Verslag Congres DoofBlindheid Potsdam en Tactiele Geschiedenis Berlijn

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag Congres DoofBlindheid Potsdam en Tactiele Geschiedenis Berlijn"

Transcriptie

1 Geschreven door Johan Groskamp Verslag Congres DoofBlindheid Potsdam en Tactiele Geschiedenis Berlijn Met Financieel ondersteuning van het Moeder Catharina Fonds

2 Congres DoofBlindheid in Potsdam Van 19 september tot en met 21 september was er een congres over DoofBlindheid in Potsdam georganiseerd. Ik nam twee teamtolken mee voor dit congres. Het ging over het leven van DoofBlinden in Duitsland, communicatie, mobiliteit, werk en wonen. Er zijn ook info kraampjes aanwezig zoals over hulpmiddelen o.a. Nwise, (een bedrijf uit Zweden) en communicatie met gebarentaal en vingerspelling en ook informatie over doofblindheid. 127 jaar geleden nwise is de leverancier van Communicatie zoals teksttelefoneren en beeldbellen uit Zweden. Hij levert tablets met braille leesregel. We hebben zoiets ook in Nederland, de SignCall producten zijn afkomstig van Nwise. Dus ik herken deze producten goed. In 1887 was er voor het eerst een doofblinde vrouw gekomen bij Nonnen in Potsdam. Zij gaven daarvoor alleen les aan doven en hebben toen ook lessen aan doofblinden ontwikkeld, zoals vingerspelling in de hand. Ze werkten toen met een eigen methode voor doofblinden. Ze lieten ons een heel oud filmpje van rond 1900 zien. Heel uniek hoe ze deze communicatie methode opgebouwd hadden. Nonnen gaven vervolgens meer lessen aan doofblinden. Dat kon ik ook vergelijken met Kentalis (voormalig Instituut voor Doven). Vroeger gaven daar broeders en nonen aan doven onderwijs. Dat was toen heel uniek, ze gaven les in godsdienst voor kinderen met een handicap. Ze leren van elkaar om te spelen o.a picknicken en ook mee helpen met het huishouden in het instelling. Ze krijgen ook onderwijs en volgen lessen. Uniek Er werd een lezing gegeven door een horende blinde man. Hij werkt graag met doofblinden waar hij kan iets kan bijdragen, zoals hulpmiddelen en communicatie. In de instelling, waar hij werkt, zijn er verschillende groepen: DoofBlinden, Blinden, DoofBlinden met verstandelijke beperking. etc. Duitse vingerspelling: Nederlandse vingerspelling is beetje anders dan Duitse vingerspelling. Ze is meer afgeleid van Amerikaanse vingerspelling maar behalve T. Duitse handalfabet T is aangepast om netjes te zijn. Bij Amerikaanse T is hier een soort vies scheldwoord als SEX. Mobiliteit Bij mobiliteit heb je hulpmiddelen nodig zoals de taststok. Er zijn veel aangepaste hulpmiddelen op straat. Er zijn geleidelijnen en een trildoosje bij stoplichten. Soms dragen mensen een grote button of een geel armband om de bovenarm: Drie witte stipjes in een driehoek: dat betekend Blind. Bij de stoplicht zie je ook hetzelfde symbool met de 3 stippen. In het Duitse openbaar vervoer reizen doofblinden (en ook met andere handicaps) gratis onbeperkt met de bus en metro. Ze betalen wel met de trein. Ik vind het betere toegankelijk OV dan in Nederland. We reizen met OV chipkaarten. Dat levert hier meer problemen op voor DoofBlinden. In Berlijn doen ze meer ouderwets methode van het reizen, met stempelkaarten. Ook daar zijn veel geleidelijnen voor blinden bij de metro. Als een Doofblinde komt dan gaan passagiers voor hem opstaan. Dan krijgt de doofblinde plek om te gaan zitten. Dat vind ik heel netjes.

3 Gebarentaal Aan verschillende universiteiten geven ze lessen over gebarentaal en ook een beetje over DoofBlindheid. Bij de tolkopleiding wordt tolken niet geleerd om te lormen (wat veel wordt gebruikt) of tactiel te gebaren. Ze hebben wel een speciale opleiding als assistent voor doofblinden (10 maanden). Die wordt ook gevolgd door veel dove mensen. Maar ze hebben eigenlijk te weinig mensen die echt kunnen tolken voor doofblinden. Nu werd door veel assistenten getolkt, maar die zijn daar eigenlijk ook niet voldoende voor opgeleid. Het hebben ook geen doofblinden die daar bij de opleidingen assisteren. Vergelijking met Nederland: Hogeschool Utrecht heeft wel een aantal doofblinden, die assisteren bij de lessen voor studenten, om te leren hoe de communicatie met verschillende methodes en ook de begeleiding moet gebeuren. Na de lezing over de Duitse situatie heb ik van mijn kant verteld dat ik als doofblinde assisteer aan de Hogeschool Utrecht. En dat ik daar ervaar dat het heel belangrijk is dat doofblinden bij deze lessen aanwezig zijn. Zo leren studenten direct van doofblinde personen hoe het zit met communiceren. Ze kunnen hun feedback geven dan leren ze direct wat ze kunnen verbeteren. De spreker van deze universiteit is nu bezig om te zoeken wie daar helpen kan. Psycholoog Doofblinden die meer behoefte aan psychologen hebben, kunnen daar hun eigen frustratie kwijt en daarover vertellen. Sommige doofblinden zijn depressief. Een psycholoog vertelde hoe het precies werkt voor verschillende groepen zoals doofblinden en mensen met Usher en andere visuele beperkingen. Ze doen met hen therapie. Ze schrijven meestal geen medicijnen voor zoals antidepressiva voor doofblinden. Dat werkt vaak niet altijd optimaal. Begeleiders/vrijwilligers Nederland kent een begeleiders voorziening waarbij doofblinden betalen met bonnen voor hun begeleiders. In Duitsland hebben ze dat systeem niet maar de kosten zijn 1 keer 49 euro voor meerdere uren en dan verder niets. Soms wordt deze voorziening ook vergoed maar dat kost veel strijd met de verzekeringen. Er wordt ook veel gewerkt ze met vrijwilligers voor DoofBlinden. Omdat het zo ingewikkeld is in Duitsland hebben ze vorig jaar geprotesteerd bij de Bondsdag. Ze willen niet in isolement raken als er geen voorzieningen aanwezig zijn. Daarom willen ze meer uit isolement komen en beter meedoen aan de samenleving. Ze werken harder om de zichtbaarheid van doofblinden te vergroten in Duitsland. Rondleiding in het gebouw Het congres vond plaatst in het Oberlin-Haus in Potsdam. Daar zijn ook verschillende woon- en onderwijsfaciliteiten voor doven en doofblinden en er werd een rondleiding aangeboden. Iedereen kon ivm beperkte tijd maar een onderdeel bekijken. Ik heb ervoor gekozen om te bekijken hoe doofblinden daar worden voorbereidt op werk en te zien wat voor training zij gaan volgen. We werden door een rondleidster door het gebouw rondgeleid. Veel Doofblinden of Blinden of mensen met verstandelijk beperking werken met activiteiten zoals kaarsen maken, van kralen en stoffen mooie kunstwerken maken en dergelijke. Ze maken veel tactiele kunstwerken die ze kunnen voelen. Zoals keien. Dat vond ik heel interessant. Ze verkopen de spullen niet maar als iemand een gift wil geven dan krijgt hij een cadeau zoals bijvoorbeeld kaarsen. Tijdens tweede wereldoorlog Ik vroeg met mijn nieuwsgierigheid hoe doofblinden tijdens de tweede wereldoorlog leven in Potsdam. Ze werkten tijdens de 2de wereldoorlog. Zo konden zij laten zien aan de Duitsers dat

4 doofblinden voor werk voor hun eigen land nodig zijn, en voor deportatie worden gered. Bij het bevrijdigingsoperatie hebben Russen dit het gebouw in Potsdam gebomdardeerd en hebben sommigen dit helaas niet overleeft. Dat was een afschuwelijke periode. Avondmaaltijd Tijdens het congres was een avond georganiseerd om gezamenlijk te gaan dineren. Het was heerlijk Duits eten met Duits bier. We hebben samen met Duitse doofblinden gewapperd. En we hebben ervaringen uitwisselen zoals over het doofblindencamp in Seaback en de communicatievormen in Duitsland. We hebben veel erover gesproken. Na het congres gingen we uiteten met een hele groep Duitse doofblinden en begeleiders in Potsdam bij een Italiaans restaurant. We hebben daar ook over het congres besproken. Ze gaan nog feedback geven om dit congres te verbeteren in de toekomst. We vonden het een heel interessant en leerzaam en boeiend congres, dat we daar hadden gevolgd. We willen met DoofBlinden uit Duitsland contact onderhouden. Dan leren we veel van hen. En zij leren weer van ons. Eetcafe Berlijn Van tevoren hadden we al een afspraak gemaakt met een organisatie van Doofblinden in Berlijn. Zij hebben toen een afspraak met ons gemaakt en organiseerden een brunch in een Eetcafe in Berlijn. Nadat we van 1 van de 2 tolken afscheid hadden genomen, ben ik met 1 tolk voor een paar dagen Berlijn gaan verkennen.we hebben op zondagmiddag 21 september bij dat Eetcafe die groep doofblinden ontmoet. We hebben lekker Duitse gebak met koffie besteld. We hebben samen gezellig gekletst. Het was heel uniek sfeer daar. Je kan het zien dat er de naam van Eetcafe

5 vingerspelling aanwezig is. De eigenaar van het eetcafé is doof en er komen vaak doofblinden. Dat vind ik heel uniek. Toegankelijk Duitsland Bij elk museum in Potsdam en Berlijn mocht ik veel dingen aanraken en voelen. Op de eerste dag hebben we kasteel Sanssoussi in Potsdam verkend. Bij dit koninklijke terrein hebben we een gebouw bezocht. Daar binnen moest ik witte handschoen aandoen omdat alles zo oud en kwetsbaar was. Daarmee mocht ik dan de kunstwerken en meubels voelen. Ik vond het een heel mooie gebouw. Bij de balzaal zag ik een heel grote zaal waar vroeger mensen kwamen dansen en bijkletsen en en ook voor diner gingen zitten. Het gebouw was ingedeeld in grote zalen maar had ook veel logeerverblijven voor de gasten van de koning, met verschillende kamers met elk een eigen open haard. Dat vond ik heel prachtige zalen en kamers. Bij elk museum was een sprekende gids met koptelefoon verkrijgbaar, dat de tolk kon vertalen. En er waren ook voelbare plattegronden voor blinden, bijv een hele groot reliëfmaquette van het hele tuinencomplex en alle gebouwen bij Sanssoussi. Ook bij de Reichstag waren alle gebouwen op speciale platen als reliëf voelbaar. Ook andere plattegronden van politieke gebouwen in Berlijn kon ik daar voelen. Zo weet ik hoe de gebouwen eruit zien. En er was ook een speciale rondleiding verkrijgbaar die een filmpje in Duitse gebarentaal op het scherm liet zien. Dat vond ik heel mooi om te zien en ervaren. Terug naar Crisis, 2e wereldoorlog, koude oorlog, Berlijnse muur. Door geschiedenisles heb ik meer interesse in de geschiedenis van Duitsland. Na 1e wereldoorlog verloor Duitsland. Ze moet de schade betalen aan andere landen waar ze de schade aan gebracht hadden. Door de beursaanval uit Amerika was de crisis uitgebroken. Er is grote armoede in Duitsland. Ook is er grote werkloosheid in de hele wereld. Hitler is in Oostenrijk geboren en heeft meegevochten tijdens 1e wereldoorlog. Hij was niet zo blij dat de 1e wereldoorlog voorbij is en dat Duitsland verloor. Hij heeft zijn wraak bewaard tot hij de macht kreeg. Hij heeft al jaren hard gewerkt bij zijn politieke partij. De leden groeiden flink. Hij kreeg meer macht sinds Dat werden moeilijkere jaren voor alle Duitsers. Toen veranderde alles voor Duitsland. Dankzij Hitler zijn er meer banen en meer geldleningen. Dan komen meer banen omdat ze meer wapens en tanks en auto s etc etc bouwden. De 2e wereldoorlog brak toen uit en steeds meer landen werden erin betrokken. In 1939 was de eerste aanval en veroveringen op buurlanden van Duitsland, daarna werd langzaam heel Europa veroverd. Bij het Holocaust-museum heb ik ook alle foto s gezien. Het waren afschuwelijke tijden tijdens de 2e wereldoorlog.

6 In 1945 verliest Duitsland hun eigen terrein door Amerikaanse, Canadese en Russische troepen. Toen had Hitler een bunker. Ik was ook op de plek waar die bunker vroeger stond en waar Hitler zelfmoord heeft gepleegd op 30 april We waren ook bij de Gedächtniskirche (Herdenkingskerk) bij de Kurfürstendamm. Ik zag de tijdens de oorlog beschadigde kerk in Berlijn. De Russische legers hebben toen de kerk gebombardeerd. Ze hebben het niet meer herbouwt maar willen hem juist zo laten het staan om de 2e wereldoorlog te herdenken. 2 nieuwe gebouwen hebben ze er tegenaan gebouwd. Eentje voor tentoonstelling, zodat je kunt zien hoe de oude kerk vroeger was. De andere voor godsdiensten. Dat vond ik heel jammer van de mooie oude kerk. Maar het is een zwaar beschadigde kerk. Nadat de wereldoorlog was afgelopen kwamen er ook moeilijke tijden voor Oost-Duitsers. Duitsland werd verdeeld : West-Duitsland en Oost-Duitsland. Maar Berlijn wordt het verdeeld in 4 sectoren: Amerika, Frankrijk, Engeland kregen toezicht over West-Berlijn, en Rusland over Oost- Berlijn. Zelfs inwoners in Berlijn werden gescheiden. Ik zag daar ook foto's van. Moeder met kinderen moesten gaan scheiden van elkaar. Dat vind ik hartverscheurend. Veel Oost-Duitsers probeerden te vluchten naar West-Duitsland. Russische troepen hebben vluchtingen doodgeschoten als ze over prikkeldraad oversteken. Het werkt niet goed en ze konden mensen niet tegenhouden. Rusland heeft toen de Berlijnse muur in 1961 opgebouwd en overal streng bewaakte grensposten neergezet. Zo konden mensen niet meer vluchten naar West- Duitsland. Vlucht met heteluchtballon Toen ik 10 jaar oud was keek ik film over een ballonvaart. Toen dacht ik dat het fantasiefilm was. De tolk heeft mij verteld dat het een echt waargebeurd verhaal was. Dat bewijs daarvan heb ik ook teruggevonden bij Museum Checkpoint Charlie. Daar zag ik dezelfde film die ik eerder gezien had. Sinds 1961 is er Berlijnse muur. Zo kon niemand meer vluchten, en ook geen rivieren meer overzwemmen. Maar mensen konden via de lucht vluchten. Een man werkte daar heel hard aan. Zijn vrouw verzamelde stoffen en gasflessen. Zijn vrouw maakt een heel grote ballon van stof met haar naaimachine. Ze werkten samen heel hard om alles af te ronden. In een nacht hebben ze gas aangezet om de ballon met hete lucht vol te blazen. Eindelijk zijn ze gereed om met de heteluchtballon de vlucht te proberen. Ze zijn ingestapt. Toen vlogen ze ermee in de lucht maar ze verdwaalden. Ze hebben het route gegokt. Ze zijn toen op de grond belandt. Ze zagen Politie met zwaailichten. Ze waren erg onzeker.en vroegen "waar we zijn? Zijn we in West-Duitsland?" Politie bevestigde dat ze in West-Duitsland waren. De familie was erg blij en voelde zich bevrijd. In dat museum waren nog heel veel voorbeelden van andere mensen die zijn gevlucht, verstopt in koffers, auto's, luidsprekers en dergelijke Er zijn veel veranderingen in de politiek in Rusland. De troepen trekken zich terug uit Oost-Europa. Ze hebben afspraken gemaakt met Amerika om de atoomwapens terug te dringen. Er zijn veel protesten in Oost-Europa, en mensen hebben genoeg van het opgesloten voelen en de onderdrukking. De DDR bestaat 40 jaar. Het was voor hun feestelijk maar de veranderingen zijn ook voelbaar. Veel mensen protesteren tegen de Berlijnse muur. Ze willen van hun vrijheid genieten. Eindelijk is het zover. De DDR heeft toegezegd dat de muur open gaat. Russische troepen verlaten Oost-

7 Duitsland. Veel Oost-Duitsers hebben toen de muur kapotgemaakt omdat ze blij waren dat ze zijn bevrijdt. Een jaar later werd West en Oost-Duitsland verenigd tot 1 land Duitsland. Ik vind het erg hoe verdrietig mensen zijn. Oost-Duitsers mogen niet bij West- Duitsers op bezoek, maar West-Duitsers mogen wel bij hen op bezoek. Rusland is bang dat Oost-Duitsland leegloopt. Daarom mogen mensen niet de grens over. Daarom was het heel een afschuwelijke tijd. Ik heb de Berlijnse muur gezien en gevoeld hoe het in de verleden tijd was. Het was echt afschuwelijke periode en heel jaren moesten ze dit meemaken. Ik zag ook een Trabant. Dat is een antieke vieze kleine auto uit Oost-Duitsland. Niet gemaakt van metaal maar van kunststof. Heel uniek zeg.. Dankzij uw bijdrage mocht ik Berlijn beleven en me verdiepen in een soort tijdmachine hoe mensen toen leefden en dat allemaal verkennen. Dankzij een tolk uit Amsterdam, die in Berlijn is opgegroeid, kon ik worden rondgeleid in heel Berlijn en kon ik veel zien over de geschiedenis. Ik ben heel blij dat ik de complete geschiedenis van Berlijn mag verkennen. En bij het congres was het een heel leerzame ervaring hoe het met doofblindheid zit. Dat leer ik heel veel van. Maar het was ook heel interessant om over ervaringen met andere doofblinden te kunnen uitwisselen en hun wat meer te vertellen wat mijn ervaringen hier in Nederland zijn.

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Lucy van der Windt (Stanislascollege, Delft), Jeroen Bosch (PiusX-college, Almelo) en Gerwin Hoekstra (Willem Lodewijk Gymnasium, Groningen), de winnaars van

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een museum uit die tijd. Openluchtmuseum

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem A Bridge too Far is een film over de meest tragische blunder van de Tweede Wereldoorlog en vertelt heel precies over een groot plan. Dat plan kostte meer Geallieerden

Nadere informatie

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede 2.3.1. Wereldoorlog I INHOUD OEFENBOEK De Eerste Wereldoorlog 02-03 2.3.2. Wereldoorlog II De Tweede Wereldoorlog 04-05 La Vita è Bella 06-07 3.1. Geweldige personen Jezus

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

De hereniging van Duitsland

De hereniging van Duitsland De hereniging van Duitsland 9 november is voor onze oosterburen een bijzondere dag. Op die dag in 1989 viel namelijk de Berlijnse muur en die ingrijpende gebeurtenis wordt nog steeds elk jaar in het hele

Nadere informatie

Referentie onderzoek

Referentie onderzoek Referentie onderzoek Project Vrij Research - Harald Warmelink 12-06-2016 - Michelle Avis - G&I1A Inleiding Als onderdeel van het schoolproject Vrij ga ik, samen met een groepje klasgenoten, een installatie/spel

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b Bijlage VMBO-KB 2015 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-15-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een website over de viering van 200 jaar koninkrijk

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014 4E KLAS Compaen VMBO (VOORLOPIG) 1 PROGRAMMA Maandag 6 oktober 2014 Ochtend: Avond: - vertrek vanaf school - aankomst jeugdherberg, inchecken - avondeten in jeugdherberg -

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951 Leven in veiligheid Niemand laat zonder reden zijn familie, vrienden en bezittingen achter. Vluchtelingen kunnen niet anders. De situatie in hun eigen land is te gevaarlijk om er te blijven. Ze vluchten

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

De Geschiedenis Op 28 Oktober in 1237 werd een nederzetting gesticht met de naam Berlijn in het toen genaamde Pruisen. Op dezelfde datum werd ook in de buurt Cölin opgericht. In 1307 werden deze nederzettingen

Nadere informatie

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief Drents Archief Meisje met de hoepel Groep 2 Les 3 Speuren in het archief Les 3 Speuren in het archief Samenvatting van de les In het Drents Archief bevindt zich een kistje dat een dubbele bodem blijkt

Nadere informatie

Californië te Verenigde Staten van Amerika

Californië te Verenigde Staten van Amerika Moeder Catharina Fonds Onderwerp: FW: Verslag: Californië te Verenigde Staten van Amerika (11 juli 2013 tot en met 23 juli 2013) Van: Ekrem Koç Verzonden: dinsdag 3 september 2013 4:19 Aan: info@moedercatharinafonds.nl;

Nadere informatie

Na ingecheckt te zijn, hebben we lekker gegeten in het hotel. Daarna heb ik nog even wat nageborreld en daarna ging ik pitten.

Na ingecheckt te zijn, hebben we lekker gegeten in het hotel. Daarna heb ik nog even wat nageborreld en daarna ging ik pitten. Weekendje Berlijn 21, 22 en 23 april 2006 Het was een hele eind rijden. Na eerst een scheepswerf in Papenburg bezocht te hebben, begonnen we rond 12:30 uur te rijden naar Berlijn. Het was een lange rit,

Nadere informatie

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren.

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren. Bezoek kasteeltje Geijsteren. 7 Juni bezocht groep 6 het kasteeltje in Geijsteren. Cynthia Siefers heeft de kinderen rondgeleid. Ze heeft een boek geschreven: een trots kasteel. Ze heeft verteld wat er

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Inleiding op het lespakket. Blz. 3. Het verhaal van Musa Blz. 4. Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5

Inleiding op het lespakket. Blz. 3. Het verhaal van Musa Blz. 4. Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5 Musa Inhoud Inleiding op het lespakket. Blz. 3 Het verhaal van Musa Blz. 4 Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5 Het koffertje ontdekken. Blz. 6 en 7 Inhoud koffertje. Blz. 8 en 9 2 Inleiding

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4

1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4 Inhoudsopgave Pagina: 1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4 3.1. 9 september: Huisduinen, Donkere Duinen 4 3.2. 20 september: Donkere Duinen 5 3.3. 27

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Projectthema: De verhalenkoffer Les 1 Groeten van Leo Voorbereiding Lesdoelen Achtergrondinformatie Extra s Filmpjes Lesdoelen op het digibord

Projectthema: De verhalenkoffer Les 1 Groeten van Leo Voorbereiding Lesdoelen Achtergrondinformatie Extra s Filmpjes Lesdoelen op het digibord Voorbereiding Lesdoelen Achtergrondinformatie Extra s Knip de Mix en matchkaartjes uit (zie de laatste pagina van deze lesvoorbereiding). Zorg ervoor dat complete setjes worden uitgedeeld, anders is er

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

3 Andere landen waren door de Russen gewoon ingepikt. dat waren :

3 Andere landen waren door de Russen gewoon ingepikt. dat waren : DE KOUDE OORLOG (1945-1989) Koude oorlog? Wat is dat nou weer? Met "de Koude Oorlog" bedoelen we de spanningen tussen de 2 grootste landen van de wereld. Die 2 landen waren de Sovjet-Unie en Amerika. Na

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Janusz Korczak. door Renée van Eeken

Janusz Korczak. door Renée van Eeken Janusz Korczak door Renée van Eeken Hoofdstukken 1. Inleiding 2. Wie was Janusz Korczak? 3. Zijn levensverhaal 4. Janusz Korzcak in deze tijd 5. Waarom ik hem gekozen heb 6. Nawoord 7. Bronvermelding 1

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

Het leven van Adolf Hitler

Het leven van Adolf Hitler Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Matthijs Admiraal 22 november 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/91671 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens.

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens. LB -. Nederland doet niet mee > Lees Ruzie in Europa. Leg uit waarom Nederland toch met de oorlog te maken krijgt. Gebruik de volgende woorden: vluchten kamp voedsel België. In 9 krijgen twee landen ruzie

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Bijlage VMBO-KB 2004 tijdvak 2 GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Bronnenboekje 400030-2-633-527b SOCIALE ZEKERHEID EN VERZORGINGSSTAAT IN NEDERLAND bron

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

bericht Belangrijke data: Tweede Wereldoorlog project stukjes geschreven door leerlingen uit groep 7

bericht Belangrijke data: Tweede Wereldoorlog project stukjes geschreven door leerlingen uit groep 7 bericht Info : 30 Jaargang 14 : 08-04-2016 Redactie : Monique Bos E-mail redactie : m.bos@westerwijs.nl Belangrijke data: 16 april Oud papier groep 4a 20 april Spelsportdag groep 3 en 4 in sporthal Quicksilver

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 [1]

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 Reisverslag Boedapest 2015 Deel 2 [1] Door wjvanderzanden[2]op vr, 07/24/2015-13:29 Tags:reizen

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Herdenking Capitulaties Wageningen

Herdenking Capitulaties Wageningen SPEECH SYMPOSIUM 5 MEI 2009 60 jaar NAVO Clemens Cornielje Voorzitter Nationaal Comité Herdenking Capitulaties Wageningen Dames en heren, De détente tussen oost en west was ook in Gelderland voelbaar.

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

Het eerste bezoek : Embangweni Primary and Secondary School for the Deaf

Het eerste bezoek : Embangweni Primary and Secondary School for the Deaf Afgelopen week zijn we op bezoek geweest bij diverse scholen en programma s voor dovenzorg in Malawi. In deze extra editie doen we verslag van onze reis. Dit is de route die we hebben afgelegd. We zijn

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat.

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat. BERLIJN Toen ik student was ben ik in 1963 voor het eerst in Berlijn geweest. Er was nog geen muur maar om naar Oost-Berlijn te gaan moest je langs de Vopo s die het geweer op de mensen hielden. Geen prettig

Nadere informatie

Anne Frank, haar leven

Anne Frank, haar leven Anne Frank, haar leven EC_biwerk_Anne.indd 3 01-04-2008 16:11:45 Anne Op 12 juni 1929 wordt in Duitsland een meisje geboren. Het is een gelukkig meisje. Ze heeft een vader en moeder die van haar houden.

Nadere informatie

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Vandaag is het precies 70 jaar geleden dat ons land werd bevrijd. Generaties Nederlanders zijn opgegroeid in een

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent:

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht 1950-heden Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht: 20ste eeuw (1950-heden) Ga naar http://www.sitepalace.com/develsteinhavo4/muziek.html. Hier vind je links naar muziek(clips) die je nodig hebt

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet Haarlem, 5 november Dames en heren,

Toespraak Gerdi Verbeet Haarlem, 5 november Dames en heren, Toespraak Gerdi Verbeet Haarlem, 5 november 2016 (alleen het gesproken woord geldt) Dames en heren, Welkom, wat goed u allen weer te zien. Allereerst veel dank aan de Commissaris, dat wij hier vandaag

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma

Verkiezingsprogramma Verkiezingsprogramma Op 15 maart zijn er weer verkiezingen. Iedereen mag kiezen op welke politieke partij hij of zij stemt. We kiezen dan de partijen die vier jaar lang samen bepalen wat er gebeurt. En

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland De Tweede Wereldoorlog herdacht Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland Nationale herdenking in Nederland Hebben we in Nederland de oorlog altijd zo herdacht? - een kleine herdenkingsgeschiedenis

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 Welke kaart geeft de historisch

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Verslag van de themabijeenkomst over de Wmo

Verslag van de themabijeenkomst over de Wmo Verslag van de themabijeenkomst over de Wmo 19 november 2015 Op 19 november 2015 organiseerde de Wmo- Klankbordgroep voor en door mensen met een verstandelijke beperking voor de AV-regio haar eerste themabijeenkomst.

Nadere informatie

Reisverslag Ravensbrück/Berlijn 2014

Reisverslag Ravensbrück/Berlijn 2014 Reisverslag Ravensbrück/Berlijn 2014 Maandag 3 maart We zijn er bijna! 07:30 We zitten in de bus, op naar Duitsland! Ouders uitzwaaien en daar vertrekken we. Het gaat goed in de bus, de ene probeert nog

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 [1]

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 [1] Door wjvanderzanden[2]op vr, 07/24/2015-16:38 Tags:reizen

Nadere informatie

BEELDANALYSE IN DE AARDRIJKSKUNDE. Toon Steenssens. Graffiti in Berlijn

BEELDANALYSE IN DE AARDRIJKSKUNDE. Toon Steenssens. Graffiti in Berlijn BEELDANALYSE IN DE AARDRIJKSKUNDE Toon Steenssens Graffiti in Berlijn Keuze van een stad: Tijdens de lesvrije week, na de examenperiode van kerstmis, ben ik samen met mijn gezin op citytrip geweest naar

Nadere informatie

HENK BUTER * 12 augustus 1928 9 februari 2015

HENK BUTER * 12 augustus 1928 9 februari 2015 IN MEMORIAM HENK BUTER * 12 augustus 1928 9 februari 2015 We gaven hem de geuzennaam professor zonder universiteit. Henk was belezen en taalvaardig, leergierig en geleerd, filosofisch en praktisch. Hij

Nadere informatie

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1 Achtergrond informatie voor docenten. D- Day betekend de eerste dag van een grote militaire operatie. In de Tweede Wereldoorlog viel dat op 6 juni 1944. Maar de inval van de Amerikanen in Afghanistan was

Nadere informatie

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Berlijn 2016 informatie voor thuisblijvers Zwolle, 27 mei 2016 Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Geachte ouder(s)/verzorger(s), Vandaag heb ik uw zoon/dochter

Nadere informatie

ZELFREDZAAMHEID IN KAART GEBRACHT

ZELFREDZAAMHEID IN KAART GEBRACHT ZELFREDZAAMHEID IN KAART GEBRACHT Waarschuwen Assisteren - Redden 24 september 2013 - Congres Veilige Zorg ieders Zorg HEEFT U IN KAART GEBRACHT WELKE CLIËNTEN ZELFREDZAAM ZIJN BIJ EEN ONTRUIMING?? IEDER

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 46 punten

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Hans van der Beek. over schrijven en alles

Hans van der Beek. over schrijven en alles Hans van der Beek over schrijven en alles Hijschrijftcolumns,boekenennogveelmeer, behoorttotde KunstenMedia redactievanhet Parool,isvadervantweejongensenisbezigte halveren.juist,afvallen.hansvanderbeekschrijft.

Nadere informatie

Daarna gingen we naar de gymzaal. Daar stond een soort

Daarna gingen we naar de gymzaal. Daar stond een soort Het was een heel erg leuk bij ons op school, woensdag 10 december. Eerst kwamen er mensen in de klas uitleg geven en allerlei voorwerpen voor mindervalide laten zien. Zoals voorwerpen vaarbij je je pols

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - I Door de tijd heen De volgende historische gebeurtenissen hebben allemaal te maken met migratie en staan in willekeurige volgorde: 1 Afrikanen worden op slavenschepen naar Amerika gebracht om te werken

Nadere informatie