dezelfde datum werd ook in de buurt Cölin opgericht. In 1307 werden deze nederzettingen

Nadere informatie

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL I N T E R I E U R W Wonen op de Windrichtingen IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL Tekst: ANNEMIE WILLEMSE Foto s: JAN VERLINDE 22 TIJDLOOS TIJDLOOS 23 Na een zoektocht naar de ideale bouwgrond, gingen

Nadere informatie

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua Spreekbeurt Dag Oglaya Doua Ik werd wakker voordat m n wekker afging. Het was de dag van mijn spreekbeurt. Met m n ogen wijd open lag ik in bed, mezelf afvragend waarom ik in hemelsnaam bananen als onderwerp

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat.

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat. BERLIJN Toen ik student was ben ik in 1963 voor het eerst in Berlijn geweest. Er was nog geen muur maar om naar Oost-Berlijn te gaan moest je langs de Vopo s die het geweer op de mensen hielden. Geen prettig

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014 4E KLAS Compaen VMBO (VOORLOPIG) 1 PROGRAMMA Maandag 6 oktober 2014 Ochtend: Avond: - vertrek vanaf school - aankomst jeugdherberg, inchecken - avondeten in jeugdherberg -

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand van heb. De vorige keer zei ik dat de nieuwe broek

Nadere informatie

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Lucy van der Windt (Stanislascollege, Delft), Jeroen Bosch (PiusX-college, Almelo) en Gerwin Hoekstra (Willem Lodewijk Gymnasium, Groningen), de winnaars van

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Research context: van venster naar poort Onderdeel: context

Research context: van venster naar poort Onderdeel: context Research context: van venster naar poort Onderdeel: context Naam: Zoë Tabak Klas: GAR1D Vak: Research Leraar: Harald Warmelink Datum: 15-3-2015 Inleiding Naar aanleiding van de eerste discussies binnen

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B2 nr. 3)

Luisteren: muziek (B2 nr. 3) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1]

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Door wjvanderzanden [2] op za, 10/20/2012-22:50 Tags:

Nadere informatie

Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke

Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke Tekst: J. Wolff Foto's: Archief FO/MGB, C. Keizer, D. van Nimwegen, K. Scholtes & M. Schuring Copyright VFB Sectie Nederland 2009-2010

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Deze schrijfles sluit aan bij het Nieuwsbegriponderwerp van deze week: Vuurwerk bij Oud en Nieuw. De schrijftaak

Nadere informatie

BINNENSUIS Jehudi van Dijk

BINNENSUIS Jehudi van Dijk BINNENSUIS Jehudi van Dijk Op het toneel staat een vrouw. Ze draagt gewone kleren en ze heeft een horloge om. Ook staat er een stoel en een prullenbak en ligt er een pluisje op de grond. Ik denk altijs

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

Inspire. Eindborrel. Presentaties

Inspire. Eindborrel. Presentaties 1 Inspire Inspire is een interactieve fysieke ruimte. In het concept inspire is het belangrijk om mensen te inspireren en te enthousiasmeren. per kwartaal komen er experts, passiedragers en ideedragers

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

6 In Beeld. Bieke Depoorter

6 In Beeld. Bieke Depoorter 6 In Beeld Bieke Depoorter De 25-jarige fotografe Bieke Depoorter uit Ingooigem besloot pas in het laatste jaar middelbaar, tot verrassing van velen, om fotografie te gaan studeren. Ze trok naar het Kask

Nadere informatie

1. Flitslicht bij Maste 4

1. Flitslicht bij Maste 4 1. Flitslicht bij Maste 4 Alles is verlaten bij het tussenstation van de kabelbaan. Tussen de dikke, betonnen pilaren waar de ijzeren constructie van het gebouw op rust, staan enkele sneeuwkanonnen en

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

Project Vrij Context onderzoek

Project Vrij Context onderzoek Project Vrij Context onderzoek Naam: Sandor Daemen Klas: G&I 1B Datum: 19-05-2016 Docent(en): Harald Warmelink Vak: Research Inhoud Project Vrij... 1 Inleiding... 3 Methode... 4 Analyse... 5 Conclusie...

Nadere informatie

Eugénie Brands EEN WITTE RAAF. Uitgeverij Aspekt

Eugénie Brands EEN WITTE RAAF. Uitgeverij Aspekt Eugénie Brands EEN WITTE RAAF Uitgeverij Aspekt 1 Ze hebben m n Fordje Ka weer aan de praat gekregen. Hij is zo volgestouwd dat ik nauwelijks over de bagage heen kan kijken. De TomTom is ingesteld en nu

Nadere informatie

Reisverslag Verona 2016 Deel 2 (29 juli 2016) [1]

Reisverslag Verona 2016 Deel 2 (29 juli 2016) [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Verona 2016 Deel 2 (29 juli 2016) Reisverslag Verona 2016 Deel 2 (29 juli 2016) [1] Door wjvanderzanden[2]op

Nadere informatie

Preek Prediker 9 de zin van het leven

Preek Prediker 9 de zin van het leven Lieve gemeente, Vorige week was er een bijeenkomst voor vrijzinnige voorgangers en die ging over het hiernamaals. Wat stel je je voor bij het hiernamaals, bij de hemel of eventueel bij een hel? Mijn collega

Nadere informatie

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden!

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden! KOPIEERBLADEN THEMA 5: Ik wil ridder worden! 97 97 Wat moet je doen om ridder te worden? Vind je dit goed? Moet er nog iets bij? Als je de opdrachten hier goed uitvoert, krijg je een ridderdiploma. Page

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen!

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Maar om nog eerlijker te zijn, gisteren zag ik er heel

Nadere informatie

Preek over Psalm 1,1 a.2 (jeugddienst): Hoe kan ik tijd met God doorbrengen?

Preek over Psalm 1,1 a.2 (jeugddienst): Hoe kan ik tijd met God doorbrengen? Preek over Psalm 1,1 a.2 (jeugddienst): Hoe kan ik tijd met God doorbrengen? Gemeente van onze Heer Jezus Christus! Ze zitten met z'n tweeën op haar kamer: Reinier en Marloes. Ze kennen elkaar al een poosje.

Nadere informatie

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Berlijn 2016 informatie voor thuisblijvers Zwolle, 27 mei 2016 Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Geachte ouder(s)/verzorger(s), Vandaag heb ik uw zoon/dochter

Nadere informatie

Jaargang 5 - nummer 4 week 51. In dit nummer. Van de directeur

Jaargang 5 - nummer 4 week 51. In dit nummer. Van de directeur Jaargang 5 - nummer 4 week 51 In dit nummer Van de directeur 1 Amnesty International 2 Naam nieuwe gymzaal 2 Berlijnreis klas G4A 3 Gala schoolfeest 4 Data eindexamens 2016 5 Hoverboard 5 Wat staat er

Nadere informatie

Krabbie Krab wordt Kapper

Krabbie Krab wordt Kapper E-boek Geschreven en Vormgeving Esther van Duin Copyright Esthers Atelier www.esthersatelier.nl email info@esthersatelier.nl Krabbie Krab wordt Kapper Krabbie krab was een kunstenaar. Hij maakte beelden

Nadere informatie

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden,

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden, September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst Hallo mede dierenvrienden, Na mijn indrukwekkende reis naar India, is mij gevraagd om een kort verhaaltje

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

1 Kussen over mijn hoofd

1 Kussen over mijn hoofd 1 Kussen over mijn hoofd De woonkamerdeur valt met een klap achter mij dicht. Ik ren de trap op, sla hier en daar een tree over. Niet vallen, denk ik nog, of misschien wel vallen. Mijn been breken en dan

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent:

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht 1950-heden Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht: 20ste eeuw (1950-heden) Ga naar http://www.sitepalace.com/develsteinhavo4/muziek.html. Hier vind je links naar muziek(clips) die je nodig hebt

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 [1]

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 [1] Door wjvanderzanden[2]op vr, 07/24/2015-13:29 Tags:reizen

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

exclusief wonen Volmaakt en stoer

exclusief wonen Volmaakt en stoer Volmaakt en stoer De statige, witte woning trekt direct de aandacht. De houten voordeur en zwarte kozijnen staan in schril contrast met de smetteloos witte muren. De woning heeft een stoer karakter door

Nadere informatie

Hoe ik talent voor het leven kreeg

Hoe ik talent voor het leven kreeg Hoe ik talent voor het leven kreeg in makkelijke taal Rodaan Al Galidi Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Semmier Kariem. Ik ben in 1991 gevlucht uit Irak. Daar was Saddam Hoessein

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot,

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot, 23g2.. passeerden vanmiddag veel bommenwerpers en jagers in oostelijke richting. Vanavond naar Simonse geweest. Toen ik terug naar huis ging en nog maar juist de poort uit was, hoorde ik opeens iets, alsof

Nadere informatie

wedding marriage marleen sahetapy fotografie

wedding marriage marleen sahetapy fotografie wedding marriage marleen sahetapy fotografie + Gefeliciteerd! Jullie gaan trouwen! Allereerst, bedankt voor de interesse in mijn werk en het downloaden/opvragen van deze informatieve pdf. Niets is leuker

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

"Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5"

Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5 "Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5" Voor het eerst alleen Ik werd wakker in een kamer. Een witte kamer. Ik wist niet waar ik was, het was in ieder geval niet de Isolatieruimte. Ik keek om me

Nadere informatie

HERDENKING JOODS MONUMENT

HERDENKING JOODS MONUMENT HERDENKING JOODS MONUMENT Op vrijdag 9 maart zullen de leerlingen aanwezig zijn bij de herdenking van het Joods monument op het terrein van voormalig Groot Bronswijk. Tijdens deze herdenking zullen de

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Beter kantoorinnovatie

Beter kantoorinnovatie gekozen lettertype Ik heb Microsoft JhengHei gekozen omdat het mooi duidelijk is. Het is overzichtelijker en makkelijker te lezen vergeleken met de andere lettertype en op lettergrootte 12 groter dan de

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm

Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm In 2011 gingen mijn man en ik 10 dagen op vakantie naar Cyprus. Toen we geland waren, stond er een taxi klaar, om ons naar ons vakantieverblijf, te brengen.

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Wat is er veranderd in Prezi?

Wat is er veranderd in Prezi? Wat is er veranderd in Prezi? Update voor Prezi voor kids januari 2014 Door: Hedwyg van Groenendaal Prezi zit niet stil en is constant bezig om de tool te verbeteren. Omdat het boek op sommige punten niet

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r ATELIER MALKOVICH r o n d l e i d i n g 6 - j a a r WELKOM Atelier Malkovich is een hele bijzondere architectuur tentoonstelling. Wat er zo bijzonder is, ga je met behulp van dit boekje ontdekken. naam

Nadere informatie

SLACHTOFFERSCHAP, TRAUMA EN GEWELD - EEN ONONTWARBARE KLUWEN? 25 mei 2016, Antropia, Driebergen - 25 mei 2016, gedichten Ingmar Heytze

SLACHTOFFERSCHAP, TRAUMA EN GEWELD - EEN ONONTWARBARE KLUWEN? 25 mei 2016, Antropia, Driebergen - 25 mei 2016, gedichten Ingmar Heytze SLACHTOFFERSCHAP, TRAUMA EN GEWELD - EEN ONONTWARBARE KLUWEN? 25 mei 2016, Antropia, Driebergen - 25 mei 2016, gedichten Ingmar Heytze MONITOR Dit wordt geen nieuw verhaal. We doen wat met ons werd gedaan,

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Wat is er veranderd in Prezi?

Wat is er veranderd in Prezi? Wat is er veranderd in Prezi? Update voor Prezi voor kids januari 2014 Door: Hedwyg van Groenendaal Prezi staat niet stil en is steeds bezig om de tool Prezi te verbeteren. De belangrijkste veranderingen

Nadere informatie

10 voorbeelden van slechte of onduidelijke visuele communicatie

10 voorbeelden van slechte of onduidelijke visuele communicatie 10 voorbeelden van slechte of onduidelijke visuele communicatie 1. De Lidl leesmap Deze map staat bij ons in de kantine van het Lidl filiaal waar ik werk. Ik heb er nog nooit ingekeken, maar de tekst die

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

De punt op de i van de restauratie

De punt op de i van de restauratie Gerlof van der Veen De punt op de i van de restauratie Op zoek naar historische eenheid in hedendaagse verscheidenheid Aan de markten in Zutphen vormen de afzonderlijke gevels met elkaar een beschermd

Nadere informatie

Zending wereldwijd. Najaarsactiviteiten GZB. Concerten Psalm Project. GZB-jongerenevent. Driebergen, september 2015

Zending wereldwijd. Najaarsactiviteiten GZB. Concerten Psalm Project. GZB-jongerenevent. Driebergen, september 2015 Najaarsactiviteiten GZB Concerten Psalm Project De GZB organiseert samen met The Psalm Project twee concerten: op 3 oktober in Nijkerk en 10 oktober in Waddinxveen. De avonden staan in het teken van het

Nadere informatie

www.mentalismekalender.com, ideaal gereedschap voor goochelaars en mentalisten

www.mentalismekalender.com, ideaal gereedschap voor goochelaars en mentalisten www.mentalismekalender.com, ideaal gereedschap voor goochelaars en mentalisten Voorwoord Hartelijk voor uw belangstelling voor de mentalisme-kalender, die binnenkort op de markt komt. Hierbij ontvangt

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

ANNE FRANK EEN HERDENKINGSTOCHT IN ACTUELE BEELDEN FRANKFURT AM MAIN AKEN AMSTERDAM KAMP WESTERBORK AUSCHWITZ-BIRKENAU BERGEN-BELSEN

ANNE FRANK EEN HERDENKINGSTOCHT IN ACTUELE BEELDEN FRANKFURT AM MAIN AKEN AMSTERDAM KAMP WESTERBORK AUSCHWITZ-BIRKENAU BERGEN-BELSEN ANNE FRANK EEN HERDENKINGSTOCHT IN ACTUELE BEELDEN FRANKFURT AM MAIN AKEN AMSTERDAM KAMP WESTERBORK AUSCHWITZ-BIRKENAU BERGEN-BELSEN 80 FRANKFURT AM MAIN AKEN AMSTERDAM KAMP WESTERBORK AUSCHWITZ-BIRKENAU

Nadere informatie

WAT IS DE LIBERATION ROUTE EUROPA

WAT IS DE LIBERATION ROUTE EUROPA EUROPA INHOUDSOPGAVE Inhoud Liberation Route Europa 3 Stichting 4 Route 4 Arrangementen 5 Evenementen 5 Luisterplekken 6 App 7 Financiele ondersteuning 7 Pagina 2. Liberation Route Europa Liberation Route

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) [1]

Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) [1] Door wjvanderzanden[2]op

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Ik heb een nieuw horloge, zegt papa. Kijk.

Ik heb een nieuw horloge, zegt papa. Kijk. Prent 1 Sst, ik hoor iets! Prent 1. Sst, ik hoor iets! Said en Jamal zitten aan tafel te eten. Samen met papa en mama. Ik heb een nieuw horloge, zegt papa. Kijk. Papa laat het horloge zien. Het is een

Nadere informatie

Bloemlezing van gedichten van de Dichters Kring 2013 2014. Verwondering maakt het leven mooier

Bloemlezing van gedichten van de Dichters Kring 2013 2014. Verwondering maakt het leven mooier Bloemlezing van gedichten van de Dichters Kring 2013 2014 Verwondering maakt het leven mooier Voorwoord Vorig jaar februari kwam de eerste gezamenlijke dichtbundel van de Dichters Kring Nederland tot stand.

Nadere informatie

Gezellige eenheid met speelse variatie

Gezellige eenheid met speelse variatie 130 Gezellige eenheid met speelse variatie Spelen met ruimtes, hoogtes en materialen is een gedurfde keuze die de nodige dosis lef vereist, maar als de stap daadwerkelijk gezet is, kan dat uitmonden in

Nadere informatie

Hans Kuyper. F-Side Story. Tekeningen Annet Schaap. leopold / amsterdam

Hans Kuyper. F-Side Story. Tekeningen Annet Schaap. leopold / amsterdam Hans Kuyper F-Side Story Tekeningen Annet Schaap leopold / amsterdam De eerste woorden Naomi was geen bang meisje. Nou ja, meestal niet. Extreem grote spinnen ging ze liever uit de weg, en al te opdringerige

Nadere informatie

Rassenleer. Nog lager stonden volgens hem de zigeuners en vooral de joden. Dat waren geen mensen maar ongedierte, dat uitgeroeid moest worden.

Rassenleer. Nog lager stonden volgens hem de zigeuners en vooral de joden. Dat waren geen mensen maar ongedierte, dat uitgeroeid moest worden. De Holocaust Rassenleer Lang voordat Hitler de leider van Duitsland werd, schreef en vertelde hij over de rassenleer. Dat was een theorie die beweerde dat mensen waren verdeeld in rassen: zwakke, minderwaardige

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

WERKBLAD CARLA VEFFER

WERKBLAD CARLA VEFFER WERKBLAD CARLA VEFFER Bron 1. foto Carla met neefje en tante Carla Veffer is geboren op 23 april 1928. De foto is genomen in 1940. Hoe oud is Carla op deze foto? of.. In februari 1943 komt Carla samen

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie