Scouts Sint- Martinus den XIIde. Winterkamp verkenners

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Scouts Sint- Martinus den XIIde. Winterkamp verkenners"

Transcriptie

1 Scouts Sint- Martinus den XIIde Winterkamp verkenners BERLIJN

2 1

3 Voorwoord Ook dit jaar gaan de verkenners van Scouts Sint-Martinus den 12de op winterkamp. Elk jaar bezoeken we naar traditie een grootstad. Dit jaar heeft de leiding besloten om naar het oosten te trekken en Berlijn te bezoeken. Gedurende vijf dagen zullen we genieten van de cultuur, de bezienswaardigheden en alles wat Berlijn ons te bieden heeft. De bedoeling van dit boekje is om zowel de ouders als de verkenners te informeren over wat er ons te wachten staat op dit winterkamp. Eerst bespreken we uitgebreid de geschiedenis van Duitsland. Dit lijkt ons nodig om het huidige Duitsland en Berlijn te begrijpen. Vervolgens wordt de spots geworpen op de beroemdste en belangrijkste gebouwen, musea, standbeelden en andere architecturale meesterwerken. Daarna doen we de planning van dit winterkamp in Berlijn uit de doeken. Deze laatste pagina s van het boekje zijn de belangrijkste, hier vind je de praktische info terug. Een stevig linker, Jullie leiding. 2

4 Inhoudstabel VOORWOORD 2 1 GESCHIEDENIS VOOR DE FRANKEN FRANKISCHE RIJK (5DE EEUW 843) OOST- FRANKISCHE RIJK ( ) HEILIGE ROOMSE RIJK ( ) RIJNBOND ( ) DUITSE BOND ( ) NOORD DUITSE BOND ( ) DUITSE KEIZERRIJK ( ) WEIMARREPUBLIEK ( ) NAZI- DUITSLAND ( ) GEALLIEERDE BEZETTINGSZONES ( ) BONDSREPUBLIEK DUITSLAND ( 1990 HEDEN) 8 2 BERLIJN BERLIJN IN CIJFERS GESCHIEDENIS VAN BERLIJN BEZIENSWAARDIGHEDEN TIERGARTEN KAISER- WILHELM- GEDÄCHTNISKIRCHE POTSDAMER PLATZ REICHSTAG BRANDENBURGER TOR GENDARMENMARKT BERLINER DOM NIKOLAIVIERTEL SCHLOSS CHARLOTTENBURG HOLOCAUST- MAHNMAL ALEXANDERPLATZ FERNSEHTURM EAST SIDE GALLERY CHECKPOINT CHARLIE SCHLOSS SANSSOUCI KURFÜRSTENDAMM EUROPA- CENTER KAMPADRES MEENEMEN VERTREK EN AANKOMST EEN GLIMP VAN WAT JULLIE TE WACHTEN STAAT BETALING 17 3

5 1 Geschiedenis What experience and history teaches us is that people and governments have never learned anything from history, or acted on principles deduced from it Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Duits filosoof, Voor de Franken In de prehistorie bewoonden Germaanse en Keltische stammen het gebied dat we nu als Duitsland kennen. Vanaf de tweede eeuw voor Christus trokken de Romeinen uit het zuiden op en legden hun grens langs de Rijn en de Donau. Een poging nog verder noordwaarts op te rukken, mislukte en bovendien waren de rivieren veel makkelijker te verdedigen. Vanaf de vierde eeuw na Christus begint het tij te keren voor de Romeinen. Germaanse stammen landen vanuit Scandinavië in Duitsland. Daarop volgen de Grote Volksverhuizingen van volkeren uit Azië. De Germaanse stammen die vanuit Scandinavië kwamen, worden verder naar het zuiden en westen gedrukt. Een groot aantal van hen probeert het Romeinse Rijk binnen te komen om zich daar te vestigen. Uiteindelijk trekken de Romeinen zich terug uit Duitsland. 1.2 Frankische Rijk (5de eeuw 843) Na de volksverhuizingen vestigden de Franken zich in het gebied dat nu Frankrijk genoemd wordt. In de achtste eeuw komt een machtig man aan de macht van dit volk, namelijk Karel de Grote. Deze verovert (samen met zijn voorvaders) een rijk dat heel Frankrijk, Duitsland, de Lage Landen, Noord-Italië en Noord-Spanje omvat. In 800 wordt Karel de Grote tot keizer gekroond door de paus. Volgens zijn visie is er immers een nieuw West- Romeins Rijk ontstaan. De Byzantijnen wijzen de claim van deze "barbaren" echter minachtend van de hand. Na de dood van zijn zoon breekt echter onenigheid uit tussen zijn kleinzonen en al snel wordt het rijk gesplitst in drie delen (in 843 bij het Verdrag van Verdun): het Westen (het latere Frankrijk), het Midden (Lotharingen) en het Oosten (het latere Duitsland). De grenzen opgetekend in het Verdrag van Verdun hebben mee de huidige grenzen van Europa bepaald. 1.3 Oost- Frankische Rijk ( ) Na het Verdrag van Verdun wordt de West-Europese regio geplaagd door oorlogen tussen de 3 nieuwe rijken. Het Midden krijgt de keizerskroon (geërfd van Karel de Grote en die op zijn beurt van het West-Romeinse Rijk). Later wordt dit deel veroverd door het Oost- Frankische Rijk veroverd, waarmee de keizerskroon aan Duitsland toeviel. Het westen zal zich tot het latere Frankrijk ontwikkelen. Uit hetoosten ontwikkelt zich het Heilige Roomse Rijk. 4

6 1.4 Heilige Roomse Rijk ( ) Op haar hoogtepunt omvat het Heilige Roomse Rijk het huidige Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië, Zwitserland, het oosten van Frankrijk, de Lage Landen en delen van Noord- en Centraal- Italië. Dit gigantische rijk had natuurlijk (mede dankzij haar omvang & de verschillende volkeren die er woonden) haar problemen doorheen de geschiedenis. Investituurstrijd in de 11de en 12de eeuw De investituurstrijd is een machtsstrijd tussen de keizer en de paus over wie het recht heeft hoge geestelijken te benoemen. De paus komt als winnaar uit deze strijd en weet het beslissingsrecht van de keizer aanzienlijk in te perken. De investituurstrijd wordt beëindigd met het Concordaat van Worms in 1122 waarin alle afspraken tussen keizer en paus vastgelegd werden. Binnenlandse problemen in de 15de eeuw Doordat er geen grondwet bestaat in het onmetelijke Roomse Rijk, lopen tal van zaken mis of zorgen eigen interpretaties voor conflicten. Doordat de vorige keizer van het Heilige Roomse Rijk de doodstraf had gekoppeld aan ketterij, nam de Kerk deze taak op zich en stak bijgevolg veel energie in de vervolging van ketterij. In dit grote rijk werden wetten gehandhaafd uit lang vervlogen tijden en daarom gingen er steeds meer en meer stemmen op om de structuur van het Rijk te veranderen. Uiteindelijk wordt in 1495 voor het eerst de Reichstag bijeengeroepen (een vergadering van de verschillende leiders van het Rijk) en de Keizerlijke Hervorming wordt hier goedgekeurd. Pas in 1512 zijn alle wetten van deze hervorming goedgekeurd en in dit jaar krijgt het Heilige Roomse Rijk ook een nieuwe naam, namelijk het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Reformatie & Contrareformatie De Reformatie, ook wel Hervorming genoemd, is een godsdienstige beweging in de 16de eeuw onder leiding van Maarten Luther en Johannes Calvijn. In deze godsdienstige beweging uiten zij kritiek op het geloof en de manier hoe dat dit beleden wordt door de Kerk. Een gevolg hiervan zijn strubbelingen tussen de hertogen en de Keizer die meer dan een eeuw duren. De Kerk zelf kwam samen in het Concilie van Trente ( ) om de misstanden en misbruiken binnen de Rooms-katholieke Kerk aan te pakken en dus de voedingsbodem voor de Reformatie weg te nemen. Het gevolg hiervan was de Contrareformatie die duurde tot in de 18de eeuw. 1.5 Rijnbond ( ) De Rijnbond was een bond tussen Duitse staten die op 12 juli 1806 onder druk van Napoleon werd gevormd nadat deze in de Slag bij Austerlitz keizer Frans II en tsaar Alexander I had verslagen. Deze bond betekende de ontbinding van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. In 1813 trok de Zesde Coalitie op tegen Napoleon. Deze coalitie bestond uit het Verenigd Koninkrijk, Rusland, Spanje, Portugal, Pruisen, Oostenrijk, Zweden en enkele kleinere Duitse staten. Na de nederlaag van Napoleon in de Slag bij Leipzig tegen de Zesde Coalitie in 1813 viel de Rijnbond uiteen. 1.6 Duitse Bond ( ) De Rijnbond was een bond tussen Duitse staten die op 12 juli 1806 onder druk van Napoleon werd gevormd nadat deze in de Slag bij Austerlitz keizer Frans II en tsaar Alexander I had verslagen. Deze bond betekende de ontbinding van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie.In 1813 trok de Zesde Coalitie op tegen Napoleon. Deze coalitie bestond uit hetverenigd Koninkrijk, Rusland, Spanje, Portugal, Pruisen, Oostenrijk, Zweden enenkele kleinere Duitse staten. Na de nederlaag van Napoleon in de Slag bij Leipzig tegen de Zesde Coalitie in 1813 viel de Rijnbond uiteen. 5

7 1.7 Noord Duitse Bond ( ) De Noord-Duitse Bond is een statenbond bestaande uit alle delen van Duitse gebieden ten noorden van de Main, opgericht binnen de Pruisische invloedsfeer. De Frans-Pruisische oorlog, soms ook Frans-Duitse Oorlog genoemd, begon op 19 juli 1870 en duurde tot 10 mei De oorlog werd gevoerd tussen Frankrijk en alle Duitse staten onder leiding van Pruisen, ook die ten zuiden van de Main. Frankrijk was beducht voor de snel groeiende Pruisisch-Duitse macht. Frankrijk was tot 1870 de sterkste natie op het vasteland in Europa, maar Pruisen, onder leiding van Bismarck (de eerste minister), wilde deze plaats innemen. Deze door beide partijen gewenste oorlog, zou het omslagpunt betekenen. Op 18 januari 1871 werd in de Spiegelzaal van het Kasteel van Versailles het Duitse Keizerrijk geproclameerd met Wilhelm I van Pruisen als Duits keizer. De Franse capitulatie volgde op 28 januari. 1.8 Duitse Keizerrijk ( ) Het Duitse Keizerrijk bestaat uit de staten van de Noord-Duitse Bond, Beieren, Württemberg, Baden en geheel Hessen- Darmstadt. Het is een autoritair en sterk militaristisch georganiseerd. Het Keizerrijk is een vorstenbond onder Pruisische leiding, waarbij de afzonderlijke staten op cultureel en administratief gebied een grote mate van soevereiniteit genieten. Dit Duitse Keizerrijk wordt ook wel eens het Tweede Rijk genoemd, aangezien het Heilige Roomse Rijk het eerste rijk was. Tijdens de Conferentie van Berlijn ( ) wordt een bijeenkomst van 15 Europese landen en de Verenigde Staten gehouden in Berlijn, over de verdeling van Afrika. Het Duitse Keizerrijk krijgt Duits - Zuidwest Afrika, het huidige Namibië, toegewezen en een tiental jaar later worden Rwanda en Burundi als provincies aan het Duitse Keizerrijk toegevoegd. Hoewel de keizer via de Conferentie van Berlijn erin slaagt enige koloniën te verwerven, voelde men zich toch duidelijk gefnuikt in zijn groeimogelijkheden. Ondertussen neemt Duitsland de leidende rol in industrieel en economisch opzicht op zich. De periode tot 1914 is daarom een soort stilte voor de storm. Hoewel de grenzen in Europa open waren, was er een ongebreidelde wedloop om de macht tussen de sterk nationalistische staten van Europa. Op diplomatiek vlak woedde er jaren een oorlog van wisselende bondgenootschappen, die uiteindelijk door de gebeurtenissen in de Balkan tot uitbarsting kwam. Na de moord op Frans Ferdinand vond Duitsland zichzelf naast Oostenrijk- Hongarije tegenover het Verenigd Koninkrijk, Rusland en Frankrijk. Het enthousiasme was aanvankelijk groot, maar de prijs van de oorlog waarin de overwinning uitbleef en van de verschrikkingen van de loopgraven, was erg hoog. Ook kreeg Duitsland te maken met een groeiende ontevredenheid van de lagere sociale klassen. De geloofwaardigheid van het bewind brokkelde af. Dit leidde in 1918 tot de Novemberrevolutie en de val van Wilhelm II, die naar Nederland uitweek. Op 9 november 1918 werd de republiek uitgeroepen die bekend zou worden als de Weimarrepubliek. 6

8 1.9 Weimarrepubliek ( ) Duitsland had de Eerste Wereldoorlog verloren. Op verzoek van met name Frankrijk, werd er in het Verdrag van Versailles bepaald dat Duitsland herstelbetalingen moest geven. Keizer Wilhelm II was na de oorlog naar Nederland gevlucht en daarmee was er een einde gekomen aan het keizerrijk Duitsland. Na de val van de monarchie in 1918 werd door sociaal-democraten een democratische republiek uitgeroepen, later informeel Weimarrepubliek genoemd naar de stad waar de grondwet werd afgekondigd. Zoals overal in de wereld had Duitsland tijdens het Interbellum te kampen met economische recessie en inflatie. Dit werd dramatisch toen in 1929 de Amerikaanse beurs instortte waardoor Amerikaanse leningen aan Duitsland stopten. De herstelbetalingen waren nu onmogelijk te betalen. Dit had eveneens grote gevolgen voor andere Europese landen. De inflatie maakt het Duitse volk ontevreden, hetgeen leidt tot een radicalisering aan rechter- en linkerzijde van het politieke veld. In 1933 wint Adolf Hitler de verkiezingen en komt zijn NSDAP1 aan de macht. De overwinning van de NSDAP is te danken aan de zeer slechte economische situatie in Duitsland, de onmacht van de andere politieke partijen, straatterreur georganiseerd door de NSDAP, de goed geoliede partijstructuur van de NSDAP, haar idealen, massabijeenkomsten, militair vertoon, de financiering van de partij door conservatieve industriëlen en ten slotte de persoon van Hitler. Niet veel later verkreeg Hitler op democratische wijze de alleenheerschappij over Duitsland. Hiermee was de periode van de Weimarrepubliek ten einde Nazi- Duitsland ( ) Met Nazi-Duitsland of het Derde Rijk wordt een periode in de geschiedenis van Duitsland bedoeld die liep van 30 januari 1933 tot 8 mei 1945 onder het nazi-regime. In deze periode (1939) begon nazi-duitsland de Tweede Wereldoorlog, die in Europa op 8 mei 1945 eindigde met de capitulatie van Duitsland. Het Derde Rijk sloot in de eerste 6 jaren (tot 1939) van haar bestaan veel verdragen met sterke grote landen, als de Sovjetunie, Groot-Brittannië en Italië. Eind jaren dertig annexeerde het Derde Rijk reeds de landen Tsjechië en Oostenrijk en zo werd het Groot-Duitse Rijk gevormd. De andere grootmachten doen op dat moment niets om de ontwikkeling van de Duitse oorlogsmachine tegen te houden. De nazi's noemden hun staat het Derde Rijk. Als Eerste Rijk gold het oude Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie ( ), als Tweede Rijk het Duitse Keizerrijk ( ). Volgens hun verwachting zou het Derde Rijk 1000 jaar bestaan. Een van de belangrijkste elementen uit de Nazi- ideologie, is de superioriteit van het Arische (Duitse) ras. Vanuit deze ideologie werd de vervolging van andere volkeren zoals joden en zigeuners, maar ook van homoseksuelen, andersvaliden en geesteszieken gestart (vb. Auswitch). In 1939 valt Duitsland Polen binnen en bezet twee derde van het land. Dit is voor Engeland en Frankrijk de aanleiding om Duitsland de oorlog te verklaren. België probeert neutraal te blijven, maar wordt in mei 1940 overrompeld door het Duitse leger. Hetzelfde lot ondergaat Nederland en Frankrijk. Engeland krijgt het hard te verduren onder de Duitse luchtaanvallen, maar houdt stand. Ondertussen heeft Hitler ook Operatie Barbarossa gestart (verovering van Rusland). De Duitse oorlogmachine draait nu echter over zijn toeren en kan niet genoeg materiaal (en manschappen) produceren. Bovendien gaan nu ook de Amerikanen deelnemen aan de oorlog naar aanleiding van het Japanse (bondgenoot van Duitsland) op Pearl Harbour en de successen van de Duitse U-boten in de Atlantische Oceaan. Op 6 juni 1944 landen de geallieerde troepen in Normandië en beginnen aan de Bevrijding. Duitsland kwam als verliezer uit de oorlog en was volledig in puin geschoten. 7

9 1.11 Geallieerde Bezettingszones ( ) In augustus 1945, na de overgave van Duitsland werd de Conferentie van Potsdam gehouden. De Geallieerden verdeelden Duitsland in vier bezettingszones: de Fransen in het zuidwesten, de Britten in het noordwesten, de Amerikanen in het zuiden en de Sovjets in het oosten. Ook Berlijn, dat in de Sovjetzone lag, werd in vier sectoren verdeeld. De drie westerse sectoren vormden West- Berlijn en de Sovjetsector vormde Oost-Berlijn. In 1949 werden tevens de Bondsrepubliek Duitsland (BRD), met hoofdstad Bonn, en de Duitse Democratische Republiek (DDR), met hoofdstad Oost-Berlijn, gesticht West- en Oost Duitsland ( ) De BRD, later West-Duitsland genoemd, leunde (dit door de bezettingszones) aan bij het Westen en de DDR, later Oost-Duitsland genoemd, was een satellietstaat van Sovjetunie. Vanaf 1949 vluchtten steeds meer inwoners van de DDR naar West-Berlijn, dat in de DDR lag maar behoorde tot de BRD. Om die vluchtelingenstroom naar West-Berlijn tegen te gaan, besloot de DDR om in 1961 een muur rond West-Berlijn te bouwen, later bekend als de Berlijnse Muur. Iedereen die toch nog naar West-Berlijn durfde te vluchten, werd neergeschoten. West-Duitsland ontwikkelde zich tijdens de Koude Oorlog als een economisch rijkere regio terwijl Oost-Duitsland armer en armer werd. Door de politieke veranderingen in 1989, werd op 9 november 1989 de grens tussen Oost- en West-Berlijn geopend. Op 3 oktober 1990 werd Duitsland officieel herenigd. Na 40 jaar gedwongen scheiding, waren er grote verschillen tussen de landen gegroeid. Het was een enorme uitdaging om deze verschillen, die vooral op economisch gebied aanwezig waren, weg te werken Bondsrepubliek Duitsland ( 1990 heden) Na de hereniging werd Duitsland officieel de Bondsrepubliek Duitsland genoemd en Berlijn werd weer de hoofstad. De munteenheid en het rechtssysteem van het vroegere West- Duitsland werden aangenomen voor de Bondsrepubliek Duitsland. Na een verhit debat in de Bundestag (het Duitse parlement) kwam een verhuis van de politieke instanties van Bonn naar Berlijn op gang. Deze verhuis heeft geduurd van 1991 tot In 1999 hield de Bundestag haar eerste zitting in Berlijn in het heropgebouwde (het was platgebombardeerd tijdens WO II) Reichstaggebouw. Met vandaag het hoogste werkloosheidcijfer sinds 1930 (5,2 miljoen) staat Duitsland voor een grote uitdaging (en er zijn er nog: de strijd tegen het internationaal terrorisme, troepen in Afghanistan, de afwijzende houding tegen de Irak-Oorlog, haar leidende positie in de Europese Unie... ) in de nabije toekomst in een steeds meer veranderende wereld. 8

10 2 Berlijn Ich bin ein Berliner John F Kennedy, President van de VS, tijdens een bezoek aan Berlijn in Berlijn in cijfers Berlijn (Duits: Berlin) is de hoofdstad van Duitsland. Het is de grootste stad van het land met 3,5 miljoen inwoners. De stad ligt aan de rivier de Spree en wordt omsloten door de deelstaat Brandenburg, waar het sinds 1920 echter geen deel van meer van uitmaakt. Berlijn is een aparte deelstaat geworden. Berlijn is onderverdeeld in twaalf stadsdelen (Bezirke). Ieder stadsdeel heeft een eigen burgemeester (Bürgermeister). De burgemeesters van de stadsdelen vormen de Rat der Bürgermeister, waarvan de Regierender Bürgermeister voorzitter is. Deze raad adviseert de Senaat. 2.2 Geschiedenis van Berlijn Het gebied rond Berlijn wordt al sinds de oudheid bewoond. Rond 1200 waren er twee stadjes aan de rivier, Cölln en Berlijn. Het is niet bekend wanneer ze precies stadsrechten kregen. De eerste keer dat ze genoemd worden is 1251 voor Berlijn en 1261 voor Cölln. In 1307 besloten de twee gemeenschappen samen te gaan en in 1400 hadden de plaatsen in totaal ongeveer 8000 inwoners. Vanaf 1319 werd er lang en bloedig gestreden om het gebied Brandenburg door diverse vorstenhuizen. In 1411 smeekte de bevolking de keizer van het Heilige Roomse Rijk om hulp. In 1415 werd Friedrich von Hohenzollern door Rome benoemd tot keurvorst van Brandenburg, dit vormde het begin van de 500-jarige heerschappij door de Hohenzollern-dynastie. Keurvorst Frederik III erfde de titel in 1688 en verhief in 1701 Brandenburg tot koninkrijk en werd gekroond tot Koning Frederik I van Pruisen. In 1866 werd na oorlogen met Denemarken en Oostenrijk de Noord-Duitse Bond gesticht, een bond van 22 staten en vrijsteden. In 1870 begon Pruisen een oorlog met Frankrijk en lijfde Elzas en Lotharingen in. Op 18 januari 1871 riep Otto von Bismarck het Duitse Rijk uit met Berlijn als hoofdstad. In Berlijn zul je echter nog weinig elementen aantreffen die herinneren aan haar eeuwenoude bestaan. De verklaring hiervoor is het Nationaal Socialisme van Hitler en Tweede Wereldoorlog die ze ontketende. Conform de status van het Derde Rijk, wilde Hitler van Berlijn de mooiste stad van de wereld maken. Albert Speer2 kreeg van Hitler de opdracht Berlijn het aanzicht van Berlijn te veranderen. Tot een echte uitvoering van het plan is het echter nooit gekomen. Vanaf 1941 begonnen de Duitsers grote verliezen te leidden (mislukken van operatie Barbarossa op het Oostfront). Tijdens de bevrijding werd Berlijn bijna volledig in puin geschoten door de bommenwerpers van de geallieerden en de Russische tanks. Na de oorlog begon een moeizame wederopbouw die tot op heden voortduurt. In de conferentie van Potsdam werd overeengekomen om Berlijn in vier sectoren op te delen, elk onder bewind van een grootmacht van de geallieerde troepen (Fr, VK, USA en USSR). De drie sectoren van de Westerse grootmachten kwamen al snel onder het gecentraliseerde gezag van de Amerikanen. De spanningen van de Koude Oorlog waren het best voelbaar in Berlijn, ze waren er volledig verweven met het dagelijkse leven. Het was immers onmogelijk om zonder toestemming van het ene deel van de stad naar het andere te reizen. Bovendien waren velen uit het Oosten aangetrokken door de rijkdom en vrijheid van het Westen, talrijke vluchtpogingen waren het gevolg. Om deze tegen te gaan bouwden de Oost- Duitsers op 13 augustus 1961 de Berlijnse muur. West-Berlijn was volledig afgesloten van 9 de rest van de Westerse wereld. Het kon enkel nog via de lucht bereikt worden. Als gevolg van het Warschaupact in de zomer van 1989, haalde het Duitse volk op de nacht van 9 november van hetzelfde jaar de muur neer. Dit was het begin van de Fluwelen Revolutie en het einde van het IJzeren Gordijn. 9

11 2.3 Bezienswaardigheden Tiergarten Het park Tiergarten (of: Große Tiergarten) ligt in het centrum van Berlijn in het stadsdeel met dezelfde naam. Tiergarten is 210 hectare groot en het meest omvangrijke park van Berlijn. Ter vergelijking: het Hyde Park in Londen heeft een oppervlakte van 125 hectare en het Central Park in New York is 335 hectare groot. Het park wordt doorsneden door een aantal grote verkeersaders. De wegen komen samen in het plein Große Stern (Grote Ster). In het midden van dit verkeersknooppunt staat de Siegessäule. De 62 meter hoge Siegessäule (Zuil van de Zeges) is gebouwd ter herinnering aan de overwinningen van de Pruisen overdenemarken in 1864, Oostenrijk-Hongarije in 1864 en Frankrijk in Hetstandbeeld bovenop de pilaar stelt de godin Viktoria voor Kaiser- Wilhelm- Gedächtniskirche De Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-kirche is een kerk in Berlijn die in de Tweede Wereldoorlog door een bombardement zwaar beschadigd werd. Van de kerk is alleen de ruïne van de toren bewaard gebleven als monument voor de vrede. Bij de ruïne werd tussen 1951 en 1961 een moderne kerk gebouwd Potsdamer Platz Potsdamer Platz is een druk verkeersplein in het centrum van Berlijn. Het is genoemd naar de nabijgelegen stad Potsdam. Voor de Tweede Wereldoorlog was het een levendige plaats, maar na de oorlog bestond het uit een grote puinhoop. In 1961 werd de Berlijnse Muur dwars over het plein aangelegd. Na de afbraak van de Muur in 1989 ontstond de grootste bouwput van Europa. Er werden vele nieuwe gebouwen neergezet op de lege vlakte die was ontstaan: o.a. het Daimler- Chrysler Quartier, het Sony-Center en de Bahntower, waarin de Deutsche Bahn gevestigd is. In 1990, vlak na de val van de muur, werd op de nog zanderige vlakte een rockconcert van Pink Floyd opgevoerd: The Wall. Het plein staat bekend om zijn vele theaters, filmhuizen en bioscopen. Er is onder andere een IMAX-theater gevestigd met het grootste bioscoopscherm van Duitsland waar films in 3D kunnen worden bekeken. De voormalige loop van de Berlijnse Muur is op sommige plaatsen met stenen in het wegdek aangegeven. 10

12 2.3.4 Reichstag De Reichstag was het voormalige parlement van Duitsland dat in 1949 door de Bondsdag opgevolgd is. De Rijksdag zetelde in het Rijksdaggebouw te Berlijn. De Term "Reichstag" (Rijksdag) is een samenstelling van "Deutsches Reich" en tag (wat betekent: vergaderen voor een debat). In 1933, bij de vooravond van de verkiezingen die Hitler aan de macht brachten, branden de Reichstag uit. De Nazi s beschuldigden de communisten van het aansteken van de brand. Dit zorgde voor de verkiezingsoverwinning voor Hitler. En vormde later een alibi om politieke, communistische tegenstanders uit de weg te ruimen. Na de oorlog is gebleken dat de Nazi s zelf de brand hadden aangestoken Brandenburger Tor Het Brandenburger Tor is de enige bewaard gebleven stadspoort van Berlijn. Vroeger was de plek waar de poort staat de stadsgrens van het centrum. Wie door de poort wilde, moest tol betalen. De eerste poort stamt uit In 1788 werd door architect Carl Gotthard Langhans op dezelfde plek een nieuwe poort gebouwd in opdracht van de Pruisische koning Frederik Willem II. Het beeld op het gebouw, een Quadriga (tweewielige wagen met vier paarden), werd in 1806 meegenomen door Napoleon naar Parijs als oorlogsbuit. Het is acht jaar later door een Duitse maarschalk teruggebracht naar Duitsland. Het beeld dat er nu op staat, een Griekse strijdwagen met daarin de godin Victoria, is een replica. Het oorspronkelijke beeld is verloren gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog. De replica is gemaakt met de oorspronkelijke gietvorm die nog in het depot stond van de West- Berlijnse Firma Noack. In de jaren 60 van vorige eeuw werd de Berlijnse Muur langs deze poort gebouwd. Het Brandenburger Tor stond in de Russische sector en was vanaf een verhoging te bezichtigen vanuit het westen. Het was dertig jaar lang niet mogelijk om onder de poort door te lopen. Het Brandenburger Tor is 20 meter hoog, 70 meter breed en 10 meter diep. Vandaag is de poort het symbool van de Duitse eenheid. Het Branderburger Tor kan je vandaag ook zien op enkele Duitse euromunten: die van 0,10, 0,20 en 0,50. 11

13 2.3.6 Gendarmenmarkt De Gendarmenmarkt is één van de meest prachtige pleinen in Berlijn, omringd door het Konzerthaus Berlin (thuisbasis van het Berlijns Symfonisch Orkest), de Franse en Duitse Kathedraal. De Franse Kathedraal werd in het begin van de 18de eeuw opgericht om als kerk te dienen voor de Berlijnse Hugenotengemeenschap. Tijdens WO II is deze zwaar beschadigd geraakt en vanaf 1977 heropgebouwd. Ook de Duitse Kathedraal werd slachtoffer van WO II en brandde volledig plat. Na de Duitse eenmaking werd hij heropgebouwd tot in Drie jaar later werd hij heropend als een museum van de Duitse geschiedenis Berliner Dom Gebouwd in 1905, ter vervanging van eerdere kerken op dezelfde plaats. De nieuwe kathedraal was 114 meter lang en 73 meter breed. Deze kathedraal in barokstijl met Italiaanse renaissance- invloeden werd als protestants tegengewicht van de Sint-Pietersbasiliek te Rome gezien. Net zoals veel gebouwen in Berlijn heeft ook deze kathedraal geleden onder WO II, en de reconstructie van de kathedraal, in een simpelere vorm, duurde tot In de kathedraal bevindt zich ook een crypte met meer dan tachtig sarcofagen van de Pruisische koninklijke familie Nikolaiviertel Het Nikolaiviertel (letterlijk de Nikolaswijk) is de gereconstrueerde historische kern van Berlijn. In het centrum ligt de Nikolaikerk. Deze kleine regio is befaamd voor haar traditionele Duitse restaurantjes en cafeetjes Ephraim Palais In het gereconstrueerde Nikolaiviertel bevindt zich dit Palais. Het is onderdeel van de Stichting van Stads Musea. Het is gebouwd in de 15de eeuw en later veranderd in de barokstijl van de 18de eeuw. Vervolgens werd het vernietigd door de communisten. In 1987 werd het herbouwd ter viering van het 750-jarig bestaan van Berlijn. Vandaag de dag zijn er vooral moderne kunstexposities te zien Schloss Bellevue Schloss Bellevue is een slot tennoorden van het park Tiergarten.Het is de residentie van de huidige Duitse president, Horst Köhler. Het slot ondergaat nog tot het einde van 2005 aanpassingswerken, dus laten we hopen dat deze tegen onze komst vroeger klaar zijn. Door de werken zetelt de president tijdelijk in Schloss Charlottenburg. 12

14 Schloss Charlottenburg Slot Charlottenburg is het grootste paleis in Berlijn en stamt uit de tijd van de Pruisische vorsten. In de Tweede Wereldoorlog werd het slot vrijwel geheel vernietigd, waardoor er nog weinig originele meubels in het slot over zijn. Ook het porselein en het Delfts blauw in de porseleinkamer moesten grotendeels worden vervangen. Het grote park, dat tot het slot behoort, is opgebouwd aan de hand van de tekeningen uit de begintijd van het slot naar het voorbeeld van Versailles. De tuin is naar de mode van die tijd ook eens een Engelse tuin geweest Holocaust- Mahnmal Het Holocaust-Mahnmal is een monument ter herdenking van de Jodenvervolging tijdens WO II. Het bestaat uit 2711 betonblokken variërend in hoogte van 20 cm tot 4,5 meter met een tussenruimte van 95 cm. Onder het veld met de blokken is een expositieruimte ingericht. De architect Peter Eisenman heeft het monument ontworpen. Het veld met de golvende blokken roept volgens hem een gevoel van desoriëntatie en isolement op en is symbolisch voor de ervaringen van de Joodse bevolking tijdens het nazibewind. De betonblokken zijn bespoten gecoat met een speciale chemische laag waardoor graffiti makkelijk te verwijderen is. Producent van de anti graffitilaag is het farmaceutische bedrijf Degussa, tijdens de Holocaust mede-eigenaar van het bedrijf dat Zyklon B produceerde voor het Derde Rijk. De bouw van het Holocaust- Mahnmal werd door dit oude nieuws even onderbroken, maar na een onderzoek werd besloten dat het bedrijf voldoende afstand had genomen van haar verleden Alexanderplatz De Alexanderplatz is een groot open plein in centraal Berlijn, aan de rivier de Spree en de Berliner Dom. De Berlijners noemen het meestal simpelweg Alex. Deze veemarkt van oorsprong werd naar aanleiding van het bezoek van de Russische tsaar Alexander I hernoemd. In de buurt van het plein bevinden zich een aantal merkwaardige constructies. Onder andere de Fernsehturm, het Forum Hotel Berlin (het hoogste gebouw met verdiepingen in Berlijn), de Wereldtijdklok (een roterende installatie die de tijden over de wereld aangeeft) en het Rotes Rathaus (het rode stadhuis) liggen in de buurt van de Alexanderplatz. 13

15 Fernsehturm De Fernsehturm (televisietoren) was in het begin 365 meter hoog maar na een nieuwe antenne in 1990 is ze nu 368 meter hoog en daarmee de tweede hoogste constructie in Europa (de Ostankinotoren in Moskou is 540 meter hoog). In het midden van de bol bevindt zich een bezoekerscentrum op 204 meter boven de grond en enkele meters erboven kan je op restaurant gaan. Dit restaurant draait elk half uur East Side Gallery De East Side Gallery is een monument voor vrijheid. Het is een 1,3 kilometer lang stuk van de Berlijnse Muur. Op de oostzijde van de muur staan ongeveer honderd tekeningen van kunstenaars over heel de wereld. Waarschijnlijk is het de grootste openluchtgallerij ter wereld. 14

16 Checkpoint Charlie Checkpoint Charlie was tijdens de verdeling van Berlijn een controlepost op de grens van de Amerikaanse en russische sector, bij een poort in de Berlijnse muur. Omdat dit het derde checkpoint was op de grens tussen West- en Oost-Berlijn (sinds de instelling van de invloedssferen na de Tweede Wereldoorlog), werd het Charlie genoemd, naar de derde letter van het spellingsalfabet van de NAVO. Tijdens de Koude Oorlog werd de post symbool voor zowel de scheiding, als voor de vrijheid. Na de val van de muur werd het checkpoint opgeheven. Later werd een kopie van het wachthuisje opgericht en werd de loop van de muur met stenen in de straat aangegeven. Grote bekendheid bij toeristen geniet het "Haus am Checkpoint Charlie". Dit is een museum met beelden en voorwerpen die de geschiedenis vertellen over vluchtpogingen van Oost naar West Schloss Sanssouci Schloss Sanssouci (fr. sans souci = zonder zorgen) ligt in het oostelijke gedeelte van het gelijknamige park en is één van de bekendste paleizen in Potsdam in de Duitse deelstaat Brandenburg. De Pruisische Koning Frederik de Grote liet in de jaren een klein zomerpaleis in rococo-stijl bouwen. Onder Frederik Willem IV van Pruisen werd Schloss Sanssouci tussen 1840 en 1842 door de ombouw en de verlenging van de twee zijvleugels verder uitgebreid. Sinds 1990 staat Sanssouci met zijn paleizen en parken als Werelderfgoed onder de bescherming van UNESCO. De organisatie zegt hierover het volgende: Paleizen en parken van Sanssouci, vaak als het Versailles van Pruisen bestempeld, zijn een synthese van de diverse kunstrichtingen van de 18e eeuw in de steden en hofhoudingen van Europa. Het geheel is een treffend voorbeeld van architectonische creaties en landschapsvormgeving met als achtergrond het monarchistische staatsidee Kurfürstendamm De Kurfürstendamm is de grootste winkelboulevard in Berlijn. De straat is breed opgezet met gescheiden rijbanen en een groenstrook middenin (vroeger reden hier trams overheen). Deze 3,5 kilometer lange boulevard staat bij de Berlijners bekend als Ku-damm. Je vindt er de Kaiser Wilhelm-Gedächtniskirche (monument voor de vrede) en het Europa- Center (een stad op zich) Europa- Center Het Europa-Center is het grootste Berlijnse inkoop-, zaken- en ontspanningscentrum. Het gebouw werd in 1965 geopend en bestaat uit meer dan 60 winkels, galerijen, bars, restaurants, bioskopen, een cabaret ( Die Stachelschweine ). Op het dak van de garage bevinden zich de thermen met sauna, zwembad en massage- inrichtingen. De totale etalageoppervlakte bedraagt m2, dus het Europa-Center is werkelijk een stad op zich! 15

17 3 Praktische info 3.1 Kampadres Pfadfinderburg Ziekowstraße Berlin. Via de site kan je al een kijkje nemen naar onze slaapplaats Meenemen Wat neem wel je mee: - Slaapzak + matje - Warme jas (waterbestendig), handschoenen, sjaal & muts - Identiteitskaart +SIS-kaart + ouderlijke toestemming (zie site scouts en gidsen vlaanderen) - 2 keukenhanddoeken - wasgerief - eetgerief - kledij (voldoende warm) - Zakgeld: 45 euro lijkt ons ruim voldoende - Stevige schoenen - goed gedrag - goed humeur - Lunchpakket (eten en drinken, voldoende tot aan het avondeten) - niet-elektronisch bezigheidsmateriaal voor op de bus (strips,...) - Eventueel één DVD voor af te spelen op de busrit - goed rapport - Eventueel een geldbeugel - Varia (jullie zitten allemaal al lang genoeg bij de scouts om te weten wat mag) Wat neem je niet mee: - Elektrische en elektronische apparaten (radio s, cd-spelers, laptops, gsm s,...) - Alcoholische dranken of drugs - zakmes, kompas - slechte rapporten - je ouders Wat doe je aan: - Perfect uniform - degelijke schoenen - Warme Jas voor als we uit de buis moeten 16

18 3.3 Vertrek en Aankomst We spreken donderdag 26 december af om half 5s ochtends aan het lokaal. Nadat de bus is ingeladen en jullie afscheidt, hebben genomen van je ouders, zal de bus om 5 uur stipt vertrekken. Belangrijk is dat we stipt om 5 uur zullen vertrekken. De bus wacht niet op jullie! Na 5 dagen spetterend winterkamp (figuurlijk hopelijk), zullen we maandag 30 december terugkeren. Onze richttijd is rond 22 uur arriveren aan het lokaal. Dit is natuurlijk maar een richttijd, aan het lokaal zal een leiding staan die eventueel vroege ouders op de hoogte brengt. Mogen wij als leiding jullie dan ook vragen om met de terugkerende leiding op de bus te communiceren via de leiding aan het lokaal en niet direct via telefoon. 3.4 Een glimp van wat jullie te wachten staat Donderdag Aankomst rond 14 uur in Berlijn, Stadswandeling door Berlijn met aandacht voor en bezoek van: Brandenburger Tor, Kaier-Wilhelm, Potsdamer Platz, East-Side gallery, Reichstag, Berliner dom, Nikolaiviertel, Ephraim Palais, Egyptisch museum. Vrijdag Potsdam, Schloss Sanssouci, Filmmuseum, centrum, park Babelsberg, Berlijn by night Zaterdag Technik museum, Europa-center-Berlin, Checkpoint Charlie, Kurfürstendamm Zondag Tiergarten, Schloss bellevue, Schloss Charlottenburg, Holocaust-Mahnmal, Gendarmenmarkt, Berliner Dom, Deutsche historisch Museum, Fernsehturm, Alexanderplatz, verrassing Maandag Opruimen en terugkeer naar België Dit programma is ondervoorbehoud en kan altijd gewijzigd worden. 3.5 Betaling Als allerlaatste hebben we het belangrijkste gehouden. Van elke verkenner wordt verwacht dat hij ten laatste vrijdag 20 december heeft gestort. Dit geld is nodig om de busreizen en verzekering en locatie op voorhand te betalen. De leiding heeft een lijst met wie de laatste betalers waren. En elke dag moeten er afwassers na het eten gezocht worden. Trek dus zelf maar de conclusie. Vermeling: NAAM + VOORNAAM + BETALING WINTERKAMP Bedrag: 170 euro Rekeningnummer: IBAN BE

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat.

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat. BERLIJN Toen ik student was ben ik in 1963 voor het eerst in Berlijn geweest. Er was nog geen muur maar om naar Oost-Berlijn te gaan moest je langs de Vopo s die het geweer op de mensen hielden. Geen prettig

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014 4E KLAS Compaen VMBO (VOORLOPIG) 1 PROGRAMMA Maandag 6 oktober 2014 Ochtend: Avond: - vertrek vanaf school - aankomst jeugdherberg, inchecken - avondeten in jeugdherberg -

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording.

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording. Onderzoeksvraag: Hoe zorgden nationalistische gevoelens ervoor dat de Duitstalige gebieden één staat werden? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme,

Nadere informatie

CITYTRIP Berlijn & Potsdam

CITYTRIP Berlijn & Potsdam CITYTRIP Berlijn & Potsdam Foto: shutterstock DRIEDAAGSE VLIEGTUIGREIS 1 Programma DAG 1: Herzlich willkommen Samenkomst op de luchthaven van Zaventem voor de rechtstreekse vlucht naar Berlijn. Korte rit

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

EKEREN BERLIJN 12 tot 16 mei 2010

EKEREN BERLIJN 12 tot 16 mei 2010 EKEREN BERLIJN 12 tot 16 mei 2010 De geschiedenis van Berlijn in een notendop Berlijn werd officieel gesticht in 1230. Oorspronkelijk waren er twee steden; Berlijn en Cölln, die in de 14 de eeuw tot verdere

Nadere informatie

Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant,

Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant, Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant, Dit jaar organiseren we terug een 4daagse reis. Ditmaal richten we onze schreden naar prachtige stad BERLIJN. We nodigen jullie zeer hartelijke uit om deel te

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

7. Het ontstaan van het nationalisme

7. Het ontstaan van het nationalisme 7. Het ontstaan van het nationalisme Artikel 3 uit de Verklaring van de rechten van de mens en de burger, 1789. De oorsprong van iedere soevereiniteit ligt wezenlijk bij het volk/de natie. Geen instantie,

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

De hereniging van Duitsland

De hereniging van Duitsland De hereniging van Duitsland 9 november is voor onze oosterburen een bijzondere dag. Op die dag in 1989 viel namelijk de Berlijnse muur en die ingrijpende gebeurtenis wordt nog steeds elk jaar in het hele

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen Tijdvak 9 Toetsvragen 1 De Eerste Wereldoorlog brak uit naar aanleiding van een moordaanslag in Serajewo. Maar lang daarvoor groeiden er al tegenstellingen waarbij steeds meer landen werden betrokken.

Nadere informatie

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Berlijn 2016 informatie voor thuisblijvers Zwolle, 27 mei 2016 Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Geachte ouder(s)/verzorger(s), Vandaag heb ik uw zoon/dochter

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Reisweek Berlijn. 3TL Informatieboekje Saenredam College Zaandijk

Reisweek Berlijn. 3TL Informatieboekje Saenredam College Zaandijk Reisweek Berlijn 3TL Informatieboekje Saenredam College Zaandijk maandag 7 t/m donderdag 10 september 2015 Belangrijke gegevens : HOTEL KOLUMBUS Genslerstraβe 18 13055 Berlin Tel. +49 (0) 30 98 19 70 De

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898)

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) De 1 e Wereldoorlog inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de 1 e Wereldoorlog en wat maakte deze oorlog uniek in

Nadere informatie

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland De Tweede Wereldoorlog herdacht Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland Nationale herdenking in Nederland Hebben we in Nederland de oorlog altijd zo herdacht? - een kleine herdenkingsgeschiedenis

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Berlijn 2015 PROGRAMMABOEKJE

Berlijn 2015 PROGRAMMABOEKJE Berlijn 2015 PROGRAMMABOEKJE Inhoudsopgave Voorwoord...3 Programma...4 Meeneemlijst...5 Accommodatie en kamerindeling...6 Informatie: activiteiten en bezienswaardigheden...8 Maandag...8 Dinsdag...9 Woensdag...

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten

Nadere informatie

Reisprogramma Wit-Rusland 10 dagen via Praag (groep min. van 8 persoon).

Reisprogramma Wit-Rusland 10 dagen via Praag (groep min. van 8 persoon). Reisprogramma Wit-Rusland 10 dagen via Praag (groep min. van 8 persoon). 1 dag (woensdag) 09.15-14.30 uur. Vlucht Amsterdam Praag - Minsk (excl.). 15.30-16.30 uur. Transfer vliegveld Minsk - hotel «Planeta»***

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

EUROPA. meer samen bouwen!

EUROPA. meer samen bouwen! EUROPA meer samen bouwen! INHOUDSOPGAVE GESCHIEDENIS VAN DE EUROPESE CONSTRUCTIE herinneren waar we vandaan komen... 04 EUROPESE VERDRAGEN meer overeenkomsten afsluiten... 11 EUROPESE SYMBOLEN onze diversiteit

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK

DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK - De integratie van Limburg in het Koninkrijk der Nederlanden, 1815 1867 - M.G.H. DERKS, MEd Op het omslag: -De gebruikte tekstkleuren van

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1 Achtergrond informatie voor docenten. D- Day betekend de eerste dag van een grote militaire operatie. In de Tweede Wereldoorlog viel dat op 6 juni 1944. Maar de inval van de Amerikanen in Afghanistan was

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem A Bridge too Far is een film over de meest tragische blunder van de Tweede Wereldoorlog en vertelt heel precies over een groot plan. Dat plan kostte meer Geallieerden

Nadere informatie

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn

Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Winnaars Deutscholympiade 2008 naar Berlijn Lucy van der Windt (Stanislascollege, Delft), Jeroen Bosch (PiusX-college, Almelo) en Gerwin Hoekstra (Willem Lodewijk Gymnasium, Groningen), de winnaars van

Nadere informatie

MENTS. Berlijn anno 2009. 20 jaar na de val van de muur

MENTS. Berlijn anno 2009. 20 jaar na de val van de muur M & MORE Berlijn anno 2009 20 jaar na de val van de muur Groepsreis van 18 tot 22 juli 2009 Nederlandstalige begeleiding vanuit Brussel Nederlandstalige professionele gids ter plaatse M & MORE PROGRAMMA

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II Door de tijd heen De volgende historische verdragen staan in willekeurige volgorde: 1 Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b Bijlage VMBO-KB 2015 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-15-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een website over de viering van 200 jaar koninkrijk

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog: invuloefening Werkblad bij het simulatiespel www.activehistory.co.uk Instructie: Vul het witte veld in terwijl je het

Nadere informatie

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN e-book Deze serie bestaat uit... 978-94-6175-209-3 (HB) 978-94-6175-153-9 (HB) 978-94-6175-963-4 (e-book) 978-94-6175-967-2 (e-book) 978-94-6175-210-9 (HB) 978-94-6175-155-3 (HB) 978-94-6175-154-6 (HB)

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan Antwoordkernen bij Eureka 3M, Amersfoort 2014-2015 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2013 tijdvak 1 dinsdag 21 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 41 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 55

Nadere informatie

Berlijn. 2015 2theworld

Berlijn. 2015 2theworld Berlijn 2015 2theworld Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en / of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm, internet of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-KB 2015 tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54

Nadere informatie

Paragraaf 4: De Germaanse cultuur - TL 1

Paragraaf 4: De Germaanse cultuur - TL 1 Auteur Floris Sieffers Laatst gewijzigd 28 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/65939 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Herdenking Capitulaties Wageningen

Herdenking Capitulaties Wageningen SPEECH SYMPOSIUM 5 MEI 2009 60 jaar NAVO Clemens Cornielje Voorzitter Nationaal Comité Herdenking Capitulaties Wageningen Dames en heren, De détente tussen oost en west was ook in Gelderland voelbaar.

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1]

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Door wjvanderzanden [2] op za, 10/20/2012-22:50 Tags:

Nadere informatie

Bezienswaardigheden Berlijn. Berlijn. Complete beschrijving

Bezienswaardigheden Berlijn. Berlijn. Complete beschrijving Berlijn Complete beschrijving Brandenburg Tor De Brandenburger Tor is een monumentale poort, gebouwd in de 18e eeuw als een symbol van vrede. Tijdens de Koude Oorlog lag de poort, die gelegen is aan de

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Oudheid ( 800 V.C - 500 )

Oudheid ( 800 V.C - 500 ) 1922 -> Howard Carter vindt het masker van Toetachanchamon 1974 -> Lucy wordt gevonden en zij wordt de eerste mens.(genoemd naar het liedje Lucy in the sky of diamond )? ( Prehistorie ) -> Vuur werdt ondekt

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Koude Oorlog. Geschiedenis SO I 4 november 2010. Tijdvak 1

Koude Oorlog. Geschiedenis SO I 4 november 2010. Tijdvak 1 Geschiedenis SO I 4 november 2010 Tijdvak 1 Koude Oorlog Dit SO bestaat uit 40 vragen. 25 openvragen en 15 gesloten vragen. Schrijf de antwoorden op je antwoordblad. 1 2 3 4 5 6 7 In het jaar 1938 werd

Nadere informatie

Naam: DE FRANSE TIJD Napoleon-Willem l

Naam: DE FRANSE TIJD Napoleon-Willem l Naam: DE FRANSE TIJD Napoleon-Willem l De Franse tijd in Nederland. In 1795 trokken de Franse legers van Napoleon over onze grenzen. Ineens stonden duizenden Franse soldaten al aan onze rivieren. De Nederlandse

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-KB 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 44 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie